Gemeenteblad van Noordenveld
| Datum publicatie | Organisatie | Jaargang en nummer | Rubriek | Datum ondertekening |
|---|---|---|---|---|
| Noordenveld | Gemeenteblad 2026, 428269 | ruimtelijk plan of omgevingsdocument |
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.
Officiële publicaties van de overheid.
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.
U bent hier:
| Datum publicatie | Organisatie | Jaargang en nummer | Rubriek | Datum ondertekening |
|---|---|---|---|---|
| Noordenveld | Gemeenteblad 2026, 428269 | ruimtelijk plan of omgevingsdocument |
Het ontwerp omgevingsvisie Gemeente Noordenveld is opgenomen in 'bijlage A'.
Het is prettig leven in Noordenveld. Vanuit onze Drentse nuchterheid lopen we gebruikelijk niet te koop met onze kwaliteiten, maar de waardering voor de omgeving zit diep. De rijkdom van onze gemeente schuilt in de ruimte, de rust en de menselijke maat. Het weidse en waterrijke laagveen, de oeroude bossen en parkachtige esdorpen tot het uitgestrekte hoogveen en UNESCO Werelderfgoed Veenhuizen - het zijn de kwaliteiten die mensen aan onze gemeente binden. De dorpen zijn onlosmakelijk verbonden met dit landschap, dat een afwisselend decor biedt waar cultureel erfgoed, natuur en bedrijvigheid samenkomen. Het is de vertrouwde basis waar we al generaties lang met plezier wonen en werken.
Tegelijkertijd staat de tijd niet stil. De wereld om ons heen verandert en Noordenveld verandert mee. Ontwikkelingen in de demografische samenstelling en een toenemende vergrijzing, opgaven vanuit een veranderend klimaat en de noodzaak tot verduurzaming: deze en andere opgaven vragen om een koers en heldere keuzes over de inrichting van de leefomgeving. Hoe zorgen we ervoor dat Noordenveld een prettige plek blijft om te wonen, werken en onze vrije tijd te besteden?
Met het actualiseren van onze omgevingsvisie hebben we de afgelopen periode op deze vraag antwoord proberen te geven. We blikken daarbij vooruit naar het jaar 2050. Deze omgevingsvisie vormt de opvolger van de omgevingsvisie ‘Noordenveld 2030’ uit 2017. We beschouwen de omgevingsvisie als de kapstok voor ruimtelijke ontwikkelingen in de gemeente en de andere instrumenten van de Omgevingswet. Een inspirerend kader voor initiatieven, dat ons uitnodigt om ons samen in te zetten voor een leefomgeving die klaar is voor de toekomst.
De omgevingsvisie is een beleidsinstrument voor gemeenten als onderdeel van de Omgevingswet. De Omgevingswet is per 1 januari 2024 ingegaan. Het is een nieuw stelsel met landelijke regels over onderwerpen zoals de openbare ruimte, wonen, bereikbaarheid, economische ontwikkeling, milieu, natuur en landschap. In de basis is het een bundeling van een groot aantal voorgaande wetten en regelingen over de fysieke leefomgeving.
De Omgevingswet verplicht elke gemeente een omgevingsvisie op te stellen. Een omgevingsvisie moet een integrale en strategische visie op hoofdlijnen zijn, gericht op de lange termijn en voor het hele grondgebied van de gemeente.
Omgevingsvisie Noordenveld 2030
In 2017 stelden we als gemeente Noordenveld onze eerste omgevingsvisie vast: omgevingsvisie Noordenveld 2030. Deze visie is opgesteld onder de toen geldende wet- en regelgeving (de Wet ruimtelijke ordening). Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet voldoet deze visie niet langer aan de eisen vanuit de wet en was het tijd om de omgevingsvisie te actualiseren. Bij het actualiseren van onze omgevingsvisie zijn we nadrukkelijk niet vanuit nul begonnen, maar bouwden we verder op het fundament dat de Omgevingsvisie Noordenveld 2030 heeft geboden.
De omgevingsvisie voor Noordenveld staat niet op zichzelf. Naast alle Nederlandse gemeenten, zijn ook provincies en het Rijk wettelijk verplicht om een omgevingsvisie op te stellen. De keuzes die we in de omgevingsvisie maken, staan altijd in relatie tot ambities en beslissingen vanuit een hoger schaalniveau. Bij het opstellen van de omgevingsvisie hielden we daarom rekening met bredere regionale, provinciale en nationale kaders en richten we onze blik ook op gemeentegrensoverschrijdende opgaven en ambities.
Samen met onze partners en de samenleving werken we als gemeente continu aan het formuleren van antwoorden op opgaven voor verschillende thema’s en/of gebieden binnen de gemeente. Met deze actualisatie van de omgevingsvisie willen we dan ook niet de indruk wekken dat onze gemeente ‘af’ is in 2050. Ook een omgevingsvisie is – hoe goed we ook proberen door te kijken in de tijd – een momentopname. Gelukkig biedt de Omgevingswet ruimte voor deze dynamiek. Dit stelt ons in staat om onze doelen en ambities - op basis van ontwikkelingen en monitoring van ons beleid - in de loop der jaren aan te passen.


Deze geactualiseerde omgevingsvisie is tot stand gekomen in een uitgebreid traject bestaande uit drie verschillende fasen: (1) verdiepen, (2) koers bepalen en (3) het ontwikkelen van de omgevingsvisie. De eerste fase stond in het teken van het verdiepen van de opgaven en het duiden van de kwaliteiten van de leefomgeving van Noordenveld. Het resultaat van deze analysefase is samengevat in de Nota van Uitgangspunten. Op 15 oktober 2025 stelde de gemeenteraad dit document vast.
De Nota van Uitgangspunten vormde het fundament voor de tweede fase, waarin we onze ambities en koers richting 2050 hebben bepaald. Wat voor gemeente willen we dan zijn? Hoe en waar wonen, werken, ondernemen en recreëren we in 2050? Wat betekent dit voor de dorpen? Hoe ziet het landschap er dan uit?
Om tot antwoorden te komen op deze vragen en om inzicht te krijgen in de verschillende keuzes en de consequenties die daarmee gepaard gaan, maakten we in deze fase gebruik van drie toekomstbeelden als gespreksinstrument. De drie toekomstbeelden schetsten elk een fictief beeld voor 2050, waarin verschillende accenten werden gelegd en vanuit verschillende verhaallijnen keuzes werden voorgesteld. Op verschillende wijzen en met verschillende partijen zijn de toekomstbeelden en onderliggende keuzes uitvoerig besproken. Op basis van de uitkomsten van deze participatie, samen met de bevindingen uit de mer-procedure, is de Koersnotitie gemeente Noordenveld 2050 opgesteld. De Koersnotitie omvat het toekomstverhaal van de gemeente in 2050 en bijbehorende strategische ambities. Op 4 maart 2026 stelde de gemeenteraad de Koersnotitie vast.
Met de Koersnotitie als vertrekpunt werkten we in de derde en laatste fase verder aan het opstellen van de ontwerp-omgevingsvisie. Aan de hand van de sturende principes en strategische kernambities uit het document werden keuzes per gebied uitgewerkt. In het uitvoeringshoofdstuk (‘Zo werken we in Noordenveld’) werkten we uit op welke wijze we in Noordenveld onze ambities naar acties vertalen.

Omgevingseffectrapportage
De omgevingsvisie biedt kaders voor toekomstige ontwikkelingen en activiteiten in de fysieke leefomgeving. Deze ontwikkelingen kunnen belangrijke gevolgen hebben voor de kwaliteit van de leefomgeving. Deze gevolgen brengen we graag in beeld. Om deze reden wordt voor Noordenveld een mer-procedure doorlopen en uiteindelijk een omgevingseffectrapport (OER) opgesteld. Met het doorlopen van de mer-procedure krijgen we inzicht in de effecten van onze ruimtelijke keuzes op onder meer het milieu, de leefomgeving en sociale en economische aspecten.
Als eerste stap binnen de mer-procedure is de referentiesituatie in beeld gebracht in de Foto van de Leefomgeving. Hierin staat beschreven hoe Noordenveld er nu voor staat (huidige situatie) en wat er in de toekomst gebeurt als het bestaande beleid uitgevoerd wordt (autonome ontwikkeling). Vervolgens werden in een effectbeoordeling de effecten van de drie toekomstbeelden in beeld gebracht. Op basis van deze beoordeling, evenals gesprekken met de omgeving en stakeholders, is het concept voorkeursscenario opgesteld. De volgende stap van de mer-procedure bestond uit het beoordelen van de effecten van het concept voorkeursscenario. De adviezen uit deze beoordeling zijn - in afweging met andere inbreng zoals gesprekken met de omgeving en stakeholder - benut om te komen tot een voorkeursalternatief. Voor dit voorkeursalternatief is onderzocht in welke mate gestelde ambities naar verwachting behaald kunnen worden (doelbereik). Omdat negatieve effecten op Natura 2000-gebieden niet op voorhand uitgesloten konden worden, is ook een kwalitatieve passende beoordeling opgesteld. Met de inzichten uit de Omgevingseffectrapportage zal de uiteindelijke omgevingsvisie op onderdelen aangescherpt worden, daar waar ongewenste effecten op milieu en omgeving te dempen zijn.
Het proces van de omgevingsvisie en het OER hebben we bewust parallel laten lopen. Op die manier konden keuzes en ambities al tijdig beoordeeld worden op hun omgevingseffecten. Dit hielp ons om de keuzes in de omgevingsvisie aan te scherpen en effecten hiervan goed inzichtelijk te maken.
Het actualiseren van de omgevingsvisie deden we als gemeente niet alleen. Vanuit het gedachtegoed van de Omgevingswet werken we als gemeente samen met inwoners, het bedrijfsleven, organisaties en (keten)partners aan het Noordenveld van morgen. Het streven: een gedeelde en gedragen visie op de leefomgeving van de toekomst. Bij het ontwikkelen van deze geactualiseerde omgevingsvisie hebben we daarom op verschillende momenten en op verschillende wijzen perspectieven, wensen en doelen met elkaar gedeeld. Enkele belangrijke onderdelen uit het participatieproces waren:
- Enquête: in de eerste fase van het proces is via een enquête het oor te luister gelegd bij inwoners van de gemeente. In de enquête werd men gevraagd over hun kijk op de leefomgeving en welke wensen, zorgen en ideeën er leven. In totaal vulden 460 deelnemers de enquête in. Ook deelden verschillende mensen hun eigen foto’s van de gemeente en haar kenmerken en kwaliteiten. Een aantal foto’s zijn als illustratie gebruikt in deze omgevingsvisie.
- Swipocratie: in de tweede fase van de actualisatie van de omgevingsvisie stonden drie toekomstbeelden centraal in de participatie. In de online tool Swipocratie werd de samenleving verschillende prikkelende stellingen voorgelegd. De stellingen vormden een doorwerking van de keuzes en dilemma’s uit de toekomstbeelden. Een totaal van 384 mensen deed mee aan de Swipocratie peiling.
- Stakeholder werksessies: op twee momenten in het proces gingen vertegenwoordigers van diverse organisaties en (keten)partners met elkaar en de gemeente in gesprek over ambities, keuzes en bijbehorende effecten. Naast twee integrale werksessies, hebben er ook enkele afzonderlijke contactmomenten met partijen plaatsgevonden.
- In gesprek met lokale partijen: aan de start van de derde fase werd in drie bijeenkomsten met lokale partijen gesproken. Tijdens de bijeenkomsten werden gedachten uitgewisseld over de gestelde ambities en wat deze betekenen voor de verschillende dorpen en het buitengebied.
- Inloopexpositie: als onderdeel van de laatste participatieronde werd op vier locaties in de gemeente een inloopexpositie georganiseerd waarin de concepten van de omgevingsvisie gepresenteerd werden. Op verschillende plekken in de gemeente konden inwoners, ondernemers en organisaties de voorstellen bekijken en hierop reageren.
- Ambtelijke werksessies: in elke fase van het proces hebben ambtenaren vanuit verschillende beleidsvelden in interactieve en integrale werksessies hun inhoudelijke bijdrage aan de omgevingsvisie geleverd.
Een uitgebreid overzicht van de opbrengsten van de participatie rondom de actualisatie van de omgevingsvisie zijn te vinden in de Nota van Participatie.















Deze omgevingsvisie bestaat uit zes hoofdstukken. Na dit eerste, inleidende hoofdstuk volgt in hoofdstuk 2 een beschrijving van de karakteristieken en kernkwaliteiten van de gemeente. In hoofdstuk 3 geven we een toelichting op de verschillende vraagstukken die we voor Noordenveld identificeren. Vervolgens blikken we in hoofdstuk 4 vooruit richting 2050. We beginnen het hoofdstuk met de sturende principes die we hanteren bij het formuleren van onze ambities. Daarna volgt een beschrijving van het toekomstverhaal voor Noordenveld in 2050 in tekst en als visiekaart, gevolgd door een uiteenzetting van de drie integrale kernambities om tot de gewenste stip op de horizon te komen. In hoofdstuk 5 volgt een gebiedsgerichte uitwerking van de drie kernambities, waarin we beschrijven welke keuzes we in de dorpen en in het buitengebied maken om onze ambities te verwezenlijken. Tot slot beschrijven we in hoofdstuk 6 hoe we als gemeente uitvoering gaan geven aan de omgevingsvisie. We beschrijven hoe we de samenwerking met andere partijen beogen, hoe we het instrumentarium van de Omgevingswet inzetten en hoe we onze ambities monitoren, evalueren en financiëren.
De bestaande karakteristieken en kernkwaliteiten van Noordenveld vormen het fundament waarop we met deze omgevingsvisie willen voortbouwen. In dit hoofdstuk geven we een beknopte beschrijving van de kenmerken die Noordenveld kleuren. Kwaliteiten die de gemeente haar eigen gezicht geven en waar inwoners zich in herkennen en trots op zijn.
In de Omgevingsvisie Noordenveld 2030 legden we vijf centrale kernwaarden vast: leefbaar, groen, ondernemend, duurzaam en transparant. Waarden die voor inwoners van Noordenveld bovenaan staan als het gaat om wat zij belangrijk vinden in Noordenveld. Deze kernwaarden zijn verweven in de kwaliteiten die Noordenveld kenmerken en vormen nog altijd het DNA van waaruit we vertrekken.
Leefbare gemeente met oog voor elkaar
De gemeente Noordenveld is in 1998 ontstaan uit een samenvoeging van de voormalige gemeenten Norg, Peize en Roden. Anno 2026 kenmerkt Noordenveld zich als een aantrekkelijke, groene en landelijke gemeente met een groot aantal dorpen en buurtschappen, elk met hun eigen identiteit en ontstaansgeschiedenis. Roden, Norg en Peize staan bekend als de drie centrumdorpen van de gemeente. Verspreid over het landelijk gebied bevinden zich diverse kleinere dorpen en buurtschappen, met elk hun eigen karakter en kwaliteiten: Altena, Alteveer, Een, Een-West, Foxwolde, Huis ter Heide, Langelo, Lieveren, Leutingewolde, Matsloot, Nietap, Nieuw-Roden Peest, Peizermade, Peizerwold, Roderesch, Roderwolde, Sandebuur, Steenbergen, Terheijl, Veenhuizen, Westervelde en Zuidvelde. Met een gemiddelde beoordeling van een 7,7 blijkt uit een enquête (als onderdeel van de Nota van Uitgangspunten) dat men over het algemeen sterk tevreden is met het wonen en leven in Noordenveld. Het rijke aanbod aan natuur in de buurt, goede voorzieningen en een ruim aanbod aan welzijns- en zorgvoorzieningen worden daarbij vaak aangehaald als belangrijke kwaliteiten.
De samenleving van Noordenveld kenmerkt zich door een sterke sociale cohesie en grote gemeenschapszin. Er heerst een sterk gevoel van naoberschap, waarbij men naar elkaar omkijkt en een gedeelde verantwoordelijkheid voor hun directe omgeving draagt. Die gemeenschapszin vindt men ook terug in de aanwezigheid van een bloeiend verenigingsleven, de inzet voor het waarborgen van de lokale dorpsgeschiedenis en een rijk aanbod aan lokale evenementen zoals de Rodermarkt, Peizermarkt, Festival Veenhuizen, de Norger Feestvierdaagse en diverse muzikale en sportieve evenementen. Hoewel Noordenveld zich hoofdzakelijk kenmerkt als prettige woongemeente, kent de gemeente ook een compact maar krachtig ondernemersklimaat. Detailhandel, overheidsdiensten, lichte maakindustrie en de recreatiesector dragen in belangrijke mate bij aan de lokale bedrijvigheid.
Groen goud: Natuur en historie verweven in een afwisselend landschap
De gemeente Noordenveld kent een rijke cultuurhistorie. De eeuwenoude hunebedden en de karakteristieke esdorpen met hun brinken zijn landschappelijke uitingen van deze cultuurhistorie. De aanwezigheid van korenmolens draagt verder bij aan dit historische beeld. Ook de turfwinning en landgoed Mensinge hebben het landschap in de loop van de jaren gevormd. Daarnaast vormt de Maatschappij van Weldadigheid, met haar unieke kolonievaart en de historische gebouwen in Veenhuizen, een bijzonder onderdeel van de cultuurhistorie. Sinds 2021 staat deze plek, als onderdeel van de Koloniën van Weldadigheid, op de Werelderfgoedlijst van UNESCO. In 2020 werd de gemeente dan ook erkend als Erfgoedgemeente van Nederland, waarbij zowel tastbaar als immaterieel levend erfgoed gewaardeerd wordt.
Het landschap van Noordenveld vormt zonder twijfel het ‘groene goud’ van de gemeente. Wie het buitengebied van de gemeente doorkruist, ervaart Drenthe in het klein: op weinig plekken komen alle karakteristieke Drentse landschapstypen en de dorpen die daarbij horen, zo mooi samen binnen één gemeentegrens:
- Het laagveenontginningslandschap is aanwezig op de laagst gelegen plekken van de gemeente. En is te herkennen door de lintdorpen, open weidegebieden met smalle strookvormige verkaveling en een slotenpatroon haaks op de ontginningsas. Sommige delen hebben een min of meer besloten karakter, maar verder is dit landschapstype gekenmerkt door een open landschap met een weids uitzicht. Vooral de beplanting langs erven en de lintdorpen geven karakter aan het landschap. Het laagveenontginningsgebied herbergt tevens veel waterrijke natuur.
- In het midden van de gemeente ligt het esdorpenlandschap bestaande uit esdorpen (ook wel brinkdorpen genoemd) en jonge ontginningsdorpen op een dekzandlandschap. Dit esdorpenlandschap is te herkennen aan een glooiend landschap met karakteristieken als hunebedden en grafheuvels. De esdorpen vormen van oudsher de ontginningsbasis van het landschap. Ze liggen vaak op landschappelijke overgangen van beekdalen naar essen, heidevelden en bos. Op de droge essen werd akkerbouw bedreven. De beekdalen werden gebruikt om vooral koeien te weiden en gras te hooien voor in de winter. De rest van de gronden werden begraasd door schapen, waardoor na verloop van tijd de uitgestrekte ‘veldgronden’ van heide ontstonden.
- Het zuidelijke deel van Noordenveld is het hoogveenontginningslandschap en tevens het landschap van de veenkoloniën. Kenmerkend voor deze hoogveengebieden zijn de strakke orthogonale (‘haakse’) verkaveling, de bebouwingslinten langs de kanalen en de grote, weidse ruimtes met wijken. De Veenkoloniën omvatten een enorm stelsel aan kanalen en watergangen (wijken), vooral ontstaan vanuit de noodzaak om goederen vlot en gemakkelijk te kunnen vervoeren. Het hoogveenontginningslandschap wordt tegenwoordig gekenmerkt door rechthoekige percelen landbouw afgewisseld met (productie)bos waarin koloniedorp Veenhuizen vol trots de internationale UNESCO Werelderfgoedstatus draagt.
- Het gehele buitengebied van de gemeente wordt verbonden door het beekdalsysteem. Het beekdalsysteem van het Eelder- en Peizerdiep is een bijzonder element in Noordenveld: het is een compleet systeem met aanvoer, doorvoer en afvoer allemaal binnen dezelfde gemeente. Beekdalen vormen tevens een natuurlijke buffering van water en fungeren als ecologische verbindingszones met ruimte voor hoge biodiversiteit en kwetsbare ecosystemen.
Het groene karakter van het buitengebied loopt vloeiend over in de dorpen en buurtschappen. Oude bomenlanen, karakteristieke brinken, houtsingels en groene dorpsweides verbinden de karakteristieke bebouwing met de omliggende natuur en bieden een fijne leefomgeving. Naast een fijne leefomgeving biedt de gemeente Noordenveld ook een recreatief aantrekkelijke omgeving. De historische bebouwing, gelegen in het kenmerkende landschap, vormt een gewaardeerd geheel voor onze bezoekers. Het buitengebied kent een vitale landbouwsector die zich van oudsher een actieve bijdrage levert als beheerder en drager van het landschap. Ook vormt het landschap het decor voor een breed aanbod aan recreatie. Een uitgebreid en fijnmazig netwerk van fietspaden en diverse recreatieve parels nodigen rustzoekers, natuurliefhebbers en actievelingen uit om het landschap te beleven.
De gemeente Noordenveld in de regio
Noordenveld kent een centrale ligging binnen Noord-Nederland, als onderdeel van de dynamische regio Groningen-Assen en op de grens met Friesland. Ondanks de ligging binnen provincie Drenthe, heeft Noordveld ook een sterke verbinding met de stad Groningen. Vooral de noordelijke dorpen bezitten van oudsher een sterke oriëntatie op de stad Groningen voor werk, onderwijs en voorzieningen. Het noordelijk gelegen Roden en dorpen zoals Nietap kennen een duidelijke verbinding met het dorp Leek. Het zuidelijk deel van de gemeente is meer gericht op het Drentse Assen. Binnen de regio kenmerkt Noordenveld zich als een hooggewaardeerde, groene woongemeente in de nabijheid van stedelijke voorzieningen. Het landschap van Noordenveld fungeert als het ware als voortuin voor de stedelijke gebieden. Het kent een belangrijke rol als gewaardeerd recreatief uitloopgebied voor inwoners uit de omliggende gebieden. Natuurgebieden (met daarin aangewezen Natura2000 locaties) zoals De Onlanden en het Leekstermeergebied, het oerbos Norgerholt en de bossen rondom Norg vormen gewaardeerde uitloopgebieden voor inwoners uit de regio en bezoekers vanuit het hele land.
Binnen de regio maakt de gemeente Noordenveld onderdeel uit van diverse samenwerkingsverbanden. Als onderdeel van de dynamische (NOVEX-)regio Groningen-Assen - die in de nationale Nota Ruimte werd benoemd als initieerregio voor een schaalsprong in woningbouw, economie en mobiliteit - werkt Noordenveld nauw samen met andere regiogemeenten, de provincies, waterschappen en het Rijk aan het integraal vormgeven aan de beoogde verstedelijkingskansen. Ook is Noordenveld actief betrokken bij het nationaal programma Nij Begun. Dit langlopende programma (30 jaar) is in het leven geroepen als brede compensatie voor de gevolgen van gaswinning en investeert via drie centrale pijlers (economische en sociale agenda en ventilatie en isolatie) in herstel van de regio, het vergroten van de leefbaarheid, het bieden van nieuwe kansen en het wegwerken van achterstanden. Daarnaast wordt onder de noemer ‘Regiodeal Noord-Drenthe’ met gemeenten Tynaarlo en Aa en Hunze samengewerkt aan leefbaarheid en brede welvaart.

