36 915 C Wijziging van de begrotingsstaat van het provinciefonds voor het jaar 2026 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota)

Nr. 2 MEMORIE VAN TOELICHTING

INHOUDSOPGAVE

A.

ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL

1
     

B.

BEGROTINGSTOELICHTING

3
     

1

Leeswijzer

3
     

2

Beleid

3

2.1

Overzicht belangrijke uitgaven- en ontvangstenmutaties

3
     

3

Beleidsartikelen

5

3.1

Artikel 1 provinciefonds

5
     

4

Bijlagen

7

4.1

Overzicht decentralisatie-uitkeringen

7

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL

Wetsartikel 1

De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016elk afzonderlijk bij wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2026 wijzigingen aan te brengen in de begrotingsstaat voor het provinciefonds. Het in de begrotingsstaat opgenomen begrotingsartikel wordt in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zgn. begrotingstoelichting).

Wetsartikel 3

Ingevolge artikel 5, eerste lid, van de Financiële-verhoudingswethebben provincies gezamenlijk recht op het bedrag dat in de begroting als verplichting voor het totaal van de algemene uitkering is opgenomen.

Ingevolge artikel 5, tweede lid, van de Financiële-verhoudingswethebben de provincies gezamenlijk recht op de bedragen die in de begroting als verplichting voor het totaal van de integratie-uitkeringen en het totaal van de decentralisatie-uitkeringen zijn opgenomen.

De in dit wetsartikel opgenomen bedragen zijn niet rechtstreeks uit de begrotingsstaat af te leiden. De bedragen worden nader onderbouwd in deze memorie van toelichting.

De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, P.E. Heerma

De Staatssecretaris van Financiën, E. Eerenberg

B. BEGROTINGSTOELICHTING

1 Leeswijzer

De eerste suppletoire begroting geeft een beeld van de uitvoering van de begroting 2026. De stand van de eerste suppletoire begroting wordt opgebouwd vanaf de stand van de vastgestelde begroting 2026.

Door wijzigingen in beleid van verschillende departementen kan worden overgegaan tot het beleggen of juist weghalen van taken bij provincies.

Indien dit gepaard gaat met een toevoeging aan of een uitname uit het provinciefonds, wordt dit begrotingstechnisch verwerkt. In de tabel met belangrijkste mutaties worden de mutaties groter dan € 10,0 mln. weergegeven.

Vanaf de eerste suppletoire begroting 2026 wordt in de tabel budgettaire gevolgen van beleid een extra kolom toegevoegd voor het presenteren van de extrapolatie voor het jaar 2031.

2 Beleid

2.1 Overzicht belangrijke uitgaven- en ontvangstenmutaties

Tabel 1 Belangrijkste suppletoire uitgaven- en ontvangstenmutaties (eerste suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)
 

Uitgaven 2026

Uitgaven 2027

Uitgaven 2028

Uitgaven 2029

Uitgaven 2030

Uitgaven 2031

Vastgestelde begroting 2026

3.696.842

3.630.949

3.660.171

3.654.992

3.457.632

0
             

Belangrijkste suppletoire mutaties

            

1) Bijstelling accrestranche 2026

14.425

14.167

14.282

14.261

13.492

12.270

2) Afrekening ruimte onder plafond BCF 2025

14.436

0

0

0

0

0

3) Agrarisch natuur- en landschapsbeheer (ANLb)

83.040

83.040

83.040

0

0

0

4) Economische Agenda Groningen

50.000

0

0

0

0

0

5) Concessierisico Maaslijn

34.300

0

0

0

0

0

6) ANB Investeringsmiddelen

11.981

0

0

0

0

0

7) Stimuleringsprogramma Energiehubs

10.500

0

0

0

0

0

8) «Weeffout» Jeugdzorg

10.000

10.000

10.000

10.000

10.000

10.000

9) Mkb-Innovatieregeling Topsectoren (MIT)

9.969

7.476

7.476

0

0

0

10) Capaciteit decentrale overheden klimaat- en energiebeleid (CDOKE)

0

55.717

0

0

0

0

11) Extrapolaties 2031

  

0

0

0

0

3.432.471

12) Wijziging betalingsverloop decentralisatie-uitkeringen 2025

16.527

0

0

0

0

0

13) Overige mutaties

18.172

8.565

8.388

8.562

5.442

104
             

Stand 1e suppletoire begroting 2026

3.970.192

3.809.914

3.783.357

3.687.815

3.486.566

3.454.845

Toelichting

1) Bijstelling accrestranche 2026

Op basis van de geactualiseerde bbp-ontwikkeling voor 2026 wordt de accrestranche 2026 overgeheveld naar het provinciefonds. Het betreft een bedrag van € 14,4 mln. in 2026 aflopend naar structureel € 12,3 mln. vanaf 2031.

