35 295 EU en de rechtsstaat

BE VERSLAG VAN EEN NADER SCHRIFTELIJK OVERLEG

Vastgesteld 9 december 2025

De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken¹ heeft nader schriftelijk overleg gevoerd met de Minister en de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over de voortgang van de Rijksbrede strategie voor een effectieve aanpak van desinformatie. Bijgaand brengt de commissie hiervan verslag uit. Dit verslag bestaat uit:

• De uitgaande brief van 27 mei 2025.

• De antwoordbrief van 9 december 2025.

De griffier van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken, Bergman

BRIEF VAN DE VOORZITTER VAN DE VASTE COMMISSIE VOOR BINNENLANDSE ZAKEN

Aan de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Den Haag, 27 mei 2025

De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken heeft met belangstelling kennisgenomen van uw brief van 24 maart 2025, waarin u de vragen hebt beantwoord over voortgang Rijksbrede strategie effectieve aanpak desinformatie.² De leden van de fracties van de BBB, D66 en JA21 hebben naar aanleiding van uw brief een aantal vervolgvragen. De leden van de fracties van GroenLinks-PvdA en Volt sluiten zich aan bij de vragen van de leden van de D66-fractie.

Vragen en opmerkingen van de leden van de fracties van de BBB

Het onderzoek naar de impact van desinformatie op de Nederlandse democratische rechtsstaat wordt uitgevoerd door Wageningen University & Research en gelijkwaardige samenwerkingspartners als de Universiteit van Amsterdam en Stichting Post-X Society. Hoe bent u tot de keuze van deze onderzoekers gekomen? Kunt u nadere informatie geven over hun specifieke deskundigheden op dit gebied?

Vragen en opmerkingen van de leden van de fracties van D66

De leden van de fractie van D66 hebben kennisgenomen van uw antwoorden op de vragen van oktober 2024³ en maart 2025⁴. Desinformatie vormt op verschillende fronten een grote bedreiging. De effectieve aanpak van desinformatie blijft daarom belangrijk. Op basis van de antwoorden hebben deze leden nog enkele vervolgvragen.

In december vorig jaar werd er voor het eerst een verkiezingsuitslag in Europa ongeldig verklaard vanwege desinformatie en online manipulatie. Rusland bleek via een grote online campagne in staat om de verkiezingen in Roemenië te beïnvloeden. Volgens experts kan dit scenario zich ook voordoen in andere Europese landen.⁵ De leden maken zich hier ernstig zorgen over. Is de huidige Rijksbrede strategie voor de effectieve aanpak van desinformatie volgens u voldoende om onze democratie te beschermen tegen desinformatie? Hoe groot is het gevaar van desinformatie voor de Nederlandse democratie op dit moment? Welke extra maatregelen neemt het kabinet om verkiezingsbeïnvloeding te voorkomen?

In het verslag van het nader schriftelijk overleg van oktober 2024 stelt u dat het kabinet een groot onderzoek laat uitvoeren naar de contentmoderatie praktijken van alle zeer grote online platformen in Nederland.⁶ Wat is de laatste stand van zaken ten aanzien van dit onderzoek? Wanneer worden de resultaten verwacht? Bent u bereidt om de resultaten van dit onderzoek te delen met de Eerste Kamer?

De leden maken zich nog altijd zorgen om het gevaar van medische desinformatie. Trouw meldde begin deze maand dat 85 procent van de artsen te maken krijgt met verkeerd geïnformeerde burgers in de spreekkamer.⁷ Hierdoor hebben veel artsen last van een verhoogde werkdruk. In het verslag van het nader schriftelijk overleg van oktober 2024 stelt u dat er een onderzoek wordt uitgezet naar risico’s en handelingsopties met betrekking tot online desinformatie en volksgezondheid, om zo te komen tot een kennisgedreven beleidsstrategie. Wanneer verwacht u de resultaten van dit onderzoek? Welke maatregelen neemt u om medische desinformatie te bestrijden?

Vorige maand legde de Europese Commissie twee boetes van honderden miljoenen euro’s op aan Apple en Meta voor het schenden van de Digitale Dienstenverordening. De leden vinden het belangrijk dat zeer grote online platformen zich houden aan wetgeving, ook als het gaat om het verspreiden van desinformatie. Welke andere procedures lopen er op dit moment nog tegen online platformen voor het schenden van de Digitale Dienstenverordening? Hoe draagt de Digitale Dienstenverordening volgens u bij aan het bestrijden van desinformatie? Welke resultaten zijn er tot nu toe behaald met het aanpakken van desinformatie door de Digitale Dienstenverordening?

