BIJLAGE 2 ALS BEDOELD IN ARTIKEL 7, ONDERDEEL A, ONDER 1°, VAN DE REGELING OPLEIDING
EN HANDHAVING VAKBEKWAAMHEID BEDIENERS VAN LUCHTVAARTSTATIONS EN VLUCHTINFORMATIEVERSTREKKERS
De opleiding voor de bevoegdverklaring ADR bevat ten minste de volgende onderwerpen:
ONDERWERP 1: INLEIDING TOT DE OPLEIDING
ONDERWERP 2: LUCHTVAARTRECHT
ONDERWERP 3: METEOROLOGIE
ONDERWERP 4: NAVIGATIE
ONDERWERP 5: LUCHTVAARTUIGEN
ONDERWERP 6: COMMUNICATIE
ONDERWERP 1: INLEIDING TOT DE OPLEIDING
THEMA INTR 1 – BEHEER VAN DE CURSUS
Subthema INTR 1.1 – Inleiding tot de cursus
Subthema INTR 1.2 – Administratie
Subthema INTR 1.3 – Studiemateriaal en opleidingsdocumentatie
THEMA INTR 2 – INLEIDING TOT DE CURSUS ASO/ADR
Subthema INTR 2.1 – Inhoud en organisatie van de cursus
Subthema INTR 2.2 – Opleidingsethos
Subthema INTR 2.3 – Beoordelingsprocedure
ONDERWERP 2: LUCHTVAARTRECHT
THEMA LAW 1 – REGELS EN PROCEDURES
Subthema LAW 1.1 – Taken en bevoegdheden van de luchthaveninformatieverstrekker
Subthema LAW 1.2 – Meeteenheden
Subthema LAW 1.3 – Overzicht luchtverkeersdiensten
Subthema LAW 1.4 – Luchtverkeersregels
Subthema LAW 1.5 – Luchtruim en ATS-routes algemeen
Subthema LAW 1.6 – Hoogtemeting en niveau toewijzing
Subthema LAW 1.7 – Luchthavens inrichting en uitrusting algemeen
ONDERWERP 3: METEOROLOGIE
THEMA MET 1 – INLEIDING TOT METEOROLOGIE
Subthema MET 1.1 – Luchtvaart en meteorologie
Subthema MET 1.2 – Organisatie van de meteorologische dienst
THEMA MET 2 – METEOROLOGISCHE VERSCHIJNSELEN
Subthema MET 2.1 – Wolken
Subthema MET 2.2 – Neerslagtypes
Subthema MET 2.3 – Zicht
Subthema MET 2.4 – Wind
Subthema MET 2.5 – Meteorologische gevaren
THEMA MET 3 – METEOROLOGISCHE INFORMATIE VOOR DE LUCHTVAART
Subthema MET 3.1 – Berichten en rapporteringen
ONDERWERP 4: NAVIGATIE
THEMA NAV 1 – KAARTEN EN LUCHTVAARTKAARTEN
Subthema NAV 1.2 – In de luchtvaart gebruikte kaarten
THEMA NAV 2 – INSTRUMENTNAVIGATIE
Subthema NAV 2.1 – Systemen op de grond
Subthema NAV 2.2 – Satellietgebaseerde systemen
Subthema NAV 2.3 – Instrumentnaderingsprocedures
ONDERWERP 5: LUCHTVAARTUIGEN
THEMA ACFT 1 – PRESTATIEGEGEVENS IN ONGEBRUIKELIJKE SITUATIES
Subthema ACFT 1.1 – Herkennen van ongebruikelijke situaties
THEMA ACFT 2 – FACTOREN DIE VAN INVLOED ZIJN OP DE PRESTATIES VAN LUCHTVAARTUIGEN
Subthema ACFT 2.1 – Factoren tijdens het opstijgen
Subthema ACFT 2.2 – Factoren tijdens de eindnadering en landing
THEMA ACFT 3 – LUCHTVAARTUIGGEGEVENS
Subthema ACFT 3.1 – Herkenning
THEMA ACFT 4 – ASPECTEN DIE DE OPERATIE KUNNEN BEINVLOEDEN
Subthema ACFT 4.1 – Start- en landingsbaan geassocieerde items
ONDERWERP 6: COMMUNICATIE
THEMA COM 1 – VOICE COMMUNICATIE
Subthema COM 1.1 – Kennis van de communicatiemiddelen
Subthema COM 1.2 – Bediening van de communicatiemiddelen
Subthema COM 1.3 – Radiotelefonie
BIJLAGE 3 ALS BEDOELD IN ARTIKEL 7, ONDERDEEL A, ONDER 2°, VAN DE REGELING OPLEIDING
EN HANDHAVING VAKBEKWAAMHEID BEDIENERS VAN LUCHTVAARTSTATIONS EN VLUCHTINFORMATIEVERSTREKKERS
De opleiding voor de bevoegdverklaring TOW bevat ten minste de volgende onderwerpen:
ONDERWERP 1: INLEIDING TOT DE OPLEIDING
ONDERWERP 2: LUCHTVAARTRECHT
ONDERWERP 3: METEOROLOGIE
ONDERWERP 4: COMMUNICATIE
ONDERWERP 1:INLEIDING TOT DE OPLEIDING
THEMA INTR 1 – BEHEER VAN DE CURSUS
Subthema INTR 1.1 – Inleiding tot de cursus
Subthema INTR 1.2 – Administratie
Subthema INTR 1.3 – Studiemateriaal en opleidingsdocumentatie
THEMA INTR 2 – INLEIDING TOT DE CURSUS ASO/TOW
Subthema INTR 2.1 – Inhoud en organisatie van de cursus
Subthema INTR 2.2 – Opleidingsethos
Subthema INTR 2.3 – Beoordelingsprocedure
ONDERWERP 2: LUCHTVAARTRECHT
THEMA LAW 1 – REGELS EN PROCEDURES
Subthema LAW 1.1 – Taken en bevoegdheden van de Tow Controller
Subthema LAW 1.3 – Taken en bevoegdheden TWR luchtverkeersleider
Subthema LAW 1.4 – Luchthaveninrichting, uitrusting, lay-out en procedures
Subthema LAW 1.5 – Werkinstructies en regelingen