In deze omgevingsvisie beschrijven we welke ambities we hebben en welke keuzes we willen maken richting het jaar 2050. Voordat we op deze ambities en keuzes ingaan, staan we stil bij de ontwikkelingen die op ons afkomen en om antwoord vragen. In de Nota van Uitgangspunten is een beknopte analyse gemaakt van de ruimtelijke en maatschappelijke opgaven en ontwikkelingen die op de gemeente afkomen. In dit hoofdstuk geven we de zes belangrijkste vraagstukken die uit de analyse volgden weer.
Borgen van leefbaarheid binnen een veranderende demografie
Noordenveld kenmerkt zich als een gemeente waar het prettig leven is, met gezonde inwoners en gemeenschappen. Inwoners geven de kwaliteit van leven een score van 7,7. De zorg voor de leefomgeving is hoog en in de verschillende dorpen en buurtschappen zijn er veel initiatieven die bijdragen aan de leefbaarheid. Tegelijkertijd dreigt de leefbaarheid steeds meer onder druk komen te staan door onder andere demografische ontwikkelingen zoals de (dubbele) vergrijzing, ontgroening en huishoudensverdunning. Dubbele vergrijzing houdt in dat niet alleen het aandeel oudere mensen toeneemt, maar dat ook oudere mensen steeds langer blijven leven.
De gemeente kenmerkt zich door de vele (woon)zorgvoorzieningen in kernen als Roden, Peize en Norg. Net als elders in Nederland neemt de druk op de zorg en andere voorzieningen toe. Om voorzieningen in stand te houden zijn voldoende gebruikers van de voorzieningen nodig en is aanwezigheid van voldoende personeel en vrijwilligers van belang. Een toename van het aantal oudere huishoudens en de verwachte (gestage) afname van het inwoneraantal van Noordenveld kunnen het (financiële) draagvlak voor behoud van voorzieningen negatief beïnvloeden. Dergelijke ontwikkelingen vragen om meer focus op het stimuleren van de zelf- en samenredzaamheid van de samenleving.
Optimaliseren van woon- en werkkwaliteit als motor voor regionale aantrekkingskracht
Binnen de regio Groningen-Assen kenmerkt Noordenveld zich hoofdzakelijk als woongemeente, op gunstige afstand van de economische zwaartepunten in de steden Groningen en Assen (waar een relatief groot deel van de lokale bevolking werkt). Voor de komende jaren is er vooral behoefte aan woningen voor jongeren en starters, woningen voor senioren en levensloopgeschikte woningen. Richting de toekomst is het nodig om keuzes te maken over de geschikte locaties voor woningbouw en daarbij tegelijkertijd na te denken over de woonmilieus die je wilt bieden en de voorwaarden die je moet scheppen om (nieuwe) inwoners aan je te binden. Zeker omdat in de regio de komende jaren een stevige groei van het aantal arbeidsplaatsen en van het inwoneraantal verwacht wordt. Vooralsnog zal dit met name in stedelijk gebied landen, met name in de stad Groningen.
Hoewel de regionale groei kansen biedt, zien we op korte termijn binnen de gemeentegrenzen dat het arbeidspotentieel vanwege vergrijzing juist verder onder druk komt te staan. Dit komt doordat de omvang van de potentiële beroepsbevolking afneemt. Ook is het de vraag of in de toekomst op regionaal niveau nog wel voldoende werk beschikbaar is voor inwoners uit de gemeente, bijvoorbeeld door concurrentie om arbeidsplaatsen en/of mismatch in vraag en aanbod. Met het oog op economische weerbaarheid en vitaliteit van dorpen, rijst de opgave om na te denken over de positie die je als gemeente inneemt op de regionale woning- en arbeidsmarkt.
Balanceren tussen landschappelijke kwaliteit en nieuwe ruimtevragers
De verschillende (beschermde) natuurgebieden zoals het Leekstermeergebied, De Onlanden, Norgerholt, het Fochteloërveen, de kenmerkende brinkdorpen, de geschiedenis van het veen, de ontginningsdorpen en de Koloniën van Weldadigheid in Veenhuizen maken stevig onderdeel uit van het DNA van de gemeente. Het afwisselende landschap, de rijke cultuurhistorie en de veelzijdige natuur in de gemeente zijn van grote waarde voor inwoners en bezoekers. Zij komen hier graag om te recreëren.
Tegelijkertijd zien we dat landschappelijke, natuurlijke en cultuurhistorische waarden in sommige gevallen op gespannen voet komen te staan met andere thema’s die om ruimte vragen, zoals ontwikkelruimte voor woningbouw, (verblijfs)toerisme, bedrijvigheid of de energietransitie. Dit geldt ook voor de landbouwsector. De landbouw is één van de belangrijke economische en cultuurhistorische dragers van het buitengebied in de gemeente Noordenveld. Diverse opgaven in het buitengebied (denk aan stikstof, bodem- en waterkwaliteit, klimaatadaptatie en biodiversiteit) vragen om een transitie in de landbouw, waarbij gezocht wordt naar meer toekomstbestendige vormen van bedrijfsvoering en ruimte, passend bij de draagkracht van bodem- en watersystemen. Richting de toekomst ligt er een uitdaging in het bieden van de juiste omstandigheden voor de samenkomst van verschillende functies. Dit vraagt om keuzes te maken over welke functies, in welke samenstelling en op welke plekken binnen de gemeente het beste tot hun recht komen.
Vormgeven aan een veerkrachtig landschap binnen een veranderend klimaat
De gezonde leefomgeving is een kernkwaliteit van de gemeente Noordenveld. Tegelijkertijd heeft de gemeente te maken met (aankomende) klimaatopgaven. Door klimaatverandering en intensief grondgebruik staan landschappelijke kwaliteiten, biodiversiteit en de draagkracht van het bodem- en watersysteem onder druk. In de hele gemeente zullen droogte en wateroverlast (zoals nu soms al merkbaar in Peize en Norg) in de toekomst vaker voorkomen, met negatieve gevolgen voor mens, dier en natuur.
Om een prettig en veilig leefklimaat in de kernen en het buitengebied ook in de toekomst te kunnen garanderen, is inzet op een integrale aanpak van systeemopgaven noodzakelijk. Hierbij komen water, bodem, energie, klimaat, natuur en landbouw allemaal samen. Bij het aanpassen en inrichten van de ruimte, zowel in dorpen als het buitengebied, moet rekening gehouden worden met de (on)mogelijkheden die volgen vanuit de lokale condities van het water- en bodemsysteem.
Werken aan een duurzame bereikbaarheid als drager voor een prettig vestigingsklimaat
Een goede bereikbaarheid van bestemmingen binnen de gemeentegrenzen én daarbuiten is randvoorwaardelijk voor een vitale gemeente en het welzijn van inwoners. Voorzieningen zoals zorg en detailhandel, maar ook werk- of studieplek en sociale contacten moeten voor elke inwoner goed bereikbaar zijn. Bij het realiseren van een aantrekkelijk woon- en vestigingsklimaat speelt bereikbaarheid binnen de gemeente Noordenveld een belangrijke rol.
Op dit moment vormt de auto vaak het primaire vervoermiddel voor verplaatsingen binnen de gemeente en naar de regio, met name voor langere afstanden. Vanuit duurzaamheids- en gezondheidsoverwegingen, ligt er een opgave voor om in te zetten op multimodale bereikbaarheid en daarmee degelijke alternatieven voor de auto te bieden, vervoersarmoede te voorkomen en verduurzaming van autogebruik te stimuleren. Veel inwoners en bezoekers van Noordenveld gebruiken al vaak de fiets om zich van A naar B te verplaatsen. De aanwezigheid van een fijnmazig fietsnetwerk en de doorfietsroutes als Roden-Groningen en Leek-Groningen bieden een stevige basis om op voort te bouwen. Op het gebied van openbaar vervoer ervaren inwoners de bereikbaarheid als minder goed. Hoewel verschillende buslijnen de dorpen met onder andere Groningen en Assen verbinden, zijn er ook plekken in onze gemeente waar de bus niet komt. Op deze plekken kan men gebruikmaken van de hub-taxi, maar deze biedt slechts beperkt een alternatief voor reguliere buslijnen. We zien bereikbaarheid als een integrale opgave en een verbindende schakel tussen onze ambities op gebied van wonen, werken en welzijn.
Faciliteren van de energietransitie met oog voor de juiste inpassing
Om woningen en bedrijven ook in de toekomst te kunnen voorzien van warmte en elektriciteit, zijn veranderingen vereist in de omgang met energiebronnen. Om impact op klimaatverandering te minimaliseren is een overstap op duurzame energie en zuiniger energiegebruik noodzakelijk. De energietransitie speelt op alle schaalniveaus, maar vraagt ook van de gemeente om investeringen te doen die bijdragen aan een klimaatneutrale toekomst.
De energietransitie gaat gepaard met ruimtelijke aanpassingen in de gebouwde omgeving, het landschap en de ondergrond. Daarbij gaat het om energieprojecten zoals zon-op-dak, windmolens en batterijen voor energieopslag, maar ook plaatsing van netbeheergebouwen en -installaties, laadinfrastructuur voor duurzame mobiliteit en verduurzaming van gebouwen door bijvoorbeeld warmtepompen. Voor de gemeente ligt hier de complexe opgave om binnen geldende kaders ruimte te bieden aan de opwek, opslag en transport van duurzame energie. Dit vraagt om een zorgvuldige afweging over hoe deze noodzakelijke energie-infrastructuur passend wordt opgenomen in de leefomgeving en ons landschap. Er ligt een bijzondere opgave in relatie tot de gasopslag Langelo, die momenteel nog een belangrijke rol speelt in de nationale energievoorziening.
Met het oog op 2050 zetten we met de geactualiseerde omgevingsvisie in op het formuleren van ambities en acties die bijdragen aan het verstevigen van de toekomstbestendigheid van de leefomgeving, en haar gebruikers. Uitgangspunt is dat ook in 2050 Noordenveld een gemeente is waar men goed kan wonen, werken, ondernemen, recreëren en dat omgevingskwaliteit hierbij centraal staat.
Om hiertoe te komen, stelden we in de Koersnotitie een viertal overkoepelende sturende principes vast. Deze zijn niet nieuw en sluiten aan bij de doelen van de Omgevingswet en de principes die het Rijk in de Nota Ruimte voorschrijft. Ook kennen ze duidelijke raakvlakken met de leidende principes uit de Ontwerp-Omgevingsvisie Drenthe. De sturende principes vormen onze uitgangspunten en helpen ons richting te geven aan onze eigen ideeën en initiatieven van anderen. We gebruikten ze bij het formuleren van onze ambities in deze omgevingsvisie. Ook zetten we ze in voor andere instrumenten onder de Omgevingswet zoals het Omgevingsplan en Omgevingsprogramma.
1. Duurzaam ruimtegebruik
Ruimte is schaars en waardevol. Verschillende ruimteclaims passen niet altijd zomaar binnen de gemeentegrenzen van Noordenveld en niet alles kan overal. Waar sommige functies goed met elkaar te combineren zijn, vragen andere ontwikkelingen juist om enkelvoudig ruimtegebruik om goed tot hun recht te komen. Dit daagt ons uit om op zoek te gaan hoe we de beschikbare ruimte zo goed en efficiënt mogelijk kunnen gebruiken. We streven naar het benutten van koppelkansen, waarbinnen verschillende functies elkaar versterken.
2. Gebiedskenmerken centraal
Ruimtelijke ontwikkelingen spelen zich af binnen een bestaande context. De kenmerken en identiteit van een gebied vormen het uitgangspunt voor nieuwe ontwikkelingen. Hierbij gaat het zowel over de karakteristieken van de fysieke leefomgeving, als over hetgeen dat de lokale samenleving karakteriseert. We denken en werken vanuit de plek en zoeken naar lokaal en regionaal passende oplossingen. Het streven is om met nieuwe ontwikkeling voort te bouwen op dat wat er al is en hiermee de bestaande context te versterken en herstellen of terug te brengen.
3. Zoveel mogelijk voorkomen van afwentelen
We nemen verantwoordelijkheid voor de ruimtelijke en maatschappelijke opgaven die nu en in de toekomst spelen. Dit vraagt ons ook om zorgvuldig aandacht te hebben voor eventuele negatieve effecten die ingrepen in landgebruik - op de korte én de lange termijn - met zich mee kunnen brengen. Het streven is om negatieve effecten zoveel mogelijk in te perken en problemen niet door te schuiven naar andere gebieden of op toekomstige generaties.
4. Veilige en gezonde leefomgeving
In het kader van de Omgevingswet dragen we als gemeente zorg voor een veilige en gezonde leefomgeving. Bij nieuwe ontwikkelingen moet rekening gehouden worden met geldende normen op het gebied van milieuaspecten zoals luchtkwaliteit, waterkwaliteit, bodemkwaliteit, geur- en geluidhinder en externe veiligheid. Om gezondheid te bevorderen en risico’s voor gezondheid te minimaliseren, is het van belang om nieuwe ontwikkelingen te beoordelen met oog voor de kernwaarden voor een gezonde leefomgeving van de GGD GHOR Nederland in samenwerking met het RIVM. Conform artikel 3.3 van de Omgevingswet houden we rekening met een aantal beginselen: het voorzorgsbeginsel, beginsel van preventief handelen, het beginsel dat milieuaantastingen bij voorrang aan de bron bestreden moeten worden en het beginsel dat de vervuiler betaalt.
Water en Bodem sturend
Een belangrijke manier om invulling te geven aan de vier sturende principes is Water en Bodem sturend. Dit betekent dat onze bodem en ons watersysteem samen de basis vormen voor onze leefomgeving. Alle andere functies zijn ervan afhankelijk. Het landgebruik volgt het natuurlijke water- en bodemsysteem en niet andersom. Het afstemmen van ruimtelijke keuzes over woningbouw, energietransitie, natuur, landbouw, infrastructuur en economie op de staat en de kwaliteit van de ondergrond en de natuurlijke dynamiek van het water leidt tot een toekomstbestendige ruimtelijke inrichting, die weerbaarder is tegen weersextremen. Keuzes over de leefomgeving zijn vaak investeringen voor de lange termijn. Het is van belang dat hiermee rekening wordt gehouden bij besluitvorming. Zo kunnen desinvesteringen en afwenteling van kosten naar andere gebieden en generaties worden voorkomen.
In dit toekomstverhaal beschrijven we hoe we wensen dat de leefomgeving er in 2050 uitziet. We verplaatsen ons hiervoor naar het jaar 2050: wat hebben we dan bereikt?
Het is 2050. De gemeente Noordenveld kijkt met trots terug op de succesvolle aanpak van maatschappelijke en ruimtelijke opgaven, waarbij onze landschappelijke en cultuurhistorische kwaliteiten het absolute vertrekpunt waren. Nog altijd is onze ontstaansgeschiedenis duidelijk zichtbaar in de aanwezigheid van de verschillende landschapstypen (laagveenontginningen, het esdorpenlandschap en de hoogveenontginningen) en het dooraderende beekdalsysteem. Door het leidende principe van herstel en versterking van natuurlijke systemen, zoals de hermeandering van de beekdalen en het integreren van waterberging in De Onlanden, is Noordenveld klimaatbestendig en biodivers geworden. De historische esdorpen met hun brinken, de wegdorpen en het koloniedorp Veenhuizen legden de basis voor de doorontwikkeling van duurzame en groene leefgemeenschappen. Het UNESCO-werelderfgoed Veenhuizen, het verhalende landschap en natuurgebieden zoals het Leekstermeergebied en De Onlanden vormden de katalysator voor kwalitatief hoogwaardige recreatie en toerisme. Zo is het unieke en onaangetaste karakter van de gemeente behouden én benut als het cruciale handvat voor een gezonde, robuuste toekomst.
In de dorpen en het omringende landschap zijn integrale oplossingen gerealiseerd voor grote maatschappelijke opgaven als klimaatadaptatie, duurzame landbouw, versterking van de biodiversiteit en de energie- en warmtetransitie. Fossiele bronnen zijn vervangen door duurzame bronnen. Bij de realisatie van oplossingen richtten we ons niet alleen op onze eigen gemeente, maar positioneerden we onszelf ook als sterke partner in de regio. We keken over de gemeentegrenzen heen om koppelkansen te benutten en opgaven zoals bereikbaarheid, woningbouw en ruimte voor ondernemen in samenwerking en integraal met de regio op te pakken. Deze regionale samenwerking met mede-overheden, maar ook met marktpartijen en andere organisaties vormde de sleutel tot succes in het beantwoorden van opgaven en het behalen van gestelde doelen.
Door deze inzet kenmerkt Noordenveld zich in 2050 nog altijd door bloeiende, vitale en zorgzame gemeenschappen waar inwoners, jong en oud, prettig leven. De vergrijzing als gevolg van demografische ontwikkeling is niet langer een uitdaging, maar een kans die we aangaan met passende en vernieuwende woon(zorg)concepten, toekomstbestendige voorzieningen en sterke sociale samenhang, voortbouwend op de aanwezige samenredzaamheid en organisatiekracht. Dankzij deze inzet zijn we erin geslaagd om een woonklimaat te scheppen waar elke generatie zijn plek vindt. Jonge gezinnen die zich aan Noordenveld bonden, hebben bijgedragen aan een meer evenwichtige bevolkingsopbouw, waarin de verschillende generaties elkaar versterken.
Onze dorpen en buurtschappen zijn volledig toegerust op de toekomst, met behoud van hun karakteristieke eigenheid. In alle dorpen is aandacht voor de lokale behoeften. De grotere dorpen Roden, Peize en Norg fungeren als goed bereikbare, sterke voorzieningencentra, met een breed en hoogwaardig aanbod voor alle leeftijden. In elk dorp bevindt zich een laagdrempelige ontmoetingsplek die het contact tussen inwoners en het informele netwerk versterkt.
In 2050 hebben we een antwoord op de woningbouwopgave gevonden: er is voldoende, betaalbare en passende woningvoorraad gecreëerd. De bestaande woningvoorraad is stapsgewijs verduurzaamd en sluit aan bij de woonbehoeften van verschillende doelgroepen. Nieuwe woningen ontwikkelden we met name op goed bereikbare plekken en dichtbij voorzieningen, waardoor iedereen een plek vindt die bij de levensfase en wensen past. Met ons woningbouwprogramma speelden we in op de lokale behoefte en daarmee autonome groei van de gemeente en een plus voor huishoudens uit de regio. Hiermee pakten we onze rol binnen de regionale verstedelijkingsopgave én stimuleerden we een diverse bevolkingsopbouw als middel om de leefbaarheid op peil te houden. Om tijdig mee te kunnen bewegen met veranderingen in demografische ontwikkelingen en woonbehoeften, kozen we voor adaptieve woningbouw met ruimte voor flexibele en tijdelijke concepten.
Door zorgvuldig aandacht te besteden aan de locatiekeuze van nieuwe ontwikkelingen en koppelkansen te benutten, is de openbare ruimte zo ingericht dat deze nog aantrekkelijker is om te bewegen en er meer ruimte is voor wandelen en fietsen. Ook in 2050 positioneren we onszelf als een echte wandel- en fietsgemeente, met een uitstekend fijnmazig netwerk dat de dorpen op een verkeersveilige manier met elkaar, het prachtige buitengebied en de wijde regio verbindt.
Zowel het buitengebied als de daarin verweven dorpen hebben een kwaliteitsimpuls gekregen, waardoor het landschap als één integraal geheel is versterkt. Het buitengebied kenmerkt zich nog altijd als een prachtig en divers gebied dat zijn unieke cultuurhistorische en landschappelijke identiteit heeft behouden, maar dat ook duurzaam, veerkrachtig en beleefbaar is. Door voort te borduren op cultuurhistorische (landschaps)elementen is de rijke geschiedenis van de omgeving tot leven gebracht voor inwoners en bezoekers en hebben we onze recreatieve kracht verder verstevigd. Zowel in de beschermde natuurgebieden als daarbuiten zijn ecologische waarden beschermd en versterkt.
De lokale economie van de gemeente is in 2050 robuust en duurzaam, gedragen door een ondernemende en levendige middenstand, een vitale vrijetijdseconomie en een duurzame en toekomstbestendige agrarische sector. Lokale ondernemers bieden niet alleen werkgelegenheid, maar leveren ook een maatschappelijke meerwaarde.
Met het oog op een aantrekkelijk woon- en ondernemersklimaat, hebben we onze gunstige ligging in Noord-Nederland en ten opzichte van plaatsen als Groningen, Assen, Leek en Drachten maximaal benut. In lokaal én regionaal verband hebben we sterk geïnvesteerd in een goede bereikbaarheid voor verschillende vervoermiddelen. Mede door goed functionerende hubs (waar verschillende vervoersopties bij elkaar komen) en via de doorontwikkeling van het (door)fietsnetwerk, is de regionale bereikbaarheid per (elektrische) fiets en openbaar vervoer aanzienlijk verbeterd.
In de afgelopen decennia zijn in samenwerking met inwoners, bedrijven, corporaties en andere partners flinke stappen gezet in de energie- en warmtetransitie. Anno 2050 vormen betaalbare, duurzame en betrouwbare energievoorzieningen voor inwoners en ondernemers de basis voor een toekomstbestendige manier van wonen, werken en verplaatsen.
De sturende ontwikkelprincipes en ons toekomstverhaal zijn in de Koersnotitie inhoudelijk uitgewerkt in een drietal strategische kernambities die de basis vormen voor de gewenste ontwikkeling van de gemeente Noordenveld richting 2050:
1. Groen en klimaatbestendig Noordenveld 2050: beleefbaar landschap in balans
2. Leefbaar Noordenveld 2050: vitale gemeenschappen en een gezonde leefomgeving
3. Ondernemend en duurzaam Noordenveld 2050: lokaal sterk, regionaal verbonden
In dit hoofdstuk zetten we de drie strategische kernambities uiteen. De kernambities zijn nauw aan elkaar verbonden en van elkaar afhankelijk. Samen geven ze aan welke ruimtelijke keuzes we op hoofdlijnen maken om de opgaven van nu en straks op integrale wijze te beantwoorden. In de Omgevingsvisie Noordenveld 2030 legden we vijf centrale kernwaarden vast: leefbaar, groen, ondernemend, duurzaam en transparant. Nog altijd beschouwen we deze kernwaarden als bepalend om te komen tot een toekomstbestendige leefomgeving waar het goed wonen, werken, ondernemen en recreëren is. In het bepalen van onze kernambities voor de leefomgeving van 2050, vormden zij dan ook een belangrijke bron. In de verschillende keuzes die we in deze Koersnotitie beschrijven, komt onze inzet op leefbaar, groen, ondernemend en duurzaam dan ook duidelijk terug. De vijfde kernwaarde, transparant, beschouwen we als richtinggevend voor ons denken en handelen. In hoofdstuk 6 lichten wij toe hoe we willen werken aan de ambities, welke rollen we daarbij zien voor onze gemeente en hoe we willen samenwerken met anderen.
1. Groen en klimaatbestendig Noordenveld 2050: beleefbaar landschap in balans
Samen werken we aan een toekomstbestendige gemeente waarin mens, dier en natuur in balans kunnen leven. Richting 2050 stellen we onszelf ten doel dat negatieve effecten van of door het klimaat (zoals wateroverlast, droogte of hitte) voorkomen worden of tenminste sterk geminimaliseerd zijn. Dit vereist het vergroten van de veerkracht van het landschap en het respecteren van de draagkracht van natuurlijke systemen. We bouwen verder op de unieke kwaliteiten die onze gemeente rijk is en waarborgen daarmee een vitaal en leefbaar landschap in balans.
Aansluiten bij ruimtelijke kwaliteit en identiteit
De groene en natuurlijke woonkwaliteiten van onze dorpen en het buitengebied worden sterk gewaardeerd door inwoners en bezoekers. We zetten in op het behoud en de versterking van de landschappelijke, natuurlijke en cultuurhistorische identiteit van Noordenveld – onder andere gevormd door bijzondere gebieden als De Onlanden, het Leekstermeergebied, Fochteloërveen, Norgerholt, de escomplexen en brinkdorpen en UNESCO gebied Veenhuizen als onderdeel van de Koloniën van Weldadigheid. Het borgen van deze unieke kernkwaliteiten, die essentieel zijn voor de ruimtelijke kwaliteit, cultuurhistorische waarden, biodiversiteit, klimaatadaptatie, gezondheid en recreatie, is onze ambitie. Dit betekent echter niet dat we stilstaan: ruimteclaims van vitale maatschappelijke opgaven, zoals woningbouw, duurzaam toerisme, bedrijvigheid, transitie van de landbouw en de energietransitie doen een beroep op de (openbare) ruimte en het landschap. We zoeken daarom naar integrale oplossingen om tot een evenwichtige en duurzame ontwikkeling te komen. Het benutten van koppelkansen in de inrichting van de openbare ruimte stellen we hierbij centraal.
Water-en-bodemsysteem als leidend principe
Wij zien deze evenwichtige en duurzame ontwikkeling alleen slagen als we het water- en bodemsysteem als leidend principe toepassen in al onze ruimtelijke ontwikkelingen. Bij nieuwe ontwikkelingen beoordelen we, op basis van de lokale condities van het water- en bodemsysteem, of de ontwikkeling op de betreffende plek mogelijk is. Wanneer dit niet het geval is, dan kan de ontwikkeling niet zonder meer plaatsvinden op die plek. Bij hoge uitzondering (bijvoorbeeld ontwikkelingen van groot maatschappelijk belang) verkennen we of ontwikkelingen door inzet van extra inspanningen passend te maken zijn.
Duurzame, veerkrachtige en beleefbare landschappen
We richten ons op het creëren van een duurzaam, veerkrachtig en beleefbaar landschap. Binnen onze gemeente hebben we een unieke samenstelling van landschapstypen die door een uitgebreid beek(dal)systeem met elkaar worden verbonden. We onderscheiden drie deelgebieden (laagveenontginningslandschap, esdorpenlandschap en hoogveenontginningslandschap) die qua landschap, watersysteem en ontstaansgeschiedenis een samenhangende eenheid vormen. We zetten in op het in balans brengen van de unieke kwaliteiten van de drie deelgebieden en willen deze een impuls te geven:
- het noordelijke laagveenontginningslandschap met De Onlanden en het Leekstermeergebied wordt versterkt in zijn vitale rol voor biodiversiteit, waterberging en als recreatieve groene long;
- het zuidelijke hoogveenontginningslandschap rondom Veenhuizen en het Fochteloërveen behoudt zijn status als cultuurhistorisch en ecologisch topgebied;
- het centrale esdorpenlandschap met het Noordsche Veld en de Zuursche Duinen wordt gekoesterd als een groene, biodiversiteitsrijke zone die de natte en droge delen van Noordenveld met elkaar verbindt en de rijke geschiedenis van de esdorpen zichtbaar maakt.
De verschillende beekdalen (zoals de Oostervoortsche Diep, Groote Diep, de Grote Masloot, Peizerdiep en het Eelderdiep) en beeklopen (zoals de Steenbergerloop en De Slokkert) doorsnijden de drie deelgebieden van zuid naar noord. Met vergroting van de klimaatadaptieve functie en belevingswaarde fungeren deze nog meer als groenblauwe ruggengraat die de verschillende deelgebieden met elkaar verbindt.
Ruimte creëren voor water in het buitengebied
In het landelijk gebied zien we duidelijk de opgave om het infiltrerend en waterbergend vermogen te vergroten. Hiertoe zetten we onder andere in op het vergroten van de robuustheid van beekdalen en belangrijke watergangen. We zetten daarbij in op maatregelen zoals:
- Maximaliseren van sponswerking van de bodem door het water in de hogere, droogtegevoelige zandgronden (o.a. Rug van Zeijen, Norg) vast te houden en beter te laten infiltreren en het water in de beekdalen vertraagd af te voeren. Het langer vasthouden van water komt zowel de natuur als de landbouw ten goede omdat de noodzaak tot beregening uit grondwater vermindert.
- Het creëren van extra ruimte voor wateropvang in de beekdalen en langs toevoerende watergangen voor piekafvoeren, zodat wateroverlast in dorpskernen (met name Roden) kan worden gereduceerd. Op deze plekken zoeken we, samen met de provincie, het waterschap en onze agrariërs naar koppelkansen met natuurontwikkeling en recreatie.
- Het in stand houden van de verhoogde grondwaterstanden in laagveengebied De Onlanden om de bodemdaling door veenoxidatie te blijven remmen, onder andere om schade aan bijvoorbeeld infrastructuur en woningen en CO2-uitstoot te voorkomen.
Klimaatadaptieve dorpen voor een prettige leefomgeving
We investeren in klimaatadaptieve maatregelen in onze dorpen die bijdragen aan het vasthouden van water, het opvangen van piekbuien en/of het bieden van verkoeling. Bij nieuwe ontwikkelingen binnen de dorpen, zoals verdichting, gaat onze aandacht uit naar het bewaken van het openbaar groen. Met het oog op het bestrijden van hittestress, streven we naar het behoud of vergroten van het aanbod aan schaduwrijke plekken. In het bijzonder hebben we daarbij oog voor locaties waar veel mensen samenkomen (zoals de dorpscentra) en locaties waar kwetsbare doelgroepen leven (zoals zorginstellingen). Ook stimuleren we particulieren om op eigen terrein maatregelen te treffen en stellen we bij nieuwbouw een klimaatadaptieve inrichting randvoorwaardelijk. We streven ernaar om de buitenruimte groen en biodivers in te richten. Hiermee worden ecologische kwaliteiten in het bebouwd gebied beschermd en versterkt.
Voortbouwen op groenstructuren en cultuurhistorische identiteit
Vanuit het ‘groen groeit mee’-principe werken we aan doorontwikkeling van groenstructuren in de dorpen, die tevens een uitnodigende verbinding naar het buitengebied vormen. We zetten daarbij in op een beleefbaar landschap, dat met een aantrekkelijk wandel- en fietsnetwerk en voldoende rustplekken uitnodigt tot ontmoeting, beweging en tot rust komen. We grijpen kansen aan om de zichtbaarheid en herkenbaarheid van cultuurhistorische (landschaps)elementen als escomplexen, brinken, beekdalen, singels en houtwallen en historische verkavelingsstructuren te vergroten. Door elementen zichtbaarder te maken en beter met elkaar te verbinden, brengen we de rijke geschiedenis en identiteit van het landschap en haar gebruikers verder tot leven voor inwoners en bezoekers.
Aandacht voor bescherming en ontwikkeling van Natura2000-gebieden
We zetten in op een gerichte aanpak voor de beschermde Natura2000-gebieden (Leekstermeergebied, Norgerholt, Fochteloërveen). Voor alle gebieden geldt dat hydrologisch herstel noodzakelijk is en dat ze onder druk staan door een te hoge stikstofdepositie. Voor het Leekstermeergebied geldt ook een opgave voor het verminderen van de vermesting (een te veel aan nutriënten uit de omringende landbouw). Voor het Norgerholt is de stikstofdepositie de grootste opgave, die door hydrologisch herstel en actief bosbeheer ondervangen kan worden. Voor het Fochteloërveen geldt dat dit gebied extreem gevoelig is voor verdroging en stikstofdepositie, hydrologisch herstel en het extra vasthouden van water is noodzakelijk om de hoogveencondities in stand te houden en mogelijk verder te ontwikkelen.
Bijdragen aan natuurversterking en wettelijke water- en stikstofdoelen
We maken werk van het beschermen én versterken van natuurwaarden binnen de beschermde Natura2000-gebieden en NNN-gebieden, zoals De Onlanden, De Zuursche Duinen en Langeloërduinen, het Mensingebos en het Noordsche Veld, maar ook daaromheen. Zo dragen we ons steentje bij aan de Europese en nationale wetgeving en werken aan de provinciale doelstellingen voor natuurversterking. In deze gebieden maken we ons hard om onverkort de (inter)nationale richtlijnen te halen, zoals de cruciale deadline van de Kaderrichtlijn Water (KRW) in 2027. Dit omvat een integrale verbetering van zowel de grond- als de oppervlaktewaterkwaliteit en het waarborgen van de nodige waterkwantiteit. Hiermee realiseren we allereerst een noodzakelijke reductie van stikstofdepositie, en tegelijkertijd het actief herstel van de vitale leefomstandigheden.
Gecontroleerd vergroten van de beleefbaarheid van ons landschap
We vergroten de beleefbaarheid van het landschap en de natuur met oog voor de draagkracht van natuurlijke systemen. Dit betekent dat we gebiedsgericht streven naar een goede balans tussen bescherming en beleving. Behoud en versterking van de natuurkwaliteiten is daarbij leidend. Voor de verschillende beschermde natuurgebieden in onze gemeente geldt dat we inzetten op een heldere scheiding tussen zones die vrij toegankelijk zijn en zones waar toegang vanwege kwetsbaarheid van de natuur wordt beperkt.
Koesteren en benutten van ons cultuurhistorisch erfgoed
We koesteren het erfgoed en de cultuurhistorie die onze gemeenschap en geschiedenis representeert. Dit betreft zowel het gebouwd erfgoed, de landschappelijke kwaliteiten, archeologische waarden als het immaterieel erfgoed. We streven ernaar onze erfgoedwaarden zichtbaar te maken en ze te benutten als basis voor nieuwe (ruimtelijke) ontwikkelingen. De wijze waarop we deze waarden in nieuwe ontwikkelingen meenemen, zal verschillen afhankelijk van de gebiedsspecifieke context. Samen met inwoners en organisaties gaan we op zoek naar mogelijkheden voor het behoud en versterking. In het bijzonder hebben we daarbij aandacht voor de harmonie tussen bescherming van cultuurhistorische erfgoedwaarden en ruimte voor ontwikkeling in Veenhuizen, dat als dorp een bijzondere positie kent als onderdeel van de Koloniën van Weldadigheid met UNESCO-status.
2. Leefbaar Noordenveld 2050: vitale gemeenschappen en een gezonde leefomgeving
We werken aan sterke en zorgzame gemeenschappen door te investeren in de leefomgeving en een sociale basis. In het licht van ontwikkelingen zoals (dubbele) vergrijzing, een toenemend aantal kwetsbare inwoners en een groeiende druk op de zorg, zien we het versterken van de sociale samenhang als noodzakelijke opgave. Met een juiste inrichting van de leefomgeving en gerichte ondersteuning voor ontmoeting en (collectieve) initiatieven, bouwen we voort op de aanwezige samenredzaamheid en organisatiekracht van onze inwoners en ondernemers. We hechten waarde aan een rijk aanbod aan kinderopvang en onderwijs in de gemeente. Daarbij zetten we in op inclusieve kinderopvang en de ontwikkeling naar inclusief onderwijs.
Bijdragen aan een gezonde en inclusieve leefomgeving
We zetten ons in voor een toekomstbestendige gezonde leefomgeving. Deze ambitie stellen we voorwaardelijk bij ruimtelijke ontwikkelingen. Hierbij gaat zowel aandacht uit naar het bevorderen van gezond gedrag, als naar het beperken van risico’s voor gezondheid (gezondheidsbescherming). We investeren in een beweegvriendelijke leefomgeving die sport, spel, ontspanning en (spontane) ontmoeting faciliteert. Gelet op de zorgopgaven van de toekomst, besteden we ook nadrukkelijk aandacht aan de toegankelijkheid van de openbare ruimte voor alle inwoners en een dementievriendelijke inrichting op plekken waar dat het meest nodig is. Om meer ruimte te bieden aan ontmoeting, groen en verblijf, zetten we bij grotere woningbouwontwikkelingen in op de ontwikkeling naar autoluwe gebieden. Mede met het oog op het vergroten van de verkeersveiligheid en leefbaarheid, krijgt actieve mobiliteit (lopen en fietsen) hier prioriteit. Om de gezondheid van de inwoners en de milieukwaliteit te borgen, zetten we in op een strategische omgang met in te richten milieucategorieën. Door potentieel overlastgevende functies binnen de gemeente de juiste plek te geven, streven we ernaar dat andere functies in de omgeving (zoals woningen en natuur) zo min mogelijk hinder ondervinden.
Een veilige woon- en werkomgeving als basis
Het waarborgen van veiligheid in de leefomgeving zien we als belangrijke maatschappelijke opgave. Naast externe veiligheid, dat gaat over het voorkomen en beperken van gezondheids- en veiligheidsrisico's, betreft dit ook de beleving van veiligheid. We willen dat men zich in hun woon- en werkomgeving veilig voelt en houden daarom rekening met sociale veiligheid bij inrichting en beheer van de openbare ruimte.
Leefbare dorpen met behoud en versterking van voorzieningen en ontmoetingsplekken
Om leefbaarheid te versterken, zetten we in op behoud en versterking van het huidige voorzieningenniveau in de gemeente. We kiezen daarbij een strategie met primaire focus op een compleet voorzieningenaanbod in de grotere dorpen Roden, Peize en Norg. In deze drie dorpen zetten we in op een breed en hoogwaardig voorzieningenaanbod voor jong en oud, bestaande uit een mix van maatschappelijke (zoals (intensievere vormen van) zorg, (voortgezet) onderwijs en bibliotheek) en commerciële voorzieningen (zoals detailhandel en horeca). In de overige dorpen blijven we bestaande basisvoorzieningen en lokale initiatieven zoveel mogelijk faciliteren, maar kunnen we door externe factoren niet garanderen dat het bestaande voorzieningenniveau in de toekomst volledig overeind blijft. Vanuit deze kennis, focussen we ons op het waarborgen van een goede bereikbaarheid en verbinding met de voorzieningen in de grotere dorpen en/of nabijgelegen voorzieningencentra buiten de gemeente (Groningen, Assen en Leek). Wij streven naar minimaal één eigen laagdrempelige ontmoetingsplek per dorp en ondersteunen bewonersinitiatieven op het gebied van ontmoeting. We zetten in op het behouden en versterken van de fysieke ontmoetingsruimtes in Roden, Norg en Peize. Voor de overige kernen onderzoeken we hoe we (in)formele ontmoeting kunnen behouden en versterken. Dit gebeurt bij voorkeur via een fysieke functie, zoals een dorpshuis(kamer) of gemeenschapsruimte. Waar de kosten of draagkracht en draagvlak dit niet toelaten, zoeken we naar maatwerk voor informele ontmoeting. Hierbij kijken we ook naar oplossingen in de buitenruimte, bijvoorbeeld het toevoegen van zitplekken.
Vergroten woningvoorraad als motor voor leefbaarheid
Door de woningvoorraad te vergroten, zetten we in op het vergroten van de slagingskansen voor lokale woningzoekenden én bieden we ruimte aan regionale woningzoekenden. Deze woningbouwambitie biedt mogelijkheden voor een gematigde bevolkingsgroei. Een groei van het aantal inwoners vormt geen doel op zich, maar beschouwen we als een middel om leefbaarheid in de dorpen op peil te houden. Nieuwbouw op de juiste plek kan helpen om meer draagvlak voor voorzieningen te houden, kan bijdragen aan ‘gezonde vergrijzing’ en een meer diverse bevolkingssamenstelling, sociale cohesie bevorderen en het arbeidspotentieel vergroten. Door te investeren in diverse, passende woonmilieus vergroten we onze aantrekkingskracht. Hiermee anticiperen we op de demografische ontwikkelingen. (Jonge) gezinnen beschouwen we hierbij als een belangrijke doelgroep waar wij als gemeente een prachtige woonomgeving aan kunnen bieden. Om deze gezinnen aan onze gemeente te binden, zetten we stevig in op een kindvriendelijke omgeving waar veiligheid en ruimte voor ontmoeting centraal staat. Een kindvriendelijke omgeving betekent ook dat we streven naar een hoogwaardig voorzieningenaanbod voor kinderen en jongeren, onder andere op het gebied van kinderopvang, onderwijs en een kwalitatief sport- en cultuuraanbod.
Woningbouwambitie en inspelen op veranderende woonbehoeften
Bij deze koers hoort een woningbouwopgave. In de Woondeals Noord-Drenthe en RGA hebben we aangegeven ruim 700 woningen te gaan realiseren tot en met 2030. In onze Woonvisie hebben we onszelf de ambitie gesteld om er tot die periode 1.000 te realiseren. Hierbij ligt onze aandacht vooral bij het toevoegen van woningtypen die nu ondervertegenwoordigd zijn in onze woningvoorraad, maar waar wel behoefte aan is, bijvoorbeeld nultredenwoningen. De kwantitatieve woningbouwopgave op de langere termijn (2030 - 2050) maken we concreet in het volkshuisvestingsprogramma waar we in 2026 mee aan de slag gaan. We programmeren adaptief en bieden ook ruimte voor flexibele en tijdelijke concepten. Dit stelt ons in staat tijdig bij te sturen wanneer veranderingen in de bevolkingsopbouw en bijbehorende woonbehoeften hierom vragen.
Vormgeven aan toekomstbestendige woningbouw
Woningbouw, zowel in- als uitbreiding, vindt bij voorkeur plaats nabij voorzieningen, op goed bereikbare plekken in de gemeente. We kiezen er daarom voor om grotere woningbouwontwikkelingen te concentreren in Roden, Peize en Norg. In de overige dorpen bieden we ruimte voor het beantwoorden van de lokale woonbehoefte met kleinschalige ontwikkelingen, passend bij de schaal van het bestaande. De draagkracht van het landschap en het water- en bodemsysteem stellen we centraal in het bepalen van de (on)mogelijkheden van woningbouwontwikkelingen.
Ruimte voor inbreiding, dorpse verdichting en passende uitbreiding
Voor het beantwoorden van de woningbouwopgave kijken we in eerste instantie naar mogelijkheden in de dorpen zelf (inbreiding). We verkennen mogelijkheden voor het optimaal benutten van de woningvoorraad, herbestemming of transformatie en onderzoeken op welke plekken binnen de dorpen ruimte geboden kan worden aan dorpse verdichting. Met het oog op het minimaliseren van negatieve klimaateffecten door een toename van verharding, gaat in het geval van verdichting extra aandacht uit naar een klimaatadaptieve inrichting. Om het groene karakter van de dorpskernen te bewaken, zien we ook op enkele centrale plekken (nabij voorzieningen) mogelijkheden om meer de hoogte in te gaan - mits passend bij de dorpse maat, schaal en lokale context. Naast onze inzet op inbreiding, kijken we ook naar geschikte locaties voor uitbreiding die bijdragen aan een kwalitatieve overgang tussen dorp en landschap. Voor grotere woningbouwontwikkelingen geldt dat we ons vooral richten op uitbreidingsmogelijkheden bij de grotere dorpen Roden, Peize en Norg. Ook hebben we oog voor woningbouwontwikkelingen die net buiten onze gemeentegrenzen spelen en verkennen we hoe we hier zo goed mogelijk bij aan kunnen sluiten.
Werken aan een geschikt woningaanbod voor starters, ouderen en zorgvragers
Om het woningaanbod gevarieerder te maken is er extra aandacht voor de ontwikkeling van meer betaalbare woningen (sociale huur en betaalbare koop) en kansen voor starters en ouderen die willen doorstromen. Prioriteit ligt bij het zorgen voor voldoende geschikte woningen voor ouderen en mensen met een zorgvraag, bij voorkeur geclusterd nabij voorzieningen in de drie grote kernen en, op maat, ook elders. Het doel is dat iedereen zo lang mogelijk zelfstandig in de eigen omgeving kan blijven wonen. We zetten in op het realiseren van nultredenwoningen, geclusterde woningen en zorggeschikte woningen. Ook zien we mogelijkheden voor de ontwikkeling van meer compacte woningen (kleinere wooneenheden) en stimuleren we initiatieven op het gebied van geclusterde en/of collectieve woon(zorg)vormen, zoals hofjes, erfwonen en kangoeroewoningen. Door het aanbod aan geschikte woonvormen voor ouderen te vergroten, zetten we tevens in op het bevorderen van doorstroming op de woningmarkt, waarmee er meer woningen voor andere doelgroepen vrijkomen.
Kwaliteitsverbetering en optimaal benutten van de bestaande woningvoorraad
We richten ons op een toekomstbestendige woongemeente met een passend en betaalbaar woningaanbod voor alle inwoners. Dit wordt bereikt door zowel nieuwbouw als het benutten van de bestaande voorraad en transformatiemogelijkheden. Rekening houdend met demografische ontwikkelingen en veranderende woonwensen, zien we een opgave in de kwaliteitsverbetering van de bestaande woningvoorraad. We stimuleren en faciliteren woningeigenaren om maatregelen te treffen die bijdragen aan de kwaliteit van hun woning, bijvoorbeeld op het gebied van verduurzaming, energieprestaties en het levensloopgeschikt maken. Ook verkennen we, vanuit het streven om de huidige woningvoorraad optimaal te benutten, de benodigde planologische ruimte en regels om extra (kleinere) woonruimte te creëren via woningsplitsing, woningdelen, optoppen en verkamering.
Op weg naar een aardgasvrije gebouwde omgeving
We werken stapsgewijs verder toe naar een aardgasvrije gebouwde omgeving en zetten actief in op het verminderen van energiegebruik. De warmte- en energietransitie ronden wij voor 2050 volledig af. In samenwerking met inwoners, bedrijven, woningcorporaties en andere partners gaan we daarom wijkgericht aan de slag met verduurzaming van de bestaande woningvoorraad, bedrijven en maatschappelijke voorzieningen. We zetten daarbij in op isolatie, stimuleren individuele oplossingen (zoals zonnepanelen, warmtepompen, opslagsystemen) en faciliteren partijen via subsidies en wijkuitvoeringsplannen bij de overstap naar alternatieven voor aardgas.
Duurzame mobiliteit en versterking van de lokale bereikbaarheid
Een goede bereikbaarheid van voorzieningen vanuit verschillende plekken in de gemeente, zien we als een belangrijke randvoorwaarde voor de leefbaarheid in onze gemeente. We zetten in op actieve mobiliteit (lopen en fietsen) en streven daarmee naar het stimuleren van duurzame alternatieven voor de personenauto. Conform het STOMP-principe stellen we deze actieve mobiliteit centraal in de ruimtelijke inrichting van de gemeente. Daarbij bouwen we voort op het fijnmazig fietsnetwerk binnen de gemeente en regionale doorfietsroutes zoals Roden-Groningen, (Roden-)Norg-Assen en Leek-Groningen. Tevens zetten we ons in voor behoud en versteviging van openbaar vervoer en vraaggestuurd vervoer (hubtaxi). We zien kansen in versterking van het lokale ‘hub’-netwerk, waar overstapmogelijkheden samenkomen met deelmobiliteit, laadinfrastructuur en parkeer- en stallingsmogelijkheden. Initiatieven vanuit de samenleving, bijvoorbeeld op het gebied van deelmobiliteit en vrijwilligersvervoer, moedigen we actief aan. We verkennen mogelijkheden om dergelijke initiatieven te faciliteren, bijvoorbeeld met kennisuitwisseling en financiële middelen. In het bijzonder hebben we bij het versterken van de lokale bereikbaarheid aandacht voor het verstevigen van de onderlinge verbondenheid tussen het noordelijk en zuidelijk deel van onze gemeente, waar met name op het gebied van openbaar vervoer momenteel een knip wordt ervaren. Om voorzieningen in de dorpen en in de buurgemeenten voor iedereen bereikbaar te houden, verkennen we maatregelen om bij te dragen aan versterkte verbindingen.
Zorgvuldig ruimtegebruik en parkeeroplossingen
Vanwege de langere reisafstanden blijft de auto een noodzakelijk vervoermiddel. Vanuit het principe van zorgvuldig ruimtegebruik, zoeken we in de inrichting van de openbare ruimte naar slimme combinaties van functies waarbij parkeren wordt geïntegreerd met andere opgaven, zoals klimaatadaptatie of kleinschalige opwek van zonne-energie. Vanwege de nabijheid van voorzieningen en de gewenste ruimte voor ontmoeting en verblijf, zien we in het dorpscentrum van Roden (weliswaar in beperkte mate) mogelijkheden om bij nieuwe gebiedsontwikkelingen in te zetten op collectieve parkeeroplossingen.
3. Ondernemend en duurzaam Noordenveld 2050: lokaal sterk, regionaal verbonden
Om een robuuste en toekomstbestendige economie te waarborgen, stimuleren we de duurzame ontwikkeling van het lokale bedrijfsleven. We bieden ruimte aan innovatieve en maatschappelijk waardevolle bedrijvigheid en zetten ons in voor het scheppen van de juiste randvoorwaarden op bijvoorbeeld het gebied van regionale bereikbaarheid en verduurzaming. We pakken opgaven aan vanuit onze eigen kracht, maar verdiepen ook de samenwerking binnen de regio. Zo bouwen we aan levendige en duurzame gemeenschappen waar economische meerwaarde samengaat met een hoogwaardige leefkwaliteit.
Ruimte voor werkgelegenheid en toekomstbestendige bedrijvigheid
We streven naar een stabiele lokale economie met voldoende werkgelegenheid. Dit vraagt om voldoende vestigingsruimte voor bedrijvigheid binnen de gemeentegrenzen. Tot 2040 houden we rekening met een uitbreidingsopgave van 6-10 hectare. Vanuit het principe ‘het juiste bedrijf op de juiste plek’ verkennen we in eerste instantie mogelijkheden vanuit onbebouwde ruimte en herstructurering op de huidige bedrijventerreinen en het intensiveren van de gemeentewerven, voordat we inzetten op uitbreiding of ontwikkeling van een nieuw terrein. De beschikbare ruimte reserveren we primair voor het lokaal MKB dat wil doorgroeien of bedrijvigheid dat aanvullend is op het huidige economische ecosysteem. Bij nieuwvestiging van bedrijven gaat de voorkeur uit naar publieksvriendelijke bedrijvigheid die werkgelegenheid oplevert en weinig overlast met zich meebrengt.
Landbouw als drager van een toekomstbestendig buitengebied
In 2050 beschouwen we landbouw nog steeds als belangrijke drager van het buitengebied. Gezien de grote opgaven op het gebied van klimaat en natuur – en daarmee ook de druk vanuit medeoverheden – wordt het duidelijk dat niet alles overal meer kan in ons buitengebied. Hier maken we werk van door het water- bodemsysteem centraal te stellen en zorgen we zo voor een toekomstbestendig buitengebied. We scheppen lokaal duidelijkheid over wat een duurzaam en klimaatrobuust buitengebied is, dat past bij Noordenveld. Dit gaan we gebiedsgericht uitwerken. We borduren voort op de bestaande samenwerkingen met de sector en andere partijen en benutten de gemeenschappelijke cultuur die hier heerst. Door de lokale kennis en kunde te gebruiken en in te zetten op collectieve oplossingen werken we samen aan natuurlijke kwaliteiten en een draagkrachtig bodem- en watersysteem.
Nieuwe functies en verdienmodellen in het buitengebied
Waar passend en kansrijk, bieden we agrariërs ruimte voor verbreding van verdienmodellen op bijvoorbeeld het gebied van (verblijfs)recreatie, klimaatadaptatie of kleinschalige energieopwek. In het geval van stoppende agrariërs zien we kansen in de transformatie van vrijkomende agrarische bebouwing naar andere functies. Binnen de bebouwde kom en in de nabijheid van de dorpen gaat het daarbij bijvoorbeeld om transformatie naar woningbouw of een recreatieve functie. In de overige gebieden zijn we terughoudend met functiewijzigingen (bijvoorbeeld tot woonbestemming), daar waar deze agrarische bedrijfsvoering hinderen.
Voortbouwen op een vrijetijdseconomie met lokale meerwaarde
De natuurlijke, landschappelijke en cultuurhistorische kwaliteiten maken Noordenveld een aantrekkelijke plek voor recreatie. We werken aan verdere versterking van de dag- en verblijfsrecreatie als belangrijke economische pijler voor de lokale economie. We zetten daarbij in op kwaliteitsverbetering van het bestaande aanbod aan dag- en verblijfsrecreatie en investeren in een sterkere verbinding tussen de mogelijkheden voor natuurbeleving, landschapsbeleving en erfgoedbeleving. We streven naar een vrijetijdseconomie met een lokale meerwaarde, waarbij investeringen in de recreatieve sector gepaard gaan met voordelen voor onze inwoners, zoals de instandhouding van voorzieningen, draagvlak voor lokale evenementen en/of investeringen in het landschap. In het versterken van de recreatieve potentie zetten we de samenwerking binnen de regio Noord-Drenthe voort en bouwen we deze waar mogelijk uit. Gezamenlijk werken we aan een onderscheidend en samenhangend aanbod. We richten ons daarbij op verschillende doelgroepen: van rustzoekers en natuurliefhebbers tot actievelingen en mensen met interesse in cultuur en de sociale geschiedenis.
Samenwerken aan regionale bereikbaarheid en multimodale verbindingen
Onze gemeente kent een gunstige ligging binnen Noord-Nederland met de nabijheid van (stedelijke) voorzieningen van steden als Groningen, Assen en plaatsen als bijvoorbeeld Leek en Drachten. Om een prettig woon- en ondernemersklimaat te garanderen, is het behouden en versterken van een goede regionale bereikbaarheid van voorzieningen, werk en/of studie buiten de gemeentegrenzen cruciaal. We zetten ons daarom in voor een betrouwbare infrastructuur die multimodale bereikbaarheid van de regio faciliteert. We hebben daarbij aandacht voor de autobereikbaarheid, maar ook met name voor de bereikbaarheid met het OV en per (elektrische) fiets. In samenwerking met de regio zetten we ons in voor aangename, toegankelijke en veilige verbindingen. Denk daarbij aan het faciliteren van doorstroming op regionale verbindingswegen (zoals optimalisatie N372 in samenwerking met Provincie Drenthe), maar ook aan de realisatie van de regionale doorfietsroute Roden-Norg-Assen langs de N373. Tevens verkennen we mogelijkheden voor verbeteringen van het openbaar vervoer netwerk, waarbij we ons in het bijzonder focussen op de busverbinding Norg-Groningen, de bereikbaarheid van het dorp Veenhuizen en het uitbouwen van een goed functionerend hub-netwerk.
Ruimte voor hernieuwbare energie
De gemeente Noordenveld neemt binnen haar capaciteiten, mede ondersteund door de nieuwe energiewet, een regierol op zich in de energietransitie om netcongestie tegen te gaan, de beschikbaarheid van hernieuwbare energie te vergroten en lokale initiatieven te ondersteunen en te coördineren.
Invulling geven aan de lokale energiebehoefte
Zoals vastgelegd in regionale afspraken, zetten we ons in voor een duurzame energieopwek van 0,11 TWh in 2030. Richting 2050 ligt echter ook de opgave voor om onze aanvullende doelstellingen op het gebied van energieopwek vorm te geven. Ons streven is om in 2050 op duurzame wijze in de energiebehoefte van inwoners en ondernemers te voorzien met hernieuwbare bronnen. Deze situeren we zoveel mogelijk binnen de gemeentegrenzen. Belangrijk vertrekpunt daarbij is dat energieopwek doelgericht is en zoveel mogelijk aan de lokale vraag gekoppeld wordt. Op de korte termijn zetten we qua opwek primair in op zon op dak en onderzoeken mogelijkheden voor andere bronnen, met het oog op het bereiken van een goede mix.
Zorgvuldige inpassing van energievoorzieningen
Het belang van betaalbare, duurzame en betrouwbare energievoorziening nemen we vroegtijdig mee in ons planvorming. Om de impact op het energienet te minimaliseren, stimuleren we netneutraal ontwikkelen en is het uitgangspunt dat gebruik, opslag en opwek maximaal op elkaar afgestemd zijn. Het streven is dat inwoners en ondernemers (maximaal) kunnen deelnemen in energieprojecten en -voorzieningen via lokaal eigendom. In de openbare ruimte van de dorpen en in het buitengebied zetten we in op zorgvuldige inpassing van nieuwe energieprojecten, met aandacht voor natuur, landschap, ruimtelijke kwaliteit en veiligheid.
Inzet op een circulaire economie
We zetten in op de transitie naar een circulaire economie in het gebruik van grondstoffen en materialen. Deze ambitie bestaat uit het verminderen van afval, het vergroten van het aandeel afval dat wordt hergebruikt en het verminderen van het gebruik van nieuwe grondstoffen.
Visie op gasopslag en -winning
We erkennen de strategische en (inter)nationale functie van de gasopslag in Langelo, maar zijn ons er ook van bewust dat huidige activiteiten en onzekerheid over de toekomstige inzet van de opslaglocatie onze gemeente raken. Wij zijn fel gekant tegen elke vorm van aardgaswinning binnen onze gemeentegrenzen en hebben dit als zodanig ook uitgesproken.
Op basis van de gemeentelijke opgaven en ontwikkelingen, de identiteit en specifieke opgaven en kansen in de dorpen, beschrijven we hier algemene en gebiedsspecifieke doelen en keuzes voor onze dorpen. We maken daarbij onderscheid tussen doelen en keuzes die voor al onze dorpen gelden en doelen en keuzes voor de centrumdorpen en voor de overige dorpen: de woondorpen. De centrumdorpen Roden, Norg en Peize zijn onze grootste dorpen en functioneren als voorzieningenkernen met bovenlokale voorzieningen en grotere bedrijventerreinen. De woondorpen zijn Altena, Een, Foxwolde, Langelo, Leutingewolde, Lieveren, Nietap, Nieuw-Roden, Peest, Peizermade, Peizerwold, Roderesch, Roderwolde, Sandebuur, Steenbergen, Veenhuizen, Westervelde en Zuidvelde. Deze dorpen kenmerken zich door een kleinere schaal en dragen voornamelijk een woonfunctie in een rustige omgeving die sterk verweven is met het omringende buitengebied. In enkele van de dorpen is een basisniveau aan voorzieningen (ontmoetingsplek, basisonderwijs en/of zorgloket) aanwezig, in andere dorpen ontbreken dergelijke voorzieningen en is men (van oudsher) aangewezen op voorzieningen elders.