In het verslag van het nader schriftelijk overleg van oktober 2024 stelt u dat het kabinet voornemens is om het voor burgers makkelijker te maken om hun recht te halen bij online platforms. Daarom onderzoekt het Ministerie van BZK wat er nodig is om een meldvoorziening, geschillenbeslechtingsorgaan en kenniscentrum voor burgers op te richten in Nederland. Deze leden zijn voorstander van het instellen van een meldvoorziening, geschillenbeslechtingsorgaan en kenniscentrum. Wanneer verwacht u dat de oprichting van deze organen zal plaatsvinden? Is het onderzoek van het Ministerie van BZK reeds afgerond? Zo ja, wat zijn de uitkomsten van het onderzoek?

Vragen en opmerkingen van de leden van de fracties van JA21

Worden er binnen de subsidieregeling(en) waaruit isdatechtzo.nl wordt gefinancierd, voorwaarden gesteld aan politieke neutraliteit of objectiviteit van de inhoud? Zo nee, waarom niet? Zo ja, kunt u die voorwaarden expliciet delen met de Kamer? Zo nee, waarom niet?

Heeft het Ministerie van BZK sinds publicatie van de genoemde factcheck op isdatechtzo.nl klachten of signalen ontvangen over mogelijke partijdigheid of politieke kleuring van deze site? Zo ja, hoeveel en hoe zijn die afgehandeld?

De auteur stelt dat het «verhaal dat migratie iets met woningnood te maken heeft» niet waar is en spreekt van een «onjuiste associatie».⁸ Acht u het toelaatbaar dat een gesubsidieerd platform uitspraken doet die objectieve, onderbouwbare beleidsstandpunten (zoals het migratie-effect op woningdruk) wegzet als onwaar, zonder ruimte voor inhoudelijk debat? Hoe beoordeelt u dit in het kader van desinformatie?

De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken ziet met belangstelling uit naar uw reactie en ontvangt deze graag binnen vier weken na dagtekening van deze brief.

Voorzitter van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken, I.M. Lagas MDR

BRIEF VAN DE MINISTER EN DE STAATSSECRETARIS VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES

Aan de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 9 december 2025

Hierbij bieden wij u de antwoorden aan op de schriftelijke vragen die zijn gesteld door de fractieleden van BBB, D66 en JA21 over de voortgang van de Rijksbrede strategie voor de effectieve aanpak van desinformatie en de aankondiging nieuwe acties. Deze vragen werden ingezonden op 27 mei 2025 met kenmerk 172562.16U.

De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, F. Rijkaart

De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties – Herstel Groningen, Koninkrijksrelaties en Digitalisering, E. van Marum

Vragen en opmerkingen van de leden van de fracties van de BBB

Vraag 1:

Het onderzoek naar de impact van desinformatie op de Nederlandse democratische rechtsstaat wordt uitgevoerd door Wageningen University & Research en gelijkwaardige samenwerkingspartners als de Universiteit van Amsterdam en Stichting Post-X Society. Hoe bent u tot de keuze van deze onderzoekers gekomen? Kunt u nadere informatie geven over hun specifieke deskundigheden op dit gebied?

Antwoord vraag 1:

Het kabinet heeft op basis van een eerdere literatuurscan het beeld gevormd dat er ondanks de grote hoeveelheid buitenlands onderzoek nog veel onbekend is over de specifieke impact op de Nederlandse democratische rechtsstaat.⁹ Ook heeft het Ministerie van BZK in maart 2024 een expertsessie georganiseerd over de mogelijkheden voor onderzoek naar de destabiliserende impact van desinformatie op de democratische rechtsstaat. Hiervoor zijn onafhankelijke wetenschappers van uiteenlopende instellingen uitgenodigd. Op basis van de expertsessie is door het ministerie een richting en vraag geformuleerd voor een mogelijk onderzoek naar de impact van desinformatie op de Nederlandse rechtsstaat. Hieruit heeft zich een onafhankelijk consortium gevormd dat een aanvraag heeft gedaan bij het Ministerie van BZK. In dit consortium zijn meerdere disciplines vertegenwoordigd: communicatiewetenschappen, juridische wetenschappen, kennis van digitalisering en sociaal wetenschappelijke expertise. De volledige deskundigheden van deze onderzoekers zijn publiekelijk bekend en online terug te vinden op de websites van hun instellingen.