Subthema LAW 1.6 – Coördinatie met luchtverkeersleidingseenheid
Subthema LAW 1.7 – Bijzondere procedures en omstandigheden
ONDERWERP 3: METEOROLOGIE
THEMA MET 1 – METEOROLOGISCHE INFORMATIE VOOR DE LUCHTVAART
Subthema MET 1.1 – Berichten en rapporteringen
ONDERWERP 4: COMMUNICATIE
THEMA COM 1 – VOICE COMMUNICATIE
Subthema COM 1.1 – Kennis van de communicatiemiddelen
Subthema COM 1.2 – Bediening van de communicatiemiddelen
Subthema COM 1.3 – Radiotelefonie
BIJLAGE 5 ALS BEDOELD IN ARTIKEL 7, ONDERDEEL A, ONDER 4°, VAN DE REGELING OPLEIDING
EN HANDHAVING VAKBEKWAAMHEID BEDIENERS VAN LUCHTVAARTSTATIONS EN VLUCHTINFORMATIEVERSTREKKERS
De opleiding voor de bevoegdverklaring DIS bevat ten minste de volgende onderwerpen:
ONDERWERP 1: INLEIDING TOT DE OPLEIDING
ONDERWERP 2: LUCHTVAARTRECHT
ONDERWERP 3: METEOROLOGIE
ONDERWERP 4: NAVIGATIE
ONDERWERP 5: LUCHTVAARTUIGEN
ONDERWERP 6: COMMUNICATIE
ONDERWERP 1: INLEIDING TOT DE OPLEIDING
THEMA INTR 1 – BEHEER VAN DE CURSUS
Subthema INTR 1.1 – Inleiding tot de cursus
Subthema INTR 1.2 – Administratie
Subthema INTR 1.3 – Studiemateriaal en opleidingsdocumentatie
THEMA INTR 2 – INLEIDING TOT DE CURSUS ASO/DIS
Subthema INTR 2.1 – Inhoud en organisatie van de cursus
Subthema INTR 2.2 – Opleidingsethos
Subthema INTR 2.3 – Beoordelingsprocedure
ONDERWERP 2: LUCHTVAARTRECHT
THEMA LAW 1 – REGELS EN PROCEDURES
Subthema LAW 1.1 – Taken en bevoegdheden van de verstrekker van informatie aan luchtverkeer
dat deelneemt aan een luchtvaartvertoning
Subthema LAW 1.2 – Meeteenheden
Subthema LAW 1.3 – Overzicht luchtverkeersdiensten
Subthema LAW 1.4 – Luchtverkeersregels
Subthema LAW 1.5 – Luchtruim en ATS-routes algemeen
Subthema LAW 1.6 – Hoogtemeting en niveau toewijzing
Subthema LAW 1.7 – Vertoningterrein inrichting en uitrusting algemeen en vertoninggebied
Subthema LAW 1.8 – Kennis van plaatselijke omstandigheden en locatiespecifieke operationele
procedures
Subthema LAW 1.9 – ATC klaringen, instructies en inhoud van de berichten
Subthema LAW 1.10 – Coördinatie met luchtverkeersleidingseenheden
ONDERWERP 3: METEOROLOGIE
THEMA MET 1 – INLEIDING TOT METEOROLOGIE
Subthema MET 1.1 – Luchtvaart en meteorologie
Subthema MET 1.2 – Organisatie van de meteorologische dienst
THEMA MET 2 – METEOROLOGISCHE VERSCHIJNSELEN
Subthema MET 2.1 – Wolken
Subthema MET 2.2 – Neerslagtypes
Subthema MET 2.3 – Zicht
Subthema MET 2.4 – Wind
Subthema MET 2.5 – Meteorologische gevaren
THEMA MET 3 – METEOROLOGISCHE INFORMATIE VOOR DE LUCHTVAART
Subthema MET 3.1 – Berichten en rapporteringen
ONDERWERP 4: NAVIGATIE
THEMA NAV 1 – KAARTEN EN LUCHTVAARTKAARTEN
Subthema NAV 1.2 – In de luchtvaart gebruikte kaarten
ONDERWERP 5: LUCHTVAARTUIGEN
THEMA ACFT 1 – PRESTATIEGEGEVENS IN ONGEBRUIKELIJKE SITUATIES
Subthema ACFT 1.1 – Herkennen van ongebruikelijke situaties
THEMA ACFT 2 – FACTOREN DIE VAN INVLOED ZIJN OP DE PRESTATIES VAN LUCHTVAARTUIGEN
Subthema ACFT 2.1 – Factoren tijdens het opstijgen
Subthema ACFT 2.2 – Factoren tijdens de eindnadering en landing
THEMA ACFT 3 – LUCHTVAARTUIGGEGEVENS
Subthema ACFT 3.1 – Herkenning
THEMA ACFT 4 – ASPECTEN DIE DE OPERATIE KUNNEN BEINVLOEDEN
Subthema ACFT 4.1 – Start- en landingsbaan geassocieerde items
ONDERWERP 6: COMMUNICATIE
THEMA COM 1 – VOICE COMMUNICATIE
Subthema COM 1.1 – Kennis van de communicatiemiddelen
Subthema COM 1.2 – Bediening van de communicatiemiddelen
Subthema COM 1.3 – Radiotelefonie
BIJLAGE 6 ALS BEDOELD IN ARTIKEL 7, ONDERDEEL A, ONDER 5°, VAN DE REGELING OPLEIDING
EN HANDHAVING VAKBEKWAAMHEID BEDIENERS VAN LUCHTVAARTSTATIONS EN VLUCHTINFORMATIEVERSTREKKERS
De opleiding voor de bevoegdverklaring OFS bevat de volgende onderwerpen:
ONDERWERP 1: INLEIDING TOT DE OPLEIDING
ONDERWERP 2: LUCHTVAARTRECHT
ONDERWERP 3: COMMUNICATIE
ONDERWERP 1:INLEIDING TOT DE OPLEIDING
THEMA INTR 1 – BEHEER VAN DE CURSUS
Subthema INTR 1.1 – Inleiding tot de cursus
Subthema INTR 1.2 – Administratie
Subthema INTR 1.3 – Studiemateriaal en opleidingsdocumentatie
