36 089 Wijziging van de begrotingsstaat van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat voor het jaar 2022 (Zesde incidentele suppletoire begroting inzake vulmaatregelen gasopslag en waardevermeerderings-regeling)

Nr. 2 MEMORIE VAN TOELICHTING

A ARTIKELGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL

Wetsartikelen 1

De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2022 wijzigingen aan te brengen in de departementale begrotingsstaat van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat.

Normaliter wordt nieuw beleid in uitvoering genomen nadat de Staten- Generaal de begrotingswet heeft geautoriseerd. Aangezien uitvoering van de spoedeisende maatregelen die in deze zesde incidentele suppletoire begroting zijn opgenomen in het belang van het Rijk zijn, niet kan wachten tot formele autorisatie van beide Kamers der Staten-Generaal, zal het kabinet de uitvoering van de maatregelen starten. Hiermee wordt gehandeld conform lid 2 van artikel 2.27 van de Comptabiliteitswet 2016. Voor de indiening van deze zesde incidentele suppletoire begroting is uw Kamer vooraf geïnformeerd via de Kamerbrief Onafhankelijkheid van Russische olie, kolen en gas met behoud leveringszekerheid en de Kamerbrief Verlenging waardevermeerderingsregeling Groningen voorjaar 2022 van 22 april 2022.

De in de begrotingsstaat opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht.

Mede namens de Minister voor Klimaat en Energie,

De Minister van Economische Zaken en Klimaat, M.A.M. Adriaansens

B ARTIKELGEWIJZE TOELICHTING BIJ DE BEGROTINGSARTIKELEN

1. Leeswijzer

Ondergrenzen toelichtingen

Voor wat betreft het toelichten van significante verschillen in de uitgaven, ontvangsten en verplichtingen zijn de ondergrenzen gehanteerd zoals opgenomen in de onderstaande tabel.

Omvang begrotingsartikel (stand ontwerpbegroting) in € miljoen

Beleidsmatige mutaties (ondergrens in € miljoen)

Technische mutaties (ondergrens in € miljoen)

< 50

1

2

=> 50 en < 200

2

4

=> 200 < 1.000

5

10

=> 1.000

10

20

In sommige gevallen, waar politiek relevant, worden ook posten toegelicht beneden deze ondergrenzen.

2. Beleidsartikelen

2.1 Beleidsartikel 4 Een doelmatige energievoorziening en beperking van de klimaatverandering

Tabel 1 Budgettaire gevolgen van beleid zesde incidentele suppletoire begroting (ISB) (bedragen x € 1.000)
 

Stand ontwerpbegroting 2022 incl. ISB's, NvW en amendementen

Mutaties 6eISB

Stand 6e ISB

Mutatie 2023

Mutatie 2024

Mutatie 2025

Mutatie 2026

Verplichtingen

12.452.722

623.250

13.075.972

0

0

0

0

               

Uitgaven

4.359.973

623.250

4.983.223

0

0

0

0

               

Subsidies (regelingen)

3.959.202

623.250

4.582.452

0

0

0

0

Missiegedraven Onderzoek Ontwikkeling en Innovatie (MOOI)

60.135

 

60.135

       

Hernieuwbare Energietransitie (HER+)

42.140

 

42.140

       

Energie-efficiëntie

2.368

 

2.368

       

Green Deals

500

 

500

       

Demonstratieregeling Klimaat- en Energie-innovatie (DEI+)

75.963

 

75.963

       

Subsidieregeling Duurzame Scheepsbouw (SDS)

7.075

 

7.075

       

Projecten Klimaat en Energieakkoord

3.981

 

3.981

       

MEP

0

 

0

       

SDE

687.400

 

687.400

       

SDE+

2.585.508

 

2.585.508

       

SDE++

76.855

 

76.855

       

Aardwarmte

17.500

 

17.500

       

ISDE-regeling

258.000

 

258.000

       

Compensatie Energie-intensieve bedrijven (ETS)

0

 

0

       

Carbon Capture and Storage (CCS)

4.080

 

4.080

       

Subidieregeling Energiebesparing en duurzame energie sportaccommodaties (EDS)

0

 

0

       

Hoge Flux Reactor

6.401

 

6.401

       

Elektrisch rijden

0

 

0

       

Caribisch Nederland

6.144

 

6.144

       

Overige subsidies

50.000

 

50.000

       

Opschalingsinstrument waterstof

4.000

 

4.000

       

Maatregelen voor CO2-reductie

0

 

