29 754
Terrorismebestrijding

nr. 129
VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG

Vastgesteld 18 april 2008

De vaste commissie voor Justitie¹ en de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties² hebben op 19 maart 2008 overleg gevoerd met minister Hirsch Ballin van Justitie en minister Ter Horst van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over:

– de zevende voortgangsrapportage terrorismebestrijding (29 754, nr. 121);

– de brief van de ministers van Justitie en van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 5 maart 2008 inzake het twaalfde Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland (29 754, nr. 127);

– de brief van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 27 februari 2008 inzake ontwikkelingen die zich hebben voorgedaan in de CT Infobox (29 754, nr. 126).

Van dit overleg brengen de commissies bijgaand beknopt verslag uit.

Vragen en opmerkingen uit de commissies

De heer Van Haersma Buma (CDA) merkt op dat de zevende voortgangsrapportage onder andere op het punt van het dreigingsbeeld is achterhaald. Wat betekent de verhoging van het dreigingsniveau concreet voor de alertheid van de diensten en voor hun werkwijze? Is in andere Europese landen eveneens sprake van een verhoging van het dreigingsniveau?

Men moet waardering hebben voor de wijze waarop moslimorganisaties de rust in Nederland proberen te bewaren. Hoe wil het kabinet deze positieve ontwikkeling verder stimuleren?

Wat wordt concreet gedaan om de vergiftigende uitwerking van het salafisme op het Nederlandse klimaat tegen te gaan? Wat wordt op dit punt in Europees verband gedaan?

De informatie-uitwisseling tussen de verschillende diensten die samenwerken op het gebied van veiligheid dient optimaal te zijn. Wat is de stand van zaken?

Op welke wijze wordt internetgebruik voor radicale en terroristische doeleinden aangepakt? Hoe verloopt de internationale samenwerking in dit kader?

Hoe wordt in Europees verband radicalisering en rekrutering tegengegaan? Hoe wordt voorkomen dat mensen vertrekken naar landen als Pakistan om daar een training te ondergaan en vervolgens terug te keren?

Op welke manier wordt in nationaal en in Europees verband voorkomen dat geld met terroristisch oogmerk wordt doorgesluisd?

De Contra Terrorisme (CT) Infobox is een goed instrument. Biedt de huidige wetgeving voldoende mogelijkheden tot informatie-uitwisseling?

Het is de heer De Wit (SP) opgevallen dat personen in Europese landen door groeperingen in onder andere Pakistan worden aangestuurd om aanslagen te plegen. Houdt de arrestatie van een Pakistaan op 14 maart 2008 in Breda hiermee verband? Wordt in overleg getreden met Pakistan om te voorkomen dat deze groeperingen ongestoord hun activiteiten kunnen ontplooien?

Volgens berichten in de media geven ex-functionarissen van de veiligheidsdiensten op internet te kennen op welke terreinen zij actief zijn geweest voor deze diensten. Welke maatregelen zijn genomen om dit tegen te gaan?

Hoe worden gemeenten geholpen bij het identificeren van verschillende groeperingen die binnen hun grenzen actief zijn?

Volgens het onderzoeksrapport van de Commissie van Toezicht betreffende de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) had de Algemene Inlichtingenen Veiligheidsdienst (AIVD) kunnen weten dat Mohammed B. aan het radicaliseren was als de dienst zijn werk beter had uitgevoerd. Welke maatregelen zijn genomen om het analyseren en uitwisselen van informatie binnen de CT Infobox te verbeteren?

De heer De Roon (PVV) is van mening dat de islamitische jihad een onverminderde bedreiging vormt voor moderne en vrije samenlevingen, inclusief kernwaarden als de vrijheid van meningsuiting. Islamitische terroristen komen allen voort uit fundamentalistische groeperingen als het salafisme. Hoe wordt deze bedreiging tegemoet getreden?

Het tempo waarin door de regering maatregelen worden ontwikkeld om terrorisme tegen te gaan, ligt te laag en moet worden opgevoerd.

Waarom worden extremistische sites die tot strekking hebben het terrorisme te bevorderen niet geblokkeerd? China en Turkije hebben laten zien dat het blokkeren van sites mogelijk is.