2) Afrekening ruimte onder plafond BCF 2026

Het BTW-compensatiefonds (BCF) kent jaarlijks een plafond. Wanneer er aan het eind van het jaar minder gedeclareerd is dan het vastgestelde plafond, dan wordt het restant naar rato toegevoegd (dan wel onttrokken in het geval van een overschrijding) aan het provinciefonds en gemeentefonds. Dit betreft de definitieve afrekening van de ruimte onder het plafond. Bij Miljoenennota 2026 heeft er reeds een voorlopige afrekening plaatsgevonden. Ten opzichte hiervan wordt het bedrag met € 14,4 mln. gecorrigeerd.

3) Agrarisch natuur- en landschapsbeheer (ANLb)

In de Contourenbrief Agrarisch Natuurbeheer (Kamerstukken II 2024/25, 33576, nr 402) heeft het Kabinet de ambitie uitgesproken om voortvarend te beginnen met een stapsgewijze uitbreiding van het ANLb. Met deze decentralisatie-uitkering van jaarlijks € 83 mln. worden provincies in staat gesteld om in de jaren 2026, 2027 en 2028 de tarieven te actualiseren en het aantal hectares Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer uit te breiden ten behoeve van de natuur-, water- en klimaatdoelen in het landelijk gebied.

4) Economische Agenda Groningen

In Nij Begun, de kabinetsreactie op de parlementaire enquête aardgaswinning Groningen, is de ontwikkeling van een economische agenda aangekondigd. Van het startkapitaal is in 2026 nog € 50 mln. beschikbaar. Deze middelen worden middels een decentralisatie-uitkering aan de provincie Groningen beschikbaar gesteld.

5) Rijksbijdrage concessierisico Maaslijn

De provincie Limburg en het Rijk hebben een bestuursovereenkomst en addendum met elkaar over het project Maaslijn (Staatscourant 2021, 48349). In artikel 6 van het addendum is bepaald dat het Rijk garant staat voor 50% van vertragingskosten en ook de daaraan gekoppelde meerkosten voor de ov-concessie. Met een bijdrage van € 34,3 mln. wordt de provincie Limburg – in de rol van concessieverlener – in staat gesteld om uitvoering te geven aan de afspraken met de concessiehouder.

6) ANB Investeringsregeling

De provincies Friesland, Noord-Holland en Overijssel ontvangen in totaal een bijdrage van € 12 mln. ten behoeve van de uitbreiding van zwaar en geconcentreerd Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer.

7) Stimuleringsprogramma Energiehubs

In het kader van het Stimuleringsprogramma Energiehubs wordt er € 10,5 mln. beschikbaar gesteld aan de provincies.

8) «Weeffout» Jeugdzorg

Bij de decentralisatie van de jeugdzorg is de verantwoordelijkheid voor de jeugdzorg overgegaan van de provincies naar de gemeenten. In het bestuursakkoord 2011–2015 (Kamerstukken II 2010/11, 32749, nr. 1) is vastgelegd dat € 90 mln. van het provinciefonds werd overgeheveld naar het gemeentefonds. De uitname was gebaseerd op het aantal jongeren op dat moment. Bij de berekening van de bedragen is geen rekening gehouden met het feit dat de steden Amsterdam, Rotterdam en Den Haag zelf al verantwoordelijk waren voor de jeugdzorg. Hierdoor is destijds € 10 mln. structureel te veel overgeheveld van het provinciefonds naar het gemeentefonds. Dit wordt met deze mutatie structureel hersteld.

9) Mkb-Innovatieregeling Topsectoren (MIT)

De MIT is een subsidieregeling die gezamenlijk wordt uitgevoerd door het Ministerie van Economische Zaken en alle provincies. Er is in totaal € 24,9 mln. beschikbaar voor de uitvoering van de MIT. In 2026 is € 10 mln. beschikbaar. In zowel 2027 als 2028 is € 7,5 mln. beschikbaar.