THEMA INTR 2 – INLEIDING TOT DE CURSUS ASO/OFS
Subthema INTR 2.1 – Inhoud en organisatie van de cursus
Subthema INTR 2.2 – Opleidingsethos
Subthema INTR 2.3 – Beoordelingsprocedure
ONDERWERP 2: LUCHTVAARTRECHT
THEMA LAW 1 – REGELS EN PROCEDURES
Subthema LAW 1.1 – Taken en bevoegdheden van de OFS radio operator
Subthema LAW 1.2 – Introductie luchtverkeersdiensten en FIC-dienstverlening
Subthema LAW 1.3 – Luchtruim Noordzee, HTZ/HPZ, HMRs
Subthema LAW 1.4 – FIC werkgebied, frequenties
Subthema LAW 1.5 – Vluchtinformatiedienst
Subthema LAW 1.6 – Alarmeringsdienst
Subthema LAW 1.7 – Procedures op lage hoogtes
Subthema LAW 1.8 – Overtijd acties
ONDERWERP 3: COMMUNICATIE
THEMA COM 1 – VOICE COMMUNICATIE
Subthema COM 1.1 – Kennis van de communicatiemiddelen
Subthema COM 1.2 – Bediening van de communicatiemiddelen
Subthema COM 1.3 – Radiotelefonie
BIJLAGE 7 ALS BEDOELD IN ARTIKEL 12, ONDERDEEL A, ONDER 1°, VAN DE REGELING OPLEIDING
EN HANDHAVING VAKBEKWAAMHEID BEDIENERS VAN LUCHTVAARTSTATIONS EN VLUCHTINFORMATIEVERSTREKKERS
De opleiding voor de bevoegdverklaring ADR bevat de volgende onderwerpen:
ONDERWERP 1: INLEIDING TOT DE OPLEIDING
ONDERWERP 2: LUCHTVAARTRECHT
ONDERWERP 3: LUCHTVERKEERSBEHEER
ONDERWERP 4: METEOROLOGIE
ONDERWERP 5: NAVIGATIE
ONDERWERP 6: LUCHTVAARTUIGEN
ONDERWERP 7: MENSELIJKE FACTOREN
ONDERWERP 8: APPARATUUR EN SYSTEMEN
ONDERWERP 9: PROFESSIONELE OMGEVING
ONDERWERP 10: UITZONDERLIJKE EN NOODSITUATIES
ONDERWERP 11: LUCHTHAVENS
ONDERWERP 1: INLEIDING TOT DE OPLEIDING
THEMA INTR 1 – BEHEER VAN DE CURSUS
Subthema INTR 1.1 – Inleiding tot de cursus
Subthema INTR 1.2 – Administratie
Subthema INTR 1.3 – Studiemateriaal en opleidingsdocumentatie
THEMA INTR 2 – INLEIDING TOT DE CURSUS LUCHTVERKEERSLEIDER
Subthema INTR 2.1 – Inhoud en organisatie van de cursus
Subthema INTR 2.2 – Opleidingsethos
Subthema INTR 2.3 – Beoordelingsprocedure
ONDERWERP 2: LUCHTVAARTRECHT
THEMA LAW 1 – FISO-VERGUNNING/BEKWAAMHEIDSCERTIFICAAT
Subthema LAW 1.1 – Rechten en voorwaarden
THEMA LAW 2 – REGELS EN REGLEMENTEN
Subthema LAW 2.1 – Verslagen
Subthema LAW 2.2 – Luchtruim
ONDERWERP 3: LUCHTVERKEERSBEHEER
THEMA ATM 1 – DIENSTVERLENING
Subthema ATM 1.1 – Luchtverkeersleidingdienst
Subthema ATM 1.2 – (Luchthaven) Vluchtinformatiedienst ((A)FIS)
Subthema ATM 1.3 – Alarmeringsdienst (ALRS)
Subthema ATM 1.4 – Capaciteit van het systeem voor luchtverkeersdiensten en beheer
van de luchtverkeersstromen
THEMA ATM 2 – COMMUNICATIE
Subthema ATM 2.1 – Effectieve communicatie
THEMA ATM 3 – VERKEERSKLARINGEN EN LUCHTVERKEERSLEIDINGSINSTRUCTIES
Subthema ATM 3.1 – Verkeersklaringen
Subthema ATM 3.2 – Luchtverkeersleidingsinstructies
THEMA ATM 4 – COÖRDINATIE
Subthema ATM 4.1 – Behoefte aan coördinatie
Subthema ATM 4.2 – Coördinatie-instrumenten en -methoden
Subthema ATM 4.3 – Coördinatieprocedures
THEMA ATM 5 – HOOGTEMETING EN NIVEAUTOEWIJZING
Subthema ATM 5.1 – Hoogtemeting
THEMA ATM 6 – SEPARATIE
Subthema ATM 6.1 – Separatie tussen vertrekkende luchtvaartuigen
Subthema ATM 6.2 – Separatie tussen landende luchtvaartuigen en voorafgaande landende
of vertrekkende luchtvaartuigen
Subthema ATM 6.3 – Tijdsgebaseerde longitudinale zogturbulentieseparatie Subthema
ATM 6.4 – Verminderde separatieminima
THEMA ATM 7 – SYSTEMEN VOOR HET VERMIJDEN VAN BOTSINGEN IN DE LUCHT EN VEILIGHEIDSNETTEN
OP DE GROND
Subthema ATM 7.1 – Systemen voor het vermijden van botsingen in de lucht Subthema
ATM 7.2 – Veiligheidsnetten op de grond
THEMA ATM 8 – GEGEVENSWEERGAVE
Subthema ATM 8.1 – Gegevensbeheer
THEMA ATM 9 – OPERATIONELE OMGEVING (GESIMULEERD)
Subthema ATM 9.1 – Integriteit van de operationele omgeving
Subthema ATM 9.2 – Verificatie van de geldigheid van de operationele procedures
Subthema ATM 9.3 – Overdracht-overname
THEMA ATM 10 – VERLENING VAN EEN PLAATSELIJKE LUCHTVERKEERSLEIDINGSDIENST
Subthema ATM 10.1 – Verantwoordelijkheid voor de dienstverlening