Onze dorpen vormen het kloppend hart van de gemeente. Bij toekomstige ontwikkelingen en opgaven staat het behoud van de unieke ruimtelijke identiteit en karakter van onze dorpen dan ook centraal. Elke nieuwe ontwikkeling moet voortbouwen op de bestaande kwalitatieve structuren, waarbij de historisch gevormde elementen en verbindingen met het omliggende landschap als leidraad dienen. Ons waardevolle landschap bepaalt immers de context waarin het dorp is ontstaan en door de eeuwen heen is gegroeid. Bouwplannen dienen daarom aan te sluiten bij schaal en maat van onze karakteristieke kernen. Ook de waarde die cultureel erfgoed in de dorpen bijdraagt aan de kwaliteit van de leefomgeving, willen we zoveel mogelijk behouden. Dit doen we enerzijds door de bescherming van historische waarden via de status van beschermde dorpsgezichten en monumenten planologisch te verankeren, maar ook door een open houding richting initiatieven op het gebied van herbestemming of het in ere herstellen van oude structuren. Bij nieuwe plannen zoeken we daarom altijd naar een balans tussen noodzakelijke vernieuwing en het respecteren van aanwezige kwaliteiten. Dat zal in elk plan maatwerk zijn, welke we in samenspraak met initiatiefnemers en inwoners willen vormgeven. Met het opgaan van de Erfgoedverordening in het omgevingsplan, zullen op termijn de te beschermen gebieden en gebouwen hierin aangeduid worden. We verkennen het opzetten van een gemeentelijke monumentenlijst onder het omgevingsplan. Hiermee zorgen we voor het behoud van ons erfgoed op een manier die bij Noordenveld past.
De dorpen in onze gemeente kennen over het algemeen een sterke verwevenheid met het landschap. Dit koesteren we. Aan de randen van de dorpen zetten we in op kwalitatieve dorpsrandzones, die een zachte overgang van dorp naar het buitengebied waarborgen en waar gewenst verbeteren. De dorpsrandzones dragen een belangrijke functie als groene zones waar agrarisch gebruik, landelijk wonen, natuurlijke wateropvang, klimaatadaptatie, natuurontwikkeling en recreatie hand in hand gaan. Een belangrijke kwaliteit van dorpsrandzones is de leesbaarheid van de overgang tussen het dorp en het landschap. Ontwikkelingen moeten een bijdrage leveren aan de verbetering van deze leesbaarheid. Hiertoe grijpen we kansen aan voor het vergroenen van de dorpsranden, waarbij nadrukkelijk aandacht uitgaat naar passende landschapselementen die aansluiten bij het landschapstype waarin het dorp gelegen is. Door meer ruimte te maken voor ommetjes en prettige wandel- en fietsverbindingen, dragen de dorpsrandzones bij aan een uitnodigende beweegvriendelijke buitenruimte.