10) Capaciteit decentrale overheden klimaat- en energiebeleid (CDOKE)

Voor 2027 wordt € 55,7 mln. beschikbaar gesteld aan provincies om uitvoering te geven aan hun taken op het gebied van klimaat- en energiebeleid, waaronder de uitvoering van de Nationale Agenda Laadinfrastructuur (NAL). Deze middelen worden conform interbestuurlijke afspraken via het provinciefonds uitgekeerd.

11) Extrapolaties 2031

In Miljoenennotajaar 2026 is het jaar 2031 toegevoegd aan de begroting. De middelen voor 2031 zijn via de extrapolatie in de 1e suppletoire begroting toegevoegd.

12) Wijziging betalingsverloop decentralisatie-uitkeringen 2025

Bij Slotwet 2025 is vastgesteld hoe de in 2025 gerealiseerde uitbetalingen voor de decentralisatie-uitkeringen aan de gemeenten zich verhoudentot het bedrag dat bij de tweede suppletoire begroting 2025 voor de uitbetalingen is geraamd. Daarbij is gebleken dat er bij de decentralisatie-uitkeringen lagere uitbetalingen zijn gedaan dan bij tweede suppletoire begroting 2025 werd verwacht. Het gaat hierbij om een verschil van € 16,5 mln. (Decentraal Spoor € 7 mln. en Wet versterking regie volkshuisvesting € 9,5 mln.). Dit bedrag wordt, conform de bestaande systematiek, toegevoegd aan het uitgavenbudget voor 2026.

3 Beleidsartikelen

3.1 Artikel 1 provinciefonds

In onderstaande tabel worden voor de verplichtingen, de uitgaven en de ontvangsten de budgettaire gevolgen van beleid van het provinciefonds weergegeven. Hiermee worden de integrale uitgaven die samenhangen met de samengestelde beleidsdoelstelling (het nastreven van een adequate omvang van het provinciefonds en het nastreven van een adequate verdeling van de middelen over de provincies) inzichtelijk gemaakt.

Budgettaire gevolgen van beleid

Tabel 2 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 1 provinciefonds (bedragen x € 1.000)

Budgettaire

Ontwerp-begroting (1)

Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2)

Vastge-stelde begroting (3=1+2)

Mutaties 1e suppletoire begroting (4)

Stand 1e suppletoire begroting (5=3+4)

Mutatie 2027

Mutatie 2028

Mutatie 2029

Mutatie 2030

Mutatie 2031

Verplichtingen

3.696.842

0

3.696.842

263.823

3.960.665

178.965

123.186

32.823

28.934

3.454.845
                     

Uitgaven

3.696.842

0

3.696.842

273.350

3.970.192

178.965

123.186

32.823

28.934

3.454.845
                     

Financiering provincies

                    

Bijdragen

aan medeoverheden

                    

Algemene uitkering

3.437.512

0

3.437.512

– 68.139

3.369.373

– 107.833

– 107.718

– 140.739

–141.508

3.426.613

Decentralisatie-uitkeringen

259.230

0

259.230

341.389

600.619

286.798

230.904

173.562

170.442

28.132
                     

Kosten

Financiële verhoudingswet

                    

Opdrachten

                    

Onderzoeken verdeelsystematiek

100

0

100

100

200

0

0

0

0

100
                     

Ontvangsten

3.696.842

0

3.696.842

273.350

3.970.192

178.965

123.186

32.823

28.934

3.454.845

Toelichting Algemeen

Het aandeel juridisch verplicht bedraagt bij het provinciefonds 100%.

Bijdragen aan medeoverheden

Algemene uitkering

Dit betreft de uitkering aan alle provincies, die ten goede komt aan de algemene middelen van de provincies. De uitkering is gebaseerd op artikel 5, eerste lid, van de Financiële-verhoudingswet. Een toelichting op de belangrijkste mutaties is opgenomen in paragraaf 2.1.

Decentralisatie-uitkeringen

Naast de algemene uitkering kent het provinciefonds ook decentralisatie-uitkeringen. De decentralisatie-uitkeringen zijn gebaseerd op het artikel 5, tweede lid, van de Financiële-verhoudingswet. Een toelichting op de belangrijkste mutaties is opgenomen in paragraaf 2.1. Een overzicht van de decentralisatie-uitkeringen is opgenomen in paragraaf 4.1

Opdrachten

Onderzoeken verdeelsystematiek

Dit betreft het budget dat elk jaar is gereserveerd voor de uitvoering van onderzoeken op het vlak van de omvang en verdeling van het provinciefonds en het onderhoud van het betaalsysteem.

