Beleidskader lokaal eigendom Gemeente Zuidplas

Inleiding

Gemeente Zuidplas geeft met dit beleidskader Lokaal Eigendom opvolging aan de afspraken over lokaal eigendom uit het Klimaatakkoord en de RES van de RES-regio Midden-Holland. In het klimaatakkoord en in het voorstel voor actualisering van de provinciale omgevingsverordening is het streven naar 50% lokaal eigendom bij zon- en windprojecten opgenomen. Hier is voor gekozen, omdat de verantwoordelijkheid dan in gelijke delen door een commerciële initiatiefnemer en lokale eigenaren wordt gedeeld.

Gemeente Zuidplas vindt maatschappelijke acceptatie van hernieuwbare energieprojecten van groot belang. Om dat te bereiken wil Gemeente Zuidplas dat de baten en lasten van hernieuwbare energieprojecten goed verdeeld zijn. Dit kan via lokaal eigendom, waarbij omwonenden medeeigenaar zijn van een energieproject. Maar ook via aanvullende financiële participatie of andere vormen van toegevoegde waarde voor de omwonenden. Denk bijvoorbeeld aan een gebiedsfonds waarmee maatschappelijke projecten kunnen worden uitgevoerd of een investering in een stuk natuur.

In dit beleidskader geeft Gemeente Zuidplas de kaders mee voor lokaal eigendom en aanvullende financiële participatie/toegevoegde waarde voor de omwonenden in energieprojecten in de gemeente.

1 Doel

Via lokaal eigendom en aanvullende financiële participatie/toegevoegde waarde voor omwonenden, wil Gemeente Zuidplas de maatschappelijke acceptatie van hernieuwbare energieprojecten vergroten.

Daarnaast wil Gemeente Zuidplas daarmee zorgen dat inwoners zeggenschap hebben bij de ontwikkeling en exploitatie van energieprojecten in hun omgeving. En dat een deel van de opbrengsten van de projecten terugvloeien in de lokale gemeenschap. Zowel financieel als maatschappelijk.

2 Doelgroep

Dit document is van belang voor de volgende doelgroepen:

• *De initiatiefnemers van energieprojecten - denk bijvoorbeeld aan (een combinatie van) een burgerinitiatief, energiecoöperatie, publieke partijen, lokale ondernemers of commerciële partijen - zodat zij weten aan welke uitgangspunten voor lokaal eigendom en financiële participatie hun initiatief voor een hernieuwbaar energieproject moet voldoen om in aanmerking te komen voor een vergunning.

• **De omgeving/omwonenden: inwoners uit de gemeente en verdere gebruikers van het gebied; zodat zij weten welke opties er zijn om (financieel) te participeren in het energieproject.

• De gemeentelijke organisatie (gemeenteraad, college van B&W en de ambtelijke organisatie); zodat zij weten hoe ze vergunningsaanvragen moeten beoordelen op basis van lokaal eigendom en financiële participatie.

3 Definitie van lokaal eigendom

Lokaal eigendom gaat over eigenaarschap en over de belangen van de omgeving. Bij lokaal eigendom zijn lokale partijen (mede-)eigenaar van een energieproject. Onder lokale partijen verstaan we in ieder geval direct omwonenden en inwoners die al dan niet verenigd zijn in een (energie)coöperatie. Daarnaast kunnen ook publieke partijen (zoals de gemeente zelf) en lokale ondernemers horen bij lokale eigenaars van een energieproject.

Lokaal eigendom geeft de lokale omgeving zeggenschap over de ontwikkeling en landschappelijke inpassing van energieprojecten en over de revenuen die voortkomen uit die projecten. Door de lokale omgeving zeggenschap te geven, kan er binnen het project ook een eerlijke verdeling van de lusten en lasten worden afgesproken. Dit alles draagt bij aan de maatschappelijke acceptatie van energieprojecten.