We bieden ruimte voor geleidelijke groei van de dorpen door middel van nieuwbouw en transformatie. In de zoektocht naar geschikte locaties voor woningbouw, geven we prioriteit aan plannen voor inbreiding, herstructurering en herbestemming. Gebiedsgericht willen we de mogelijkheden om bestaand vastgoed benutten, bijvoorbeeld door middel van woningsplitsing, woningdelen, optoppen en verkamering. Voor ontwikkelingen buiten de bebouwde kom (uitbreiding) kijken we voor ieder dorp welke locaties op basis van het water- en bodemsysteem geschikt zijn voor nieuwe woningen. Dit houdt in dat we gebieden die kwetsbaar zijn voor overstroming en bodemdaling zoveel mogelijk vrijhouden van woningbouw. Bij ontwikkelingen aan de dorpsranden zoeken we nadrukkelijk aansluiting op bestaande kwalitatieve structuren. Denk daarbij aan dorpsrandwoningen met een erf- en landgoedachtige opzet binnen bestaande landschapsstructuren (beekdalen, essen, etc.) en het zoveel mogelijk aansluiten van nieuwe woningen op bestaande infrastructuur (autowegen, fietspaden en doorgaande wandelpaden).
Met het oog op de cruciale rol van de beekdalen als natuurlijke klimaatbuffer, staan we geen nieuwe bebouwing of verharding in deze zone toe. Hiermee borgen we noodzakelijke ruimte voor waterberging en incidentele overstroming bij hevige neerslag. Voor dorpen en buurtschappen die gedeeltelijk in de invloedsfeer van het beekdal liggen, betekent dit dat ontwikkelingen uitsluitend plaatsvinden via inbreiding (op reeds verhard gebied of via hergebruik van bestaande bebouwing) en/of door bouw op de hogere gronden. Voor de invulling van ontwikkelingen hanteren we de gidsprincipes uit de Noordenveldse Kwaliteitsgids:
- Voor de wegdorpen in het laagveenontginningslandschap (o.a. Roderwolde, Peizermade, Foxwolde) ligt de focus op behoud van het open karakter en hergebruik van de bestaande agrarische structuur.
- De historische esdorpen (o.a. Roden, Peize, Norg, Een, Langelo) in het midden van de gemeente hebben ontwikkelmogelijkheden die sterk sturen op de cultuurhistorische opbouw van hoge essen en groene brinken.
- De jonge ontginningsdorpen in het esdorpenlandschap (o.a. Nieuw-Roden, Altena en Nietap) kennen een andere ontstaansgeschiedenis (ontginning vanuit wijken), maar vallen ruimtelijk binnen het esdorpenlandschap: bij uitbreidingen aan de rand van het dorp moet het heldere contrast tussen het stedelijk en het landelijk gebied herkenbaar blijven en moeten nieuwe wijken goed in het landschap worden ingepast.
- Voor het koloniedorp in het hoogveenontginningslandschap (Veenhuizen) geldt dat alle initiatieven en (grootschalige) ontwikkelingen in en rondom Veenhuizen qua maat en schaal moeten passen binnen de unieke, strakke orthogonale structuur van langgerekte wijken en lanen. Ze moeten tevens een stedenbouwkundige en landschappelijke meerwaarde opleveren.



We kiezen in al onze dorpen voor een divers woningbouwprogramma met een mix van typologieën, woonmilieus en prijsklassen, dat bijdraagt aan een betere balans in de woningvoorraad en evenwichtige buurten. We spelen in op de veranderende woonbehoefte door het vergroten van het aanbod aan compactere en levensloopbestendige woningen, al dan niet in geclusterde vorm. Hiermee creëren we kansen voor inwoners om bij een veranderende woonbehoefte door te stromen naar een andere woning in hun kern (bijvoorbeeld van ruim naar kleiner), en er weer woningen vrijkomen van andere huishoudens (die bijvoorbeeld ruimer willen wonen). Naast koopwoningen geven we ook ruimte aan nieuwe huurwoningen in alle prijssegmenten en bieden we ruimte om nieuwe sociale huurwoningen toe te voegen.
We zijn ons ervan bewust dat woningbouw effecten met zich meebrengt op het gebied van milieu en natuur, bijvoorbeeld als het gaat om verstoring van natuurlijke kwaliteiten (waaronder die van de nabijgelegen, beschermde Natura2000-gebieden) en uitstoot van broeikasgassen. Om negatieve effecten zoveel mogelijk in te perken, bieden we plek aan vernieuwende, innovatieve woningbouwconcepten die in hoge mate duurzaam en toekomstbestendig zijn. Denk aan biobased en circulair bouwen (houtbouw), modulair bouwen, natuurinclusieve en klimaatadaptieve bouw en inrichting van publieke ruimte etcetera. Ook staan we open voor collectieve woonvormen en initiatieven vanuit de samenleving, zoals collectief particulier opdrachtgeverschap (CPO).
In de transitie naar een aardgasvrije bebouwde omgeving zetten we de komende jaren stevig in op het verduurzamen van woningen en andere gebouwen. We stimuleren huiseigenaren om maatregelen te treffen die bijdragen aan het verbeteren van de energetische kwaliteit van de bestaande woningvoorraad. Via subsidies zoals het Nationaal Isolatieprogramma (NIP) en de Isolatieaanpak Nij Begun, ondersteunen we inwoners hierbij. In een warmteprogramma werken we uit welke stappen we zetten richting een aardgasvrije gebouwde omgeving in 2050. Bij isolatie- en verduurzamingswerkzaamheden streven we naar een natuurvriendelijke vorm van verduurzaming. Vanuit ons gemeentelijk soortenmanagementplan zetten we in op passende maatregelen ter bescherming van het leefgebied van vleermuizen en vogels.
Bij de realisatie van nieuwe woonruimten door het beter benutten van de bestaande woningvoorraad (denk aan herbestemming, slimme verkaveling en/of woningsplitsing) vormt maatwerk het uitgangspunt. Hiertoe stimuleren we woningeigenaren om aanpassingen te doen op het gebied van het levensloopbestendig maken van woningen en verduurzaming. De verduurzamingsopgave pakken we actief op vanuit verschillende Gebiedsuitvoeringsplannen (GUP’s) voor de warmtetransitie die onderdeel vormen van het warmteprogramma.
We leggen bij de woningbouwopgave de volgende accenten in de verschillende dorpen.



Om de vitaliteit en bereikbaarheid te waarborgen concentreren we grotere woningbouwprojecten (waaronder de bouw van nieuwe sociale huurwoningen) voornamelijk in onze centrumdorpen Roden, Peize en Norg. In de centrumdorpen bieden we hiermee ruimte voor het bouwen voor de lokale én bovenlokale behoefte.
We geven prioriteit aan locaties nabij voorzieningen en (toekomstige) mobiliteitshubs. Hiermee versterken we de draagkracht voor lokale faciliteiten en benutten we de bestaande infrastructuur optimaal. In en rondom de dorpsharten zetten we in op zorgvuldige dorpse verdichting, transformatie en inpassing en zien we op sommige locaties ook kansen voor de ontwikkeling van hogere bebouwing in combinatie met het versterken van het groene karakter. Op de korte termijn geven we nader invulling aan de woningbouwambities zoals deze zijn vastgelegd in de woonvisie. Voor de drie centrumdorpen betreft dit het (nader) vormgeven aan gerichte groei door ruimte te bieden aan een aanzienlijk deel van de totale woningbouwambitie van +1.000 woningen in de periode (vanaf 2022) tot en met 2030. Voor Roden en Peize zijn daarbij de volgende locaties bekend:
- 550 woningen in Roden, bestaande uit een combinatie van binnendorpse projecten en strategische uitbreidingslocaties. De focus ligt hierbij op de herontwikkeling van het centrum en diverse kleinschalige appartementencomplexen. Hierbij zoeken we naar mogelijkheden, mits passend bij de dorpse schaal om de ‘hoogte in te gaan’. Aanvullend kijken we naar de ontwikkeling van sleutellocatie Maatlanden De Zulthe. Daarnaast wordt er via herstructurering en verdichting in bestaande buurten gezocht naar extra ruimte om aan de groeiende woningbehoefte te voldoen. Voor de periode na 2030 focussen we ons onder andere op de ontwikkeling van Roden Zuid (400 nieuwe woningen) en transformatie van de Vrijetijdsboulevard.
- 275 woningen in Peize, die primair wordt ingevuld met de ontwikkeling van de sleutellocatie Peize-Zuid. Voor de periode na 2030 verkennen we mogelijkheden voor aanvullende woningbouwlocaties.
In het volkshuisvestingsprogramma dat we in 2026 ontwikkelen, leggen we focus tevens op de woningbouwbehoefte voor de langere termijn en bieden we een doorkijk naar 2050. Binnen dit programma verkennen we gericht locaties voor woningbouwmogelijkheden om de woningbouwbehoefte passend te beantwoorden. Vanwege het goede voorzieningenniveau, goede bereikbaarheid, ruimtelijke structuur en kansen om zorg- en welzijnsdiensten te laten samenkomen, zijn de centrumdorpen extra geschikt voor het vergroten van het woningaanbod van senioren en inwoners met een (beginnende) zorgvraag. Denk daarbij ook aan geclusterde woon(zorg)vormen of het ontwikkelen van woonzorgzones. Deze clustering maakt de formele zorg efficiënter en bevordert sociale cohesie door ontmoeting en onderlinge hulp te stimuleren.
In de woondorpen bieden we ruimte voor woningbouw die voorziet in de lokale behoefte door middel van kleinschalige woningbouwontwikkelingen, passend bij de schaal van het dorp en het karakter als landelijk, rustig woonmilieu. We zien kansen om met gerichte woningbouw onze inwoners in de woondorpen te laten blijven wonen. Het doel is om met nieuwe ontwikkelingen ook doorstroming te faciliteren. Een beperkte toevoeging van sociale huur in deze dorpen achten we mogelijk indien de vraag er is en woningcorporaties hiertoe ruimte hebben. Bij het toevoegen van nieuwe woningen in de woondorpen richten we ons in eerste instantie op gebruik van ruimte binnen de bestaande structuur, zoals verdichting binnen het dorpslint. Hierbij zetten we nadrukkelijk in op het benutten van kansen in bestaand vastgoed zoals transformatie (waaronder stoppende agrarische bedrijven middels Ruimte voor Ruimte) of woningsplitsing. Wanneer op basis van aantoonbare lokale behoefte meer ruimte voor nieuwbouw wenselijk wordt geacht en inbreidingsmogelijkheden beperkt zijn, verkennen we haalbaarheid voor nieuwbouw die bijdraagt aan zorgvuldige afronding van de dorpsranden.
We zien dat veel huishoudens in onze gemeente graag dichtbij dagelijkse en maatschappelijke voorzieningen wonen, en ondernemers en organisaties hebben belang bij voldoende draagkracht. Tegelijkertijd staan voorzieningen onder druk. Om de leefbaarheid in de gehele gemeente te borgen, concentreren we de voorzieningen in de drie centrumdorpen. Op het gebied van ontmoeting streven we naar het behoud van minimaal één laagdrempelige en toegankelijke ontmoetingsplek (zoals een dorpshuis) in alle dorpen.
Onze centrumdorpen Roden, Peize en Norg fungeren als centrale ontmoetingspunten met een compleet en hoogwaardig voorzieningenaanbod voor inwoners en bezoekers. Het voorzieningenaanbod in Peize en Norg is voornamelijk gericht op de lokale voorzieningen, waarbij de dorpscentra een functie op het gebied van dagelijkse boodschappen hebben. Het voorzieningenaanbod in Roden is meer gevarieerd. Bovendien ligt in Roden de Vrijetijdsboulevard, waardoor het ook bezoekers trekt vanuit elders in de gemeente en daarbuiten. In de drie centrumdorpen worden anno 2026 ook veel evenementen georganiseerd. Grote evenementen zijn bijvoorbeeld Brinkpop (Peize), wielerronde de Lus van Roden, de Worteldagen (Norg) en de Norger Feestvierdaagse.
In deze centrumdorpen investeren we gericht in de synergie tussen maatschappelijke functies — zoals basis- en voortgezet onderwijs, sportvoorzieningen, bibliotheken en zorgvoorzieningen — en een hart met commerciële functies (detailhandel en horeca). We willen versnippering van voorzieningen voorkomen en zetten zo veel mogelijk in op clustering in de dorpscentra. Daarbij gaan we gericht op zoek naar slimme functiecombinaties voor efficiënt ruimtegebruik en versterking van de dynamiek en aantrekkingskracht. Zo werken we aan een hoogwaardig en rendabel voorzieningenaanbod dat meebeweegt met demografische ontwikkelingen.
Op het gebied van ontmoeting zetten we in op het behouden en versterken van de fysieke ontmoetingsruimtes als laagdrempelige en toegankelijke locaties die ruimte bieden voor spontane ontmoetingen en het samenkomen van inwoners (verenigingen en onverenigd). Beschikbare middelen uit de Regio Deal zetten we in samenspraak met inwoners en maatschappelijke partners gericht in om stapsgewijs te investeren in toekomstbestendige dorpen met een toegankelijke voorzieningenstructuur die zowel inwoners van de gemeente als bezoekers bedient. Ook kunnen middelen vanuit de Sociale Agenda van Nij Begun door een leefbaarheidstafel (in oprichting) ingezet worden ter versterking van ontmoetingsruimten.
De dorpsharten van de centrumdorpen vervullen een belangrijke economische én sociale functie voor inwoners van de centrumdorpen en de omliggende woondorpen. Om deze positie in de toekomst te behouden en verstevigen, zetten we ons actief in voor de instandhouding van een breed en uitnodigend aanbod aan diensten en winkels in elk van de drie dorpscentra. Samen met winkeliers, ondernemers, maatschappelijke organisaties en de samenleving werken we aan de doorontwikkeling van de centra van Roden, Peize en Norg als vitale en levendige plekken om te winkelen, te verblijven en samen te komen. Hierbij richten we ons specifiek op een goede verblijfskwaliteit, het vergroten van kansen voor interactie en het realiseren van een klimaatadaptieve, toegankelijke en veilige openbare ruimte. Bij structurele leegstand in de dorpsharten is er ruimte om de functie van panden aan te passen. Denk aan de transformatie van winkelpanden aan de rand van het centrum naar woningen of kleinschalige werkruimtes. Dit houdt de loop in de straat en voorkomt een verpauperde uitstraling, wat de ruimtelijke kwaliteit ten goede komt.
We blijven ruimte bieden aan evenementen en festivals die bijdragen aan de levendigheid en cultuur. Ons doel is om een goede ruimtelijke inpassing van evenementen te borgen. Enerzijds betekent dit dat we nadrukkelijk aandacht hebben voor het benutten van de juiste locaties, met oog voor het bewaken van de leefbaarheid, bereikbaarheid en het voorkomen van hinder en overlast voor omwonenden. Tegelijkertijd houdt het ook in dat we verkennen welke maatregelen er te treffen zijn om evenemententerreinen toegankelijker en toekomstbestendiger te maken, bijvoorbeeld als het gaat om klimaatadaptatie en gebruik van duurzame infrastructuur.
Het is van groot belang dat de dorpsharten van de centrumdorpen uitstekend bereikbaar zijn, voor voetgangers, voor mensen met een beperking, voor fietsers en auto’s. We hanteren het STOMP-principe (zie ook ‘mobiliteit’), waarbij voetganger en fietser in de centra zoveel mogelijk voorrang krijgen en auto’s zoveel mogelijk aan de randen van het centrum worden opgevangen. Daardoor worden onze dorpsharten aantrekkelijker en veiliger.



De woondorpen verschillen onderling in de mate waarin voorzieningen aanwezig zijn. Zo heeft Veenhuizen momenteel een sporthal, basisschool en een zwembad. Nieuw-Roden heeft een supermarkt, verschillende sportfaciliteiten en een aantal basisscholen. In andere dorpen zijn voorzieningen sporadisch aanwezig. Vanuit onze keuze voor kwaliteit boven kwantiteit zetten we richting 2050 in op het concentreren van voorzieningen in de drie centrumdorpen. Het is daarbij niet de insteek dat bestaande voorzieningen in de andere dorpen verdwijnen: we zetten ons maximaal in voor instandhouding van het huidige aanbod, maar kunnen niet garanderen dat in de toekomst elke voorziening daadwerkelijk behouden kan blijven. Dit vraagt ons om te (blijven) investeren in een goede bereikbaarheid en verbinding met het voorzieningenaanbod in de centrumdorpen en/of nabijgelegen voorzieningencentra buiten de gemeente. Om de leefbaarheid in de woondorpen te borgen, is onze koers gericht op het behouden en versterken van (in)formele ontmoeting. Net als voor de centrumdorpen geldt dat we in samenspraak met maatschappelijke partners en inwoners op zoek gaan naar slimme combinaties zoals een dorpshuis(kamer) of een gemeenschapsruimte. Mogelijkheden om dergelijke initiatieven te ondersteunen vanuit de leefbaarheidstafel (in oprichting) vanuit de Sociale Agenda van Nij Begun, benutten we graag. Waar de kosten of draagkracht de ontwikkeling van een formele ontmoetingsplek niet toelaten, zoeken we naar maatwerk voor informele ontmoeting. Hierbij kijken we ook naar oplossingen in de buitenruimte, bijvoorbeeld het toevoegen van zitplekken.



In onze dorpen liggen een aantal werklocaties, die een belangrijke bijdrage leveren aan onze lokale economie en werkgelegenheid. Roden kent de werklocaties Bitseveld, Haarveld en Noordhoek en de Vrijetijdsboulevard net buiten het winkelhart. In Peize ligt het bedrijventerrein De Westerd. In Norg vormt De Ordel in het noordelijk deel van het dorp een kleine gemengde woon-werklocatie.
Om te voorzien in de geprognotiseerde ruimtevraag van 6 tot 8 hectare en ruimte te blijven bieden aan bedrijvigheid, zetten wij in op het beter benutten van bestaande werklocaties. Daarbij geven wij prioriteit aan de invulling van beschikbare kavels, het benutten van voormalige gemeentewerven en de herstructurering van verouderde bedrijventerreinen. Met deze aanpak verwachten wij voldoende capaciteit te realiseren om aan de toekomstige vraag te voldoen, zonder uitbreiding van bedrijventerreinen als uitgangspunt te nemen.
We zien kansen om bestaande bedrijventerreinen beter te benutten door herstructurering, intensivering en efficiënter ruimtelijk gebruik. We stimuleren compact en gestapeld bouwen, zodat op hetzelfde oppervlak meer ruimte ontstaat. Waar mogelijk, bijvoorbeeld bij grootschalige detailhandel, gaat de voorkeur uit naar parkeerhubs; anders blijft parkeren op eigen terrein het uitgangspunt. Daarnaast zien we kansen voor functiemenging, vooral aan de randen van bedrijventerreinen zoals in Roden nabij woonwijken, waar lichte vormen van recreatie, sport, detailhandel en dienstverlening kunnen bijdragen aan meer levendigheid en sociale veiligheid. Ook zetten we in op beter gebruik van daken voor zonnepanelen, wateropvang en groene daken en gevels als bijdrage aan klimaatadaptatie en de energietransitie.
Binnen het project ‘Toekomstbestendige Bedrijventerreinen’ zetten we ons in voor versterking van de bestaande werklocaties. Samen met ondernemers brengen we de komende tijd per bedrijventerrein de belangrijkste opgaven en knelpunten in kaart en bepalen we de prioriteit. Voor de herstructureringsopgave op de bedrijventerreinen benutten we de regionale samenwerking met de Herstructureringsmaatschappij Drenthe-Groningen (HMDG). In eerste instantie richten we ons op herstructurering op de Rodense bedrijventerreinen zoals Bitseveld.
In combinatie hiermee kiezen we ervoor om de voormalige gemeentewerven beschikbaar te stellen voor bedrijvigheid. Bij kaveluitgifte hanteren we als uitgangspunt dat kavels primair bestemd zijn voor bedrijvigheid die bijdraagt aan brede welvaart en ten dienste staat van de inwoners. Op bedrijventerreinen bieden we ruimte aan mkb-bedrijven zoals installatiebedrijven en bouwbedrijven, terwijl winkels en horeca primair een plek hebben in de centrumgebieden. Daarnaast stimuleren we de vestiging van hoogwaardige maakindustrie, met in Roden een nadrukkelijke voorkeur voor bedrijven in de medische technologie en voor ondernemingen die bijdragen aan werkgelegenheid, duurzame ontwikkeling en technische innovatie. Bij nieuwe uitgifte en op de bestaande terreinen ontwerpen we kavels die eenvoudig kunnen worden gesplitst of samengevoegd, zodat het terrein kan meebewegen met economische ontwikkelingen.
Op het gebied van vrijetijdseconomie ligt de focus op de kwaliteitsverbetering van het bestaande aanbod aan dag- en verblijfsrecreatie, waarbij we samen met de inwoners en ondernemers zoeken naar een gezonde balans tussen toerisme, leefbaarheid en natuur. We zetten in op investeringen in deze sector die niet alleen bezoekers trekken, maar ook direct bijdragen aan het behoud en de versterking van voorzieningen voor onze eigen inwoners. Norg zien we daarbij nadrukkelijk als ons hart van de vrijetijdseconomie. Voor het dorp Veenhuizen werken we binnen de kaders van de UNESCO status aan een leefbare balans tussen cultuurhistorie, toeristische activiteiten en voorzieningen en een vitaal woon- en leefklimaat. De focus ligt op behoud door ontwikkeling. In verdieping op de omgevingsvisie zal worden gewerkt aan een integraal programma voor de gewenste ontwikkeling van Veenhuizen (zie ook hoofdstuk 6).
Binnen de centrumontwikkeling van Roden valt ook de kwalitatieve transformatie van de Vrijetijdsboulevard. We zien hier kansen om de ingezette ontwikkeling tot een gemengd gebied met een sterke winkelfunctie en ruimte voor wonen, horeca en sport door te zetten. Aangevuld met gerichte ingrepen in de openbare ruimte, evenementen en buitensport mogelijkheden zetten we in op een economisch vitaal en klimaatbestendig gebied.

Vanwege onze landelijke ligging en de gewenste nabijheid van voorzieningen, zetten we in de dorpen in op een uitstekende multimodale bereikbaarheid van voorzieningen, werk en studie. We doen dit zowel lokaal als regionaal richting Groningen, Assen, Drachten en Leek. We versterken de onderlinge verbondenheid door te investeren in de bestaande mobiliteitshubs waar onder andere OV, deelmobiliteit en de fiets samenkomen. We werken hierbij samen met de provincie Drenthe. Op dit moment kent elk van de drie centrumdorpen een mobiliteitshub. We zetten in op doorontwikkeling van de ‘hub’-functie en investeren in de toegankelijkheid en bereikbaarheid van deze knooppunten.
Door het hanteren van het STOMP-principe (Stappen, Trappen, Openbaar vervoer, Mobility as a Service, Privéauto) maken we de dorpen leefbaarder, veiliger en creëren we op termijn ook meer (leef)ruimte op straat. Bij (her)inrichting van de dorpscentra en woonbuurten staat de verblijfsfunctie centraal en is de auto te gast. Op het gebied van parkeren streven we zoveel mogelijk naar parkeren op eigen terrein en collectieve parkeeroplossingen. Waar mogelijk grijpen we kansen aan voor slimme parkeeroplossingen met dubbelgebruik, denk aan energieopwek of klimaatadaptatie door halfverharding te gebruiken. Om de transitie naar elektrisch rijden te faciliteren, versterken we de laadinfrastructuur. Ook werken we samen met lokale gemeenschappen om maatregelen te nemen die belangrijke voorzieningen bereikbaar houden. Het gaat dan om het aanpakken van knelpunten in fysieke verbindingen zoals fietsroutes en wegen, maar faciliteren ook optimalisatie van het netwerk aan vrijwilligersvervoer en hubtaxi’s.
We blijven zoeken naar manieren om het aanbod aan (vraaggestuurd) openbaar vervoer te bestendigen en hebben expliciete aandacht voor de bereikbaarheid, toegankelijkheid en de aansluiting van de dorpen op het regionale busvervoer. In het bijzonder hoort daarbij de ambitie om de huidige 'knip' in de busverbindingen tussen het noordelijke en zuidelijke gemeentedeel te herstellen. Ons streven is een betere verbinding tussen dorpen als Roden, Peize en Norg met Veenhuizen. In samenwerking met het OV-bureau en de provincie Drenthe verkennen we hiertoe mogelijkheden, waarbij wij nadrukkelijk perspectief zien voor een directe busverbinding (Oosterwolde-)Veenhuizen-Norg-Groningen.
We zijn ons ervan bewust dat de groei van de gemeente gepaard gaat met extra verkeersbewegingen. Bij nieuwe ontwikkelingen sluiten we zoveel mogelijk aan op (de capaciteit van) bestaande infrastructuur. We brengen aan de voorkant de impact en mogelijke oplossingsrichtingen en benodigde ingrepen in beeld.
Bij de locatiekeuze voor woningbouw of voorzieningen houden we nadrukkelijk rekening met bereikbaarheid, doorstroming en het beperken van verkeersoverlast. We kiezen daarom voor bouw op goed bereikbare locaties met goede aansluiting op het fiets- en openbaar vervoer netwerk. Bij ontwikkelingen nabij vervoersknooppunten en -assen houden we rekening met de kernwaarden voor een gezonde leefomgeving. We investeren daarnaast samen met andere overheden in het versterken van het netwerk van regionale doorfietsroutes naar Groningen vanuit Roden en Peize en naar Assen vanuit Roden en Norg, bijvoorbeeld langs de N373.

