TOELICHTING
Inleiding
De obstakelverlichting van windparken in de duisternis kan als hinderlijk worden ervaren
door omwonenden. In de landelijke projectgroep obstakelverlichting is onderzocht hoe
deze hinder verminderd kan worden. Daaruit bleek dat dit mogelijk is met behulp van
naderingsdetectiesystemen. De obstakelverlichting brandt dan alleen als een luchtvaartuig
in de nabijheid van het windpark gedetecteerd wordt. Een van de technieken hiervoor
betreft een naderingsdetectiesysteem gebaseerd op de signalen van Mode S/ELS transponders
aan boord van luchtvaartuigen. Een Mode S/ELS transponder is een actief radarbeantwoordingssysteem
met informatie over de identiteit en de hoogte van het luchtvaartuig. Met ontvangers
van deze signalen op windparken wordt dan bepaald wanneer de obstakelverlichting ingeschakeld
moet worden. Voorwaarde is dat de luchtvaartuigen die onder zichtvliegvoorschriften
(visual flight rules, hierna ook: VFR) buiten de daglichtperiode vliegen een Mode S/ELS transponder bezitten
en gebruiken. Daarom wordt met onderhavige wijziging in de Vrijstellingsregeling Besluit
luchtverkeer 2014 opgenomen dat het gebruik van een Mode S/ELS transponder verplicht
is bij VFR-vluchten buiten de daglichtperiodecondities.
Verplichting gebruik transponder buiten de daglichtperiode
In de Regeling boorduitrusting, artikel 10, eerste lid, is op dit moment al het gebruik
van een Mode S/ELS verplichting gesteld voor VFR-vluchten in het vluchtinformatiegebied
Amsterdam. Deze transponderverplichting geldt voor alle vluchten die plaatsvinden
in luchtruim met classificatie A, B, C, D, E en luchtruim met classificatie G boven
1.200 ft, met het oog op identificatie door de Luchtverkeersleiding. Er wordt hierbij
geen verschil gemaakt tussen vluchten buiten en binnen UDP. Voor vluchten in luchtruim
met classificatie G beneden 1200ft is er op dit moment geen verplichting tot gebruik
van een Mode S/ELS transponder.
In de praktijk heeft ieder luchtvaartuig dat VFR vliegt buiten de daglichtperiode
wel een transponder beschikbaar, omdat het gebruik ervan immers boven de 1.200 ft
al verplicht is. Om een sluitende veiligheidsstudie te kunnen maken voor de introductie
van transponder gebaseerde naderingsdetectiesystemen voor het in- en uitschakelen
van de obstakelverlichting bij windparken in Nederland is een verplichting voor transpondergebruik
noodzakelijk. Door de invoering van deze verplichting wordt bereikt dat de piloten
die in duisternis op lage hoogte VFR vliegen de aanwezigheid van windparken tijdig
kunnen waarnemen doordat de daarop geplaatste ontvangers reageren op de transpondersignalen
en de obstakelverlichting inschakelen. Dit is noodzakelijk om de veiligheid van het
luchtverkeer te waarborgen, en daarmee samenhangend de veiligheid op de grond. Er
wordt aansluiting gezocht bij reeds bestaande regelgeving. In de Vrijstellingsregeling
Besluit luchtverkeer 2014 zijn in artikel 3.2 al bepalingen opgenomen over VFR-vluchtuitvoeringen
buiten de daglichtperiode. Deze bepalingen worden met onderhavige wijziging uitgebreid
met een verplichting tot het gebruik van een SSR Mode S/ELS (elementary surveillance)
transponder. Een verplichting tot het gebruik van deze transponder geldt overigens
al voor het uitvoeren van een HEMS-vlucht, SAR-vlucht, politievlucht of kustwachtvlucht
op grond van artikel 2.2, eerste lid, van de Vrijstellingsregeling Besluit luchtverkeer
2014. De luchtvaartuigen die niet standaard zijn uitgerust met een transponder, zoals
MLA’s, MLH’s en schermvliegtuigen mogen op grond van artikel 3.2, tweede lid, van
deze regeling geen vluchten uitvoeren buiten de daglichtperiode.