3.1 Wat is het verschil tussen lokaal eigendom en aanvullende vormen van financiële participatie?

Lokaal eigendom onderscheidt zich van andere vormen van financiële participatie door het feit dat één of meerdere lokale partijen voor een deel risicodragend eigenaar wordt van een energieproject en daarmee ook zeggenschap heeft over het project in de ontwikkel- en exploitatiefase.

Lokaal eigendom betekent dus ook risicodragen. Niet iedereen wil of kan mede-eigenaar zijn van een energieproject. Daarom wordt lokaal eigendom gecombineerd met aanvullende vormen van financiële participatie/toegevoegde waarde voor omwonenden. Denk aan een gebiedsfonds waarmee maatschappelijke projecten kunnen worden uitgevoerd, een investering in een stuk natuur, grondvergoedingen en/of financiële deelneming. Zo kunnen ook omwonenden die geen risico willen dragen lusten en baten ervaren van het energieproject, wat de maatschappelijke acceptatie verder vergroot.

3.2 Kernpunten lokaal eigendom en aanvullende financiële participatie Gemeente Zuidplas

De kernpunten van lokaal eigendom en aanvullende financiële participatie voor Gemeente Zuidplas

zijn:

• 1. Verdeling van baten en lasten: Er wordt een voor de omgeving acceptabele verdeling van baten en lasten afgesproken en het project draagt bij aan maatschappelijke acceptatie van energieprojecten;

  • o Zeggenschap: De lokale omgeving krijgt medezeggenschap over de ontwikkeling en landschappelijke inpassing van de projecten en de opbrengsten;

  • o Verdeling van opbrengsten;

  • o Collectief eigenaarschap: de inwoner krijgt de kans om mee te doen.

• 2. De aanpak van energieprojecten: Naast marktbelangen moeten de belangen van de omgeving een rol spelen in de realisatie van en participatie in energieprojecten;

• 3. Toegevoegde waarde voor omgeving: Het project moet naast financiële opbrengsten ook waarde toevoegen voor de lokale omgeving (landschappelijk, maatschappelijk).

Daarom streeft Gemeente Zuidplas naar minimaal 50% lokaal eigendom per project, in combinatie met (daarbovenop) aanvullende vormen van financiële participatie of toegevoegde waarde voor de omgeving. Daarbij:

• Verwacht Gemeente Zuidplas dat initiatiefnemers de gedragscode voor zon op land ondertekenen en volgen.

• Voert Gemeente Zuidplas regie op hoe aanvullende vormen van financiële participatie en toegevoegde waarde voor de omgeving een plek krijgt binnen lokale energieprojecten. Zie toelichting onder kopje participatieproces.

4 Participatieproces

Gemeente Zuidplas vindt een zorgvuldig participatieproces over hernieuwbare energieprojecten van groot belang voor het maken van goede afspraken over lokaal eigenaarschap. Dit vraagt inspanningen van de initiatiefnemer* (zie definitie onder kopje doelgroep). Deze moet tijdens de planvorming in gesprek met de lokale omgeving in een participatietraject.

Wat onder 'lokale omgeving' wordt verstaan, wordt bepaald per project, waarbij Gemeente Zuidplas graag ziet dat de lokale omgeving ten minste bestaat uit omgevingspartijen zoals lokale inwoners(collectieven), coöperaties, lokale bedrijven, lokale verenigingen en lokale overheden.

Gemeente Zuidplas vraagt de initiatiefnemer van een energieproject om in een vroeg stadium van de planvorming een participatietraject te starten met de lokale omgeving om zo een goed beeld te krijgen van de wensen van de lokale omgeving, onder andere ten aanzien van financiële participatie en toegevoegde waarde van het project voor het gebied. In een participatieplan beschrijft de initiatiefnemer van een energieproject hoe dit participatieproces met de lokale omgeving wordt gevoerd. De initiatiefnemer legt de gezamenlijk gemaakte afspraken over van financiële participatie en toegevoegde waarde van het project voor het gebied vervolgens vast in een omgevingsovereenkomst.