Welke maatregelen neemt de regering om de binnenkomst van personen uit de grensregio van Pakistan en Afghanistan te monitoren en zo veel mogelijk tegen te gaan? Is dit punt aan de orde gesteld tijdens de Europese Raad van 13 en 14 maart 2008?

In de pers is de verhoging van het dreigingsniveau in verband gebracht met de voorgenomen film van Wilders. Volgens een woordvoerder van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding (NCTb) had de verhoging van het dreigingsniveau vooral te maken met een Pakistaanse verdachte die in Nederland was. Waarom heeft de regering het in de media ontstane beeld niet weersproken?

De heer Teeven (VVD) wil weten of de rechterlijke uitspraak in de Hofstadzaak aanleiding geeft tot nieuwe wetgeving met betrekking tot het plannen van terroristische aanslagen. Vanwege de urgentie van het terrorismeprobleem dient eventuele nieuwe wetgeving snel tot stand te komen.

De universiteiten van Leuven en van Tilburg hebben geadviseerd om slachtoffers van terrorisme altijd schade te vergoeden. Moet aan slachtoffers een gelimiteerde of een volledige schadevergoeding uitgekeerd worden?

Wordt op korte termijn een geheimhoudingsplicht doorgevoerd voor werknemers van de NCTb, de AIVD en de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) met een tijdelijk dienstverband?

Hebben de NCTb en de AIVD enig zicht op activiteiten die in het ene Europese land plaatsvinden ter voorbereiding van aanslagen in het andere Europese land? Is er sprake van onderlinge informatie-uitwisseling tussen Europese veiligheidsdiensten? Wordt er extra gekeken naar EU-immigranten uit bijvoorbeeld Pakistan en Afghanistan?

Is er enig inzicht in de oorzaken van radicaliseringstendensen onder Turkse Nederlanders? Zijn speciale maatregelen noodzakelijk, gericht op deze bevolkingsgroep?

Welke lessen zijn getrokken uit de oefeningen die in 2006 en 2007 in het kader van het Alerteringssysteem Terrorismebestrijding (ATb) zijn gehouden; wat zijn de belangrijkste knel- en verbeterpunten?

Is de Dienst Speciale Interventies (DSI) al op sterkte of loopt men achter op het schema?

Leidt de aangekondigde film van Wilders tot knelpunten tussen de vrijheid van meningsuiting en de staatsveiligheid? Is de staatsveiligheid op dit moment al in het gedrang?

De heer Pechtold (D66) vraagt zich af of er een bepaalde timing zit achter de verhoging van het veiligheidsniveau. Het moment van verhoging viel samen met de hype rondom de film van Wilders. Is deze film de oorzaak van het verhoogde veiligheidsniveau en, zo nee, moet het veiligheidsniveau dan niet worden teruggebracht tot «beperkt», nu de Pakistaanse verdachte is gearresteerd en de verlenging van de missie in Afghanistan ook geen doorslaggevende factor van betekenis kan zijn?

De minister van Justitie moet samen met Europarlementariër Wortmann proberen te bewerkstelligen dat vliegtuigpassagiers vanaf de zomer van 2008 weer waterflesjes en babyvoeding in de handbagage mogen meenemen. Wanneer vindt politieke besluitvorming plaats over camera’s en microfoons in vliegtuigen?

Het is goed dat de regering zich heeft ingespannen om de listing en de-listing procedures binnen de kaders van de rechtstaat te brengen door middel van betere notificatie en gelegenheid voor hoor en wederhoor. In de VS schijnen terrorist watch lists nog steeds grote mankementen te vertonen. Raakt dit Nederlandse en Europese burgers op enigerlei wijze? Bestaan soortgelijke problemen in Europa?

Het is zinvol bij de uitvoering van de motie-Pechtold (31 200 VI, nr. 79) over de wijze waarop een evaluatie van anti-terrorismebeleid het beste kan worden vormgegeven, de paper «Transnational Terrorism» te betrekken die geschreven is door economen van de universiteiten van Texas en van Alabama en gedeeltelijk gefinancierd is door het Department of Homeland Security.