Voor de eisen die gesteld worden aan de te gebruiken transponder is aangesloten bij
Deel A van bijlage II bij uitvoeringsverordening (EU) Nr. 1207/2011 van de Commissie
van 22 november 2011 tot vaststelling van de eisen voor de prestaties en interoperabiliteit
van surveillance voor het gemeenschappelijk Europese luchtruim.1
Toezicht en handhaving
De onderhavige wijziging van de Vrijstellingsregeling Besluit luchtverkeer 2014 is
voor een Handhaafbaarheid-, Uitvoerbaarheid- en Fraudebestendigheidtoets (HUF-toets)
aan de ILT voorgelegd. De ILT heeft geconcludeerd dat de regeling handhaafbaar, uitvoerbaar
en fraudebestendig is.
Administratieve lasten en nalevingskosten
De onderhavige regeling leidt niet tot een toename van administratieve lasten voor
burgers en het bedrijfsleven. Het gebruik van een transponder in een luchtvaartuig
betreft een feitelijke handeling, waar geen administratieve taken aan zijn verbonden.
De wijziging van de Vrijstellingsregeling leidt in de praktijk ook niet tot een toename
van de nalevingskosten. Voorwaarde is dat ieder luchtvaartuig dat buiten de daglichtperiode
condities VFR vliegt in het bezit is van een SSR mode S/ELS transponder en dat de
piloot deze ook gebruikt. Er is een uitvraag gedaan bij de betrokken brancheorganisaties
van de piloten die dit soort vluchten uitvoeren naar de gevolgen van de invoering
van de plicht tot het gebruik van de transponder. Zowel de Koninklijke Nederlandse
Vereniging voor de Luchtvaart als de Aircraft Owners & Pilots Association heeft gemeld
dat alle luchtvaartuigen die buiten de daglichtperiode onder zichtvliegvoorschriften
vliegen reeds een SSR mode S/ELS transponder gebruiken. De wijziging van de Vrijstellingsregeling
heeft in de praktijk dus weinig gevolgen in die zin dat voor de meeste toestellen
niet alsnog een transponder hoeft worden aangeschaft. Er zijn wel gevolgen in die
zin dat de transponder conform de nieuwe voorschriften gebruikt moet worden.
De betrokken organisaties hebben aangegeven akkoord te zijn met de onderhavige wijziging
van de Vrijstellingsregeling Besluit luchtverkeer 2014.
Internetconsultatie
De ontwerpregeling is niet aangeboden voor internetconsultatie. De grond hiervoor
is dat deze geen ingrijpende verandering teweeg brengt in de rechten en plichten van
burgers en bedrijven en ook geen ingrijpende gevolgen heeft voor de uitvoeringspraktijk.
Notificatie
De ontwerpregeling is op 22 maart 2021 ingevolge artikel 5, eerste lid, van richtlijn
2015/1535/EU van het Europees parlement en de Raad van 9 september 2015 betreffende
een informatieprocedure op het gebied van technische voorschriften en regels betreffende
de diensten van de informatiemaatschappij (codificatie) (PbEU 2015, L 241) voorgelegd
aan de Europese Commissie. De notificatie heeft niet geleid tot het maken van opmerkingen
met betrekking tot de ontwerpregeling. Er zijn derhalve geen aanpassingen doorgevoerd
na afloop van de notificatieprocedure.
Inwerkingtreding
Deze wijzigingsregeling treedt met ingang van 1 oktober 2021 in werking. Met deze
datum wordt aangesloten bij één van de vier vaste verandermomenten voor de inwerkingtreding
van een ministeriële regeling. Er wordt hiermee afgeweken van de minimuminvoeringstermijn
van twee maanden. De grond hiervoor is AR 4.17, vijfde lid, onderdeel a. Omdat lichtoverlast
met name speelt in de herfst en de winter, wanneer het vroeger donker wordt, is inwerkingtreding
vóór deze seizoenen gewenst.
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
C. van Nieuwenhuizen Wijbenga