Gebiedsanalyse & focus 2026-2027 verstevigen sociale basis Castricum

Deel I: Gebiedsanalyse verstevigen sociale basis gemeente Castricum 2026-2027

Leeswijzer

Voor u ligt de gebiedsanalyse 2026-2027 voor het verstevigen van de sociale basis van de gemeente Castricum. Het document “Gebiedsanalyse & focus 2026-2027 verstevigen sociale basis Castricum” bestaat uit twee delen. Voorliggend eerste deel schetst de beleidsmatige kaders, doelen en opgaven én presenteert een cijfermatige analyse op de belangrijkste opgaven, thema’s en ontwikkelingen met betrekking tot de sociale basis in de gemeente Castricum. Het document bestaat uit verschillende hoofdstukken die elk een specifiek onderwerp behandelen. In deel 2 worden de opgaven en thema’s, op basis van de analyse in deel I concreet vertaald naar beoogde resultaten voor de jaren 2026 en 2027.

Deel I is als volgt opgebouwd:

Het begint met een inleiding met daarin de bestuurlijke kaders: het integraal beleidskader, evenals de lokale doelstellingen en wettelijke taken van de gemeente Castricum. Vervolgens wordt een overzicht gegeven van de opgaven, thema’s en focuspunten, gevolgd door een overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen en trends die betrekking hebben op de sociale basis in de gemeente Castricum. Daarna volgt een analyse van (nieuwe) cijfers, een verdieping op basis van actuele cijfers over verschillende opgaven zoals Gezond en kansrijk opgroeien, Bestaanszekerheid en Gezond en vitaal ouder worden. Tot slot bevat deel I een bijlage met een vergelijking van de huidige analyse met het gebiedsplan van 2025, inclusief een overzicht van veranderingen en trends.

Het doel van deze gebiedsanalyse is om zowel beleidsmatig als operationeel inzicht te bieden in de sociale basis van de gemeente Castricum en om richting te geven aan de inzet op de belangrijkste thema’s die bijdragen/bij dienen te dragen aan het verstevigen van de sociale basis. De gebiedsanalyse 2026-2027 bevat cijfers uit de volgende bronnen: Dashboard Zaffier, Veiligheidsmonitor, Woonmonitor, Monitor Jeugd en WMO, GGD gezondheidsatlas en (prognose-) cijfers van CBS.

Opbouw deel II:

Voorliggende gebiedsanalyse is gevoed met de input van de gebiedstafel met ruim 60 maatschappelijke partners op 8 april 2025. De opgaven: Gezond en kansrijk opgroeien, Bestaanszekerheid en Gezond en vitaal ouder worden en de bijbehorende thema’s zijn getoetst bij de partners. De huidige focuspunten voor 2025 zijn besproken en voor 2026 en 2027 aangescherpt waar nodig. In de bijlage van het tweede deel staat ook een ‘was-wordt’-tabel waarin de bestuurlijke prioriteiten van het Integraal Beleidskader “Iedereen doet mee” zijn vertaald naar de drie opgaven en de thema’s die daaronder vallen.

Inleiding

In het Integraal beleidskader Sociaal Domein: ‘Iedereen doet mee’ is de strategische koers op hoofdlijnen vastgelegd. Met deze koers werken we aan de doelstellingen op de sociale opgaven; we ondersteunen inwoners in het behouden van de eigen regie en houden problemen zo klein mogelijk. Dit bevordert zelfredzaamheid, voorkomt persoonlijk leed, gaat escalatie tegen en drukt zorgkosten. We werken aan dit perspectief langs de volgende principes:

• 1. We werken vanuit de inwoner en zijn/haar leefwereld

• 2. We bewegen ons meer richting preventie

• 3. We maken duidelijke keuzes

• 4. We organiseren ons eenvoudig

De gemeente speelt een centrale rol in de uitvoering van verschillende wettelijke taken waaronder de Jeugdwet, Participatiewet, WMO 2015 en verschillende onderwijswetten. Ook is de gemeente vanuit deze wettelijke taken verantwoordelijk voor preventie en het coördineren van samenwerking met andere domeinen, zoals onderwijs, gezondheidszorg, veiligheid en werk. Voortkomend uit onze wettelijke taken zien wij twee basistaken:

• 1. Verstevigen van de sociale basis

• 2. Bieden van passende ondersteuning

Bovenstaande is verwoord in een missie die door zowel Castricum, Heiloo Uitgeest en Bergen als één gezamenlijke kernboodschap wordt uitgedragen.