Het Duitse constitutionele hof heeft op 27 februari 2008 de pc als juridisch privédomein bestempeld. Klopt het dat de pc in Nederland juridisch minder goed beschermd is? Hoe relevant is de uitspraak van de hoogste Duitse rechter voor Nederland?

Hoe wordt gedacht over de recente ontwikkelingen op het gebied van schadevergoeding voor en hulp aan slachtoffers van terrorisme?

Mevrouw Azough (GroenLinks) wenst meer duidelijkheid over de procedure met betrekking tot het vaststellen van het veiligheidsniveau. Hoe is de samenwerking tussen de Europese lidstaten op dit vlak?

Terroristen lijken resistent te worden voor het anti-terrorismebeleid. Hoe is het mogelijk om conclusies te trekken over lokale netwerken als het steeds lastiger blijkt te zijn om de dreiging op internationaal niveau in te schatten?

De toename van de weerbaarheid onder de moslimbevolking in Nederland is een positieve ontwikkeling.

Hoe gaat de AIVD om met het feit dat salafistische stromingen ondergronds gaan? Is deze tendens ten opzichte van eerdere voortgangsrapportages sterker geworden? Moskeebesturen worden langzamerhand overgenomen door salafisten. Zijn vanuit het maatschappelijke middenveld door bijvoorbeeld het Contactorgaan Moslims en Overheid (CMO) en de Unie van Marokkaanse Moslims in Nederland (UMON) acties ondernomen om deze zorgwekkende ontwikkeling tegen te gaan?

Hoe kijkt het kabinet terug op de commotie die de afgelopen weken is ontstaan rondom de film van Wilders? In hoeverre is sprake geweest van effectieve damage control?

In de brief over het dreigingsbeeld wordt vooral gesproken over dreigingen op internationaal niveau. Zijn er concrete signalen die duiden op gevaar voor aanslagen in Nederland zelf?

De betrouwbaarheid van de voortgangsrapportage moet gerelativeerd worden. Zo wordt ten aanzien van de beveiliging van de burgerluchtvaart met geen woord gerept over de controles van het eigen luchtvaartpersoneel. De gaten in de beveiliging blijken echter juist aan de achterkant te zitten. Hoe wordt bewerkstelligd dat terrorismebestrijders blinde vlekken ontdekken?

Op nationaal en op EU-niveau is een aantal verbeteringen doorgevoerd ten aanzien van terroristenlijsten. Op VN-niveau is het echter nog slecht gesteld met de rechtsbescherming van verdachten. Dit moet zo snel mogelijk veranderen.

De heer Heerts (PvdA) spreekt zijn waardering uit voor het kabinet en voor alle werknemers bij diensten die Nederland veilig maken en houden.

Uit de rapportages komt het beeld naar voren dat zich binnen de moslimwereld positieve ontwikkelingen voordoen. Dit zou wat sterker belicht moeten worden.

Extremisten mogen zich niet helemaal buitengesloten voelen. Wellicht kan een beroep worden gedaan op de moslimwereld zelf of op kerkgenootschappen om met hen in gesprek te gaan.

Hoe moeten de opmerkingen van het Landelijk ExpertiseCentrum Diversiteit (LECD) over het doen van aangifte geïnterpreteerd worden? Aangifte moet worden gedaan op basis van een strafbaar feit en niet op basis van een gevoel. Het OM dient aangiften in verband met de film van Wilders zo snel mogelijk in behandeling te nemen.

De voormalige EU-coördinator voor terrorismebestrijding, Gijs de Vries, heeft kritiek geuit op de operationele afstemming tussen de diverse nationale autoriteiten, Europol en Eurojust. Hoe hebben de Europese ministers hierop gereageerd? Wordt hierover nog gesproken binnen de Raad Justitie en Binnenlandse Zaken (JBZ)?

Wat is de stand van zaken met betrekking tot het wetsvoorstel ten aanzien van de doorzettingsmacht? Is het aangekondigde overleg al gehouden of dient dit nog plaats te vinden?

Het is goed nieuws dat de bezorgdheid over terrorisme en terroristische aanslagen onder het Nederlandse publiek is afgenomen. Hoe verhoudt deze ontwikkeling zich tot de situatie in andere EU-landen?