Vragen en opmerkingen van de leden van de fracties van D66

De leden van de fractie van D66 hebben kennisgenomen van uw antwoorden op de vragen van oktober 2024 en maart 2025. Desinformatie vormt op verschillende fronten een grote bedreiging. De effectieve aanpak van desinformatie blijft daarom belangrijk. Op basis van de antwoorden hebben deze leden nog enkele vervolgvragen.

Vraag 2:

In december vorig jaar werd er voor het eerst een verkiezingsuitslag in Europa ongeldig verklaard vanwege desinformatie en online manipulatie. Rusland bleek via een grote online campagne in staat om de verkiezingen in Roemenië te beïnvloeden. Volgens experts kan dit scenario zich ook voordoen in andere Europese landen. De leden maken zich hier ernstig zorgen over. Is de huidige Rijksbrede strategie voor de effectieve aanpak van desinformatie volgens u voldoende om onze democratie te beschermen tegen desinformatie? Hoe groot is het gevaar van desinformatie voor de Nederlandse democratie op dit moment? Welke extra maatregelen neemt het kabinet om verkiezingsbeïnvloeding te voorkomen?

Antwoord vraag 2:

Het kabinet onderkent de zorgen van uw Kamer over de risico’s van buitenlandse beïnvloeding van het verkiezingsproces. Voorbeelden uit andere Europese landen tonen het grimmige geopolitieke klimaat waarin verkiezingen doelwit zijn van statelijke actoren die democratische processen in Europa willen beïnvloeden of verstoren. De inlichtingen- en veiligheidsdiensten waarschuwen al langer dat ook Nederland doelwit kan zijn van statelijke inmenging.¹⁰ Statelijke actoren kunnen een bedreiging vormen voor het veilig en ongestoord verloop de verkiezingen en via platformen proberen de politieke campagnes of debatten rechtstreeks te beïnvloeden of door middel van desinformatie de publieke beeldvorming over partijen en hun standpunten te beïnvloeden. Hierdoor kan twijfel worden gezaaid over de vrijheid, eerlijkheid of anonimiteit van verkiezingen.¹¹ Het kabinet monitort signalen, die mogelijk kunnen duiden op dergelijke beïnvloeding. Mijn ambtsvoorganger heeft uw kamer eerder geïnformeerd over hoe de risico’s op buitenlandse beïnvloeding in het verkiezingsproces worden tegengegaan.¹²

Dit maatregelenpakket bestaat uit een offensieve aanpak tegen desinformatie en de organisatie van verkiezingstafels, waar vertegenwoordigers van verschillende ministeries, de veiligheidspartners (AIVD, MIVD, NCTV, NCSC, Politie en OM), de ACM, gemeenten en de Kiesraad bijeenkomen om dreigingen en risico’s, zoals desinformatiecampagnes, rond het verkiezingsproces te signaleren en maatregelen voor te bereiden.

Separaat verken ik hoe het kabinet eerder en beter zicht kan krijgen op de verspreiding van buitenlandse desinformatie gericht op het ondermijnen van het verkiezingsproces en de maatschappelijke stabiliteit rond de verkiezingen.¹³ We laten ons informeren door buitenlandse voorbeelden van desinformatie-detectieorganen, zoals in Frankrijk (VIGINUM) en in Zweden (Psychological Defense Agency).

Het is belangrijk dat ook politieke partijen weerbaar zijn tegen digitale dreigingen. Hierover heeft mijn ambtsvoorganger met de partijvoorzitters gesproken en heeft mijn ministerie in mei een bijeenkomst met politieke partijen georganiseerd. In aanloop naar de verkiezingen heb ik samen met de NCTV en NCSC een bijeenkomst om politieke partijen te helpen hun digitale weerbaarheid te verhogen georganiseerd. Daarnaast werk ik aan een langetermijnaanpak om politieke partijen hierbij te ondersteunen.

Tegelijkertijd zijn ons kiesstelsel en het verkiezingsproces robuust. Mede door het pluralistische parlementaire stelsel van evenredige vertegenwoordiging dat in principe minder kwetsbaar is dan een meerderheidsstelsel zoals het «winner takes all» stelsel waarbij er slechts één kandidaat of partij wint (bijvoorbeeld bij de presidentsverkiezing in Roemenië). Ook is het verkiezingsproces minder kwetsbaar voor digitale dreigingen doordat de kiezer met een papieren stembiljet stemt, dat vervolgens handmatig wordt geteld. Desondanks ben ik scherp op mogelijke kwetsbaarheden in ons proces, in onze eigen context.