Subthema ATM 10.2 – Functies van een plaatselijke verkeerstoren
Subthema ATM 10.3 – Verkeersbeheersprocedure
Subthema ATM 10.4 – Luchtvaartgrondlichten
Subthema ATM 10.5 – Informatie aan luchtvaartuigen door een plaatselijke verkeerstoren
Subthema ATM 10.6 – Leiding van luchthavenverkeer
Subthema ATM 10.7 – Leiding van verkeer in het verkeerscircuit
Subthema ATM 10.8 – Baan in gebruik
ONDERWERP 4: METEOROLOGIE
THEMA MET 1 – METEOROLOGISCHE VERSCHIJNSELEN
Subthema MET 1.1 – Meteorologische verschijnselen
THEMA MET 2 – BRONNEN VAN METEOROLOGISCHE GEGEVENS
Subthema MET 2.1 – Meteorologische instrumenten
Subthema MET 2.2 – Andere bronnen van meteorologische gegevens
ONDERWERP 5: NAVIGATIE
THEMA NAV 1 – KAARTEN EN LUCHTVAARTKAARTEN
Subthema NAV 1.1 – Kaarten en luchtvaartkaarten
THEMA NAV 2 – INSTRUMENTNAVIGATIE
Subthema NAV 2.1 – Navigatiesystemen
Subthema NAV 2.2 – Gestabiliseerde nadering
ONDERWERP 6: LUCHTVAARTUIGEN
THEMA ACFT 1 – LUCHTVAARTUIGINSTRUMENTEN
Subthema ACFT 1.1 – Luchtvaartuiginstrumenten
THEMA ACFT 2 – CATEGORIEËN LUCHTVAARTUIGEN
Subthema ACFT 2.1 – Zogturbulentie
THEMA ACFT 3 – FACTOREN DIE VAN INVLOED ZIJN OP DE PRESTATIES VAN LUCHTVAARTUIGEN
Subthema ACFT 3.1 – Factoren tijdens het opstijgen
Subthema ACFT 3.2 – Factoren tijdens het klimmen
Subthema ACFT 3.3 – Factoren tijdens de eindnadering en landing
Subthema ACFT 3.4 – Economische factoren
Subthema ACFT 3.5 – Omgevingsfactoren
THEMA ACFT 4 – LUCHTVAARTUIGGEGEVENS
Subthema ACFT 4.1 – Herkenning van types luchtvaartuigen
Subthema ACFT 4.2 – Prestatiegegevens
ONDERWERP 7: MENSELIJKE FACTOREN
THEMA HUM 1 – PSYCHOLOGISCHE FACTOREN
Subthema HUM 1.1 – Cognitief
THEMA HUM 2 – MEDISCHE EN FYSIOLOGISCHE FACTOREN
Subthema HUM 2.1 – Vermoeidheid
Subthema HUM 2.2 – Fitheid
THEMA HUM 3 – SOCIALE EN ORGANISATORISCHE FACTOREN
Subthema HUM 3.1 – Team resource management (TRM)
Subthema HUM 3.2 – Teamwerk en teamrollen
Subthema HUM 3.3 – Verantwoordelijk gedrag
THEMA HUM 4 – STRESS
Subthema HUM 4.1 – Stress
Subthema HUM 4.2 – Stressbeheer
THEMA HUM 5 – MENSELIJKE FOUTEN
Subthema HUM 5.1 – Menselijke fouten
Subthema HUM 5.2 – Schending van regels
THEMA HUM 6 – SAMENWERKING
Subthema HUM 6.1 – Communicatie
Subthema HUM 6.2 – Samenwerking binnen hetzelfde verantwoordelijkheidsgebied
Subthema HUM 6.3 – Samenwerking binnen verschillende verantwoordelijkheidsgebieden
Subthema HUM 6.4 – Samenwerking tussen luchtverkeersleiders en piloten
ONDERWERP 8: APPARATUUR EN SYSTEMEN
THEMA EQPS 1 – MONDELINGE COMMUNICATIE
Subthema EQPS 1.1 – Radiocommunicatie
Subthema EQPS 1.2 – Andere mondelinge communicatie
THEMA EQPS 2 – AUTOMATISERING VAN LUCHTVERKEERSLEIDING
Subthema EQPS 2.1 – Vast telecommunicatienetwerk voor de luchtvaart (Aeronautical
fixed telecommunication network, AFTN)
Subthema EQPS 2.2 – Automatische gegevensuitwisseling
THEMA EQPS 3 – WERKPLEK VAN DE LUCHTVERKEERSLEIDER
Subthema EQPS 3.1 – Werking en monitoring van apparatuur
Subthema EQPS 3.2 – Situatiebeeldschermen en informatiesystemen
Subthema EQPS 3.3 – Systemen voor vluchtgegevens
THEMA EQPS 4 – TOEKOMSTIGE APPARATUUR
Subthema EQPS 4.1 – Nieuwe ontwikkelingen
THEMA EQPS 5 – BEPERKINGEN EN VERSLECHTERING VAN APPARATUUR EN SYSTEMEN
Subthema EQPS 5.1 – Reactie op beperkingen
Subthema EQPS 5.2 – Verslechtering van communicatieapparatuur
Subthema EQPS 5.3 – Verslechtering van navigatieapparatuur
ONDERWERP 9: PROFESSIONELE OMGEVING
THEMA PEN 1 – VERTROUWDMAKING
Subthema PEN 1.1 – Studiebezoek aan luchtvaartterrein
THEMA PEN 2 – LUCHTRUIMGEBRUIKERS
Subthema PEN 2.1 – Bijdragers tot civiele activiteiten op het gebied van luchtverkeersdiensten
Subthema PEN 2.2 – Bijdragers tot militaire activiteiten op het gebied van luchtverkeersdiensten
THEMA PEN 3 – KLANTENBETREKKINGEN
Subthema PEN 3.1 – Dienstverlening en gebruikersbehoeften
THEMA PEN 4 – MILIEUBESCHERMING
Subthema PEN 4.1 – Milieubescherming
ONDERWERP 10: UITZONDERLIJKE EN NOODSITUATIES