Antwoord van de bewindslieden

Minister Hirsch Ballin wijst erop dat de huidige situatie waarin het dreigingsniveau verhoogd is naar «substantieel», niet uitzonderlijk is omdat hiervan ook al sprake was in de periode mei 2005 tot april 2007. Het filmproject van Wilders is slechts een van de factoren die hierbij een rol hebben gespeeld. Directe aanleiding vormden de ontwikkelingen in Europees verband. Ook in andere Europese landen is naar aanleiding van aanhoudingen in Duitsland, Spanje en Denemarken een grotere alertheid gevraagd van de veiligheidsdiensten en van het publiek. De verhoging van het dreigingsniveau is gebaseerd op informatie die de veiligheids- en inlichtingendiensten hebben aangeleverd. Dezelfde informatie vraagt van de diensten zelf een grotere alertheid. Er is echter geen sprake van een radicale omslag.

De conclusies ten aanzien van lokale netwerken betreffen bekende netwerken. Niet alle netwerken zijn echter volledig in beeld bij de diensten.

Momenteel wordt de aard en de omvang van de problematiek met betrekking tot internetgebruik ten behoeve van radicale en terroristische doeleinden zo goed mogelijk in kaart gebracht. Daarnaast wordt gewerkt aan een plan dat het Meldpunt Cybercrime beter moet positioneren, zodat de burger weet met wat voor informatie hij bij dit meldpunt terecht kan. Binnen enkele weken zal de Kamer in een brief over rechtshandhaving op het internet nader geïnformeerd worden over de voorwaarden waaronder tot blokkering van content op het internet kan worden overgegaan.

In internationaal verband zijn de samenwerking en de informatie-uitwisseling de afgelopen jaren geïntensiveerd. In EU-verband is een aantal prioritaire landen gekozen waarmee men samenwerkt op het gebied van documentfraude, wetgeving en financiering in verband met terrorisme. De Nederlandse bilaterale samenwerking concentreert zich op Noord-Afrika. De samenwerking met Pakistan vindt plaats in Europees verband.

Het kabinet zal ook in zijn internationale contacten intensief aandacht besteden aan de totstandkoming van terroristenlijsten. De rechtsbescherming van verdachten in Nederland zal verder versterkt worden zodra het Verdrag van Lissabon in werking is getreden. Een aantal lidstaten heeft het initiatief genomen om de rechtsbescherming van verdachten op VN-niveau te verbeteren. Nederland heeft zich hierbij aangesloten en zet zich hiervoor actief in.

Het monitoren van immigranten verloopt via het reguliere visumproces waarbinnen de ambassades samenwerken met andere diensten. Het Schengen Informatie Systeem en het Visum Informatiesysteem spelen hierbij een belangrijke rol. Daarnaast wordt gebruik gemaakt van de CT Infobox. In het beleid ten aanzien van migratie en grensbewaking is meer aandacht voor de instroom van kennismigranten. De zaak van de in Breda gearresteerde Pakistaan, in het bijzonder de wijze waarop hij in Nederland is gekomen als student, wordt grondig geëvalueerd.

Aangezien de inhoud van de film van Wilders nog niet bekend is, kan op dit moment geen specifieke relatie gelegd worden met de staatsveiligheid. Er zijn geen concrete aanwijzingen voor aanslagen, wel zijn er signalen die aanleiding geven tot zorg. Het kabinet heeft expliciet het standpunt ingenomen dat de opvatting van de Nederlandse regering niet kan en niet mag worden vereenzelvigd met de opinie van de heer Wilders. Het inschatten van de risico’s en het treffen van maatregelen worden bemoeilijkt doordat inhoud en tijdstip van publicatie van de film niet bekend zijn gemaakt. De weigering van Wilders om de inhoud vooraf te laten zien aan de NCTb onder aannemelijke en te verdedigen voorwaarden, betekent dat diens verantwoordelijkheid voor het uitbrengen van de film groter wordt. De aangiften in verband met de film zijn nog in behandeling.

Over de Hofstadzaak kunnen geen uitspraken worden gedaan, omdat de zaak nog onder de rechter is. Op basis van de uitspraak in het cassatieberoep zal worden bezien of een eventuele wetswijziging wenselijk is.