Ten slotte heeft de Europese Commissie nieuwe maatregelen aangekondigd om verkiezingsintegriteit te bevorderen en desinformatie verspreid door statelijke actoren tegen te gaan in het «European Democracy Shield». Het kabinet onderschrijft de noodzaak voor dit initiatief en steunt de Europese Commissie in het bevorderen en het faciliteren van Europese samenwerking ter bescherming van onze democratische processen.

Vraag 3:

In het verslag van het nader schriftelijk overleg van oktober 2024 stelt u dat het kabinet een groot onderzoek laat uitvoeren naar de contentmoderatie praktijken van alle zeer grote online platformen in Nederland. Wat is de laatste stand van zaken ten aanzien van dit onderzoek? Wanneer worden de resultaten verwacht? Bent u bereidt om de resultaten van dit onderzoek te delen met de Eerste Kamer?

Antwoord vraag 3:

Het onderzoek is deze zomer afgerond en de resultaten zijn in de Verzamelbrief digitalisering op 3 oktober met de Tweede Kamer gedeeld. U treft de resultaten van dit onderzoek in bijlage aan. Dat is toegezegd in het Wetgevingsoverleg inzake de begrotingen BZK, JenV en EZ voor zover het onderwerpen betreft die zien op digitalisering d.d. 11 november 2024¹⁴ en het commissiedebat Desinformatie en digitale inmenging d.d. 16 januari 2025.¹⁵ Daarnaast betreft dit onderzoek een subsidie en is het na publicatie door de wetenschappers ook openbaar beschikbaar.

Vraag 4:

De leden maken zich nog altijd zorgen om het gevaar van medische desinformatie. Trouw meldde begin deze maand dat 85 procent van de artsen te maken krijgt met verkeerd geïnformeerde burgers in de spreekkamer. Hierdoor hebben veel artsen last van een verhoogde werkdruk. In het verslag van het nader schriftelijk overleg van oktober 2024 stelt u dat er een onderzoek wordt uitgezet naar risico’s en handelingsopties met betrekking tot online desinformatie en volksgezondheid, om zo te komen tot een kennisgedreven beleidsstrategie. Wanneer verwacht u de resultaten van dit onderzoek? Welke maatregelen neemt u om medische desinformatie te bestrijden?

Antwoord vraag 4:

Het onderzoek is in juni afgerond en aangeboden aan de Tweede Kamer.¹⁶ De Staatssecretaris Jeugd, Preventie en Sport heeft de Tweede Kamer op 18 november jl. geïnformeerd over de eerste contouren van een strategie gericht op het verminderen van de impact van onjuiste gezondheidsinformatie.¹⁷ Deze strategie zal complementair zijn aan de Rijksbrede strategie voor de effectieve aanpak van desinformatie en wordt de komende periode verder vormgegeven en uitgewerkt.

Vraag 5:

Vorige maand legde de Europese Commissie twee boetes van honderden miljoenen euro’s op aan Apple en Meta voor het schenden van de Digitale Dienstenverordening. De leden vinden het belangrijk dat zeer grote online platformen zich houden aan wetgeving, ook als het gaat om het verspreiden van desinformatie. Welke andere procedures lopen er op dit moment nog tegen online platformen voor het schenden van de Digitale Dienstenverordening? Hoe draagt de Digitale Dienstenverordening volgens u bij aan het bestrijden van desinformatie? Welke resultaten zijn er tot nu toe behaald met het aanpakken van desinformatie door de Digitale Dienstenverordening?

Antwoord vraag 5:

Het klopt dat de Europese Commissie in april 2025 boetes heeft opgelegd aan Apple en Meta. Deze boetes zagen echter op niet-naleving van de Digitalemarktenverordening (DMA), niet de Digitaledienstenverordening (Digital Services Act, hierna DSA). De Commissie heeft echter ook het toezicht en de handhaving van de DSA jegens aangewezen zeer grote online platformen (VLOPS) en zeer grote online zoekmachines voortvarend opgepakt. Nagenoeg alle aangewezen zeer grote onlineplatforms en zeer grote online zoekmachines hebben van de Commissie één of meerdere verzoeken om informatie ontvangen over de wijze waarop zij de verplichtingen uit de DSA nakomen.¹⁸