THEMA ABES 1 – ABNORMALE EN NOODSITUATIES (ABES)
Subthema ABES 1.1 – Overzicht van ABES
THEMA ABES 2 – VERBETERING VAN VAARDIGHEDEN
Subthema ABES 2.1 – Effectieve communicatie
Subthema ABES 2.2 – Vermijden van geestelijke overbelasting
Subthema ABES 2.3 – Lucht/grond-samenwerking
THEMA ABES 3 – PROCEDURES VOOR ABNORMALE EN NOODSITUATIES
Subthema ABES 3.1 – Toepassing van ABES-procedures
Subthema ABES 3.2 – Radio-uitval
Subthema ABES 3.3 – Wederrechtelijke daden en bomdreigingen tegen luchtvaartuigen
Subthema ABES 3.4 – Afgedwaalde of niet-geïdentificeerde luchtvaartuigen Subthema
ABES 3.5 – Runway incursion
ONDERWERP 11: LUCHTHAVENS
THEMA AGA 1 – LUCHTHAVEN GEGEVENS, LAYOUT EN COÖRDINATIE
Subthema AGA 1.1 – Definities
Subthema AGA 1.2 – Coördinatie
THEMA AGA 2 – BEWEGINGSGEBIED
Subthema AGA 2.1 – Bewegingsgebied (Movement area)
Subthema AGA 2.2 – Landingsterrein (Manoeuvring area)
Subthema AGA 2.3 – Banen
THEMA AGA 3 – OBSTAKELS
Subthema AGA 3.1 – Obstakelvrij luchtruim rond luchthavens
THEMA AGA 4 – DIVERSE APPARATUUR
Subthema AGA 4.1 – Locatie
BIJLAGE 8 ALS BEDOELD IN ARTIKEL 12, ONDERDEEL A, ONDER 2°, VAN DE REGELING OPLEIDING
EN HANDHAVING VAKBEKWAAMHEID BEDIENERS VAN LUCHTVAARTSTATIONS EN VLUCHTINFORMATIEVERSTREKKERS
De opleiding voor de bevoegdverklaring AER en de aantekening RAD bevat de volgende
onderwerpen:
ONDERWERP 1: ALGEMEEN
ONDERWERP 2: INFORMATIEBRONNEN
ONDERWERP 3: VERTREK EN NADERINGSPROCEDURES
ONDERWERP 4: VLUCHTEN VAN/ NAAR ADJACENT CENTRES
ONDERWERP 5: SOORTEN VLUCHTEN
ONDERWERP 6: LUCHTSPORT EN RECREATIEACTIVITEITEN
ONDERWERP 7: SPECIALE PROCEDURES-VULKAANAS
ONDERWERP 1: ALGEMEEN
Thema ALG 1.1 – Inleiding
Thema ALG 1.2 – Taken en verantwoordelijkheden
Thema ALG 1.3 – Werkgebied
Thema ALG 1.4 – Vluchten boven de Noordzee
Thema ALG 1.5 – Alerting service
Thema ALG 1.6 – Veiligheid
Thema ALG 1.7 – Beveiliging
ONDERWERP 2: INFORMATIEBRONNEN
Thema INF 2.1 – Radar
Thema INF 2.2 – Radio
Thema INF 2.3 – CCIS
Thema INF 2.4 – Overige informatiebronnen
Thema INF 2.5 – Stripnotatie
ONDERWERP 3: VERTREK EN NADERINGSPROCEDURES
Thema VEN 3.1 – De Kooy
Thema VEN 3.2 – Schihol
Thema VEN 3.3 – Rotterdam
Thema VEN 3.4 – Lelystad
ONDERWERP 4: VLUCHTEN VAN/ NAAR WERKGEBIED VAN ADJACENT CENTRES
Thema ADC 4.1 – Copenhagen
Thema ADC 4.2 – Bremen FIC/Eider sector
Thema ADC 4.3 – AOCS NM ATC/FIC Nieuw Milligen
Thema ADC 4.4 – Brussel FIC/North Low en Oostende APP
Thema ADC 4.5 – London FIC/ TC en Anglia radar
Thema ADC 4.6 – Scottish FIC
ONDERWERP 5: SOORTEN VLUCHTEN
Thema SOV 5.1 – Beloodsingsvluchten
Thema SOV 5.2 – Kustwachtvluchten
Thema SOV 5.3 – Militaire vluchten (trainingsvluchten in/onder EHD's 01, 02, 04, 05,
07 en/of 08
ONDERWERP 6: LUCHTSPORT EN RECREATIEACTIVITEITEN
Thema LSR 6.1 – Valschermspringen
Thema LSR 6.2 – Zweefvlieggebieden en terreinen
Thema LSR 6.3 – Tijdelijke gebieden met beperkingen (TGBs)
Thema LSR 6.4 – Laagvliegen
Thema LSR 6.5 – Bijzondere vluchten
Thema LSR 6.6 – Ongewenste vluchten
Thema LSR 6.7 – Security Flights
Thema LSR 6.8 – Open Skies observatie vluchten
ONDERWERP 7: SPECIALE PROCEDURES-VULKAANAS
Thema SPV 7.1 – Operationele gevolgen voor de FISO
TOELICHTING
Algemeen deel
Inleiding
Deze regeling voorziet in een actualisering en nadere uitwerking van het opleidings-
en vergunningenstelsel voor bedieners van luchtvaartstations (voorheen luchthaveninformatieverstrekkers
genaamd) en vluchtinformatieverstrekkers, dat op hoofdlijnen in hoofdstuk 3 van het
Besluit bewijzen van bevoegdheid voor de luchtvaart is geregeld. Daarnaast zijn in
deze regeling de opleidingseisen voor deze functies uitgewerkt alsmede de eisen waaraan
de opleidingenplannen voor de daarvoor vereiste opleidingen moeten voldoen. Ten slotte
zijn in deze regeling de voorschriften opgenomen met betrekking tot de certificering
van de instructeurs en assessors ten behoeve van de opleiding van bedieners van luchtvaartstations
en vluchtinformatieverstrekkers.