De Europese Unie onderzoekt mogelijke alternatieven voor de huidige veiligheidsmaatregelen binnen de burgerluchtvaart. De meningen van de Europarlementariërs Wortmann en In ’t Veld zullen worden meegenomen in de standpuntbepaling van het kabinet ten aanzien van deze kwestie.

De bescherming van de persoonlijke levenssfeer wordt in Nederland anders benaderd dan in Duitsland. De Duitse wetgeving kent een andere systematiek die gebaseerd is op het Recht auf informationelle Selbstbestimmung. De Nederlandse wetgeving is geheel in overeenstemming met het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM), met Richtlijn 95–46 en met het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie. Tijdens het algemeen overleg van de vaste commissie voor Europese Zaken op 10 april 2008 zal nader worden ingegaan op de vraag of de uitspraak van de Duitse hoogste rechter gevolgen heeft voor de wijze waarop in Nederland de onderzoeking van computers benaderd wordt.

De verbetering van operationele samenwerking tussen de nationale diensten en Europol en Eurojust heeft de voortdurende aandacht. De samenwerking tussen het Korps Landelijke Politie Diensten en Europol verloopt uitstekend. In Brussel wordt onderhandeld over verbetering van de informatie-uitwisseling tussen Europol en Eurojust.

Tot slot merkt de minister op dat hij bereid is te bezien of het verzekeringsrecht van slachtoffers van terrorisme moet leiden tot aanpassing in wetgeving of beleid.

Minister Ter Horst geeft een toelichting op het beleid ten aanzien van salafisme dat langs drie sporen verloopt: weerbaar maken van gematigde moslims voor de invloeden van kwaadwillenden, confronteren en delegitimeren van salafistische groeperingen en handhaving ingeval van strafbare feiten. Met veel genoegen wordt vastgesteld dat kerkgenootschappen actief zijn om opruiende activiteiten te dempen. Gemeenten worden geholpen bij het lokaliseren van haarden van radicalisering en ontvangen informatie van de AIVD over groeperingen en personen. Daarnaast wordt gemeenten kennis bijgebracht over bewegingen als het salafisme. Met tien gemeenten vindt overleg plaats over de concrete aanpak van rondreizende salafistische predikers en van radicalisering in brede zin. Ook binnen andere Europese landen wordt actief opgetreden tegen radicale bewegingen. Er is veel onderling contact tussen de diensten.

De CT Infobox is een belangrijk instrument in het tegengaan van terroristische activiteiten. Ten tijde van de aanslag op Theo van Gogh bevond de CT Infobox zich in een opstartfase. Zo waren nog geen criteria geformuleerd voor opname van informatie. Opname van gegevens over Mohammed B. zou weinig verschil hebben uitgemaakt voor het verloop van de feiten. Binnen de CT Infobox is iedere informatie-uitwisseling die nodig is, mogelijk; dit is afgedekt bij het College Bescherming Persoonsgegevens. Op Europees niveau vindt informatie-uitwisseling plaats binnen de Counter Terrorism Group. Dat de samenwerking op dit punt heel effectief kan zijn, blijkt uit de aanhouding van een Pakistaanse verdachte in Breda.

Eenieder die voor de AIVD werkt, moet een geheimhoudingsverklaring tekenen. Deze verklaring betreft vooral informatie die men tijdens de werkzaamheden opdoet en niet het feit dat men voor de AIVD werkt. Dit is een omissie en de minister zal bezien in hoeverre dit kan worden rechtgezet. Daarnaast wordt iedere nieuwe medewerker onderworpen aan een veiligheidsonderzoek. Alle bedrijven die voor de AIVD werken, is te kennen gegeven dat mededelingen hieromtrent niet op prijs worden gesteld. Bedrijven die deze afspraak schenden, worden uitgesloten van vervolgopdrachten.

De evaluatie van de oefening «Voyager» in het kader van crisisbeheersing en rampenbestrijding zal op korte termijn aan de Kamer worden aangeboden. De uitkomsten van de evaluatie van de oefeningen in het kader van het ATb zijn besproken met de betrokken sectoren.