Een centraal ontwikkelprincipe in onze omgevingsvisie is het zorg dragen voor een veilige en gezonde leefomgeving. Dat kan op verschillende manieren. Bij nieuwe ontwikkelingen houden we allereerst rekening met geldende normen op het gebied van milieuaspecten zoals luchtkwaliteit, waterkwaliteit, bodemkwaliteit, geur- en geluidhinder en externe veiligheid. Om gezondheid te bevorderen en risico’s voor gezondheid te minimaliseren, is het van belang om nieuwe ontwikkelingen te beoordelen met oog voor de kernwaarden voor een gezonde leefomgeving. Deze kernwaarden zijn opgesteld door de GGD GHOR in samenwerking met het RIVM.
Vanuit het voorzorgsbeginsel dragen we als gemeente verantwoordelijkheid om activiteiten waarvan wordt verwacht dat deze negatief zijn voor het milieu te voorkomen. In het bijzonder hebben we daarbij aandacht voor het voorkomen van negatieve effecten op gevoelige functies zoals woningen en zorginstellingen. Daarom staan we in beginsel geen nieuwe milieu- en gezondheidbelastende bedrijfsactiviteiten in de directe omgeving van woongebieden toe. Daarbij gaat in het bijzonder aandacht uit naar de toepassing van gewasbeschermingsmiddelen in de directe nabijheid van woningen. Bij gevoelige functies, in de dorpsrandzones en nabij woningbouwlocaties, gaan wij terughoudend om met het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. Mogelijk stellen wij additionele randvoorwaarden voor gebruik van deze middelen.
Ook een beweegvriendelijke en toegankelijke omgeving waarin iedereen kan meedoen helpt bij het creëren van een gezonde en veilige leefomgeving. Daarbij sluiten we aan bij het VN-verdrag Handicap en de Lokale Inclusie Agenda van Noordenveld. Vanuit mobiliteit staan het stimuleren van actieve mobiliteit en het vergroten van verkeersveiligheid centraal. De dorpen zijn anno 2026 sterk verweven met het omringende buitengebied en vormen daarmee een goede basis voor een beweegvriendelijke leefomgeving. We versterken en vergroten de toegankelijkheid van de bestaande wandel- en fietsroutes vanuit de dorpen naar het buitengebied en nabijgelegen natuurgebieden en bieden daarmee uitnodigende ommetjes voor groen- en natuurbeleving. Ook in de buitenruimte binnen de bebouwde kom koesteren en versterken we ruimte voor beweging, ontspanning en ontmoeting. We kijken daarbij kritisch waar we bestaand ‘passief’ openbaar groen (‘kijkgroen’ zoals een gazon) in de dorpen een meerwaarde kunnen geven door een gebruiksfunctie te realiseren, bijvoorbeeld in de vorm van zitplekken, natuurlijke speelelementen of voedselbossen. Door dit te combineren met ingrepen ten behoeve van klimaatadaptatie en/of biodiversiteit, dragen we bij aan een gezonde leefomgeving waarin natuur, klimaat en menselijke ontmoeting elkaar versterken.



Een gezonde leefomgeving vraagt ook om een rijke biodiversiteit. Deze zorgt immers voor schone lucht, schoon water en een gezonde bodem voor planten en dieren. Samen met inwoners, ondernemers en organisaties streven we naar een inrichting van de leefomgeving die bijdraagt aan versterking van de diversiteit aan planten en dieren. We concretiseren dit door de provinciale Handreiking Basiskwaliteit Natuur (BKN) - die de basisvoorwaarden voor biodiversiteit in de leefomgeving uiteenzet - te vertalen naar de Noordenveldse context. In de dorpen (voor buitengebied zie 5.2.3.) zetten we gericht in op herstel van karakteristieke landschapselementen als dragers van belangrijke natuurwaarden. Dit geldt voor gronden in gemeentelijk bezit, maar ook voor gronden van derden.
We zetten in op actieve mobiliteit (lopen en fietsen) door middel van kwalitatieve fiets- en voetgangersvoorzieningen die het wandel- en fietsnetwerk voor verschillende doelgroepen toegankelijk houden. Bij herinrichting van bestaande buurten en nieuwbouw besteden we extra aandacht aan de aanwezigheid van prettige, veilige en toegankelijke (door)fietsroutes naar belangrijke bestemmingen zoals voorzieningen en de lokale ‘hubs’.
De verkeersveiligheid, met name voor de fietser en wandelaar kan worden bevorderd door bijvoorbeeld straten in te richten op een lagere snelheid (bijvoorbeeld maximaal 60 km/u op doorgaande wegen en 30 km/u in de bebouwde kom) en met vrijliggende fietspaden, waardoor de weg weer een veiligere en prettigere route voor fietsers wordt. Waar mogelijk krijgen fietsers voorrang op belangrijke doorfietsroutes. Overzichtelijke kruispunten en rotondes en veilige oversteekplaatsen (zoals zebrapaden met middengeleiders) maakt wandelen veiliger en aantrekkelijker. Ook werken we aan veilige schoolzones en veilige schoolroutes. Voor de basisscholen gaat het met name om de directe schoolomgeving, terwijl op onze voortgezet onderwijs scholen de veilige schoolroutes meer prioriteit hebben.
Ook het tegengaan van ongewenst gedrag, zoals afleiding in het verkeer (bijvoorbeeld door smartphones) of rijden onder invloed, vormen onderdeel van de opgave. We zetten hierbij binnen onze mogelijkheden in op een goede balans tussen handhaving, verkeerseducatie en infrastructuur.
Om deze ambities te bereiken werken we in de basis risico-gestuurd. We geven invulling aan de aanpak van de lijst met de grootste risicolocaties en actualiseren deze lijst (Risicoanalyse en maatregelenpakket SPV). Gebiedsgericht onderzoeken we welke maatregelen er nodig zijn om lokale verkeerssituaties te verbeteren. Ook gaat daarbij aandacht uit naar goed beheer van stoepen, paden en straatverlichting.



In de dorpen geven we de komende jaren samen met inwoners, bedrijven, corporaties en partners vorm aan de energie- en warmtetransitie. Het uitgangspunt daarbij is dat de toekomstige opwek van duurzame energie wordt afgestemd op het energieverbruik en de opslagcapaciteit binnen het energiesysteem. Dit betekent dat we continu gaan werken aan een balans in vraag en aanbod van energie, zowel in ruimte als in tijd: Hoeveel energie is waar en wanneer nodig? We richten ons daarbij op de energie die wij in onze gemeente verbruiken.
We werken stapsgewijs verder toe naar een aardgasvrije gebouwde omgeving en zetten actief in op het verminderen van energiegebruik. De warmte- en energietransitie ronden wij voor 2050 volledig af. In samenwerking met inwoners, bedrijven, woningcorporaties en andere partners gaan we daarom wijkgericht aan de slag met verduurzaming van de bestaande woningvoorraad, bedrijven en maatschappelijke voorzieningen. We zetten daarbij in op isolatie, stimuleren individuele oplossingen (zoals zonnepanelen, warmtepompen, opslagsystemen) en faciliteren partijen via subsidies en wijkuitvoeringsplannen bij de overstap naar alternatieven voor aardgas.
We gaan actief aan de slag om, binnen onze capaciteit, netcongestie tegen te gaan, de beschikbaarheid van hernieuwbare energie te vergroten en lokale initiatieven te ondersteunen en te coördineren. Daarom staan we open voor kleinschalige initiatieven op het gebied van duurzame energieopwek en -opslag, bijvoorbeeld via zon-op-dak en buurtbatterijen. Daarbij streven we ernaar om de opwek, opslag en het verbruik (vraag en aanbod) van energie zo veel mogelijk samen te brengen. Dit geldt voor de woonomgeving, maar ook voor de bedrijventerreinen. Initiatieven vanuit de samenleving en/of het bedrijfsleven waarbij uitwisseling tussen opwek, opslag en verbruik mogelijk wordt gemaakt wordt, stimuleren we graag.
We hebben oog voor een zorgvuldige inpassing van de energie- en warmtetransitie en bijbehorende voorzieningen zoals transformatorhuisjes, middenspanningsstations en kabels. Hiertoe bieden we ook voldoende ruimte in de ondergrond. De technische noodzaak (stroomvoorziening) is één belang, maar de cultuurhistorische waarde en de stedenbouwkundige structuur en landschappelijke waarden zijn dat ook. Met onze netbeheerder gaan we om tafel om te kijken hoe we alle voorzieningen voor de energie- en warmtetransitie zorgvuldig kunnen worden ingepast en zo veel mogelijk geclusterd kunnen worden in de bestaande bebouwing of infrastructuur. We hanteren daarbij het ‘Nee, tenzij’-principe waarbij we aan de voorkant definiëren waar het absoluut niet mag (bijv. rondom erfgoed, op een monumentale as).



We werken aan een klimaatrobuuste en natuurinclusieve inrichting van de dorpen. In de woonbuurten, maar ook op de bedrijventerreinen en in de dorpscentra, vraagt dit ons om gebiedsgericht op zoek te gaan naar maatregelen die de negatieve effecten van klimaatverandering op de leefomgeving en leefbaarheid tegengaan en/of beperken. De eerste stap is om goed inzicht te krijgen in de klimaateffecten hittestress, droogte, wateroverlast en kans op overstromingen. Daarom laten we een integrale klimaatimpactanalyse uitvoeren. Het in kaart te brengen van (mogelijke) gevolgen van klimaatverandering in bepaalde gebieden, helpt ons te prioriteren en focussen aan te brengen - zowel qua ambtelijke inzet als financieel. Tegelijkertijd zetten we ook op dit moment energie en middelen in om noodzakelijke maatregelen tegen bestaande problematiek te treffen, bijvoorbeeld in het geval van wateroverlast in delen van Peize en Norg. Daarnaast sturen we bij (her)inrichting en groot onderhoud actief aan op een klimaatadaptieve inrichting via maatregelen die we noodzakelijk achten. Zo zetten we, met oog op de omgang met extreme regenbuien, in op een gescheiden rioolstelsel als nieuwe standaard. In de bestaande en oudere wijken wordt - waar mogelijk - het gemengde stelsel stapsgewijs omgebouwd tot een gescheiden stelsel. Ook passen we zoveel mogelijk halfverharding toe in de openbare ruimte.
Met het oog op een klimaatrobuuste leefomgeving en het bewaken van ecologische kwaliteiten, gaan we zuinig om met aanwezige groenstructuren en zoeken we manieren om deze onderling beter te verbinden. Om de aanwezigheid van groen in de dorpen te borgen, hanteren we de groennorm 3‑30‑300 als richtlijn bij nieuwe ontwikkelingen. Nieuw te realiseren beplanting is inheems en klimaatadaptief. Hierbij wordt onder andere ingezet op bodemverbetering ten behoeve van infiltratie en de sponswerking van de bodem, maar ook het gebruiken van wadi’s met riet ten behoeve van de waterkwaliteit.
Wij dragen zorg voor de duurzame veiligstelling van de openbare drinkwatervoorziening. Bij ontwikkelingen in de ondergrond houden wij rekening met de verschillende gebruikers van de ondergrond, zoals bijvoorbeeld energie, riolering en drinkwater. Bij stedelijke inrichting, zoals bijvoorbeeld bij het plaatsen van bomen, zoeken we naar oplossingen waarbij de temperatuur in het drinkwaterleidingnet niet te hoog oploopt. Bijvoorbeeld door slim gebruik te maken van de schaduw die bomen bieden.




Ons buitengebied kent een grote landschappelijke verscheidenheid met diverse landschappelijke en cultuurhistorische waarden die door de geschiedenis in unieke deelgebieden zijn verdeeld. Het laagveenontginningslandschap is te herkennen door een open weidelandschap met smalle strookvormige verkaveling en sloten. In het midden van de gemeente ligt het esdorpenlandschap bestaande uit esdorpen en jonge ontginningsdorpen op een dekzandlandschap. Dit esdorpenlandschap is te herkennen aan een glooiend landschap met karakteristieken als hunebedden en grafheuvels. Het zuidelijke deel van Noordenveld is het hoogveenontginningslandschap en wordt gekenmerkt door rechthoekige percelen landbouw afgewisseld door bos. Het gehele buitengebied van de gemeente wordt verbonden door het beekdalsysteem. Het beekdalsysteem van het Eelder- en Peizerdiep is een bijzonder element in Noordenveld: het is een compleet systeem met aanvoer, doorvoer en afvoer allemaal binnen dezelfde gemeente.
Verspreid over het buitengebied bevinden zich de buurtschappen Alteveer, Een-West, Huis ter Heide, Matsloot en Terheijl. Vanwege hun beperkte grootte en de sterke ruimtelijke en functionele verwevenheid met het omliggende landschap, scharen we deze buurtschappen in de omgevingsvisie onder het buitengebied. Op basis van de gemeentelijke opgaven en ontwikkelingen, de identiteit en specifieke opgaven en kansen in het buitengebied, beschrijven we hier algemene en gebiedsspecifieke doelen en keuzes voor ons buitengebied.

We werken aan een toekomstbestendig, robuust buitengebied waarin het water- en bodemsysteem leidend zijn voor nieuwe ontwikkelingen en in samenspel met het landschap en landgebruik optimaal tot zijn recht komt. Om een klimaatrobuuste inrichting van het buitengebied te bestendigen, verankeren we de capaciteit en het functioneren van het bodem- en watersysteem als uitgangspunt in het bepalen van het meest geschikte landgebruik en bijbehorende inrichting. Dit houdt in dat we specifieke kenmerken van het bodem- en watersysteem hanteren als leidende principes bij de integrale beoordeling van de passendheid van (nieuwe) functies en ontwikkelingen. Het gaat daarbij om kenmerken zoals de diepte van het grondwater, het afwateringssysteem, risico’s op wateroverlast en bodemdaling, kansrijkheid voor waterberging, de draagkracht van de bodem en de vruchtbaarheid van de bodem (organische stof gehalte). Door deze benadering aantoonbaar toe te passen bij het beoordelen van nieuwe initiatieven, borgen we, net als bij onze dorpen, een ruimtelijke inrichting van het buitengebied waar klimaatextremen zo goed mogelijk worden opgevangen en niet worden afgewenteld op toekomstige generaties. De kansen en mogelijkheden voor landbouw verschillen op basis van het bodem- en watersysteem.
Om ervoor te zorgen dat ruimtelijke ontwikkelingen goed aansluiten bij de lokale context, onderscheiden we gebiedsspecifieke keuzes voor vier deelgebieden, die elk vanuit hun eigen ontstaansgeschiedenis, landschap en watersysteem een samenhangende eenheid vormen.
Het noordelijk deel van onze gemeente (het laagveenontginningslandschap) wordt versterkt in zijn vitale rol voor biodiversiteit, waterberging en als recreatieve groene long. Het biedt hierdoor mogelijkheden voor verschillende functies die goed samengaan met natte omstandigheden.
Vanuit het principe ‘water en bodem sturend’ ligt de nadruk in het esdorpenlandschap op het vasthouden van water. De gebiedsgerichte keuze is hier om de sponswerking van de bodem te maximaliseren, door het water in de hogere, droogtegevoelige zandgronden (o.a. Rug van Zeijen, Norg) vast te houden en beter te laten infiltreren. Dit moet verdroging tegengaan. Het langer vasthouden van water dient een gedeeld belang: het helpt de verdroging van kwetsbare natuur (zoals het Norgerholt) tegen te gaan én legt de basis voor een toekomstbestendige landbouw door droogtestress te verminderen, de bodemkwaliteit te versterken en de noodzaak tot beregening uit grondwater te beperken.
Het is onze ambitie om de hydrologische verbindingen in het hoogveenontginningslandschap tussen het Fochteloërveen en De Slokkert te herstellen zodat het veen weer de natuurlijke bron voor het beekdal wordt. In de zone rondom het Fochteloërveen zetten we ook in op de aanpak van verdroging. Zowel door de lagere ligging (relatief ten opzichte van het hoogveen zelf) van deze zone, als door de aanwezigheid van de naaldbossen gaat er veel water verloren. Ook wordt de sponswerking van het Fochteloërveen vergroot door onder meer te investeren in de dammen en kades met als eerste doel het herstel van levend hoogveen. In hoeverre het hoogveen De Slokkert op termijn kan voeden met schoon regenwater moet nog blijken. Voor de landbouw zal aanvoer van boezemwater uit het Noord-Willemskanaal naar verwachting noodzakelijk blijven.
Binnen onze inzet naar een klimaatrobuuste leefomgeving speelt het beekdalsysteem een belangrijke rol en richten we ons op het herstellen van het beekdallandschap. Samen met partners zoals het Waterschap, de provincie Drenthe, Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en natuurlijk de gebruikers zoals onze inwoners, zetten we ons in om de klimaatbestendigheid van het beekdal te vergroten en de waterkwaliteit en natuurlijke kwaliteit te verbeteren. De afgelopen jaren zijn met de herinrichting van grote delen van de beekdalen al belangrijke stappen gezet. We bouwen hierop voort en verkennen gebiedsgericht noodzakelijke ingrepen ten behoeve van een robuust watersysteem voor natuur en toekomstbestendige landbouw. Centraal hierbij staan maatregelen ten behoeve van het vertraagd afvoeren en langer vasthouden van water, bijvoorbeeld via herstel van natuurlijke lopen, verondieping van de watergangen en het creëren van overloopgebieden. Dit betekent wel dat de landbouwfunctie op sommige locaties langs het beekdal niet langer leidend kan zijn en gekeken moet worden naar transitie, verplaatsing en/of een ander verdienmodel.





In het buitengebied van Noordenveld ligt een belangrijke opgave om ruimte te bieden aan de transitie naar een duurzamere en toekomstbestendige landbouw passend binnen het bodem- en watersysteem. Er zijn diverse agrarische bedrijven gevestigd. Om tegelijkertijd de hoge landschappelijke en culturele waarde van de unieke landschapstypen te bewaken is een integrale aanpak gewenst. Ook het buitengebied staat voor de opgave om in te zetten op klimaatadaptatie, waarbij het herstel van de beekdalen een sleutelrol vervult. We zetten in op een vitale agrarische sector die bijdraagt aan een toekomstbestendig en vitaal buitengebied. We denken actief mee in de zoektocht naar duurzame (kringloop)landbouwvormen en (langetermijn) verdienmodellen. We staan in beginsel geen nieuwe milieu- en gezondheidbelastende bedrijfsactiviteiten in de directe omgeving van woongebieden toe. Daarbij gaat in het bijzonder aandacht uit naar de toepassing van gewasbeschermingsmiddelen in de directe nabijheid van woningen. Bij gevoelige functies, in de dorpsrandzones en nabij woningbouwlocaties, gaan wij terughoudend om met het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. Mogelijk stellen wij additionele randvoorwaarden voor gebruik van deze middelen. In ons buitengebied zien wij kerngebieden en transitiegebieden voor de landbouw.
In de kerngebieden zien we de landbouw als primaire functie en zien we dus mogelijkheden om (verder) te boeren. Denk aan veeteelt, (grootschalige) akkerbouw, agri-business (zoals loonbedrijven, opslag- en verwerking), energiewinning en teelt van vezelgewassen (zoals hennep, vlas) voor de bouwsector. In deze gebieden volgen we de geldende wetten en kaders voor een duurzame landbouw. Conform het provinciale beleid bieden we in Noordenveld geen ruimte aan nieuwe intensieve veehouderijen. Uitbreiding van bestaande veehouderijen beschouwen we alleen mogelijk indien dit aantoonbaar bijdraagt aan verduurzaming van het bestaande bedrijf. Dierenwelzijn, milieunormen en landschappelijke inpassing vormen daarbij duidelijk randvoorwaarden.
In de transitiegebieden zijn extra inspanningen nodig vanwege de aanwezigheid van Natura2000 gebieden of het aanwezige watersysteem waardoor de condities te nat of te droog zijn. We zetten hier in op extensieve en natuurinclusieve vormen van landbouw en waar mogelijk en gewenst ook andere functies zoals recreatie en toerisme (kamperen, B&B’s, rustpunten, etc.), educatiefuncties en boerderijwinkels. Samen met de agrarische sector kijken we naar een passende invulling in de kern- en transitiegebieden. Waar mogelijk en wenselijk, bieden we planologische ruimte voor meervoudige verdienmodellen, innovatie en experimenten die bijdragen aan extensivering. We zoeken hierbij als gemeente afstemming op de beleidsvorming vanuit het Rijk en de provincie Drenthe.
In het hoogveenontginningslandschap werken we samen met onze agrariërs aan de transitie naar natuurinclusieve landbouw. Door de effecten van klimaatverandering in combinatie met de ligging bij Natura2000 gebied is een transitie naar een andere manier van landbouw bedrijven onontkoombaar. We stimuleren agrariërs om te kiezen voor vormen van landbouw die aansluiten bij hogere waterpeilen en actief bodemherstel, zoals extensieve veehouderijen of nieuwe teelten die bestendig zijn tegen natte omstandigheden. Wij zien goede initiatieven zoals het gebiedsaanbod Veenhuizen, gemaakt door een aantal agrarische ondernemers in Veenhuizen, waarbij agrariërs de stikstofdruk op het nabijgelegen natuurgebied Fochteloërveen verminderen, de waterhuishouding verbeteren, het landschap verfraaien en tegelijkertijd de betrokken bedrijven meer toekomstzekerheid bieden. Dat gebeurt via stikstofreductie, kavelruil, natuurbuffers en behoud van UNESCO werelderfgoed. Dit soort initiatieven juicht de gemeente toe en stimuleren en faciliteren we waar mogelijk.
In ons esdorpenlandschap zien we primair kansen voor de ontwikkeling van een gezonde, toekomstbestendige landbouwsector. Hier zitten dan ook de meeste kerngebieden voor de landbouw (zie onder) en zien we mogelijkheden voor duurzame en innovatieve vormen van landbouw, waar voedselproductie samengaat met het zorg dragen voor het bodem- en watersysteem, de natuur, het landschap en de cultuurhistorie. Samen met de agrariërs in dit deelgebied geven we de transitie naar een toekomstbestendige landbouw vorm. Er speelt een aantal opgaven zoals het verbeteren van de waterkwaliteit, het verbeteren van de bodem, meer water zien vast te houden en beter omgaan met droogte en natheid. We zijn graag partner van collectieven zoals Boermarken voor het verknopen van (kringloop)landbouw, natuurbeheer en de energietransitie. Dit biedt ook kansen voor bodemverbetering, het langer vasthouden van water en klimaatbestendige teeltkeuzen.
In het laagveenontginningslandschap spelen specifieke opgaven in het kader van water en bodem sturend. Via de ingezette peilverhoging bij De Onlanden remmen we de bodemdaling en veenoxidatie - en daarmee de uitstoot van CO₂. Dat vraagt om scherpe keuzes over de toekomst van de landbouw in deze gebieden: welke percelen blijven productief, welke komen in aanmerking voor vernatting of omschakeling naar natte teelten en veenweidebeheer? Tegelijk liggen er kansen. Vernatting vergroot de ecologische waarde, herstelt het karakteristieke sloten- en petgatenlandschap en biedt perspectieven voor natuurinclusieve recreatie. Daarom zien wij hier kansen voor ‘waterinclusieve landbouw’: vormen van landbouw die aansluiten bij hogere waterpeilen en actief bodemherstel, zoals extensieve veehouderijen (in combinatie met hooilanden) of nieuwe teelten die bestendig zijn tegen natte omstandigheden. Wij zijn graag partner in samenwerkingsverbanden die werken aan concrete projecten voor een duurzamere landbouw, waaronder projecten gericht op het zetten van meetbare natuurinclusieve stappen rondom Roden en het Leekstermeergebied. Initiatieven als het terugplaatsen van drie melkveehouders binnen de kades van de Onlanden voor het beheer van de natuurgronden zien wij dan ook als geslaagd voorbeeld van de rol als landschapsbeheerders van de toekomst.
Ons beekdallandschap zien we als transitiegebied voor de landbouw met vooral ruimte voor landbouw die meebeweegt met de nattere omstandigheden en aantoonbaar bijdraagt aan het verbeteren van (bodem)gezondheid. In de huidige situatie zien we soms intensieve landbouw tot vrij dicht op de beek. Vormen van landbouw zoals het telen van maïs en aardappelen hebben een lage grondwaterstand nodig. Dit heeft in het verleden geleid tot diepe ontwatering via sloten en greppels. In delen van het Eelder- en Peizerdiepsysteem is sprake van een te hoge belasting van het oppervlaktewater met nutriënten. Historisch en huidig landbouwkundig gebruik is daarbij een belangrijke bron, naast mogelijke andere bronnen. Door terug te grijpen op de geschiedenis en in te zetten op herstel van het water- en bodemsysteem wordt de sponswerking van het beekdallandschap vergroot. Dit zorgt er ook voor dat de wateraanvoer voor de agrariërs op termijn robuuster wordt. We zien daarom de volgende kansen voor landbouw in de beekdalen:
- Extensivering en aangepaste teelten: De ruimte in het beekdal is in de toekomst vooral geschikt voor extensieve veehouderij en hooilandbeheer. Dit vraagt om teelten en grassoorten die beter bestand zijn tegen hoge waterstanden, natte voeten en tijdelijke winteroverstromingen (inundatie).
- Nieuwe verdienmodellen (Groenblauwe diensten): Landbouw in de beekdalen kan worden gecombineerd met waterberging en natuurbeheer. Boeren kunnen een maatschappelijke rol vervullen (en daarvoor beloond worden) door 'groenblauwe diensten' te leveren. Denk hierbij aan het bewust vasthouden en bufferen van water voor het hele gebied, of het beheren van nat schraalland.
- Natuurlijke overgangszones (gradiënten): Er wordt gestreefd naar een zachtere overgang (gradiënt) tussen de natte beek en de hogere droge zandgronden. In de flanken van de beekdalen is ruimte voor mengvormen van landbouw, bosbouw (agroforestry) en natuur.






We dragen zorg voor een zorgvuldige bescherming van de natuurlijke kwaliteiten van de (beschermde) natuurgebieden in het buitengebied. Voor verschillende natuurgebieden zoals het Leekstermeergebied, Norgerholt, het Fochteloërveen, De Onlanden, De Zuursche Duinen en Langeloërduinen, het Mensingebos en het Noordsche Veld zijn vanuit Europese en/of nationale wetgeving diverse doelen op het gebied van behoud en versterking van de natuurkwaliteiten gesteld. Samen met partijen zoals de provincie Drenthe en natuurorganisaties zetten we ons in voor de realisatie van deze doelstellingen ten behoeve van het behoud, herstel en ontwikkeling van natuurlijke habitats en een robuust ecologisch netwerk. Dit doen we onder andere door het realiseren van de BasisKwaliteit Natuur (BKN). In samenwerking met agrariërs en terreinbeheerders verkennen we kansen voor gerichte inpassing van groenblauwe elementen in ons landschap en op landbouwgrond, die bijdragen aan het verstevigen van lokale ecologische verbindingen. Hiermee versterken we de biodiversiteit in ons gehele buitengebied. Tegelijkertijd hebben we ook aandacht voor het optimaliseren van andere condities die bijdragen aan geschikte leefomstandigheden voor flora en fauna in het buitengebied. Met het oog op het bewaken van een natuurlijk dag- en nachtritme van soorten, zijn we voorstander van het treffen van maatregelen die bijdragen aan behoud van donkerte en het tegengaan van lichtvervuiling. Dit onderwerp nemen we mee in de nadere uitwerking voor het buitengebied via de op te stellen omgevingsprogramma’s.
Voor het versterken van de natuur in het laagveenontginningsgebied zijn er extra maatregelen nodig. Onder andere het in stand houden van de verhoogde grondwaterstanden (vernatting) in De Onlanden om de natuurkwaliteit stevig te borgen. We zoeken de samenwerking op voor het realiseren van extra waterberging. We zien hiervoor kansen in het vernatten van de polder Lage Land. Hiermee wordt een extra bijdrage geleverd aan waterberging, het tegengaan van de oxidatie van de veengronden en worden de ecologische verbindingen tussen de benedenlopen verbeterd.
Ook de bescherming en versterking van ons beekdalsysteem, van zeldzame waarde omdat het van bron tot benedenloop nog nagenoeg volledig intact is, heeft onze speciale aandacht. We zetten in op een natuurlijke inrichting van de beekdalen die bijdraagt aan goede leefomstandigheden voor flora en fauna. Langs de beeklopen moedigen we de ontwikkeling van natte natuur aan: initiatieven die hieraan bijdragen faciliteren we. Door zorgvuldige natuurinclusieve inrichting van het beekdal, vergroten we de functie van de sloten en oevers als groenblauwe schakels tussen verschillende natuurgebieden. Zo herstellen we het natuurlijke systeem met ondiepe, kronkelende beken. Deze maatregelen gelden ten minste, maar niet uitsluitend voor de volgende beken en beeklopen:
- De Slokkert: Er is een ecologische en hydrologische verbinding gepland ten noorden van Veenhuizen om het Fochteloërveen (het brongebied) weer te koppelen aan de Slokkert. Dit moet de basisafvoer van het beekdal versterken.
- Middenloop van het Peizerdiep: Ten noorden van Lieveren tot aan de Grote Masloot ontbreekt momenteel een geleidelijke, natuurlijke overgang. Dit traject moet worden versmald en opnieuw gaan meanderen om het oorspronkelijke karakter en het morfologisch functioneren te herstellen.
- Steenbergerloop en Stenhorsten: De Steenbergerloop kan weer op een zichtbare, open manier verbonden worden met het Peizerdiep. Daarnaast is er de kans om bij Stenhorsten (ten westen van Peizerwold) de oude meander opnieuw aan te takken op het systeem. Ter hoogte van het plangebied Roden Zuid gaat versterking van de natuurwaarden van de Steenbergerloop gepaard met (kleinschalige) woningbouw op enige afstand van de beek en achten we het niet geheel mogelijk om de oorspronkelijke brede (meanderende) loop te herstellen. Koppelkansen bij het versterken van de groenblauwe structuur van de beekloop, zoals het vergroten van mogelijkheden voor lichte vormen van recreatie zoals wandelen, pakken we actief op.