Aanleiding en achtergrond
Aanleiding hiervoor waren in de eerste plaats de knelpunten bij de brevettering van
de vroegere luchthaveninformatieverstrekkers. Door te zware formele opleidingseisen
aan deze functie kwamen opleidingsinstellingen hiervoor niet van de grond. In de praktijk
wordt deze functionaris op de luchthaven zelf opgeleid en zijn er geen andere opleidingen
geregistreerd of gecertificeerd dan Luchtverkeersleiding Nederland (hierna: LVNL).
Voor de brevettering tot luchthaveninformatieverstrekker bestond een systeem waarbij
gebruik werd gemaakt van een door de luchthavens opgestelde syllabus en door de Inspectie
Leefomgeving en Transport (hierna: ILT) aangewezen examinatoren. De beschrijving van
taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden van sleutelfunctionarissen, waaronder
luchthaveninformatieverstrekkers, en de opleiding en training van deze personen werd
opgenomen in het veiligheidsmanagementsysteem van de luchthaven, dat onderdeel uitmaakt
van het luchthavenbedrijfshandboek dat door de ILT wordt beoordeeld. Deze werkwijze
is vele jaren gehanteerd maar is inmiddels niet meer voldoende uitvoerbaar. In een
schrijven van 23 maart 2015 wees de Nederlandse Vereniging van Luchthavens (hierna:
NVL) het Ministerie van Infrastructuur en Milieu op de knelpunten. Daarnaast gaven
de uitkomsten van een signaalrapportage van de ILT aanleiding om de bovengenoemde
voorschriften te herzien. De signalen van de ILT wezen op diverse inconsistenties
die in de loop der tijd in de regelgeving waren geslopen, alsook op tekenen dat de
structuur van het vergunningstelsel niet meer aansloot op de eisen van de praktijk.
Verder is van de gelegenheid gebruik gemaakt om de vergunningstelsels voor zowel de
bedieners van luchtvaartstations als de vluchtinformatieverstrekkers op vergelijkbare
wijze in te richten, waar mogelijk en gewenst naar analogie van de luchtverkeersleiderssystematiek.
Hoofdlijnen
Deze regeling is qua opbouw en algemene bepalingen waar mogelijk en voor zover gewenst
gestructureerd naar analogie met de verordening (EU) nr. 2015/340 waarin de technische
eisen en administratieve procedures met betrekking tot vergunningen en certificaten
van luchtverkeersleiders zijn opgenomen. Op deze wijze is een aanzienlijke uniformiteit
in de verschillende opleidingseisen geborgd.
Op basis van gesprekken met de NVL, LVNL en het Ministerie van Defensie zijn in deze
regeling de volgende uitgangspunten gehanteerd:
-
− Ofschoon de afkortingen ASO, voor Aeronautical Station Operator, en FISO, voor Flight
Information Service Officer, zijn afgeleid van functies worden ze in het Besluit bewijzen
van bevoegdheid voor de luchtvaart en in deze regeling gehanteerd om de desbetreffende
bewijzen van bevoegdheid aan te duiden.
-
− Het begrip examen is alleen nog van toepassing op het beoordelen van theoretische
kennis.
-
− De beoordeling (assessment) van de praktische vaardigheden wordt uitgevoerd door een
persoon die in het bezit is van de aantekening ‘assessor’ op het ASO of FISO.
-
− Praktijkopleidingen worden gegeven door personen die in het bezit zijn van de hiervoor
bedoelde aantekening op het ASO of FISO.
-
− De opleidingsinstelling voor het opleiden tot vluchtinformatieverstrekker dient gecertificeerd
te zijn.
-
− Opleidingenplannen voor het ASO en FISO en de relevante bevoegdverklaringen en aantekeningen
daarop, alsmede voor de voortgezette opleiding behoeft de goedkeuring van de minister.
-
− De eenheidsaantekening, benodigd voor het kunnen uitvoeren van de aan de bevoegdverklaringen
(ratings) verbonden rechten, is uitsluitend geldig indien aan de vakbekwaamheidseisen
is voldaan.
-
− De beoordeling van de taalvaardigheid is slechts toegestaan door een instantie waarvan
de beoordelingsprocedures zijn goedgekeurd overeenkomstig de eisen gesteld in deze
regeling.