Voor de invulling van participatie verwijzen we naar het Kader Participatie Zuidplas.

4.1 Participatieplan voor energieprojecten

Het participatieplan wordt door de initiatiefnemer, in samenspraak met gemeente Zuidplas opgesteld en de gemeente toetst of het plan wordt uitgevoerd zoals afgesproken. Gemeente Zuidplas ziet in het participatieplan bij voorkeur terug:

• Welke inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties als lokale omgeving deelnemen aan het participatieproces en waarom;

• Op welke wijze de lokale omgeving deelneemt aan het participatieproces, met een vooruitblik naar participatie tijdens de bouw- en exploitatiefase;

• Hoe de lokale omgeving op de hoogte wordt gehouden van het project en waar informatie over het hernieuwbare energieproject beschikbaar is;

• Op welke wijze wordt verkend wat de wensen van de lokale omgeving ten aanzien van financiële participatie en toegevoegde waarde voor de omgeving zijn;

• Hoe de initiatiefnemer zich inspant om met de lokale omgeving tot afspraken te komen over financiële participatie en toegevoegde waarde van het project voor de omgeving;

• Hoe de initiatiefnemer de afspraken met de lokale omgeving wenst vast te leggen en hoe alle partijen kunnen toezien op de naleving van de afspraken;

De gemeente Zuidplas verwacht van de initiatiefnemer dat het participatieproces conform het eigen participatieplan wordt vormgegeven. Indien de initiatiefnemer onvoldoende inspanningen verricht om de lokale omgeving te laten participeren, kan dat voor de gemeente reden zijn de gewenste planologische medewerking niet te verlenen.

Bijlage: Rol van de gemeente

De Gemeente Zuidplas kiest bij voorkeur voor een stimulerende rol bij het realiseren van hernieuwbare energieprojecten. Dit betekent dat Gemeente Zuidplas regie pakt op wat, waar en wanneer wordt ontwikkeld. Gemeente Zuidplas houdt hierdoor aan de voorkant relatief veel regie en laat dit gedurende het proces richting uitvoering meer en meer los.

Voor lokaal eigendom betekent dit dat Gemeente Zuidplas:

• 1. De rol van lokale initiatieven faciliteert, door middel van:

  • a. Stimuleren:

    De gemeente stimuleert dat er lokale initiatieven (bijv. energiecoöperatie) ontstaan, die zich opwerpen voor het vertegenwoordigen van ‘lokaal eigendom’

  • b. Faciliteren:

    De gemeente ondersteunt lokale initiatieven. Hieronder valt bijvoorbeeld het op gang helpen van een lokaal initiatief met adviezen, opzetten van een administratie, communicatie naar de burgers etc. Ook financiële ondersteuning is mogelijk. Ook de provincie kan op verschillende manieren ondersteunen, net als koepelorganisaties van energiecoöperaties zoals Energie Samen.

• 2. De rol van lokale initiatieven activeert, door middel van:

  • a. Garanderen: Projectontwikkeling kost geld. In het begin gaat het om relatief weinig kosten met een hoog risicoprofiel; allengs nemen de kosten toe, maar neemt het risico af. Lokale initiatieven hebben moeite om voor de eerste fase de benodigde middelen bij elkaar te brengen. De overheid kan bijvoorbeeld helpen door zich hiervoor garant te stellen of door actief grondbeleid te voeren en op die manier grond ter beschikking te stellen aan initiatieven. Het is belangrijk dat de gemeente zich op een vroeg moment uitspreekt over de gemeentelijke kosten t.b.v. het project, zoals aanvraag vergunning/leges, grondkosten (indien gemeentelijke grond), WOZ etc.

  • b. Financieren:

    De provincie en/of gemeenten kunnen een lening verstrekken voor de ontwikkeling en realisatie van een project, mogelijk tegen aantrekkelijke voorwaarden. Hiervoor kan men het eigen Treasury beleid aanpassen