In het buitengebied verwachten we de komende jaren dat een deel van de boerderijen, stallen en schuren hun oorspronkelijke agrarische functie gaan verliezen door stoppende agrariërs, verhuizingen of schaalvergroting. De vrijkomende agrarische bebouwing (VAB) biedt kansen voor vernieuwing — mits de juiste condities worden gesteld. Bij het bepalen van de (on)mogelijkheden voor nieuwe invullingen voor vrijkomende agrarische bebouwing (VAB) en bijbehorende gronden streven we altijd naar een goed evenwicht tussen de nieuwe functies, bestaande agrarische bedrijvigheid in de omgeving, het landschap en de draagkracht van het bodem- en watersysteem.
Nieuwe functies dienen aan te sluiten bij het karakter van het landschap. Transformatie naar andere functies biedt kansen voor met name de transitiegebieden. Denk aan agrarische activiteit met recreatie of kleinschalige wooninitiatieven. Woon(zorg)vormen zien we bij voorkeur in de directe nabijheid van de dorpen en beperken we tot locaties binnen een straal van 500 meter van de dorpsgrenzen. In de directe nabijheid van kwetsbare natuurgebieden als het Norgerholt, het Noordsche Veld en de Zuursche Duinen zetten we actief in op omschakeling naar natuur of natuurinclusieve recreatie. Zo draagt VAB-beleid bij aan zowel de woonopgave als de natuurdoelen van de provincie.


Het buitengebied herbergt een sterke recreatieve kracht, die we graag doorontwikkelen. Hiertoe zetten we in op de (door)ontwikkeling van herkenbare, aantrekkelijke recreatieve hotspots die fijnmazig verbonden worden met het recreatieve wandel- en fietsnetwerk. Om de aantrekkingskracht van het recreatieve netwerk te vergroten en ervoor te zorgen dat iedereen deze kan beleven, zetten we gericht in op de verbetering van padenstructuren en bijbehorende voorzieningen (zoals voldoende toegankelijke rustplekken). Ook stimuleren we initiatieven die bijdragen aan de belevingswaarde van de verschillende landschapstypen, bijvoorbeeld land art, evenementen of verhalende routes langs cultuurhistorische (landschaps)elementen. We zetten in op kwalitatief goede overgangen tussen dorp en buitengebied. In de gebieden die direct tegen de dorpsranden aan liggen, willen we de gebruiksmogelijkheden voor de inwoners vergroten. Hiertoe zetten we in op het vergroenen van de dorpsranden en maken we meer ruimte voor ommetjes en prettige wandel- en fietsverbindingen. Met dergelijke ingrepen in de belevingswaarde van het landschap dragen we bij aan laagdrempelige mogelijkheden voor bewegen, ontmoeten en ontspannen. Andersom nodigen aantrekkelijke verbindingen recreanten uit om vanuit het buitengebied de karakteristieke dorpen te bezoeken.
Onze natuurgebieden zijn door hun aantrekkingskracht tegelijkertijd ook gevoelig voor een te hoge recreatiedruk. In overleg met de terreinbeherende organisaties (TBO’s) en eigenaren blijven we in de toekomst ruimte bieden aan recreatief medegebruik van natuurgebieden, mits deze recreatie in balans staat met kansen voor natuurbehoud. Bij nieuwe initiatieven in of direct nabij kwetsbare natuur vormt de draagkracht van het natuurlijke systeem nadrukkelijk het vertrekpunt.
Gebiedsspecifiek verkennen we samen met gebiedspartners maatregelen om recreatieve druk te concentreren en bezoekersstromen te begeleiden, zodat aantasting van ecologische en landschappelijke waarden voorkomen wordt. We verkennen hierbij zowel zonerings- als inrichtingsmaatregelen zoals het gericht toevoegen van voorzieningen. Daarmee zetten we in op een goede spreiding van de recreatieve druk over het buitengebied, waarbij we kleinschalige dag- en verblijfsrecreatie bij voorkeur in de directe nabijheid van de dorpen aanmoedigen. Nieuwe initiatieven op het gebied van verblijfsrecreatie concentreren we bij voorkeur nabij recreatieve gebieden, zoals Amerika/Een, de kernen Norg en Veenhuizen en in de Gebiedsagenda Regionaal Raamwerk Matsloot-Westpoort. Op basis van de lokale recreatieve kwaliteiten en kansen zien we bijzondere opgaven in deze gebieden/ontwikkelclusters.



In het laagveen gelegen natuurgebieden zoals De Onlanden en het Leekstermeergebied vormen aantrekkelijke gebieden om in te recreëren voor inwoners en bezoekers. We grijpen kansen aan om natuurontwikkeling en waterberging te combineren met landschapsontwikkeling en het verstevigen van recreatief medegebruik (zoals wandelen en fietsen) en bieden ruimte voor kleinschalige vormen van dagrecreatie. We hebben speciale aandacht voor de smalle verkaveling: het karakter van de smalle, door sloten omgeven opstrekkende kavels moet behouden blijven. Voor het Leekstermeergebied onderzoeken we in regionaal verband mogelijkheden voor het toevoegen van water-gerelateerde activiteiten die functioneren als regionale trekpleister.
Landschappelijk bepalen de houtwallen, houtsingels en struwelen de identiteit van dit gebied — maar deze staan onder druk. Wij zetten in op actief herstel en versterking van deze elementen, met meekoppelkansen als uitgangspunt. Ecologisch fungeren houtwallen als verbindingszones tussen natuurgebieden en verhogen ze de biodiversiteit. Klimaatadaptief bieden ze schaduw, waterberging en windreductie. En recreatief maken ze wandel- en fietsroutes aantrekkelijker en beleefbaarder — wat bijdraagt aan de toeristische kwaliteit van het gebied.
We zetten ons in voor een zorgvuldige omgang met de landschappelijke en cultuurhistorische kwaliteit van de beekdalen. Het tegengaan van nieuwe bebouwing of verharding draagt bij aan het bewaken van de karakteristieke openheid van het gebied. Ook zijn we terughoudend met landschappelijke ingrepen die het weidse zicht op het beekdal kunnen aantasten.
Het uitgangspunt bij initiatieven in Veenhuizen is het unieke karakter als onderdeel van het UNESCO-werelderfgoed Koloniën van Weldadigheid en het benutten hiervan als vliegwiel voor kwalitatief hoogwaardige recreatie en toerisme. Er wordt gezocht naar een goede harmonie tussen bescherming van erfgoed en ruimte voor ontwikkeling om de verhalen tot leven te brengen. Hierbij houden we rekening met de verschillende tijdslagen die Veenhuizen tot een unieke plek hebben gemaakt.
In Amerika (Drentse Vennen) en Norg bieden we ruimte voor de doorontwikkeling van dag- en verblijfsrecreatie. Deze clustering is bewust — door ontwikkeling te bundelen voorkomen we verrommeling van het landschap en versterken we de kwaliteit en herkenbaarheid van de recreatieve voorzieningen. Amerika/Drentse Vennen leent zich door zijn ligging en bestaande basis voor verdieping van het verblijfsaanbod. Norg biedt kansen voor een combinatie van dagrecreatie en de levendigheid van een aantrekkelijk dorp. Samen vormen ze een recreatief raamwerk dat inspeelt op de groeiende vraag naar natuur- en cultuurtoerisme in Drenthe.


We zijn zuinig op de geschiedenis van ons buitengebied. Bij nieuwe ontwikkelingen in het buitengebied gaat nadrukkelijk aandacht uit naar het bewaken van cultuurhistorische en archeologische waarden in het landschap en de ondergrond. Door cultuurhistorische elementen en structuren te verknopen met recreatieve routes, brengen we de geschiedenis meer tot leven voor inwoners en bezoekers van de gemeente. We sluiten waar mogelijk aan bij de beschermingsregimes (‘Betrekken bij’, ‘Rekening houden met’, ‘In acht nemen’) van het Cultureel Kompas van de provincie. We inventariseren onze karakteristieke panden en objecten en kijken hoe deze te beschermen middels regulering maar ook hoe we ontwikkelingen mogelijk kunnen maken. In Drenthe werken natuurbeheerorganisaties zoals Staatsbosbeheer de komende jaren op meerdere plekken aan de aanleg en het herstel van landschapselementen. Dit gebeurt als onderdeel van het landelijke Aanvalsplan Landschap.
Met de UNESCO werelderfgoedstatus, de status als beschermd dorpsgezicht en haar vele monumenten heeft koloniedorp Veenhuizen een bijzondere status en opgave. Als gemeente voelen we onze verantwoordelijkheid om het cultureel erfgoed zo goed mogelijk te conserveren en beschermen, en waar nodig, met respect te ontwikkelen. Ontwikkelingen dienen daarom bij te dragen aan het behoud of versterken van de ruimtelijke kwaliteit, met expliciete aandacht voor de historisch gevormde structuren en het erfgoed. Waar mogelijk is het de keuze om gedempte wijken en kavelsloten weer open te graven om het historische watersysteem herkenbaar te maken. Dit versterkt ook de groenblauwe dooradering van het gebied en draagt daarmee bij aan het vergroten van de biodiversiteit.
We behouden en versterken de unieke landschappelijke, archeologische cultuurhistorische waarden van ons hoogveenontginningslandschap. De contrasten tussen de orthogonale verkaveling van Veenhuizen en het natuurlijke beekdal en Fochteloërveen versterken we en nieuwe ontwikkelingen moeten bijdragen aan het zichtbaar en beleefbaar maken van deze unieke kwaliteiten. Zo behoudt dit gebied zijn status als cultuurhistorisch en ecologisch topgebied.
Ons esdorpenlandschap draagt een rijke cultuurhistorische gelaagdheid. Wij koesteren die erfenis als ruimtelijke kwaliteit — niet als museaal object, maar als levende ondergrond voor hedendaagse ontwikkeling. De brinken en essen zijn de drager van dit landschap met hun open karakter in een verder meer besloten gebied. Nieuwe ontwikkelingen mogen dit niet aantasten; het beschermen en versterken van deze openheid is een randvoorwaarde. De landgoederen Mensinge en Westervelde zijn daarbij een uniek ensemble van bebouwing, beplanting en landschap dat zijn waarde ontleent aan leesbaarheid en toegankelijkheid. Wij zetten in op het behoud daarvan — zodat bewoners en bezoekers de geschiedenis van dit gebied kunnen blijven beleven en begrijpen.



Wij dragen zorg voor de duurzame veiligstelling van de openbare drinkwatervoorziening , voor nu en de toekomst. Zo ook bij Nietap. We voorkomen grondwaterverontreiniging zo veel mogelijk door in onze grondwaterbeschermingsgebieden en waterwingebieden vervuilende activiteiten te weren. De vraag naar drinkwater groeit echter door, regionaal en nationaal, als gevolg van bevolkingsgroei, klimaatverandering en toenemende droogteperiodes. Om de kwaliteit en beschikbaarheid van voldoende drinkwater op de lange termijn te waarborgen, houden we rekening met de mogelijkheid dat de capaciteit van winning en zuivering in de toekomst moet worden uitgebreid.
We hebben oog voor de ontwikkelingen rondom de verkenning van provincie Groningen naar Aanvullende Strategische Voorraden (ASV’s). Deze verkenning naar nieuwe gebieden waar in de toekomst mogelijk grondwater kan worden gewonnen voor drinkwater, raakt ook onze gemeente: het gebied Leek-Roden vormt één van de in totaal vier aangewezen zoekgebieden die in potentie geschikt lijken voor deze opgave. In het geval de provincie dit gebied daadwerkelijk aanwijst als ASV-gebied, zetten we ons als gemeente in voor nauwe samenwerking met partijen in het gebied om te komen tot een goede en werkbare borging van de regelgeving die dit met zich meebrengt.
Om de gestelde energiedoelen te behalen, moeten we ook in het buitengebied voldoende ruimte reserveren voor duurzame energie. Met de ontwikkeling van het zonnepark in Zuidvelde en eventueel een zonnepark bij Matsloot zijn we goed op weg. Met het zonnepark in Zuidvelde hebben we de doelen uit de RES voor 2030 behaald. De omgevingsvisie kijkt echter verder dan 2030, immers tot 2050. Voor grootschalige opwek van duurzame energie is landelijk en provinciaal beleid leidend. In aansluiting op de nationale beleidslijn ‘Voorkeursvolgorde zonne-energie’ zijn we over het algemeen terughoudend in het faciliteren van nieuwe ontwikkelingen van zonneakkers in het buitengebied en op landbouwgronden en kijken we eerst naar kansen voor zon op (grote) daken. Het uitgangspunt daarbij is, net als in onze dorpen, dat toekomstige opwek van duurzame energie wordt afgestemd op het energieverbruik en de opslagcapaciteit binnen het energiesysteem. Dit betekent dat we continu gaan werken aan een balans in vraag en aanbod van energie, zowel in ruimte als in tijd: Hoeveel energie is waar en wanneer nodig? We richten ons daarbij op de energie die wij in onze gemeente verbruiken. Initiatieven vanuit de samenleving en/of het bedrijfsleven waarbij uitwisseling tussen opwek, opslag en gebruik en het delen van energie mogelijk wordt gemaakt wordt, stimuleren we graag.






Rollen
Vanuit onze (wettelijke) verantwoordelijkheden en de geformuleerde ambities onderscheiden we vier rollen die we kunnen vervullen. In iedere rol zetten we ons, waar mogelijk samen met anderen, in om een bepaald doel te bereiken. In de verdere uitwerking van ons beleid geven wij aan welke rol(len) wij zien voor de gemeente voor de specifieke opgaven, thema’s en maatregelen.
- Faciliteren: we maken het voor anderen (bijvoorbeeld initiatiefnemers, ontwikkelaars, mede overheden) mogelijk hun werk te doen door kennis, middelen of hulpmiddelen ter beschikking te stellen die nodig zijn bij de uitvoering van taken en werkzaamheden.
- Stimuleren: we ondernemen actie om zaken te bevorderen bijvoorbeeld door subsidies te verstrekken, onderwerpen te agenderen of drempels weg te nemen.
- Realiseren: we zijn zelf leidend, ondernemend, aansturend, maken prestatieafspraken, zorgen ervoor dat een project of beleid samen met belanghebbenden tot stand komt.
- Reguleren: we stellen regels vanuit ons gemeentelijk belang en onze wettelijke taken en leggen deze vast in ons Omgevingsplan.

Sturende principes
Bij het opstellen van onze omgevingsvisie hanteerden we de eerder beschreven vier sturende principes die door de gemeenteraad zijn vastgesteld in de Koersnotitie:
- Duurzaam ruimtegebruik
- Gebiedskenmerken centraal
- Zoveel mogelijk voorkomen van afwentelen
- Veilige en gezonde leefomgeving
Deze principes zijn ook sturend voor de verdere uitwerking van ons beleid.
Water en bodem sturend
Een belangrijke manier om invulling te geven aan de vier sturende principes is Water en Bodem sturend. Dit betekent dat onze bodem en ons watersysteem samen de basis vormen voor onze leefomgeving. Alle andere functies zijn ervan afhankelijk. Het landgebruik volgt het natuurlijke water- en bodemsysteem en niet andersom.
Ons water- en bodemsysteem wordt allerlei manieren bedreigd. Zeespiegelstijging als gevolg van klimaatverandering heeft effecten op afwatering. Extreme buien komen vaker voor, zijn intensiever en vragen om ruimte voor waterbuffers. Verdroging kan blijvende effecten hebben op de bodem. Lagere grondwaterpeilen leiden tot oxidatie van veengebieden met inklinking en bodemdaling tot gevolg. Om Noordenveld leefbaar en goed voorbereid te laten zijn op deze veranderingen is een klimaatbestendige fysieke leefomgeving en inrichting noodzakelijk.
Het beperken van wateroverlast, een goede buffering (sponswerking) van de bodem, het slim omgaan met zoetwater en het zorgen voor een goede waterkwaliteit: de zorg voor de leefomgeving vraagt voortdurend om keuzes die rekening te houden met water en bodem. Zo kunnen we schade en persoonlijk leed in de (nabije) toekomst beperken (niet afwentelen). Daarom is het van belang dat de eigenschappen van water en bodem leidend zijn bij de keuzes die we maken over de leefomgeving.
Het afstemmen van ruimtelijke keuzes over woningbouw, energietransitie, natuur, landbouw, infrastructuur en economie op de staat en de kwaliteit van de ondergrond en de natuurlijke dynamiek van het water leidt tot een toekomstbestendige ruimtelijke inrichting, die weerbaarder is tegen weersextremen. Keuzes over de leefomgeving zijn vaak investeringen voor de lange termijn. Het is van belang dat hiermee rekening wordt gehouden bij besluitvorming. Zo kunnen desinvesteringen en afwenteling van kosten naar andere gebieden en generaties worden voorkomen. Woningen en andere kwetsbare functies worden niet gepland op de laagstgelegen plekken en niet in de randen van de beekdalen. Alleen met zeer goede argumenten kan worden afgeweken van dit uitgangspunt. In dat geval zijn voorzorgsmaatregelen en/ of mitigerende maatregelen noodzakelijk. Deze moeten onderdeel zijn van de investeringsbeslissing en de kosten ervan kunnen niet worden afgewenteld op de samenleving.
Samen met onze partners werken we aan het robuuste water- en bodemsysteem van de toekomst. Dit doen we onder andere door het beekdallandschap te beschermen tegen ontwikkelingen die een negatieve invloed hebben zoals bijvoorbeeld woningbouw.
Duidelijk, Transparant en Samen
Een van onze kernwaarden die we in 2017 al vaststelden en nog steeds omarmen is ‘transparant’. Deze kernwaarde gaat over ons handelen. Zeggen wat we doen en doen wat wij zeggen. Wij willen duidelijke, navolgbare besluiten nemen en onze ruimtelijke opgaven samen met en voor ‘Noordenvelders’ vormgeven. Dat betekent dat we onze ruimtelijke opgaven in samenspraak met omwonenden en belanghebbenden tot stand willen laten komen. Door in een vroeg stadium van het planproces ideeën over en weer te bespreken wordt het mogelijk om meerwaarde voor omwonenden en belanghebbenden te realiseren. Dat kan door slimme combinaties, een creatieve blik en een ontwerpgerichte aanpak van begin tot eind. Zo ontstaan verrassende nieuwe ideeën. Bij ruimtelijke initiatieven staan initiatiefnemers/ontwikkelaars hiervoor in eerste instantie zelf aan de lat. De gemeente faciliteert dit wel, zie hiervoor ook de beschrijving van het initiatievenproces aan het einden van dit hoofdstuk.
Wij werken bij het uitwerken van ons beleid conform het participatiebeleid Noordenveld (29 november 2023) en de Omgevingswet. Participeren gaat over de tijdige betrokkenheid van inwoners en belanghebbenden bij hun leefomgeving: ze denken mee en doen mee. Meedenken is het ophalen en meewegen van hun meningen over onderwerpen die van invloed zijn op hen. Meedoen is ze ook onderdeel laten zijn van het besluitvormingsproces en/of de uitvoering. Per ontwikkeling zal de mate van meedenken en meedoen verschillen. Daarom is het belangrijk vooraf aan te geven welke kaders van toepassing zijn bij dit meedenken en meedoen.
Participatie is dan ook niet hetzelfde als draagvlak. Bij het ophalen van meningen zal altijd vanuit een breder, algemeen, belang een afweging gemaakt moeten worden waarbij niet iedereen tevreden zal zijn met de gekozen oplossing. Uiteindelijk is het de bedoeling dat, zelfs als niet iedereen het eens is met het resultaat, het navolgbaar is en begrepen wordt hoe we tot het resultaat zijn gekomen.
Gebiedsgericht werken
Als meerdere opgaven of ambities samenkomen in één gebied willen we een gebiedsgerichte aanpak hanteren. Hierin willen we samen met overheden of andere partners vanuit een gezamenlijk toekomstperspectief of ambitie werken aan de opgaven en projecten die hieruit voortkomen. Iedere bestuurslaag heeft hierin een eigen verantwoordelijkheid. Vaak gaat het om een langjarige samenwerking die bijdraagt aan meerdere ambities. Ook gemeentegrens overstijgend zien we deze – vaak langjarige – samenwerkingverbanden zoals de Noordkant van onze gemeente bij Matsloot en de Regio Groningen-Assen. Het gebiedsgerichte omgevingsprogramma is een instrument dat deze manier van gebiedsgericht werken ondersteunt.
De Omgevingswet is niet vrijblijvend
Sinds 1 januari 2024 is de Omgevingswet van kracht. Het belangrijkste doel van de wetgever met deze wet is het vereenvoudigen en moderniseren van het omgevingsrecht door tientallen wetten en honderden regels voor de fysieke leefomgeving te bundelen in één stelsel. Of dit ook echt een vereenvoudiging is moet nog blijken in de praktijk.
De wet beoogt vier verbeteringen:
1. Inzichtelijker omgevingsrecht: Minder regels, meer samenhang en betere vindbaarheid van regelgeving.
2. Leefomgeving centraal: Een integrale benadering waarin balans wordt gezocht tussen het benutten (ontwikkelen, bouwen) en beschermen (milieu, gezondheid, veiligheid) van de (fysieke) leefomgeving.
3. Ruimte voor lokaal maatwerk: Overheden (gemeenten, provincies, waterschappen) krijgen meer flexibiliteit om regels aan te passen aan de lokale situatie.
4. Snellere en betere besluitvorming: Procedures voor vergunningaanvragen worden gestroomlijnd, onder andere door een digitaal Omgevingsloket.
Naast deze doelen stimuleert de wetgever meer inwonersparticipatie, initiatiefnemers en omwonenden worden eerder betrokken bij plannen. De wet moet duurzame ontwikkeling bevorderen en zorgen voor een veilige en gezonde fysieke leefomgeving. Dit laatste betekent dat onder de omgevingswet ook zaken uit de sociale leefomgeving die raakvlakken hebben met de fysieke leefomgeving betrokken zijn bij het beleid voor de fysieke leefomgeving.
De omgevingswet kent een aantal instrumenten. Deze instrumenten passen we toe om invulling te geven aan de beleidsmatige keuzes die wij maken in de fysieke leefomgeving (zie art. 1.2 Ow). Onze omgevingsvisie is het beleidskader waarmee we laten zien waar we voor staan. Maar hoe werkt het nu verder in de praktijk?
De voorgestelde aanpak heeft gevolgen voor hoe de gemeentelijke organisatie (zowel college, raad als ambtenaren) werkt. Het is een veranderingsproces en dat kost tijd, capaciteit en middelen. Hiervoor komen we nog bij u terug. Het is dus ook niet van de ene op de andere dag klaar. Wij nemen vier jaar de tijd om deze nieuwe manier van werken ons eigen te maken en hebben de ambitie om eind 2030 ‘omgevingswetproof’ (= de instrumenten ‘op orde’) te zijn om zo de door de wetgever gestelde doelen te bereiken:
- betere vindbaarheid van minder regels;
- integrale, duurzame besluitvorming met ruimte voor lokaal maatwerk;
- gestroomlijnde procedures voor ruimtelijke initiatieven (vragen beantwoorden, conceptverzoeken en vergunningaanvragen) en inwonersparticipatie.
De omgevingsvisie in de beleidscyclus
De omgevingsvisie is het eerste instrument in de cyclus van beleidsontwikkeling (zie figuur 15). Het is het integrale beleidskader voor alle integrale aspecten van de fysieke leefomgeving: alle beleid voor de leefomgeving is terug te voeren op de keuzes die in de omgevingsvisie worden gemaakt. Andere beleidsinstrumenten, zoals de omgevingsprogramma’s, en het omgevingsplan moeten in overeenstemming met de omgevingsvisie zijn. Zoals hierboven beschreven betekent dit organisatorisch veel en vraag het tijd om op orde te krijgen.

Samenhang met milieubeginselen
In de Omgevingswet staat dat de Omgevingsvisie moet laten zien hoe we als gemeente omgaan met de vier milieubeginselen die in Europees verband zijn vastgelegd. Dit zijn afspraken over de manier waarop we zorgen voor ons milieu. Deze regels worden de vier milieubeginselen genoemd. Onze Omgevingsvisie respecteert de vier beginselen:
- Het voorzorgsbeginsel. Dit betekent dat we activiteiten voorkomen waarvan we verwachten dat ze negatief zijn voor het milieu.
- Het beginsel van preventief handelen. We proberen milieuvervuiling zoveel mogelijk te voorkomen. Dit betekent dat we vooraf maatregelen nemen om een negatief gevolg van een activiteit te voorkomen. Denk aan de inzet van de beste technieken zodat er geen luchtvervuiling ontstaat. Dit doen we overigens nu ook al.
- Het beginsel van bestrijding aan de bron. Dit betekent dat we bij een negatief gevolg als eerste kijken of er iets bij of in de directe omgeving van de activiteit zelf kan worden veranderd. Bijvoorbeeld door vuile lucht af te vangen of door geluiddempende maatregelen bij het bedrijf zelf toe te passen.
- Het beginsel de vervuiler betaalt. Dit betekent dat degene die de activiteit uitvoert ook moet betalen voor het voorkomen of opruimen van de negatieve gevolgen.
Omgevingsprogramma’s
In een omgevingsprogramma staat met welk beleid en met welke maatregelen we de doelen die we ons in de omgevingsvisie stellen willen realiseren. Omgevingsprogramma’s worden opgesteld en gemonitord en kunnen op basis daarvan of bij nieuwe ontwikkelingen worden geactualiseerd. Zoals eerder beschreven vergt het opstellen van omgevingsprogramma’s tijd, inzet en middelen en werken wij dit fasegewijs uit. Ook het inrichten van de monitoring is onderdeel van dit proces en zien wij voor ons als ontwikkelmodel.
De gemeente kan gebruik maken van verschillende soorten omgevingsprogramma’s. Deze kunnen in aard en opzet flink van elkaar verschillen. Het kan bijvoorbeeld gaan om een uitwerking van beleid voor een specifiek thema zoals ruimtelijke kwaliteit. Soms betreft het een set maatregelen om doelen te halen (bijvoorbeeld programma’s rondom geluidreductie). Andere omgevingsprogramma’s hebben juist focus op een gebied, en bevatten hierover zowel beleid als concrete projecten.
Wij onderscheiden drie soorten omgevingsprogramma's onder de Omgevingswet:
1. Een verplicht omgevingsprogramma
2. Vrijwillige omgevingsprogramma's
3. Vrijwillige gebiedsgerichte omgevingsprogramma's
In onze gemeente is het uitgangspunt dat we het strategisch beleid uit onze omgevingsvisie uitwerken met behulp van alle drie de soorten omgevingsprogramma’s en daaraan gekoppeld uitvoeringsagenda’s. We doen dat door een aantal vrijwillige omgevingsprogramma’s te koppelen aan onze drie kernambities met als doel te komen tot zo integraal mogelijk beleid:
- Omgevingsprogramma Groen en Klimaatbestending
- Omgevingsprogramma Leefbaar en Gezond
- Omgevingsprogramma Ondernemend en Duurzaam
Per omgevingsprogramma werken we de ambities verder uit in beleidsdoelen en hoe wij deze willen gaan realiseren. De verplichte omgevingsprogramma’s die wij vanuit de omgevingswet moeten opstellen zien wij als input/onderdeel van deze omgevingsprogramma’s, ze gaan namelijk over dezelfde thema’s.
Gezien een aantal gebieden in onze gemeente waar veel opgaven en belangen bij elkaar (moeten) komen vinden wij het verstandig om ook een aantal gebiedsgerichte omgevingsprogramma’s op te stellen. Hiervoor sluiten we aan bij de zes deelgebieden die de koersnotitie onderscheidt: de grotere dorpen (Roden, Peize, Norg), het buitengebied inclusief dorpen en kleine kernen, het (voormalige) hoogveenlandschap, het esdorpenlandschap, het laagveengebied en het beekdallandschap. De gebiedsgerichte omgevingsprogramma's zijn bewust gekoppeld aan het overkoepelende omgevingsprogramma waar de primaire opgave voor dat gebied ligt. In de praktijk hebben de omgevingsprogramma’s uiteraard raakvlakken: zo speelt klimaatadaptatie ook in de dorpskernen (omgevingsprogramma 1 en 2), en heeft de landbouwtransitie raakvlakken met natuur en landschap (omgevingsprogramma 1 en 3). De integrale afstemming tussen de drie omgevingsprogramma's is daarom essentieel.
Ons beleid hangt samen én heeft een wisselwerking met de inrichting en het beheer van onze openbare ruimte. We maken daarom een integraal omgevingsprogramma Inrichting en Beheer Openbare Ruimte. Hierin nemen wij op hoe de gemeente vanuit het beheer van de openbare ruimte kan en gaat bijdragen aan het realiseren van de doelen uit de omgevingsvisie en de omgevingsprogramma’s.