Toepasselijkheid op Bonaire, Sint Eustatius en Saba
Krachtens artikel 1.2, eerste lid, onderdeel c, van de Wet luchtvaart is deze regeling
mede van toepassing op Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Dit betekent dat de hierin
geregelde opleidingseisen en documenten ook op die eilanden van toepassing zijn. Evenwel
is daarnaast krachtens artikel 2.8 van de Wet luchtvaart voor Saba en Sint Eustatius
ook het bewijs van bevoegdheid van Sint Maarten erkend als geldig brevet voor bedieners
van luchtvaartstations (op deze eilanden zijn geen vluchtinformatieverstrekkers en
Bonaire kent slechts luchtverkeersleiders). De reden om op Saba en Sint Eustatius
het gebruik van het AFISO1 van Sint Maarten toe te staan in plaats van of naast de bewijzen van bevoegdheid
ASO of FISO2 is dat het, gelet op de verschillen in karakter en omvang van de dienstverlening
op de luchthavens binnen Caribisch Nederland, redelijkerwijs niet verwacht mag worden
dat de voorschriften van het Besluit bewijzen van bevoegdheid en deze regeling met
betrekking tot het ASO en het FISO daar op gelijke wijze uitvoerbaar zijn als in het
Europese deel van Nederland. Bij gelijktrekking zouden er disproportionele, deels
EU-georiënteerde, eisen gaan gelden voor vluchtinformatieverstrekkers en bedieners
van luchtvaartstations op de BES-luchthavens. Daarnaast is de wetgeving in de andere
landen van het Koninkrijk op dit gebied niet op de Europese maar uitsluitend op de
ICAO-voorschriften georiënteerd en is het wenselijk om de lokale situatie op de BES-eilanden
daarbij te laten aansluiten. Dat is tevens van belang voor de mogelijkheden tot werving,
opleiding en uitwisseling van vluchtinformatieverstrekkers en bedieners van luchtvaartstations
in het Caribisch deel van het Koninkrijk en borgt daarmee het behoud van voldoende
gekwalificeerd personeel nu en in de toekomst. Al enige jaren worden de employees
die op de luchthavens van Saba en Sint Eustatius luchthaven- en vluchtinformatie verstrekken
door de luchtverkeersdienstverlener Princess Juliana International Airport operating
company N.V. opgeleid voor het AFISO van Sint Maarten. Het opleidingsprogramma hiervoor
is krachtens artikel 68, derde lid, van het Besluit luchtverkeer BES door de Minister
van Infrastructuur en Milieu goedgekeurd en voldoet aan de eisen van het ICAO-verdrag.
Ook in het Service Level Agreement for the provision of air traffic services met de
luchtverkeersdienstverlener is deze goedkeuringseis vastgelegd.
Verhouding tot bestaande regelgeving
Deze regeling komt in de plaats van de Regeling examens en opleidingenplannen luchtverkeersdienstverlening
en luchtvaartterreininformatieverstrekking en de Regeling certificering opleidingsinstellingen
en goedkeuring opleidingsplannen luchtverkeersdienst-verlening en luchtvaartterreininformatieverstrekking.
Het is een volledig nationale regeling aangezien bedieners van luchtvaartstations
en vluchtinformatieverstrekkers, in tegenstelling tot luchtverkeersleiders, geen Europeesrechtelijk
geregelde functies zijn.
Uitvoering en handhaving
Voor de ILT zijn belangrijke veranderingen ten gevolge van deze regeling dat de eisen
voor de opleidingenplannen en de opleidingsmethoden qua structuur beschreven zijn
in lijn met de eisen voor luchtverkeersleiders. Door de wijziging van het besluit
en de invoering van deze regeling is ook het systeem voor de afgifte en verlenging
van bewijzen van bevoegdheid voor bedieners van luchtvaartstations en vluchtinformatieverstrekkers
weer uitvoerbaar en handhaafbaar. De ILT heeft een handhaafbaarheids-, uitvoerbaarheids-
en fraudebestendigheidstoets uitgevoerd met als belangrijkste uitkomsten dat de ILT
de onderbouwing van de regeling adequaat acht dat en de gehanteerde
begrippen en normen duidelijk zijn. Het voorstel heeft geen gevolgen voor de capaciteitinzet
van de inspectie. De ILT concludeert dat het voorstel uitvoerbaar en handhaafbaar
is.
Gevolgen voor lastendruk
Aangezien de invoering van de nieuwe brevetten ASO en FISO en de nieuwe verplichtingen
voor de opleidingsinstellingen met betrekking tot het opleidingenplan zijn geregeld
in het Besluit bewijzen van bevoegdheid voor de luchtvaart zijn de daaraan verbonden
lasten opgevoerd bij de desbetreffende wijziging van dat besluit. Deze regeling bevat
slechts de nadere invulling daarvan en geen nieuwe verplichtingen.
Advisering en consultatie
Om de volgende redenen is afgezien van internetconsultatie. Aangezien met betrekking
tot de opleiding van bedieners van luchtvaartstations in feite de bestaande opleidingspraktijk
is geformaliseerd brengt de regeling op dit punt geen ingrijpende veranderingen teweeg.
Voor de opleiding van vluchtinformatieverstrekkers geldt dit eveneens aangezien deze
al sinds 1 januari 2017 worden opgeleid en bijgeschoold voor kennisonderhoud volgens
de systematiek van de nieuwe luchtverkeersleidersverordening (verordening (EU) 2015/340),
waar deze regeling op aansluit. De regeling heeft bovendien een reparatoir karakter
omdat men hiermee volgens het nieuwe systeem kan brevetteren, terwijl brevettering
volgens het oude systeem vrijwel niet meer mogelijk is aangezien het daarvoor ontbrak
aan bevoegde praktijkexaminatoren waarvoor de regeling nu assessoren in de plaats
stelt. Bovendien is over deze regeling uitgebreid overlegd met de NVL en LVNL, die
de opleiding van bedieners van luchtvaartstations en vluchtinformatieverstrekkers
verzorgen.