0

       

Subsidieregeling Coöperatieve Energieopwekking (SCE)

42.519

 

42.519

       

Subsidie ondersteuning verduurzaming mkb

25.633

 

25.633

       

IPCEI waterstof

3.000

0

3.000

       

Vulmaatregelen gasopslag

0

623.250

623.250

       
               

Leningen

61.400

0

61.400

       

Lening EBN

61.400

 

61.400

       

Lening Gasunie

0

 

0

       
               

Garanties

0

0

0

       

Verliesdeclaratie aardwarmte

0

 

0

       
               

Opdrachten

36.953

0

36.953

       

Onderzoek mijnbouwbodembeweging

1.986

 

1.986

       

SodM onderzoek

2.425

 

2.425

       

Uitvoeringsagenda Klimaat

623

 

623

       

Klimaat mondiaal

335

 

335

       

Onderzoek en opdrachten

31.584

 

31.584

       
               

Bijdrage aan agentschappen

81.435

0

81.435

       

Bijdrage aan RVO.nl

64.746

 

64.746

       

Bijdrage aan Agentschap Telecom

4.103

 

4.103

       

Bijdrage aan NEa

7.536

 

7.536

       

Bijdrage aan KNMI

1.264

 

1.264

       

Bijdrage aan NVWA

886

 

886

       

Bijdrage aan RIVM

1.600

 

1.600

       

Bijdrage aan RWS

1.300

 

1.300

       
               

Bijdrage aan ZBO’s/RWT’s

142.417

0

142.417

       

Doorsluis COVA-heffing

111.000

 

111.000

       

TNO kerndepartement

29.690

 

29.690

       

TNO-SodM

1.727

 

1.727

       
               

Bijdrage aan medeoverheden

1.340

0

1.340

       

Uitkoopregeling

1.340

 

1.340

       
               

Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties

10.893

0

10.893

       

Bijdrage aan Nuclear Research Group (NRG)

8.259

 

8.259

       

Internationale contributies

1.624

 

1.624

       

PBL Rekenmeesterfunctie

1.010

 

1.010

       
               

Stortingen begrotingsreserve

66.333

0

66.333

       

Storting in begrotingsreserve duurzame energie en klimaattransitie

66.333

 

66.333

       

Storting in begrotingsreserve aardwarmte

0

 

0

       
               

Ontvangsten

3.720.277

0

3.720.277

0

155.250

156.000

156.000

Ontvangsten COVA

111.000

 

111.000

       

Opbrengst heffing ODE (SDE++)

2.692.000

 

2.692.000

       

Ontvangsten zoutwinning

2.511

 

2.511

       

Onttrekking reserve duurzame energie en klimaattransitie

4.186

 

4.186

       

ETS-ontvangsten

900.000

 

900.000

       

Onttrekking begrotingsreserve maatregelen voor CO2-reductie

0

 

0

       

Diverse ontvangsten

10.580

 

10.580

       

Heffing gasleveringszekerheid

0

 

0

 

155.250

156.000

156.000

Tabel 2 Uitsplitsing verplichtingen (bedragen x € 1.000)
 

Stand ontwerpbegroting 2022 incl. ISB's, NvW en amendementen

Mutaties 6eISB

Stand 6e ISB

Mutatie 2023

Mutatie 2024

Mutatie 2025

Mutatie 2026

Verplichtingen

12.452.722

623.250

13.075.972

0

0

0

0

waarvan garantieverplichtingen

44.200

 

44.200

       

waarvan overige verplichtingen

12.408.522

623.250

13.031.772

       

Budgetflexibiliteit

Het juridisch verplichte deel van het uitgavenbudget is circa 71%. Van de 29% budgetflexibele ruimte heeft circa 13 procentpunt betrekking op de vulmaatregel gasopslag waarvoor nog verplichtingen zullen worden aangegaan in 2022.

Toelichting

In deze zesde incidentele suppletoire begroting wordt het parlement om autorisatie verzocht voor het aangaan van verplichtingen en doen van uitgaven voor de Vulmaatregel gasopslag, zoals voorgesteld in de Kamerbrief Onafhankelijkheid van Russische olie, kolen en gas met behoud leveringszekerheid van 22 april 2022.

Verplichtingen en uitgaven

Subsidies

Vulmaatregelen gasopslag

Momenteel is sprake van een ongebruikelijke situatie op de gasmarkt: de zomergasprijs is hoger dan wintergasprijs. Dit maakt opslag van gas met het oog op de winter voor marktpartijen onaantrekkelijk. Het zou immers neerkomen op het inkopen tegen een hogere prijs dan de verwachte verkoopprijs in de winter. Dit tast de leveringszekerheid voor aankomende winter aan.