1. Verplichte omgevingsprogramma’s
De Omgevingswet verplicht de gemeente tot het opstellen van een aantal omgevingsprogramma’s:
- Verplicht Actieplan geluid, voor de gemeente Noordenveld niet van toepassing;
- Saneringsprogramma wegen onder beheer van de gemeente, voor de gemeente Noordenveld niet van toepassing;
- Warmteprogramma;
- Volkshuisvestingsprogramma;
- Omgevingsprogramma bij (dreigende) overschrijding omgevingswaarde kan verplicht worden als er omgevingswaarden in het (toekomstige) omgevingsplan worden overschreden.
Voor de gemeente Noordenveld zijn het Warmteprogramma en het volkshuisvestingsprogramma de verplichte omgevingsprogramma’s:
Warmteprogramma
Het warmteprogramma is de opvolger van de transitievisie warmte. Uiterlijk eind 2027 stellen gemeenten een eerste warmteprogramma vast. Wij concretiseren het warmteprogramma in wijkuitvoeringsplannen. Het warmteprogramma en uitvoeringsplan zijn een belangrijke onderbouwing voor de wijziging van het omgevingsplan voor de energietransitie in de gebouwde omgeving. Het Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie (NPLW) is een interbestuurlijk programma van het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO), het ministerie van Klimaat en Groene Groei (KGG), de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en het Interprovinciaal Overleg (IPO). Het NPLW ondersteunt gemeenten om hun regierol voor de lokale warmtetransitie beter te kunnen vervullen. Dat doet het NPLW door te signaleren en agenderen, door te informeren en ondersteunen én door te verbinden. Dit draagt bij aan het versnellen van het realiseren van de opgave dat alle woningen en andere gebouwen in 2050 aardgasvrij moeten zijn.
Volkshuisvestingsprogramma
Op basis van de Wet versterking regie volkshuisvesting vervalt de grondslag voor de aparte woonvisie op grond van artikel 42 van de Woningwet en maakt het beleid voor de volkshuisvesting deel uit van het integrale beleid voor de fysieke leefomgeving in de omgevingsvisie. Het beleid wordt verder uitgewerkt in het volkshuisvestingsprogramma dat overheden verplicht moeten vaststellen. Voor het vaststellen van het volkshuisvestingsprogramma is bij Koninklijk Besluit vastgesteld dat het volkshuisvestingsprogramma op 1 januari 2027 moet zijn vastgesteld. Het volkshuisvestingsprogramma is gelijk en in samenhang met de actualisatie van de omgevingsvisie tot stand gekomen.
2. Vrijwillige omgevingsprogramma’s
Naast verplichte omgevingsprogramma’s maken wij drie vrijwillige omgevingsprogramma’s op om onze ambities te realiseren. Deze zijn afgeleid van de drie centrale kernambities.
Omgevingsprogramma Groen en Klimaatbestendig
Dit omgevingsprogramma geeft uitvoering aan de eerste kernambitie uit de omgevingsvisie: 'Groen en klimaatbestendig Noordenveld 2050: beleefbaar landschap in balans'. Het omgevingsprogramma richt zich op de bescherming en versterking van het landschap, de natuur en biodiversiteit, klimaatadaptatie en het water- en bodemsysteem. Het water- en bodemsysteem wordt hierin als leidend principe gehanteerd bij alle ruimtelijke ontwikkelingen. In dit omgevingsprogramma:
- Maken we duidelijk hoe we het water- en bodemsysteem als sturend principe hanteren bij alle ruimtelijke ontwikkelingen;
- Geven we aan hoe we het water- en bodemsysteem willen optimaliseren;
- Geven we aan wat er nodig is om de negatieve effecten van klimaatverandering zo goed mogelijk op te vangen en waar mogelijk te voorkomen;
- Hoe we onze drie kenmerkende landschapstypen: het noordelijke laagveenontginningslandschap, het zuidelijke hoogveenontginningslandschap en het centrale esdorpenlandschap willen behouden en versterken. Bijvoorbeeld door het koesteren van en beschermen van erfgoed, cultuurhistorie, archeologische waarden en immaterieel erfgoed (dialecten, tradities), kenmerkende landschapselementen als houtwallen, essen en beekdalen;
- Hoe wij Natura2000-gebieden (Leekstermeergebied, Norgerholt, Fochteloerveen) willen beschermen en versterken met focus op hydrologisch herstel en vermindering stikstofdepositie;
- Hoe wij NNN-gebieden (De Onlanden, Zuursche Duinen, Mensingebos) willen versterken bijvoorbeeld door vergroting van het aandeel groen in de gebouwde omgeving via het 'groen groeit mee'-principe;
- Hoe wij de beleefbaarheid van landschap en natuur willen vergroten met oog voor de draagkracht van natuurlijke systemen. We zoeken naar een gebiedsgerichte balans tussen bescherming en beleving/benutting.
Gezien de sterke gebiedsspecifieke opgaven op het vlak van water, natuur en landschap willen wij in samenhang met het omgevingsprogramma Groen & Klimaatbestendig drie gebiedsgerichte omgevingsprogramma’s opstellen. Deze sluiten aan bij de landschappelijke driedeling uit de omgevingsvisie:
Omgevingsprogramma Laagveengebied (De Onlanden en Leekstermeergebied)
In dit gebiedsgerichte omgevingsprogramma ligt de focus op de vitale rol voor biodiversiteit, waterberging en recreatieve functie als groene long. Instandhouding van verhoogde grondwaterstanden. Beheersing van bodemdaling door veenoxidatie. Natura2000-opgaven waaronder het Leekstermeergebied.
Omgevingsprogramma Hoogveenlandschap (Veenhuizen en Fochteloërveen)
Dit gebiedsgerichte omgevingsprogramma richt zich op het behoud van de status als cultuurhistorisch en ecologisch topgebied. Hydrologisch herstel en stikstofreductie Natura2000-gebied Fochteloërveen en bescherming van de Kolonie van Weldadigheid (UNESCO-werelderfgoed Veenhuizen).
Omgevingsprogramma Esdorpenlandschap en beekdalen
In dit gebiedsgerichte omgevingsprogramma ligt de focus op versterking van het Noordsche Veld en Zuursche Duinen als biodiversiteitsrijke verbindingszone. Ook het vergroten van de robuustheid van beekdalen (Oostervoortsche Diep, Groote Diep, Grote Masloot, Peizerdiep, Eelderdiep) en de bescherming Natura2000-gebied Norgerholt.
Omgevingsprogramma Leefbaar & Gezond
Dit omgevingsprogramma geeft uitvoering aan de tweede kernambitie: 'Leefbaar Noordenveld 2050: vitale gemeenschappen en een gezonde leefomgeving'. Het omgevingsprogramma richt zich op wonen, voorzieningen, sociale cohesie, gezondheid, veiligheid, mobiliteit en de verduurzaming van de gebouwde omgeving. De gezonde leefomgeving wordt als voorwaardelijk gesteld bij alle ruimtelijke ontwikkelingen. Het verplichte Volkshuisvestingsprogramma en het Warmteprogramma worden integraal overgenomen. In dit omgevingsprogramma:
Geven we via het Volkshuisvestingsprogramma aan:
- hoe en waar wij onze ambities voor de woningbouwopgave willen realiseren waarbij we extra aandacht hebben voor betaalbare woningen en kansen voor starters en ouderen;
- hoe wij toekomstbestendige en levensloopbestendige woningen willen realiseren;
- hoe wij de samenhangt tussen woningbouwopgave, bereikbaarheid en voorzieningen zien;
- waar inbreiden kansrijk is en waar we uitbreiding voor ons zien;
- hoe we rekening houden bij de woningbouwopgave en inrichting van de woonomgeving met hittestress en wateroverlast;
- hoe wij willen inzetten op verbeteren van kwaliteit van particuliere huur;
Geven we via het Warmteprogramma aan:
- hoe we de transitie maken naar een aardgasvrije omgeving en deze voor 2050 afronden;
- hoe we energieverbruik willen verminderen;
- Werken we uit hoe we gezondheid zien als voorwaardelijk principe bij ruimtelijke ontwikkelingen;
- Werken we uit hoe we door middel van inrichting van de openbare ruimte (spelen, bewegen, ontmoeten) gezond gedrag willen bevorderen;
- Werken we uit hoe we gezondheidsrisico’s (luchtkwaliteit, geluid, geur en bodemkwaliteit) willen minimaliseren;
- Werken we uit waar we slimme combinaties zien voor parkeeroplossingen ook omdat de auto een noodzakelijk vervoersmiddel blijft;
- Werken we uit hoe we nog meer gaan inzetten op actieve mobiliteit (wandelen en fietsen);
- Geven we aan hoe we gezondsheids- en veiligheidsrisico’s willen voorkomen en beperken, hoe we knelpunten op gebied van verkeersveiligheid aanpakken door middel van een risico gestuurde benadering;
- Geven we aan hoe we via ruimtelijke inrichting werken aan sociale veiligheid en externe veiligheid.
De woningbouw- en voorzieningenopgave verschilt sterk per dorpskern. Daarom gaan we een gebiedsgericht omgevingsprogramma opstellen voor de drie grotere dorpen:
Omgevingsprogramma Dorpskernen Roden, Peize en Norg
Dit gebiedsgerichte omgevingsprogramma richt zich op de concentratie van woningbouw, het versterken van het voorzieningenniveau, de inrichting van de openbare ruimte ten behoeve van gezondheid en ontmoeting, klimaat adaptieve maatregelen in de bebouwde omgeving en de bereikbaarheid per fiets en openbaar vervoer. Voor deze dorpen geldt de ambitie van een compleet voorzieningenaanbod. Roden heeft daarnaast specifieke aandacht nodig voor wateroverlast (piekafvoeren via beekdalen).
Voor de overige dorpen en buurtschappen volstaan wij met gebiedsgerichte uitvoeringsafspraken binnen het hoofdprogramma, met aandacht voor passende woningbouw (klein en organisch), behoud van basisvoorzieningen en ontmoetingsplekken, en goede verbindingen met de grotere kernen.
Omgevingsprogramma Ondernemend en Duurzaam
Dit omgevingsprogramma geeft uitvoering aan onze derde kernambitie: 'Ondernemend en duurzaam Noordenveld 2050: lokaal sterk, regionaal verbonden'. Het omgevingsprogramma richt zich op de lokale economie, bedrijvigheid, landbouwtransitie, recreatie en toerisme, energietransitie en circulaire economie. De gunstige regionale positie van Noordenveld (nabijheid Groningen, Assen) wordt hierbij benut. In dit omgevingsprogramma:
- Werken we uit hoe we de duurzame ontwikkeling van het lokale bedrijfsleven stimuleren en de gunstige ligging ten opzichte van Groningen, Assen, Leek en Drachten willen benutten;
- Werken we aan het verbeteren van bereikbaarheid en digitale infrastructuur;
- Geven wij aan hoe we willen bijdragen aan de transitie naar duurzame, toekomstbestendige landbouw, bijvoorbeeld door ruimte te bieden voor andere verdienmodellen als (verblijfs)recreatie, zorg, dagbesteding, klimaatadaptatie, kleinschalige energieopwek.
- Werken we uit hoe we de dag- en verblijfsrecreatie als economische pijler willen versterken;
- Werken we uit hoe we inzetten op netneutraal ontwikkelen en energievoorziening vroegtijdig meenemen in planvorming;
- Geven we aan hoe we verder werken aan de transitie naar circulair gebruik van grondstoffen en materialen, het vermindering van afval en vergroting van hergebruik.
In samenhang met het omgevingsprogramma Ondernemend en Duurzaam maken we een gebiedsgericht omgevingsprogramma voor het buitengebied, waar de landbouwtransitie en de balans tussen economie, natuur en landschap de grootste opgave vormt.
Omgevingsprogramma Buitengebied: landbouw, recreatie en energie
Dit gebiedsgerichte omgevingsprogramma richt zich op de transitie van de agrarische sector in samenhang met de natuur- en landschapsopgaven, de ruimte voor recreatieve ontwikkeling met respect voor de draagkracht van het landschap, en de mogelijkheden voor duurzame energie opwek in het buitengebied. Het omgevingsprogramma adresseert expliciet de verbreding van agrarische verdienmodellen en de ruimtelijke inpassing van nieuwe functies in het buitengebied.
Omgevingsplan
De omgevingsvisie bevat geen concrete regels. Ze is alleen bindend voor de gemeente Noordenveld zelf. Het omgevingsplan bevat alle gemeentelijke regels voor de fysieke leefomgeving. Aan deze regels dient iedereen in de gemeente zich te houden. Een regel kan alleen in het omgevingsplan worden opgenomen wanneer deze uitvoering geeft aan het geformuleerde en vastgesteld beleid in de omgevingsvisie en/of omgevingsprogramma.
Het kan zijn dat het nodig is om de regels voor de fysieke leefomgeving aan te passen om de ambities uit deze omgevingsvisie te realiseren. In dat geval moet het omgevingsplan worden aangepast. Hierbij moet rekening gehouden worden met wettelijke instructieregels van het Rijk en de provincie. Op die manier werkt de omgevingsvisie via een aantal stappen door tot in concrete regels waar inwoners en bedrijven mee te maken krijgen.
Naast regels hebben we ook andere instrumenten om ambities te realiseren zoals het subsidiëren van gewenste ontwikkelingen, kennisopbouw en -uitwisseling, samenwerkingsverbanden et cetera. Deze hebben tot doel om anderen te stimuleren om de doelen uit een omgevingsprogramma te helpen behalen.
Omgevingsvergunning
Voor bepaalde activiteiten in de fysieke leefomgeving is een omgevingsvergunning nodig. In het omgevingsplan staan ook beoordelingsregels waaraan voldaan dient te worden bij het aanvragen van een omgevingsvergunning.
Monitoring
De laatste stap in de beleidscyclus is de terugkoppeling. Werkt ons beleid? Welke effecten zijn er? Door te monitoren is te zien hoe de uitvoering of de situatie van allerlei beleidsthema's ervoor staat. Op deze manier kijken we of ons beleid werkt en of (ongewenste) veranderingen zichtbaar zijn. De uitvoering van het beleid in verschillende kaders van de provincie en het Rijk is nog met onzekerheid omgeven. Effecten kunnen vaak nog zowel positief als negatief uitpakken, afhankelijk van de nadere uitwerking van het beleid in het vervolg. Ook zijn er leemten in kennis; nog niet alles om effecten in te kunnen schatten kunnen we nu al overzien. Daarom is monitoring en evaluatie cruciaal. Het is een randvoorwaarde voor de flexibele en dynamische aanpak die we voor ogen hebben en een verplichting die volgt uit de omgevingswet (afd.20.1 Omgevingswet). Om snel te kunnen reageren op maatschappelijke ontwikkelingen is een periodieke monitoring van ons omgevingsbeleid van groot belang.
Zoals eerder benoemd kost het tijd, inzet en middelen om onze visie en de programma’s te monitoren. Wij nemen een aantal jaren de tijd om dit goed in te richten en zien het als een ontwikkel- en groeimodel.
Evaluatie
Wij streven ernaar in ieder geval vierjaarlijks de omgevingsvisie te evalueren. Naast deze omgevingsvisie evalueren we onze omgevingsprogramma’s en ons omgevingsplan jaarlijks. Monitoring en evaluatie dient verschillende doelen, namelijk:
- Het betrekken van kansen en risico’s bij nog te nemen vervolgbesluiten;
- Het waarborgen dat de verdere planvorming aansluit bij de gestelde doelen;
- Het geven van inzicht in voortgang bijvoorbeeld in relatie tot de planning & control cyclus.