De DSI is voor 75% op sterkte. Een externe commissie onderzoekt de vraag hoe de samenwerking tussen de DSI en de arrestatie-eenheden verbeterd kan worden en zal in april 2008 haar advies uitbrengen. De commissie zal onder andere bezien of de huidige incidentele personeelsuitwisseling een structurele vorm dient te krijgen.

Reisbewegingen van targets worden via visumprocedures gevolgd en beheerst. De inlichtingen- en veiligheidsdiensten werken op dit punt nauw samen, ook met diensten in landen waarmee geen vriendschapsverband bestaat. Reisbewegingen naar en vanuit Pakistan hebben de bijzondere aandacht van de diensten.

De intentie achter de opmerkingen van het LECD over het doen van aangifte was goed. Iedereen die zich opwindt over activiteiten die tot consternatie kunnen leiden, moet de mogelijkheid krijgen om stoom af te blazen. Het doen van aangifte van niet-strafbare feiten zal echter tot weinig leiden.

Bezorgdheid over terrorisme en aanslagen onder de bevolking van een land houdt gelijke tred met de ervaringen en de activiteiten op dat gebied in het betreffende land.

De voorzitter van de vaste commissie voor Justitie,

De Pater-van der Meer

De voorzitter van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,

Leerdam

De griffier van de vaste commissie voor Justitie,

Nava

---

1 Samenstelling:

Leden: Van de Camp (CDA), De Wit (SP), Van der Staaij (SGP), Kamp (VVD), Arib (PvdA), ondervoorzitter, De Pater-van der Meer (CDA), voorzitter, Çörüz (CDA), Joldersma (CDA), Gerkens (SP), Van Vroonhoven-Kok (CDA), Van Velzen (SP), Azough (GroenLinks), Timmer (PvdA), Griffith (VVD), Teeven (VVD), Verdonk (Verdonk), De Roon (PVV), Pechtold (D66), Heerts (PvdA), Thieme (PvdD), Kuiken (PvdA), Leijten (SP), Bouwmeester (PvdA), Van Toorenburg (CDA) en Anker (ChristenUnie).

Plv. leden: Sterk (CDA), Langkamp (SP), Van der Vlies (SGP), Weekers (VVD), Smeets (PvdA), Schinkelshoek (CDA), Jager (CDA), Jonker (CDA), Roemer (SP), Jan de Vries (CDA), Abel (SP), Halsema (GroenLinks), Dijsselbloem (PvdA), Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD), Van Miltenburg (VVD), Zijlstra (VVD), Fritsma (PVV), Koşer Kaya (D66), Gill’ard (PvdA), Ouwehand (PvdD), Spekman (PvdA), Bouchibti (PvdA), Van Haersma Buma (CDA) en Slob (ChristenUnie).

2 Samenstelling:

Leden: Van Beek (VVD), Van der Staaij (SGP), De Pater-van der Meer (CDA), Van Bochove (CDA), Duyvendak (GroenLinks), Hessels (CDA), Gerkens (SP), Haverkamp (CDA), Leerdam (PvdA), voorzitter, De Krom (VVD), ondervoorzitter, Griffith (VVD), Boelhouwer (PvdA), Irrgang (SP), Kalma (PvdA), Schinkelshoek (CDA), Van der Burg (VVD), Brinkman (PVV), Pechtold (D66), Van Raak (SP), Thieme (PvdD), Kuiken (PvdA), Leijten (SP), Heijnen (PvdA), Bilder (CDA) en Anker (ChristenUnie).

Plv. leden: Teeven (VVD), Van der Vlies (SGP), Van de Camp (CDA), Smilde (CDA), Van Gent (GroenLinks), Knops (CDA), Polderman (SP), Spies (CDA), Wolbert (PvdA), Aptroot (VVD), Zijlstra (VVD), Vermeij (PvdA), Van Gerven (SP), Heerts (PvdA), Çörüz (CDA), Remkes (VVD), De Roon (PVV), Van der Ham (D66), Van Bommel (SP), Ouwehand (PvdD), Timmer (PvdA), De Wit (SP), Kraneveldt-van der Veen (PvdA), Van Haersma Buma (CDA) en Cramer (ChristenUnie).