Tegen een aantal VLOPS is de Commissie inmiddels formele inbreukprocedures gestart. Voor het onderwerp online desinformatie zijn met name de procedures tegen Facebook, Instagram, X, en TikTok van belang. Eind vorig jaar en in mei en oktober van dit jaar stelde de Europese Commissie voorlopig vast dat TikTok, Facebook, Instagram en X niet voldoen aan verschillende verplichtingen onder de DSA. Voor alle vier de platformen gaat het onder meer om het onvoldoende verlenen van toegang tot openbare gegevens voor onderzoekers. Daarnaast concludeert de Commissie dat Meta, voor zowel Facebook als Instagram, geen eenvoudige mechanismen aanbiedt waarmee gebruikers illegale inhoud kunnen melden of moderatiebeslissingen effectief kunnen aanvechten. Voor TikTok en X heeft de Commissie voorlopig vastgesteld dat zij onder andere niet voldoen aan de verplichting om een advertentiedatabank te publiceren. Verder lopen er aanvullende procedures tegen X, TikTok en Meta (Facebook en Instagram) met betrekking tot de verspreiding van desinformatie op deze platformen.

De verspreiding van desinformatie onder de DSA komt met name terug in de verplichtingen over zogenaamde «systeemrisico’s» die gelden voor zeer grote online platforms en zeer grote online zoekmachines. Artikel 34 van de DSA beschrijft een aantal typen schadelijke inhoud die een «systeemrisico» kunnen vormen. Zeer grote online platforms en zeer grote online zoekmachines moeten daarom bijzondere aandacht besteden aan de manier waarop hun diensten (kunnen) worden gebruikt om misleidende of bedrieglijke inhoud, met inbegrip van desinformatie en gecoördineerde desinformatiecampagnes, te verspreiden of versterken. Indien dergelijke risico’s zich voordoen, moeten zij maatregelen nemen om die te beperken.

Vraag 6:

In het verslag van het nader schriftelijk overleg van oktober 2024 stelt u dat het kabinet voornemens is om het voor burgers makkelijker te maken om hun recht te halen bij online platforms. Daarom onderzoekt het Ministerie van BZK wat er nodig is om een meldvoorziening, geschillenbeslechtingsorgaan en kenniscentrum voor burgers op te richten in Nederland. Deze leden zijn voorstander van het instellen van een meldvoorziening, geschillenbeslechtingsorgaan en kenniscentrum. Wanneer verwacht u dat de oprichting van deze organen zal plaatsvinden? Is het onderzoek van het Ministerie van BZK reeds afgerond? Zo ja, wat zijn de uitkomsten van het onderzoek?

Antwoord vraag 6:

Zoals aangegeven in de Rijksbrede strategie voor effectieve aanpak desinformatie, heeft BZK onderzocht of, en zo ja, in welke vorm, een geschillenbeslechting in Nederland kan worden ingericht. Daarom heb ik een scenarioanalyse laten uitvoeren om de juridische voorwaarden voor een geschillenbeslechtingsmechanisme, zoals voorgeschreven in de DSA, in kaart te brengen. Deze scenarioanalyse houdt rekening met verschillende relevante indicatoren, bestaande ervaringen van andere geschillenbeslechtingsorganen en de certificatievoorwaarden die van toepassing zijn. Gezien de complexiteit van dit vraagstuk en de zorgvuldigheid die hierbij vereist is, onderzoekt BZK momenteel de opties en uitvoerbaarheid voor een passende vorm van geschillenbeslechting. Ik zal uw Kamer voor het zomerreces van 2026 informeren over de vervolgstappen.

Vragen en opmerkingen van de leden van de fracties van JA21

Vraag 7:

Worden er binnen de subsidieregeling(en) waaruit isdatechtzo.nl wordt gefinancierd, voorwaarden gesteld aan politieke neutraliteit of objectiviteit van de inhoud? Zo nee, waarom niet? Zo ja, kunt u die voorwaarden expliciet delen met de Kamer? Zo nee, waarom niet?

Antwoord vraag 7:

Zoals aangegeven in de vorige beantwoording van de Kamervragen¹⁹, staat op de website van isdatechtzo.nl dat Netwerk Mediawijsheid verantwoordelijk is voor alle inhoud en volledig onafhankelijk van het Ministerie van BZK opereert. Deze onafhankelijkheid staat buiten kijf. Als onderstreping hiervan zal ik bij een toekomstige subsidie redactionele onafhankelijkheid expliciet meenemen in de voorwaarden.