Een van de doelen van de Omgevingswet is dat we werken we met vernieuwde procesvormen om initiatieven sneller, duidelijker en integraal te beoordelen. Door meer te investeren in de voorfase ontstaat in de latere stappen een kortere doorlooptijd en betere kwaliteit van besluitvorming. Het uitgangspunt is dat de verantwoordelijkheid voor het initiatief ligt bij de initiatiefnemer en de gemeente geeft invulling vanuit het ‘ja, mits’ principe.
De gemeente faciliteert initiatiefnemers hierbij door het geven van inzicht in het proces en kennis van de beleidskaders. Daarvoor richten we op de gemeentelijk website een subsite in, een portal genaamd het omgevingsveld waarin alle informatie over proces en inhoud is te vinden en waar ook via een standaardproces vragen kunnen worden gesteld en antwoorden in korte tijd worden gegeven (wegwijs).
Het Initiatievenproces
In principe worden alle vragen en verzoeken binnen het initiatievenproces op een uniforme, digitale wijze ingediend. Wanneer dit voor een initiatiefnemer niet mogelijk is, biedt de gemeentelijke organisatie ondersteuning. De afhandeling is gestandaardiseerd en verloopt via vaste werkwijzen en formulieren. Elke vraag wordt geclassificeerd op basis van complexiteit, waarbij elke klasse een eigen proces volgt.
Het proces van de tafels
Om de snelheid en integraliteit te waarborgen, werken we met het zogenaamde ‘proces van de tafels’. De samenstelling van deze tafels wisselt en is afhankelijk van de benodigde expertise voor het specifieke initiatief. De initiatiefnemer wordt hierover tijdig geïnformeerd, zodat helder is wat er over en weer wordt verwacht. Voor complexe initiatieven — waarbij de criteria voor complexiteit duidelijk zijn aangegeven binnen het omgevingsveld — hanteren we vier soorten tafels:
1. Intaketafel
Het doel van deze tafel is te verkennen of het initiatief past binnen de beleidskaders van de gemeente.
2. Kaderstellende tafel
Deze tafel geeft voorwaarden en kaders voor planuitwerking mee vanuit het vastgestelde beleid (de omgevingsvisie, de omgevingsprogramma’s en het omgevingsplan) en geeft aan in hoeverre het initiatief past binnen de kaders en waar dat nog niet het geval is. Dit helpt de initiatiefnemer bij de verdere planuitwerking.
3. Omgevingstafel
Deze tafel beoordeelt integraal, met behulp van alle relevante beleidsadviseurs de uitgewerkte plannen. Het resultaat van deze tafel, mogelijk na meerdere rondes, is een integraal advies aan het college van B&W (positief of negatief).
4. Beleidstafel
Deze tafel adviseert over de beleidslijn wanneer een initiatief niet past binnen de kaders van bestaand beleid. Dit blijkt vaak tijdens de intaketafel. Het initiatief wordt veralgemeniseerd en geagendeerd op de beleidstafel. Er wordt gekeken of het initiatief bij zou kunnen dragen aan het realiseren van de kernambities van de gemeente. Is dit het geval dan resulteert dit in een advies aan het college van B&W om het beleid aan te passen en welk instrument geactualiseerd moet worden (omgevingsprogramma, omgevingsplan of omgevingsvisie). Zolang regels nog niet in het Omgevingsplan zijn opgenomen vormt het advies een kader voor een goede onderbouwing van effecten op de fysieke leefomgeving (GOFLO). Dit is nodig voor een omgevingsvergunning Buitenplanse Omgevingsplanactiviteit (BOPA).
Draagt het initiatief niet bij aan het realiseren van de kernambities dan volgt een onderbouwd en negatief advies aan de initiatiefnemer.
Om de ambities uit de Omgevingsvisie waar te maken, zijn investeringen nodig om de kwaliteit van de fysieke leefomgeving te verbeteren. Denk hierbij aan de verbetering van het landschap, de aanleg van infrastructuur voor verkeers- en openbare vervoersnetwerken van gemeentelijk of regionaal belang of de aanleg van recreatievoorzieningen. Ook stuurt de gemeente om een evenwichtige samenstelling van de woningvoorraad te bereiken.
De Omgevingswet geeft de gemeente de bevoegdheid om financiële bijdragen te vragen voor deze investeringen. Dit kan bij aangewezen activiteiten waarvoor de gemeente het Omgevingsplan wijzigt of de activiteit mogelijk maakt met een buitenplanse omgevingsplan activiteit, de zogenaamde ontwikkelopgave. De onderbouwing van de financiële bijdragen werkt de gemeente uit in het programma kostenverhaal en financiële bijdragen. Het programma geeft inzicht in de investeringsopgave en de functionele samenhang met de ontwikkelopgave. In het programma onderbouwt de gemeente het tarief voor de financiële bijdragen en geeft zij aan hoe ze dit tarief actualiseert en verantwoording aflegt over de uitvoering van de investeringen. Het programma onderzoekt de mogelijkheid voor een vereveningsfonds. Initiatiefnemers kunnen als hun initiatief niet voldoet aan het woningbouwprogramma van het volkshuisvestingsprogramma het college verzoeken om af te wijken. Het is een bevoegdheid van het college om dit - beargumenteerd - toe te staan. De initiatiefnemer doet dan een storting in het vereveningsfonds. De gemeente neemt vervolgens de verantwoordelijkheid op zich om op een andere locatie extra betaalbare woningen toe te voegen. Dit kan met een gemeentelijke grondexploitatie of via een privaat initiatief. De locatie waar de compensatie plaatsvindt kan een bijdrage uit het vereveningsfonds krijgen.
Het vaststellen van de omgevingsvisie is een bevoegdheid van de gemeenteraad. De Omgevingswet regelt dat het college bevoegd gezag is voor de inhoud van een omgevingsprogramma. De kaders voor deze omgevingsprogramma’s staan in deze omgevingsvisie. Zowel de omgevingsvisie als omgevingsprogramma’s zijn zelfbindend. Dit betekent dat je als gemeente gehouden bent aan de zaken die je opschrijft in deze instrumenten. Wanneer je ambities en doelen wilt realiseren door het stellen van (juridisch afdwingbare) regels aan anderen dan leg je deze vast in het Omgevingsplan. Het Omgevingsplan wordt vastgesteld door de gemeenteraad.
De wensen- en bedenkingenprocedure (artikel 169 lid 4 van de Gemeentewet) is bijvoorbeeld een manier voor de raad om wel invloed uit te oefenen op besluiten van het college. Vaak is dit aan de orde bij besluiten met een groot strategisch belang, zoals een omgevingsprogramma, of bij gemeenschappelijke regelingen.
De gemeentewet en het besluit begroting en verantwoording geven de raad de bevoegdheid beheerplannen en benodigde middelen vast te stellen. Zodra een omgevingsprogramma dus financiële consequenties heeft dan wordt deze ter instemming voorgelegd aan de raad. Zijn er geen financiële consequenties bij het vaststellen van een omgevingsprogramma, dan is besluitvorming volgens de Omgevingswet voorbehouden aan het college. Het college vindt het ook in dat geval belangrijk om de (input van) raad wel mee te kunnen nemen, ook omdat het een nieuw instrument betreft. Dit kan bijvoorbeeld via een informatieve sessie met de raad bij de start van het opstellen van een omgevingsprogramma, een werksessie met de raad wanneer er tijdens het opstellen van een omgevingsprogramma dilemma's naar voren komen of een consulterende sessie over een ontwerp-omgevingsprogramma.
/join/id/regdata/gm1699/2026/gebiedsaanwijzing_7c23ec17db38421899a1015eb7133ce1/nld@2026‑09‑09;1
/join/id/regdata/gm1699/2026/gebiedsaanwijzing_62c5a1e202634a85a6acf0a644618147/nld@2026‑09‑09;1
/join/id/regdata/gm1699/2026/gebiedsaanwijzing_1186c01050284b329dcaa973a61d19d6/nld@2026‑09‑09;1
/join/id/regdata/gm1699/2026/gebiedsaanwijzing_0443683f73c14b738fa9aad071346899/nld@2026‑09‑09;1
/join/id/regdata/gm1699/2026/gebiedsaanwijzing_df93786293034aebba277abe546e2eab/nld@2026‑09‑09;1
/join/id/regdata/gm1699/2026/Nota_van_participatie/nld@2026‑09‑09;1
/join/id/regdata/gm1699/2026/Nota_van_uitgangspunten/nld@2026‑09‑09;1
/join/id/regdata/gm1699/2026/gebiedsaanwijzing_f34714dd7d6349f4a0cc5f1ed72866de/nld@2026‑09‑09;1
Arbeidspotentieel: totaal van de in de gemeente aanwezige arbeidskrachten.
Autoluw: wanneer er in een bepaald gebied relatief weinig gemotoriseerd verkeer (zoals auto’s en motoren) is, en er op straat meer ruimte is voor fietsers en voetgangers.
Bedrijvigheid: activiteiten van voornamelijk bedrijven.
Beekdal: dalvormig, laaggelegen gebied dat is gevormd door een meanderende beek. Het omvat de beek zelf, de omliggende vlakte en de hellingen. Het beekdal wordt gevormd door het water dat langzaam door de bodem sijpelt uit hoger gelegen gebieden, richting de beek.
Beleefbaarheid: hoe prettig en aantrekkelijk een plek of omgeving is om te ervaren met de zintuigen. Het omvat hoe je een plek ziet, hoort, ruikt en voelt, en of het uitnodigt om er te zijn en te verblijven.
Beschermd dorpsgezicht: een deel van een dorp dat bijzondere, historische kwaliteiten heeft en daarom beschermd wordt door de overheid. Dit betekent dat er niet zomaar iets veranderd mag worden aan de gebouwen en de omgeving, zodat het karakter bewaard blijft. In Noordenveld liggen twee van rijkswege beschermde dorpsgezichten: gezicht Veenhuizen en gezicht Westervelde en Zuidvelde.
Beweegvriendelijke omgeving: een omgeving die mensen uitnodigt tot bewegen en sporten.
Biodiversiteit: alle verschillende soorten van leven (dieren en planten) die we op aarde hebben. Een hoge biodiversiteit betekent dat er in een gebied veel verschillende soorten dieren en planten leven.
Bodem- en watersysteem: een samenhangend geheel van oppervlaktewater- en grondwaterlichamen, inclusief bergingsgebieden, waterkeringen en ondersteunende kunstwerken. Het is de basis van onze leefomgeving, waarbij de bodem het vaste deel van de aarde is en grondwater het water dat zich onder het aardoppervlak bevindt.
Bodemdaling: het proces waarbij veen (organisch materiaal) afbreekt en inklinkt door blootstelling aan zuurstof, wat leidt tot een onomkeerbare verlaging van de bodem.
Bodemkwaliteit: hoe gezond en bruikbaar de bodem is, gemeten aan de hand van fysieke, chemische en biologische eigenschappen.
Brede welvaart: de totale kwaliteit van leven van de inwoners. Het gaat hierbij om meer dan alleen economische welvaart (geld en bezit), maar omvat ook niet-materiële aspecten zoals gezondheid en sociale veiligheid.
Brink: een historisch waardevolle groene, open ruimte in of aan de rand van een dorp.
Buitengebied: het gebied dat buiten de stad of dorp ligt, waar vooral weilanden, akkerlanden, bossen en natuurgebieden zijn.
Buitenplanse Omgevingsplanactiviteit (BOPA): een activiteit of plan dat niet past binnen de regels van het geldende omgevingsplan, maar waar de gemeente toch een omgevingsvergunning voor kan verlenen omdat de gemeente mee wil werken aan de betreffende ontwikkeling.
Buurtschap: klein zelfstandig gelegen wooncluster.
Circulair/circulariteit: hergebruiken van producten voor het maken van nieuwe producten en/of materialen.
Circulaire economie: een economisch systeem dat is ontworpen om de herbruikbaarheid van producten en grondstoffen te maximaliseren en waardevernietiging te minimaliseren.
Collectieve parkeeroplossing: een parkeerplaats die gezamenlijk gebruikt wordt door meerdere personen, zoals bewoners van een appartementencomplex, woonwijk of buurt.
Cultuurhistorie: het geheel van sporen, objecten en structuren in het landschap en de bebouwde omgeving die het verhaal vertellen van de historische ontwikkeling van een gebied.
Dagrecreatie: vorm van recreatie die niet langer duurt dan een dag, dus zonder overnachting. Dit kan gaan over wandelen of fietsen, maar ook over het bezoeken van een zwembad, museum of horeca.
Deelmobiliteit: het systeem waarbij personen uit verschillende huishoudens een voertuig delen.
Demografische ontwikkelingen: veranderingen in de kenmerken van de bevolking van een gebied, zoals het aantal geboorten, migratie, leeftijdsopbouw en gezinssamenstelling.
Detailhandel: de verkoop van goederen en diensten aan de consument voor persoonlijk gebruik, rechtstreeks vanuit een winkel, via internet of andere kanalen.
Doorfietsroute: een fietspad dat speciaal is aangelegd om snel en comfortabel langere afstanden te fietsen, vaak met weinig oponthoud. Deze routes zijn meestal breder en hebben minder kruisingen met autoverkeer dan gewone fietspaden.
Doorstroming: doorstroming op de woningmarkt verwijst naar het verhuizen van mensen die al een woning hebben naar een andere woning. Dit is vooral van toepassing op senioren, die door door te stromen van grote woningen naar kleinere, levensloopbestendige woningen plaats kunnen maken op de woningmarkt.
Dorpslint: uitgestrekt gebied van woningen en boerderijen die als een lint langs een weg of kanaal zijn gelegen.
Draagvlak: de mate van instemming, acceptatie, actieve betrokkenheid en steun vanuit de samenleving (inwoners, bedrijven, organisaties en belanghebbenden) voor een bepaald plan.
Ecologie: de studie van ecosystemen. Bestudeerd de relatie en interactie tussen levende organismen en hun omgeving.
Energiesysteem: het geheel van energiebronnen, -netwerken en technieken waarmee energie wordt opgewekt, opgeslagen en gebruikt.
Erfgoed (materieel/immaterieel): Dit omvat alle materiële en immateriële sporen, objecten en structuren uit het verleden die de geschiedenis, identiteit en het karakter van de gemeente vertellen.
Es/esdorp: een nederzettingsvorm die kenmerkend is voor de oudere zandlandschappen in het oosten en noorden van Nederland. De dorpen zijn ontstaan op de hogere, vruchtbare zandgronden, vaak aan de rand van een beekdal of zandrug. Een hooggelegen akker die vanaf de middeleeuwen is ontstaan op zandgronden.
Extensivering: het minder intensief maken van de landbouw. Dit betekent het verminderen van de inzet van productiemiddelen per eenheid grond, zoals kunstmest, bestrijdingsmiddelen en/of het houden van minder vee per hectare.
Externe veiligheid: bij externe veiligheid/omgevingsveiligheid gaat het om de risico’s van het gebruik, de productie, opslag en transport van gevaarlijke stoffen en windturbines. Dit gaat over de risico's voor mens en milieu bij gebruik, opslag en vervoer van gevaarlijke stoffen.
Fijnmazig: tot in de haarvaten van een gebied.
Functiemenging: het combineren van verschillende functies (zoals wonen, werken, winkelen, recreatie) binnen een gebouw of een gebied.
Gebiedsgerichte aanpak: de doorvertaling van ambities voor een gemeente naar specifiek een plek zoals een buurt of dorp. Hierbij wordt er rekening gehouden met de situatie op de plek, zoals wie er in de buurt wonen, hoe de gebouwen eruitzien en wat er in de omgeving ligt.
Geclusterd: gegroepeerd of bij elkaar geplaatst. In de context van voorzieningen, betekent dit dat bijvoorbeeld de huisarts, apotheek en tandarts dicht bij elkaar zijn.
Gemeentewerf: terrein van een gemeente waarop opslag, stalling of arbeid plaatsvindt.
Gezonde leefomgeving: de inrichting van de leefomgeving waarin mensen wonen, werken en recreëren heeft invloed op hun gezondheid. Een gezonde leefomgeving is een leef- en werkomgeving die als prettig wordt ervaren, die uitnodigt tot gezond gedrag en waar de druk op de gezondheid (vanwege bijvoorbeeld geluid, klimaat, lucht of infecties) zo laag mogelijk is.
Goede Onderbouwing Fysieke LeefOmgeving (GOFLO): de term voor de onderbouwing die aantoont dat een activiteit voldoet aan een evenwichtige toedeling van functies aan locaties en aan instructieregels van het Rijk en de provincie.
Grondwaterstand: de hoogte van het grondwater in de bodem. Een hoge grondwaterstand betekent dat het water zich dichtbij het maaiveld/het oppervlak bevindt.
Groenblauwe structuren / dooradering: het netwerk van natuurlijke elementen in het landschap, bestaande uit ‘groene’ elementen (zoals bomen, bermen en heggen) en ‘blauwe’ elementen (zoals beken en sloten).
Habitat: de natuurlijke leefomgeving van planten- en dierensoort, die de juiste omstandigheden biedt voor de soorten om te overleven, te groeien en voort te planten. Het juiste bedrijf op de juiste plek Het vinden van de meest geschikte locaties voor bedrijven samen met ondernemers en andere belanghebbenden, vanuit het oogpunt van onder andere verkeer, milieuruimte, gezondheid en veiligheid.
Hermeanderen: het weer laten meanderen (slingeren) van een eerder rechtgetrokken beek of rivier.
Herstructurering: het aanpassen en vernieuwen van verouderde locaties en gebieden, zodat deze beter functioneren en meer aansluiten bij huidige eisen op het gebied van wonen, werken, mobiliteit en duurzaamheid.
Hittestress: de negatieve invloed van langdurig hoge temperaturen (vaak in combinatie met hoge luchtvochtigheid) op de gezondheid en het welzijn van mensen, dieren en planten.
Houtsingel/Houtwal: een houtwal of houtsingel is een geheel of gedeeltelijk aan de natuur overgelaten erfafscheiding, vaak ook tussen weilanden, die kunnen bestaan uit bomen en/of struiken.
Huishoudensverdunning: het afnemen van het gemiddelde aantal personen in een huishouden. Het aandeel een- en tweepersoonshuishoudens neemt toe.
Hydrologisch: gerelateerd aan de eigenschappen en het gedrag van water.
Inbreiding: het toevoegen van nieuwe woningen of andere gebouwen binnen de bestaande bebouwde omgeving, in plaats van in het buitengebied.
Kavelruil: boeren die onderling stukken grond herverdelen, met als doel om er allen beter van te worden. Ketenpartners Partijen waarmee de gemeente vaak samenwerkt tijdens besluitvormingstrajecten, zoals andere overheden en lokale belangenbehartigers.
Kerninstrumenten Omgevingswet: de Omgevingswet heeft zes kerninstrumenten aangewezen die kunnen of moeten worden gebruikt, waaronder de omgevingsvisie (verplicht), een omgevingsprogramma of het omgevingsplan (voorheen bestemmingsplan).
Klimaatadaptatie: het aanpassen van de omgeving om zo voorbereid te zijn op de gevolgen van klimaatverandering, zoals droge perioden, extreme regenbuien en hete zomerdagen.
Klimaatbestendig: voorbereid zijn op de gevolgen van klimaatverandering, zoals droge perioden, extreme regenbuien en hete zomerdagen.
Klimaatbuffer: een gebied ontworpen om de gevolgen van klimaatverandering, zoals overstroming en droogte, op te vangen door middel van het vergroten van het wateropvangend vermogen.
Klimaatneutraal/CO2-neutraal: klimaatneutraal of CO2-neutraal betekent dat er een evenwicht is tussen de CO2-uitstoot en de opname van CO2 uit de atmosfeer. Een klimaatneutrale of CO2-neutrale gemeente betekent dat de gemeente streeft naar een situatie waarin activiteiten binnen de gemeente geen negatieve invloed meer hebben op het klimaat. Dit houdt in dat de uitstoot van broeikasgassen, zoals CO2, methaan en lachgas, zoveel mogelijk wordt verminderd en dat de resterende uitstoot wordt gecompenseerd.
Koloniedorp: dorp gesticht door de Maatschappij van Weldadigheid in de 19e eeuw.
Koppelkans: situatie waarin een (beleids)keuze in één keer doelen voor meerdere thema’s kan verwezenlijken, bbijvoorbeeld op het gebied van wonen, economie, natuur en klimaatadaptatie.
Kringlooplandbouw: voedsel of planten worden op een duurzame manier geproduceerd door hergebruik van land en grondstoffen. Het sluiten van de kringloop zorgt voor zo weinig mogelijk reststromen, minder uitstoot van schadelijke stoffen en minder energiegebruik.
Kwaliteitsimpuls: één of meer gebeurtenissen en/of handelingen die ervoor zorgen dat de kwaliteit van een gebied of voorziening sterk verbetert.
Laadinfrastructuur: voorzieningen en technologieën die nodig zijn voor het opladen van elektrische voertuigen, zoals laadpunten en laadstations.
Landbouwtransitie: de verandering van de huidige landbouwpraktijken naar een meer duurzame en toekomstbestendige vorm. Deze overgang richt zich op het verminderen van negatieve milieu-impact, het versterken van de biodiversiteit en het creëren van een economisch gezonde en sociaal rechtvaardige landbouwsector.
Landschapselementen: de fysieke en herkenbare onderdelen van een landschap die gezamenlijk de unieke structuur en het karakter van een gebied bepalen. Ze kunnen zowel natuurlijk zijn als door de mens gemaakt.
Leefbaarheid: de mate waarin een bepaald gebied aantrekkelijk is om in te wonen en te leven. Daarbij gaat het zowel om fysieke kenmerken als om sociale kenmerken van het gebied.
Levensloopbestendig(e woning): een woning die ontworpen of aangepast is om geschikt te zijn voor verschillende levensfasen. De woning is zo gebouwd dat de bewoners erin kunnen blijven wonen als hun levensomstandigheden veranderen, bijvoorbeeld door ouderdom, ziekte of een handicap.
Maakindustrie: bedrijven die zich bezighouden met de productie van goederen door het verwerken van grondstoffen en materialen tot nieuwe producten.
Middenstand: detailhandel en horeca in de lokale dorpen.
Mitigerende maatregelen: verzachtende of compenserende maatregelen die verplicht moeten worden genomen om negatieve of schadelijke effecten van ruimtelijke ontwikkelingen op de leefomgeving te beperken.
MKB: MKB staat voor midden- en kleinbedrijf. Dit verwijst doorgaans naar bedrijven met minder dan 250 werknemers.
Mobiliteitshub: een centrale plek waar verschillende vormen van vervoer samenkomen, waardoor reizigers makkelijk kunnen overstappen van het ene naar het andere vervoermiddel. Denk hierbij aan een combinatie van trein, bus, deelauto’s en (deel)fietsen op één locatie.
Multimodaal vervoer: verplaatsing van ‘A naar B’ waarbij gebruik gemaakt wordt van verschillende vervoersmiddelen.
Multimodale bereikbaarheid: het bereikbaar zijn van een gebied voor reizigers die gebruik maken van verschillende vervoermiddelen (modaliteiten): te voet, per fiets, met het openbaar vervoer en met individueel gemotoriseerd transport (auto, motor).
Natura 2000-gebieden: een Europees netwerk van beschermde natuurgebieden. Het is ingesteld om de meest waardevolle en bedreigde soorten en leefgebieden in Europa te beschermen en te behouden.
Natuurinclusief: zodanige vormgeving/inrichting van een omgeving, gebouw of proces dat het bijdraagt aan de lokale biodiversiteit en natuurwaarden.
Natuurinclusieve landbouw: een vorm van landbouw die de natuurlijke omgeving niet alleen minimaal belast, maar ook actief inzet en versterkt in het productieproces. Het doel is om voedselproductie te combineren met een positieve bijdrage aan het landschap, de biodiversiteit en de waterkwaliteit.
Natuurnetwerk Nederland (NNN-gebieden): Nederlands netwerk van bestaande en nieuw aan te leggen natuurgebieden.
Netcongestie: een situatie op het elektriciteitsnet waarbij de vraag naar of het aanbod van elektriciteit groter is dan de capaciteit van het netwerk. Dit kan leiden tot beperkingen in de teruglevering van opgewekte energie (zoals zonnestroom) of in de afname van elektriciteit, waardoor nieuwe aansluitingen of uitbreidingen vertraging oplopen.
Noaberschap: een Twents en Drents woord dat verwijst naar een diepgewortelde traditie van burenhulp, gemeenschapszin en sociale cohesie in landelijke gebieden.
NOVEX-regio: een gebied dat door de Rijksoverheid is aangewezen waar de nationale overheid, samen met provincies, gemeenten en andere partijen, zich focust op het integraal oplossen van grote, urgente nationale opgaven.
Ontgroening: een demografische ontwikkeling waarbij het aandeel jonge mensen in de bevolking van een bepaald gebied afneemt. Dit leidt tot een stijging van de gemiddelde leeftijd en is vaak een voorbode van bevolkingskrimp.
Omgevingsplan: een plan vanuit de gemeente waarin regels voor de leefomgeving bij elkaar komen. Voorheen heette dit het bestemmingsplan. Het plan beschrijft wat wel en niet is toegestaan op een bepaalde plek voor verschillende thema’s zoals wonen, natuur, verkeer, industrie.
Omgevingsprogramma: een uitvoeringsplan van de gemeente om specifieke doelen uit de omgevingsvisie te bereiken. Het beschrijft concrete acties, projecten en/of maatregelen, en wie daarvoor verantwoordelijk is. Ontginning/ontginningslandschap Van oorsprong ‘woeste’ grond (moeras- en veengebieden) die door menselijk ingrijpen geschikt is gemaakt voor bouw- of akkerland.
Ontmoetingsplek: locaties waar inwoners en organisaties elkaar (spontaan) kunnen treffen. Dit kan gaan om plekken in de openbare ruimte, maar gaat ook over gebouwen die ruimte bieden aan bijeenkomsten en activiteiten.
Oppervlaktewaterkwaliteit: hoe schoon het oppervlaktewater is of de mate van verontreiniging van het oppervlaktewater door activiteiten.
Parkeerhub: een (parkeer)voorziening waar auto’s veilig geparkeerd kunnen worden en waar in sommige gevallen aanvullende (deel)mobiliteitsdiensten aanwezig zijn. Zo kan er gewisseld worden van vervoermiddel, en kunnen gebruikers hun auto parkeren en daarna met de fiets en OV verder reizen naar de bestemming.
Participatie: het actief betrekken van belanghebbenden bij de totstandkoming van een visie of projectplan.
Ruimtelijke kwaliteit: ruimtelijke kwaliteit is de balans tussen de gebruiks-, belevings- en toekomstwaarde van een leefomgeving, en wordt gekenmerkt door functionaliteit, esthetiek, duurzaamheid, culturele identiteit en efficiënt ruimtegebruik. De kwaliteit van een gebied wordt bepaald door de mate waarin de inrichting voldoet aan de behoeften en waarden van verschillende belanghebbenden en toekomstige generaties.
Samenredzaamheid: het versterken van de onafhankelijkheid van professionele zorginstellingen door het ontvangen en verstrekken van zorg en steun uit de gemeenschap (buren, familie).
Schaalsprong: groei van een stad of regio, zowel in aantallen inwoners maar ook werkgelegenheid en kwaliteiten.
Schaalvergroting: het proces van het vergroten van een bedrijf of organisatie om efficiënter te opereren, vaak door middel van modernisering, mechanisatie, en specialisatie.
Sociale basis: het geheel van informele sociale verbanden (buurten, groepen, verenigingen, netwerken, gezinnen) van mensen, aangevuld en ondersteund vanuit de lokale overheid, organisaties, diensten en voorzieningen. Zij maken het mogelijk dat inwoners de mogelijkheden hebben om te participeren in sociale relaties op een manier die hun welzijn, capaciteiten en individueel potentieel verbetert. In de sociale basis gaat het om het versterken van eigenaarschap, zeggenschap en eigen regie van inwoners.
Sociale cohesie: mate waarin inwoners verbondenheid ervaren en zich medeverantwoordelijk voelen voor het welzijn van de gemeenschap.
Sponswerking: het vermogen van de bodem en vegetatie om water op te nemen en tijdelijk vast te houden na een regenval. Dit helpt om de afvoer van water te vertragen, de grondwaterstand aan te vullen en de kans op wateroverlast te verminderen.
Stedenbouwkundige structuur: de samenhang van factoren zoals de maat en schaal van bebouwing, de afwisseling tussen bebouwd en onbebouwd, herkenbaarheid, groen, materiaalgebruik en de benutting van cultuurhistorische waarden in een gebied.
Stikstofdepositie: het op de grond of in het water neerkomen van stikstofdeeltjes uit de lucht.
STOMP-principe: STOMP staat voor Stappen (lopen), Trappen (fietsen), Openbaar vervoer (bus, trein, tram, metro), MaaS (deelvervoer, zoals deelauto’s of deelscooters) en Privé-auto (je eigen auto). Het doel van het STOMP-principe is om prioriteit te geven aan manieren waarop mensen zich duurzaam verplaatsen, zoals lopen, fietsen en openbaar vervoer, voordat de auto in beeld komt.
Struweel: overwegend uit struiken bestaande begroeiingen, doorgaans niet hoger dan 5 meter.
Sturingsfilosofie: wijze waarop het bestuur een organisatie wil aansturen – de normen en waarden waarmee de organisatie de missie, visie en strategie wil waarmaken.
Toekomstbestendig: maatregelen, structuren of systemen die zijn ingericht om op lange termijn (richting 2050 en verder) te kunnen blijven functioneren en waarde te behouden, ondanks verwachte veranderingen in de maatschappij, het klimaat en de economie.
Transformatie: een nieuwe invulling geven aan een gebied of een gebouw met bestaande functie(s), bijvoorbeeld van kantoor naar woning.
Transitie: structurele verandering die het resultaat is van op elkaar inwerkende en elkaar versterkende ontwikkelingen.
Uitbreiding: het bouwen van gebouwen zoals woningen, bedrijfsruimtes of voorzieningen aan de randen van een stad of dorp, op een plek die eerst een andere, onbebouwde functie had.
Uitloopgebied: natuurrijk gebied gelegen nabij een stedelijk gebied.
UNESCO Werelderfgoed: cultureel en natuurlijk erfgoed van uitzonderlijke en universele waarde voor de mensheid. De Werelderfgoedlijst is samengesteld door het Werelderfgoedcomité van de VN-organisatie voor onderwijs, wetenschap, cultuur en media (UNESCO).
Veenoxidatie: veenoxidatie is het proces waarbij veen, door verlaging van grond- en/of oppervlaktewaterstand, aan zuurstof wordt blootgesteld, oxideert en daardoor inklinkt. Dit veroorzaakt onomkeerbare bodemdaling.
Vegetatie: begroeiing van één of meer plantensoorten in een (natuur)gebied.
Verblijfskwaliteit: dat de omgeving zo is ingericht dat het prettig is om er te wonen, werken en/of recreëren.
Verblijfsrecreatie: vorm van recreatie waarbij een overnachting plaatsvindt, bijvoorbeeld in een hotel of op een camping.
Verdichting: het verhogen van het aantal woningen of andere stedelijke functies binnen bestaand bebouwd gebied.
Verdroging: negatieve gevolgen voor de natuur van een langdurig te lage grondwaterstand.
Verduurzaming: het geheel van maatregelen en processen dat gericht is op het verminderen van de negatieve impact van menselijke activiteiten op het milieu en de samenleving, met als doel het welzijn voor de huidige en toekomstige generaties te waarborgen.
Vereveningsfonds: een gemeentelijk financieel instrument, vaak gebruikt om betaalbare woningbouw te stimuleren. initiatiefnemers storten een geldbedrag in een fonds wanneer hun project afwijkt van het woningbouwprogramma. Met het geld uit het fonds kan de gemeente op een andere plek extra betaalbare woningbouw stimuleren.
Verkaveling: de manier waarop land is opgedeeld in percelen. Deze structuur is een direct gevolg van de wijze waarop het gebied in het verleden is ontgonnen en in gebruik is genomen.
Vergezicht: het ideaalbeeld van hoe de gemeente er over zo’n 30 jaar uitziet.
(Dubbele) Vergrijzing: vergrijzing is een demografische ontwikkeling waarbij het aandeel oudere mensen (meestal 65 jaar en ouder) in de totale bevolking toeneemt. Dit wordt veroorzaakt door een combinatie van een hogere levensverwachting en dalende geboortecijfers. Dubbele vergrijzing houdt in dat niet alleen het aandeel oudere mensen toeneemt, maar dat ook oudere mensen steeds langer blijven leven.
Vergroening: het proces van het toevoegen, verbeteren of herstellen van groen (planten, bomen, parken, groene daken en gevels) in de bebouwde omgeving, in het landschap en op andere oppervlakken.
Verharding: het afdekken van de natuurlijke bodem met bijvoorbeeld asfalt.
Vernatting: het proces waarbij in een gebied, vaak in veen- of natte natuurgebieden, de grondwaterstand bewust wordt verhoogd om water vast te houden in het landschap.
Vervoersarmoede: het onvoldoende toegang hebben tot mogelijkheden om te verplaatsen, bijvoorbeeld per auto, fiets of OV, en hierdoor minder mee kunnen draaien in de maatschappij.
Verweven(heid): sterk met elkaar in verband staan.
Vestigingsklimaat: het geheel van factoren in een gebied die bepalen hoe aantrekkelijk het is voor bedrijven en organisaties om zich daar te vestigen, te blijven en te groeien.
Vliegwiel: figuurlijke betekenis – een kleine ingreep die een grote beweging kan aanzwengelen.
Voorkeursrecht: wanneer de overheid voorkeursrecht heeft gevestigd, betekent dit dat zij het eerste recht heeft om een onroerende zaak (zoals grond of een gebouw) te kopen als de eigenaar besluit deze te verkopen. Dit geeft die partij de kans om de aankoop te doen voordat anderen een bod kunnen uitbrengen en maakt het bijvoorbeeld mogelijk om de benodigde grond te verwerven bij het bouwen van een nieuwe woonwijk.
Voorzieningen: voorzieningen zijn alle zaken waar je gebruik van kunt maken in een stad of dorp. Het zijn fysieke of sociale infrastructuren die basisbehoeften van bewoners ondersteunen, zoals onderwijs, zorg, mobiliteit, sport en cultuur. Er zijn verschillende soorten voorzieningen, openbare voorzieningen, bijzondere voorzieningen en maatschappelijke voorzieningen.
Voorzorgsmaatregelen: maatregelen die voorafgaand aan een ruimtelijke ingreep worden genomen om potentiële negatieve of schadelijke effecten van een ontwikkeling op de fysieke leefomgeving, volksgezondheid of het milieu te voorkomen.
Vrijkomende agrarische bebouwing (VAB): bij vrijkomende agrarische bebouwing gaat het om een grote hoeveelheid landelijke bedrijfsruimten (stallen, loodsen, e.d.) die leeg komen te staan.
Warmtetransitie: de grootschalige, stapsgewijze overgang van aardgas en andere fossiele brandstoffen naar duurzame, aardgasvrije warmtevoorzieningen voor de verwarming van woningen en gebouwen.
Waterberging: het tijdelijk opvangen van (regen)water in de bodem, sloten, beekjes rivieren, meren, plassen en overige waterbergingsgebieden.
Waterhuishouding: wijze waarop water in een bepaald gebied wordt opgenomen, zich verplaatst en afgevoerd wordt.
Waterwingebied: een wettelijk beschermd gebied waar grond- of oppervlaktewater wordt gewonnen en behandeld om te dienen als drinkwater. Het is een cruciaal gebied voor de openbare drinkwatervoorziening.
Wensen- en bedenkingenprocedure: een wettelijk instrument dat het college van B&W verplicht om de gemeenteraad vooraf te informeren en te raadplegen bij bepaalde ingrijpende besluiten, zodat de raad de kans krijgt om wensen en bedenkingen kenbaar te maken.
Woningsplitsing: het juridisch en bouwkundig opdelen van een enkele bestaande woning (meestal een groot woonhuis) in twee of meer zelfstandige, kleinere woningen.
Woningvoorraad: het totaal aan zowel koop- als huurwoningen die voor bewoning geschikt zijn in een gemeente.
Woonzorg (concepten/zones/vormen): woonzorg is een combinatie van zorg en wonen, bedoeld voor mensen die niet meer zelfstandig kunnen wonen (bijvoorbeeld door ouderdom). Bij woonzorg ontvangen ze zorg die ze nodig hebben in een zo zelfstandig mogelijke omgeving.
Zelfbindend: juridisch principe dat een regel, plan of beleid alleen verplicht is voor het bestuursorgaan of de partij die het zelf heeft vastgesteld, en niet direct burgers of bedrijven verplicht.
Zelfredzaamheid: het vermogen van inwoners om zelfstandig de dagelijkse taken uit te voeren, hun eigen leven in te richten en zo min mogelijk afhankelijk te zijn van professionele zorg of maatschappelijke ondersteuning.
3‑30‑300 regel: een vaak gehanteerde vuistregel voor een gezonde en natuurinclusieve leefomgeving: vanuit elke woning of elk bedrijf is er zicht op drie bomen. Uitgangspunt voor uit- en inbreidingslocaties is 30% bomenbladerdek. In bestaande wijken is het uitgangspunt ook 30% bomenbladerdek, als dit niet haalbaar is kan een klein deel van die 30% worden gerealiseerd met struik(gewas). Vanuit elke woning of bedrijf is op maximaal 300 meter een park of groene openbare ruimte (een koelteplek waar men kan sporten en recreëren).
Kopieer de link naar uw clipboard
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/gmb-2026-428269.html
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.