Voor een aantal gasopslag zijn reeds maatregelen getroffen, maar niet voor gasopslag Bergermeer, de grootste vrij toegankelijke hoogcalorische gasopslag van West-Europa en een belangrijk onderdeel van de energie-infrastructuur. Om gasopslag toch gevuld te krijgen neemt het kabinet de volgende twee maatregelen.

Allereerst een subsidiemaatregel die marktpartijen voldoende stimulans geeft om Bergermeer alsnog te vullen. Marktpartijen kunnen in een tenderregeling meedingen naar een subsidie die hen vergoedt voor:

het negatieve verschil tussen de huidige gasprijzen en de verwachte gasprijzen aankomende winter (de zogenoemde zomer-winter spread);

een incentivebonus (premie) om deelname te stimuleren; en

een vergoeding voor de opslagkosten (indien de partij niet reeds opslagcapaciteit geboekt heeft in gasopslag Bergermeer).

Marktpartijen zullen zelf het gas moeten in- en verkopen. De subsidie is enkel bedoeld om het rendabel te maken om gas op te slaan.

Daarnaast wijst het kabinet voor de resterende vulbehoefte, die niet wordt gevuld door marktpartijen, EBN aan als partij om gas op te slaan in Bergermeer. EBN is een beleidsdeelneming met de Staat als enige aandeelhouder. EBN zal hiervoor eveneens een vergoeding (subsidie) krijgen. Deze vergoeding ziet onder andere op het verschil tussen de zomer- en wintergasprijs en de kosten verbonden aan de opslag zelf. EBN zal de inkoop van gas zelf financieren.

Voor de twee maatregelen is € 623,25 mln nodig in 2022, waarvan € 366 mln voor de subsidieregeling en € 257,25 mln voor de vergoeding aan EBN. De maatregelen zijn zo vormgegeven dat bij een meer gebruikelijke prijsontwikkeling (hogere winterprijzen dan zomerprijzen) het deel van de subsidie dat het verschil vergoedt tussen de hoge zomergasprijs en lage wintergasprijs vervalt. De uitgaven zullen dan lager uitvallen. Andersom geldt dat bij een sterk lagere winterprijs de uitgaven hoger kunnen uitvallen.

Er zal gewerkt worden met voorschotten die dit jaar gedurende het vulseizoen worden uitgekeerd. In 2023 zal de eindafrekening (subsidievaststelling) plaatsvinden. Afhankelijk van de prijsontwikkeling tot 1 oktober en de prijsontwikkeling van 1 oktober tot 1 april 2023 is er de mogelijkheid dat uitgaven in 2023 zullen plaatsvinden in plaats van in 2022.

Ontvangsten

Heffing gasleveringszekerheid

Gegeven het open en grensoverschrijdende karakter van de Europese gasmarkt dragen de Nederlandse gasopslagen en het vullen ervan bij aan de leveringszekerheid van de gehele Unie en met name de ons omringende landen. Uitgangspunt is dat de kosten die met hiervoor genoemde maatregelen gemoeid zijn worden gedragen door de gebruikers (ofwel: de gebruiker betaalt). Dit betreft zowel gebruikers in Nederland als daarbuiten.

Voor het verhalen van de uiteindelijke gemaakte kosten op gebruikers wordt, in samenhang met de uiteindelijke wijze waarop voor de langere termijn invulling wordt gegeven aan de vulverplichting, gewerkt aan een heffing op geboekte capaciteit voor transport via het landelijk gastransportnet van GTS (bovenop – maar niet in – de tarieven voor gastransport). Op die manier kan de rekening worden gelegd bij de gebruikers die profiteren van de vulling van de gasopslagen (leveringszekerheid), inclusief de gebruikers in het buitenland. Deze heffing zal zodanig worden uitgewerkt dat de financiering van voornoemde maatregelen een vorm van voorfinanciering is en de uiteindelijke kosten door de gebruikers van het gastransportnet worden opgebracht. De ontvangsten zijn voor nu geraamd op € 155,25 mln in 2024 en € 156 mln in de jaren 2025 – 2027, in totaal € 625,25 mln.