4 Bijlagen

4.1 Overzicht decentralisatie-uitkeringen

Tabel 3 Overzicht decentralisatie-uitkeringen (bedragen x € 1.000)

Omschrijving

Uitgaven 2026

Uitgaven 2027

Uitgaven 2028

Uitgaven 2029

Uitgaven 2030

Uitgaven 2031

Aanpak vakantieparken

200

0

0

0

0

0

Actieagenda mkb-dienstverlening: Leerprogramma

83

0

0

0

0

0

Agrarisch natuur- en landschapsbeheer (ANLb)

83.040

83.040

83.040

0

0

0

ANB Investeringsmiddelen

11.981

0

0

0

0

0

ANLb-uitvoeringskosten RVO

4.500

0

0

0

0

0

Bestuursafspraak Friese taal en cultuur OCW

375

375

375

0

0

0

Capaciteit decentrale overheden klimaat- en energiebeleid (CDOKE)

37.349

55.717

0

0

0

0

Decentraal Spoor

7.000

0

0

0

0

0

Deltaprogramma Waddengebied

26

0

0

0

0

0

Digitale tweeling as a service

108

108

63

0

0

0

Economische Agenda Groningen

50.000

0

0

0

0

0

EV opcenten MRB

107.000

132.000

132.000

165.000

165.000

0

Erfgoed en Overheid

512

0

0

0

0

0

Amendement Friese taal

1.485

0

0

0

0

0

Friese taal en cultuur

268

268

268

0

0

0

Fryske Akademie

1.559

1.559

1.559

1.559

1.559

1.559

Gebiedsgerichte leeraanpak funderingsproblematiek

1.000

0

0

0

0

0

Hergebruik stedelijk afvalwater

250

250

0

0

0

0

Interbestuurlijk toezicht domein erfgoed

922

922

922

922

922

922

Invasieve exoten

2.790

0

0

0

0

0

Uitvoeringskosten Lbv en Lbv-plus

22

0

0

0

0

0

Uitvoeringskosten Lbv en Lbv-plus (kleine sectoren)

35

0

0

0

0

0

Mkb-Innovatieregeling Topsectoren (MIT)

9.969

7.476

7.476

0

0

0

Monumenten

20.000

20.000

20.000

20.000

20.000

20.000

Na-ijlende effecten mijnbouw

2.601

2.601

2.601

2.601

2.601

647

Nationaal Programma Vitale Regio's (NPVR)

0

277

0

0

0

0

Nationale Databank Flora en Fauna

1.200

1.200

1.200

1.200

1.200

1.200

Nationale parken

3.643

3.384

3.384

3.384

3.384

0

Natuurbrandpreventie en -mitigatie

1.643

3.123

2.946

3.120

0

0

NOVEX-gebieden

577

0

0

0

0

0

Ontwikkeling NOVEX-gebied Groningen

525

0

0

0

0

0

NOVEX-samenwerking

959

0

0

0

0

0

OV op peil houden

74.420

0

0

0

0

0

Regionaal OV tarief

67.387

0

0

0

0

0

RES regio's

2.619

2.619

2.619

2.619

2.619

2.619

Concessierisico Maaslijn

34.300

0

0

0

0

0
             

Rijksheren GROS

150

150

0

0

0

0

Stimuleringsprogramma Energiehubs

10.500

0

0

0

0

0

Veilig wonen

85

0

0

0

0

0

Verbeterprogramma VHR

1.651

1.651

0

0

0

0

Verbreding en vernieuwing provincies

2.000

2.000

2.000

0

0

0

Verkeersveiligheid

1.185

1.185

1.185

1.185

1.185

1.185

Versterking omgevingsveiligheidsdiensten

1.855

1.855

1.855

0

0

0

Versterking vergunningverlening maatwerk

9.905

3.714

3.714

3.714

0

0

Voorbereiding bouw kerncentrales

2.160

0

0

0

0

0

Waddenfonds

29.253

0

0

0

0

0

Weerbaar bestuur kleine gemeenten

2.000

2.000

2.000

2.000

0

0
             

Totaal:

591.092

327.474

269.207

207.304

198.470

28.132
Naar boven