Inwerkingtreding
Tot dusver is, door gebrek aan beoordelaars (voorheen examinatoren) en het ontbreken
van een wettelijke opleiding voor met name bedieners van luchtvaartstations toegestaan
dat deels met verlopen brevetten geopereerd werd. Deze functionarissen zijn wel door
de luchthaven opgeleid. Het werken met verlopen brevetten of in afwachting van een
brevet verblijvend is echter niet wenselijk. Het is derhalve van groot belang dat
de opleiding, beoordeling en handhaving van de vakbekwaamheid zo spoedig mogelijk
volgens deze regeling wordt opgepakt. Bovendien is van belang dat daar waar relevant
verwijzingen naar de met ingang van 1 januari 2017 van kracht zijnde verordening (EU)
nr. 2015/340 worden ingevoerd hetgeen in het bijzonder voor vluchtinformatieverstrekkers
het geval is. In die zin is hier sprake van reparatiewetgeving en wordt op grond van
Aanwijzing voor de regelgeving nr. 174, onderdeel c, afgeweken van de vaste verandermomenten
voor de regelgeving.
Artikelsgewijs
Artikel 1
Waar in dit artikel begripsbepalingen verwijzen naar verordening (EU) nr. 2015/340
is die verordening van overeenkomstige toepassing in het kader van deze regeling.
Artikelen 2 t/m 4
Deze artikelen bevatten krachtens artikel 24a van het besluit een opsomming van de
diverse opleidingen binnen de opleidingenstructuur voor het ASO en het FISO, op hoofdlijnen
de elementen die deze opleidingen moeten bevatten, alsmede de eisen voor aanvraag,
verlenging en vernieuwing van een ASO, FISO en de bevoegdverklaringen of aantekeningen
daarop.
Artikelen 5 t/m 15
Deze artikelen bevatten de inhoudelijke eisen aan de opleidingenplannen voor de verschillende
typen opleidingen in het kader van het ASO en het FISO om voor goedkeuring door de
minister in aanmerking te komen.
Artikelen 16 en 17
Deze artikelen stellen de eisen aan de opleidingen van praktijkinstructeur en assessor
om voor goedkeuring door de minister in aanmerking te komen. Opleidingenplannen worden
opnieuw ter keuring aangeboden wanneer deze op essentiële punten worden gewijzigd.
Dat is bijvoorbeeld het geval bij inhoudelijke wijzigingen van theorievakken, de structuur
van de opleiding of de duur van de opleiding.
Artikelen 18 t/m 21
Deze artikelen regelen de certificering van opleidingsinstellingen voor de opleiding
tot vluchtinformatieverstrekker. Hierbij wordt verwezen naar de overeenkomstige eisen
bedoeld in bijlage III, subdelen A tot en met D, bij verordening (EU) nr. 2015/340.
Artikel 22
Dit artikel bevat de eisen ter goedkeuring van de beoordelingsprocedures waarmee de
taalvaardigheid kan worden aangetoond. Om voor een dergelijke goedkeuring in aanmerking
te komen zal de beoordelingsinstantie reeds in bezit moeten zijn van een certificaat
dat is afgegeven op grond van verordening (EU) nr. 1178/2011, Part-FCL, artikel FLC.055.
Artikel 23
Dit artikel regelt de afgifte en de verlenging van de aantekening betreffende de taalvaardigheid.
Artikelen 24 t/m 34
In deze artikelen zijn de opleidingseisen voor het verkrijgen van de aantekening van
instructeur en assessor, alsmede de daaraan verbonden bevoegdheden, geregeld.
Voor een theorie-instructeur is geen aantekening op een ASO of FISO vereist maar dient
de persoon aan bepaalde kwalificaties te voldoen. Theorie-examens mogen door deze
instructeurs worden afgenomen. Praktijkinstructie op de werkplek wordt gegeven door
een houder van een ASO of FISO die hiervoor een aantekening OJTI heeft. Instructie
mag uitsluitend worden gegeven met betrekking tot de onderwerpen waarvoor de instructeur
een bevoegdverklaring in bezit heeft. Voor praktijkopleiding op een synthetisch opleidingstoestel
ten behoeve van de opleiding tot vluchtinformatieverstrekker kan in beginsel volstaan
worden met de aantekening STDI. Voor het verkrijgen van deze instructeursaantekening
gelden lichtere eisen. Houders van een ASO of FISO die in het bezit zijn van een OJTI
aantekening zijn ook bevoegd om instructie te geven op een synthetisch opleidingstoestel.
Voor het ASO is geen afzonderlijke aantekening STDI vastgesteld daar het in de praktijk
niet of nauwelijks voorkomt dat er voor de opleiding tot bediener van een luchtvaartstation
een synthetisch opleidingstoestel wordt gebruikt. In die bijzondere gevallen waar
dit toch aan de orde is, kan een ASO met de aantekening OJTI worden ingezet.
Artikelen 35 en 36
In deze artikelen zijn de voorwaarden opgenomen waaronder de minister een tijdelijke
machtiging tot praktijkinstructeur of assessor kan afgeven. Er kunnen zich situaties
voordoen dat er voor de praktijkopleiding op een nieuwe eenheid nog geen bevoegde
instructeurs of assessors beschikbaar zijn. In dat geval kan een ervaren praktijkinstructeur
en assessor van een andere eenheid worden ingezet indien aan de vereisten van deze
artikelen is voldaan.
Artikel 37
Dit artikel regelt het handhaven van de vakbekwaamheid. Een eenheidsaantekening kan
alleen verlengd worden indien de houder van het ASO of FISO heeft aangetoond aan de
vakbekwaamheidseisen te voldoen. De minimale eisen waaraan voldaan moet worden zijn
opgenomen in het bekwaamhedenprogramma voor de eenheid. Dit programma moet ook worden
goedgekeurd door de minister. Bij de aanvraag voor een verlenging van een eenheidsaantekening
bij Kiwa Register B.V. zal moeten worden aangetoond dat is voldaan aan de verlengingseisen.
Hiervoor is een speciaal ‘verificatieformulier’ ontwikkeld dat bij de aanvraag zal
moeten worden meegestuurd.
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat, C. van Nieuwenhuizen Wijbenga