Vraag 8:

Heeft het Ministerie van BZK sinds de publicatie van de genoemde factcheck op isdatechtzo.nl klachten of signalen ontvangen over mogelijke partijdigheid of politieke kleuring van deze site? Zo ja, hoeveel en hoe zijn die afgehandeld?

Antwoord vraag 8:

Nee, ik ben niet bekend met klachten of signalen over mogelijke partijdigheid of politieke kleuring van isdatechtzo.nl na publicatie van het genoemde interview.

Vraag 9:

De auteur stelt dat het «verhaal dat migratie iets met woningnood te maken heeft» niet waar is en spreekt van een «onjuiste associatie». Acht u het toelaatbaar dat een gesubsidieerd platform uitspraken doet die objectieve, onderbouwbare beleidsstandpunten (zoals het migratie-effect op woningdruk) wegzet als onwaar, zonder ruimte voor inhoudelijk debat? Hoe beoordeelt u dit in het kader van desinformatie?

Antwoord vraag 9:

Zoals hierboven en in de vorige beantwoording van de Kamervragen²⁰ aangegeven is het Netwerk Mediawijsheid verantwoordelijk voor alle inhoud van de website. Objectieve²¹^, ²² en betrouwbare informatie²³ is daarbij uitgangspunt. Voor het kabinet is het een belangrijke randvoorwaarde dat mediawijsheid-voorlichting voor iedereen toegankelijk is zodat ook eventuele onjuistheden in de gemeld en gecorrigeerd kunnen worden.

---

1 Samenstelling:

Lagas (BBB) (voorzitter), Van Langen-Visbeek (BBB), Lievense (BBB), Kroon (BBB), Fiers (GroenLinks-PvdA), Recourt (GroenLinks-PvdA), Janssen-Van Helvoort (GroenLinks-PvdA), Van Gurp (GroenLinks-PvdA), Roovers (GroenLinks-PvdA), Meijer (VVD) (ondervoorzitter), Doornhof (CDA), Prins (CDA), Van Toorenburg (CDA), Dittrich (D66), Aerdts (D66), Van Hattem (PVV), Nicolaï (PvdD), Janssen (SP), Talsma (ChristenUnie), Dessing (FVD), Van Bijsterveld (JA21), Schalk (SGP), Straus (VVD), Perin-Gopie (Volt), Van Rooijen (50PLUS), Van der Goot (OPNL), Van de Sanden (Fractie-Van de Sanden), Walenkamp (Fractie-Walenkamp), Visseren-Hamakers (Fractie-Visseren-Hamakers)

2 Kamerstukken I 2024/25, 35 295, BA.

3 Kamerstukken I 2024/25, 35 295, AV.

4 Kamerstukken I 2024/25, 35 295, BA.

5 Nieuwsuur, «Manipulatie van verkiezingen in Roemenië: «een waarschuwing voor Europa»», 8 februari 2025.

6 Kamerstukken I, 2024–2025, 35 295, AV, p. 7.

7 Trouw, «85 procent van de artsen krijgt te maken met patiënten die beïnvloed zijn door desinformatie», 8 mei 2025.

8 https://www.isdatechtzo.nl/factcheckers-aan-het-werk/hoe-check-je-uitspraken-over-migratie/

9 Kamerstukken II, 2024–2025, 30 821, nr. 243.

10 AIVD Jaarverslag 2024.

11 NCTV Dreigingsbeeld Statelijke Actoren 2025.

12 Kamerstukken II, 2024/25, 36 552, nr. 12

13 Kamerstukken II, 2024/2025, 36 552, nr. 12.

14 Kamerstuk II 2024/25, 36 600 VII, nr. 118.

15 Kamerstuk II 2024/25, 30 821, nr. 259.

16 Kamerstukken II 2024/25, 32 793, nr. 851.

17 Kamerstukken II 2025/26, 32 793, nr. 872.

18 Zie voor een overzicht van alle genomen maatregelen jegens VLOPs https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/list-designated-vlops-and-vloses

19 Kamerstukken I, 2024–2025, 35 295, AV.

20 Kamerstukken I, 2024–2025, 35 295, AV.

21 https://npokennis.nl/story/697/wat-is-de-invloed-van-migratie-op-de-woningmarkt

22 Factcheck-marathon | Pointer | KRO-NCRV

23 Kamerbrief met reactie op motie over gevolgen arbeids-, asiel-, studie- en gezinsmigratie voor woningmarkt | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl