Vragen van het lid Harrewijn aan de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, over de invoering van de Wet op de reïntegratie van (gedeeltelijk) arbeidsongeschikten.

De heer Harrewijn (GroenLinks):

Voorzitter! Ik wil de staatssecretaris enige vragen stellen over de Wet op de reïntegratie. Op zich is dit een goede wet en die wordt vaak aangehaald als hét antwoord op de problemen voortvloeiend uit de privatisering van Ziektewet en WAO. Ik denk hierbij aan het weren van mensen met een ziekte of een ziekterisico door werkgevers. Het is dan ook jammer dat deze wet niet op 1 januari tegelijk met de PEMBA is ingevoerd en dat wij moeten wachten tot 1 juli. De gemeenten hadden nog enkele maanden tijd nodig. Maar de UVI's en de arbeidsvoorziening "waren er helemaal klaar voor", aldus de staatssecretaris in het desbetreffende wetgevingsoverleg.

Hoe anders blijkt het nu echter te zijn uit de belronde onder een aantal betrokken instanties door het dagblad Trouw, waarvan afgelopen vrijdag verslag werd gedaan. Zo blijkt er onduidelijkheid te bestaan over het beschikbare budget. Volgens een LISV-woordvoerder is er 60 mln. aan nieuw geld, maar dat is een volkomen ander bedrag dan in de memorie van toelichting staat. Ik wil hier dan ook graag wat opheldering over krijgen.

Men schat ook dat er maar 1350 mensen extra gereïntegreerd kunnen worden. Dat is een aanzienlijk lager aantal dan het naar de indruk van onze fractie toch al niet zo grote aantal nieuw te reïntegreren arbeidsongeschikten. Voorts blijken LISV en GAK niet in staat om adequate cijfers te geven over de doelgroepen. Hoe zit dat nu? Zijn de betrokken instanties er wel klaar voor of heeft de staatssecretaris signalen gekregen dat de invoering gaat slepen? Uit eigen belwerk blijkt bovendien dat er problemen zijn bij de financieringssystematiek van de gemeenten. Tevens blijkt er bij diverse gemeenten op dit gebied niet voldoende deskundigheid te zijn. Kent de staatssecretaris deze problemen en, zo ja, wat denkt hij daaraan te doen? Immers, juist nu er kansen zijn op de arbeidsmarkt, moet alles uit de kast gehaald worden om arbeidsongeschikten te reïntegreren. Als dat nu niet gebeurt, starten de betrokkenen met grote scepsis, die er overigens toch al is. Dit geldt ook voor de werkgevers.

Hoe groot is dus de ambitie van de staatssecretaris op dit vlak?

Staatssecretaris De Grave:

Mevrouw de voorzitter! Ik weet niet of dit het eerste parlementaire optreden van de heer Harrewijn was, maar volgens mij wel. Ik feliciteer hem met zijn eerste inbreng door het stellen van mondelinge vragen over een belangrijk onderwerp. Dat onderwerp is zodanig belangrijk, dat ik in mijn memo van 29 mei aan een van mijn ambtenaren ongeveer precies dezelfde vragen heb gesteld. Dat geeft aan dat de heer Harrewijn zo mijn plaats kan innemen, althans wat betreft de techniek, niet wat betreft de inhoud!

Voorzitter! Natuurlijk had ik na lezing van het betreffende artikel in Trouw dezelfde vragen. Er is geen enkel verschil van mening tussen het kabinet en de Kamer over het grote belang van de Wet REA. Dat heb ik ook benadrukt in de Eerste Kamer. Met de heer Harrewijn betreur ik het feit dat het niet mogelijk bleek om de wet eerder in te voeren dan per 1 juli. Ik had het graag eerder gezien, maar goed.

Voorzitter! Uit de informatie die ik inmiddels heb gekregen, mede gebaseerd op contact met het LISV, blijkt dat het betreffende artikel in Trouw op twee punten niet klopt.

In de eerste plaats klopt het bedrag niet. Er moet sprake zijn van een misverstand bij de betreffende journalist van Trouw, omdat daarbij alleen maar gekeken is naar het bedrag dat door de uitvoeringsinstellingen in het kader van de Wet op de reïntegratie wordt besteed, en moet hij zich realiseren dat omvangrijke bedragen bij de gemeenten en bij de arbeidsvoorziening worden besteed bij de reïntegratie. Het totale bedrag dat beschikbaar is, is ook het bedrag dat in de memorie van toelichting bij de wet is genoemd, nog daargelaten dat nog meer geld beschikbaar mag worden gesteld door het LISV ten laste van de budgetten van de fondsen. Wat dat betreft ligt er niet eens een budgettaire belemmering, anders dan dat het moet worden besteed binnen het kader van de wet ten behoeve van reïntegratie. Maar rond die 61 mln. versus 148 mln. is er dus sprake van een misverstand.

In de tweede plaats zouden de uitvoeringsinstanties onvoldoende zicht hebben op waar de activiteiten precies moeten plaatsvinden. Mij wordt verzekerd – ook door het LISV – dat die problemen zich niet in die zin voordoen. Wel is er door zowel het kabinet als de Kamer heel kritisch gereageerd op de wijze waarop tot nu toe met reïntegratie wordt omgegaan. Daar is nog een heel belangrijke verbeteringsslag te maken, maar de wet is nu juist zo geformuleerd dat zoveel mogelijk tegemoet wordt gekomen aan in de praktijk gebleken problemen rond reïntegratie. Ik vind dan ook dat wij de wet in de praktijk moeten laten functioneren voordat we vaststellen dat het niet mogelijk is.

Voorzitter! Ik hecht eraan op te merken dat het LISV mij heeft meegedeeld inderdaad contact te hebben gehad met de betreffende journalist van Trouw, dat naar de mening van het LISV daarin juiste informatie is verstrekt, dat er blijkbaar op dit punt misverstanden zijn ontstaan en dat wij het zeer betreuren dat op deze wijze de uitvoering van de Wet op de reïntegratie in een verkeerd daglicht kan komen te staan. Ik hoop met mijn antwoorden dat beeld te hebben weggenomen, juist omdat Kamer en kabinet geen enkel verschil van mening hebben over het belang van deze wet.

De heer Harrewijn (GroenLinks):

Voorzitter! Ik dank de staatssecretaris voor zijn antwoorden. Als het inderdaad misverstanden zijn, ben ik er blij om dat zij uit de weg zijn geholpen, maar over één ding heb ik de staatssecretaris nog niet gehoord. In het betreffende artikel wordt ook over de problemen in de samenwerking tussen de arbeidsvoorziening (de nieuwe afdeling GAK AI) en de uitvoeringsinstellingen gesproken. Ik heb in eerste termijn ook gesproken over problemen met de financieringssystematiek bij de gemeenten, omdat tussen de gemeenten en de arbeidsvoorziening de samenwerking absoluut niet soepel loopt. Ik zou daarover graag nog wat van de staatssecretaris horen. Misschien moet hij daarover nog overleg voeren, maar dan kan hij het antwoord schriftelijk geven. Ik houd daar grote zorgen over.

Staatssecretaris De Grave:

Voorzitter! De heer Harrewijn zal weten dat over de overgang van GAK AI naar arbeidsvoorziening het nodige is gewisseld tussen Kamer en kabinet. Die overgang is niet in alle opzichten vlekkeloos verlopen. Wij hebben er het nodige over uitgewisseld. Ik zal niet ontkennen dat er een punt van zorg is. Ik zal ook niet ontkennen dat ik er samen met de minister als eerstverantwoordelijke voor de arbeidsvoorziening scherp op let.

Ik wil helemaal niet de indruk wekken dat als de wet per 1 juli in werking is getreden, alle problemen op het punt van de reïntegratie zijn opgelost. Ik zet het wel even af tegen de toenmalige situatie op het punt van reïntegratie. De Kamer en het kabinet hebben gezegd: dat gaat echt niet meer, dat kan absoluut niet. De wet geeft de instrumenten, meer mogelijkheden en meer middelen, om sneller en doelmatiger te werken, maar in de praktijk zullen de mensen het moeten doen. Ik ben er absoluut van overtuigd dat bij de uitvoeringsinstellingen, bij de arbeidsvoorziening en bij de gemeenten het grote belang daarvan is doorgedrongen. Ik ben van mening dat men de instrumenten zeer graag wil gebruiken om in de praktijk slagvaardig en doelmatig aan de reïntegratie te werken, maar men komt van ver.

Als de vraag van de heer Harrewijn is bedoeld om het kabinet te blijven oproepen om ook in demissionaire staat de vinger aan de pols te houden, dan zeg ik dat graag toe.

De heer Van Dijke (RPF):

Voorzitter! De staatssecretaris gaf visueel onderwijs door het memootje te tonen dat direct na het verschijnen van dat stuk in de krant naar zijn ambtenaren is gegaan om aan te geven dat die vragen ook zijn vragen waren. Betekent dit dat de informatie van de staatssecretaris over de ontwikkelingen, juist rondom deze data, een beetje te wensen overlaat en dat hij niet adequaat wordt geïnformeerd?

Als de staatssecretaris de zaak nauwlettend wil volgen, waarop collega Harrewijn heeft aangedrongen, wil hij dan ook de Kamer informeren over de knelpunten die zich voordoen en zijn reactie op gesignaleerde mogelijke knelpunten daarbij voegen?

Staatssecretaris De Grave:

Voorzitter! Ik heb het laatste reeds toegezegd in de richting van de heer Harrewijn. Als er zaken spelen rondom de implementatie van de Wet op de reïntegratie die voor de Kamer van belang zijn, zal ik die informatie zeker geven. Ik herhaal wel dat er nog veel moet gebeuren en verbeteren. Dat zal niet per 1 juli met een druk op een knop zijn gebeurd, maar ik wil nadrukkelijk een ontwikkeling in die richting zien. Als dat onvoldoende gebeurt, zal ik niet aarzelen om daarover nader te spreken met de Kamer.

De eerste vraag van de heer Van Dijke beantwoord ik ontkennend: dat is absoluut niet het geval. Ook staatssecretarissen lezen kranten en ook een liberale staatssecretaris leest Trouw. Sterker nog, ik heb op jonge leeftijd Trouw zelfs rondgebracht, dus ik heb een lange traditie met die krant. Als je de krant leest, is het logisch dat je je afvraagt: wat staat daar, wat is hier aan de hand? Daarvoor zijn die memo's bedoeld. De daaropvolgende informatie was geruststellend. Als die niet geruststellend was geweest, althans in de mate zoals ik heb weergegeven, dan zou de vraag zijn geweest: waarom wist ik dat niet eerder, waarom moet ik dat uit de krant vernemen? Daarvoor heb je natuurlijk ook het reguliere periodiek overleg met het LISV. De minister overlegt via de arbeidsvoorziening met de gemeenten. Wij volgen ook de overgang van GAK AI nauwlettend. Kortom, er is met de informatievoorziening niets aan de hand. Bij zo'n bericht in de krant wil je natuurlijk wel snel weten of er reden is voor zorg.

De heer Biesheuvel (CDA):

Voorzitter! Wij hebben in de Kamer uitvoerig gesproken over het spanningsveld dat is ontstaan tussen de arbeidsvoorziening en de uitvoeringsorganisaties naar aanleiding van de overgang van GAK AI, zoals wij dat toen noemden. Nu blijkt uit dat bericht in Trouw dat die spanningen nog absoluut niet weg zijn. Sterker nog, de woordvoerder van de arbeidsvoorziening zegt dat als die spanningen niet weg zijn, deze wet wel eens een papieren tijger zou kunnen zijn. Wil de staatssecretaris op die kwalificaties ingaan, temeer daar ook de CDA-fractie hier nadrukkelijk heeft verklaard dat de Wet op de reïntegratie hét belangrijke instrument is om eindelijk het doel te bereiken waarvoor het is ingesteld? Graag vernemen wij het oordeel van de staatssecretaris over de kwalificatie "papieren tijger".

Staatssecretaris De Grave:

Voorzitter! De Wet op de reïntegratie kan en mag geen papieren tijger worden. Het kabinet en de Kamer zullen het daarover eens zijn. Ik herken dit beeld ook niet in de officiële reacties van het bestuur van de arbeidsvoorziening. Sommige van die brieven, die gewisseld zijn naar aanleiding van de overgang van GAK AI, zijn de Kamer al bekend. Ik ontken absoluut niet dat er de nodige problemen zijn geweest, maar op een gegeven ogenblik is er overeenstemming over bereikt. Vervolgens zijn er officiële reacties van de arbeidsvoorziening gekomen. Ik ga ervan uit dat het traject gevolgd wordt. Ik kan de Kamer meedelen dat de minister heeft besloten dit onderwerp in het eerstvolgende bestuurlijke overleg met de arbeidsvoorziening te agenderen.

De wet is een cruciale schakel in het beleid van het kabinet, in samenhang met de genoemde onderwerpen, in samenhang met de PEMBA en de WULBZ. Het is een kernonderdeel van het samenhangende beleid. Wij zullen er alles aan doen om ervoor te zorgen dat het zo effectief en doelmatig mogelijk functioneert. Ik vind dat er tijd moet zijn om het proces die kant te laten opgaan. Er is iets meer tijd nodig om van een onaanvaardbare naar een ideale situatie te komen.

De heer De Wit (SP):

Mevrouw de voorzitter! Op 21 april is in de Eerste Kamer een- en andermaal de bezorgdheid uitgesproken of de wet wel op tijd ingevoerd zou kunnen worden. Zouden alle uitvoeringsinstellingen, inclusief de gemeenten, wel tijdig de hele wet onder de knie hebben en in staat zijn om tot uitvoering over te gaan? Toen werd gesproken over een handboek, een soort handleiding voor de uitvoeringsinstellingen, dat zou worden opgesteld. Ik vraag de staatssecretaris of dat handboek er inmiddels is. Kunnen de uitvoeringsinstellingen aan de slag? Kan de staatssecretaris bevestigen dat alle uitvoeringsinstellingen, inclusief de gemeenten, in staat zullen zijn om per 1 juli a.s. over te gaan tot invoering en uitvoering van de wet? Of is het wellicht toch verstandig om nog eens naar de invoeringsdatum te kijken en die wellicht te verschuiven?

Staatssecretaris De Grave:

Mevrouw de voorzitter! Mij hebben langs officiële kanalen geen berichten bereikt van instanties betrokken bij de uitvoering van de Wet REA, dat zij niet in staat zijn om de wet per 1 juli uit te voeren. Het lijkt mij weinig zinvol om de hele discussie in de Eerste Kamer met de vertegenwoordigers van de fracties van de SP en GroenLinks over te doen. Ik vind overigens dat er ook het element is dat de wet zal moeten worden uitgevoerd. Het is natuurlijk geen kwestie van iets wat toevallig over de mensen heen komt. Er wordt al anderhalf jaar over de wet gediscussieerd. De uitvoerders zijn er vanaf het begin bij betrokken. Wij hebben de uitvoerders gevraagd met welke problemen zij in de praktijk worden geconfronteerd. Hoe kunnen wij aan jullie problemen tegemoetkomen? Op een gegeven moment mogen wij dan verwachten dat de uitvoeringsinstanties gewoon klaar zijn.

De wetgever mag van uitvoeringsinstanties verlangen dat zij binnen een redelijke termijn, afgesproken met de officiële vertegenwoordigers, in staat zijn om de wet uit te voeren. Het mag niet zo zijn dat als er maar een uitvoerder roept dat hij niet klaar is, er hier tegen mij wordt geroepen: staatssecretaris, wat denkt u daaraan te doen? Een wetgever die een wet heeft gemaakt, mag verwachten dat degenen die ertoe geroepen zijn om die wet uit te voeren, dan ook in staat zijn binnen redelijke termijnen de wet uit te voeren.

Nogmaals, ik heb noch van de VNG, noch van de uitvoeringsinstellingen, noch van de arbeidsvoorziening gehoord dat men niet klaar is om de wet per 1 juli uit te voeren. Ik herhaal dat wij van ver komen. Ik verwacht niet dat per 1 juli alles optimaal geregeld is. Ik verwacht wel dat de wet een belangrijke verbetering zal opleveren. Ik verwacht ook dat deze verbetering zal worden doorgetrokken naarmate de tijd verder voortschrijdt.

Naar boven