2.2 Beleidsartikel 5 Een veilig Groningen met perspectief

Tabel 3 Budgettaire gevolgen van beleid zesde incidentele suppletoire begroting (ISB) (bedragen x € 1.000)
 

Stand ontwerpbegroting 2022 incl. ISB's, NvW en amendementen

Mutaties 6eISB

Stand 6e ISB

Mutatie 2023

Mutatie 2024

Mutatie 2025

Mutatie 2026

Verplichtingen

945.961

75.000

1.020.961

0

0

0

0

               

Uitgaven

947.011

75.000

1.022.011

0

0

0

0

               

Subsidies (regelingen)

0

75.000

75.000

       

Verduurzamingsopgave uit aardgasbaten

0

75.000

75.000

       

Geestelijke bijstand/overige

0

 

0

       
               

Inkomensoverdrachten

698.750

0

698.750

       

Schadevergoedingen

506.250

 

506.250

       

Vergoeding waardedaling Groningen

116.000

 

116.000

       

Vergoeding immateriële schade Groningen

75.000

 

75.000

       

Bijdrage Commissie Bijzondere Situaties

1.500

 

1.500

       
               

Opdrachten

2.380

0

2.380

       

Werkbudget

2.380

 

2.380

       
               

Vermogensverschaffing/-onttrekking

0

0

0

       

Kapitaalinjectie EBN

0

 

0

       
               

Bijdrage aan agentschappen

239.631

0

239.631

       

Bijdrage aan RVO.nl

237.631

 

237.631

       

Instituut Mijnbouwschade Groningen

2.000

 

2.000

       
               

Bijdrage aan ZBO’s/RWT’s

1.050

0

1.050

       

TNO publieke SDRA

1.050

 

1.050

       
               

Bijdrage aan medeoverheden

2.200

0

2.200

       

Versterken

2.200

 

2.200

       
               

Bijdrage aan (internationale) organisaties

3.000

0

3.000

       

Organisatie- en programmabudget ACVG

3.000

 

3.000

       

Bijdrage Commissie Bijzondere Situaties

0

 

0

       
               

Ontvangsten

1.034.281

0

1.034.281

       

Schadevergoedingen

490.625

 

490.625

       

Uitvoeringskosten Schade

226.356

 

226.356

       

Dividenduitkering EBN

0

 

0

       

Dividenduitkering GasTerra

4.000

 

4.000

       

Mijnbouwwet

55.000

 

55.000

       

Vergoeding waardedaling Groningen

190.750

 

190.750

       

Vergoeding immateriële schade Groningen

65.000

 

65.000

       

Ontvangsten publieke SDRA

1.050

 

1.050

       

Versterken

1.500

 

1.500

       
Tabel 4 Uitsplitsing verplichtingen (bedragen x € 1.000)
 

Stand ontwerpbegroting 2022 incl. ISB's, NvW en amendementen

Mutaties 6eISB

Stand 6e ISB

Mutatie 2023

Mutatie 2024

Mutatie 2025

Mutatie 2026

Verplichtingen

945.961

75.000

1.020.961

0

0

0

0

waarvan garantieverplichtingen

             

waarvan overige verplichtingen

945.961

75.000

1.020.961

0

0

0

0

Budgetflexibiliteit

Het juridisch verplichte deel van het uitgavenbudget is circa 93%. Van de 7% budgetflexibele ruimte heeft circa 7 procentpunt betrekking op de waardevermeerderingsregeling waarvoor nog verplichtingen zullen worden aangegaan in 2022.

Toelichting

In deze zesde incidentele suppletoire begroting wordt het parlement om autorisatie verzocht voor het aangaan van verplichtingen en doen van uitgaven voor de waardevermeerderingsregeling, zoals voorgesteld in de Kamerbrief Verlenging waardevermeerderingsregeling Groningen voorjaar 2022 van 22 april 2022.

Verplichtingen en uitgaven

Subsidies

Verduurzamingsopgave uit aardgasbaten

Het kabinet heeft besloten de waardevermeerderingsregeling te verlengen tot 1 oktober 2022. Voor de verlenging wordt € 75 mln beschikbaar gesteld. In tegenstelling tot de naam van het instrument wordt dit niet gedekt uit aardgasbaten, maar uit bestaande (risico)reserveringen voor Groningen op de aanvullende post van het Ministerie van Financiën. Het volledige bedrag wordt bevoorschot aan de uitvoerder Samenwerkingsverband Noord Nederland (SNN). Met de Voorjaarsnota wordt het parlement geïnformeerd over de toekomst van de waardevermeerderingsregeling.

Naar boven