Naast het lokale perspectief is de gemeente verantwoordelijk voor de uitvoering van verschillende landelijke en regionale programma’s zoals het Integraal Zorg Akkoord (IZA), het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), Sportakkoord II sport versterkt Castricum, de Hervormingsagenda Jeugd en de Regionale Uitvoeringsagenda Onderwijs. Ook binnen deze programma’s vormen stijgende zorgkosten, beperkte financiële middelen en toenemende personeelstekorten de grootste uitdaging. Daarom is de centrale doestelling van -zowel het lokaal, regionaal als landelijk beleid- om de zorg en ondersteuning kwalitatief goed, betaalbaar en toegankelijk te houden voor onze inwoners. De inzet op preventie, waaronder het verstevigen van de sociale basis, is daarbij een belangrijk speerpunt.

De gemeente Castricum richt zich met haar beleid op de inwoners die de meeste ondersteuning nodig hebben in het terugkrijgen of behouden van de eigen regie, het deelnemen in de maatschappij en/of een groot risico hebben op gezondheidsachterstanden. Dit zodat iedereen kan (blijven) meedoen in de samenleving. Met dit beleid geeft de gemeente prioriteit aan initiatieven die bijdragen aan de betaalbaarheid van zorg en ondersteuning. De gebiedsanalyse richt zich op deze inwoners.

We brengen de landelijke en regionale ontwikkelingen samen met onze lokale bestuurlijke prioriteiten en lokale data, aangevuld met de ervaringen uit de praktijk. Dit is vertaald in drie opgaven. Deze opgaven zijn uitgewerkt in een aantal themas in 2026-2027. Deze thema’s geven concrete handvatten voor de inzet op onze basistaak; het verstevigen van de sociale basis. Elke twee jaar wordt de gebiedsanalyse herijkt, waarmee we ook steeds de focus in de dorpen van Castricum scherp houden. Het is, kortom, een document in ontwikkeling.

Opgaven, thema’s en focuspunten

In de afgelopen jaren (2023-2025) hebben we voor het verstevigen van de sociale basis drie opgaven geformuleerd. Binnen deze opgaven hebben wij in eerdere gebiedsplannen accenten geformuleerd.

1. Gezond en kansrijk opgroeien

• Kansrijke Start; doelgroep: -9 maanden tot 2 jaar en hun ouders;

• Sociaal emotioneel welbevinden van kinderen (4-12 jaar);

• Psychisch en lichamelijk welbevinden van jongeren (12-23 jaar).

2. Bestaanszekerheid

• Signaleren van (verborgen) armoede, doelgroep: inwoners met inkomensproblematiek, speciale aandacht voor laaggeletterdheid;

• Stimuleren van regie en zelfredzaamheid, doelgroep: jongvolwassenen en nieuwkomers.

3. Gezond en vitaal ouder worden

• Mobiliteit, doelgroep: ouderen en inwoners met chronische ziekte of beperking;

• De gevolgen van vergrijzing, doelgroep: ouderen, mantelzorgers en vrijwilligers;

• Inclusie, doelgroep: alle inwoners en speciale aandacht voor mensen met een beperking, chronisch zieken.

Deze gebiedsanalyse, gericht op de jaren 2026-2027, sluit aan op de verschillende uitvoeringstaken van de gemeente op gebied van preventie. De drie opgaven zijn opgedeeld in thema’s. Deze thema’s zijn een vertaling van zowel landelijke en regionale ontwikkelingen als de bestuurlijke prioriteiten uit het Integraal beleidskader ‘Iedereen doet mee’. De eerder geformuleerde accenten worden in de indeling voor 2026-2027 onder thema’s opgenomen. Op basis van een analyse van cijfers, aangevuld met de kennis en ervaring -van partners, belangbehartigers en vertegenwoordigers van inwonersgroepen- worden binnen deze thema’s concrete focuspunten geformuleerd waaraan doelen en resultaten gekoppeld worden.

Voor de gemeente Castricum zijn de volgende opgaven en thema’s vastgesteld (rechts weergegeven in cirkels):

Ontwikkelingen en trends Castricum

Hierna delen we de cijfermatige trends en ontwikkelingen die voor de gebiedsanalyse & focus 2026-2027 van toepassing zijn. We delen een analyse van -waar mogelijk- nieuwe cijfers en verkennen tijdens de gebiedstafels de lokale ontwikkelingen en ervaringen van onze partners in de gemeente. De cijfers vormen samen met de ontwikkelingen en ervaringen in Castricum de basis voor de focuspunten voor de periode 2026-2027. De hoofdconclusie voor de gebiedsanalyse 2025 was dat het heel goed gaat in Castricum. Op basis van de cijfers en prognoses in deze analyse is de conclusie is voor 2026-2027 onveranderd. We delen de meest opvallende conclusies met betrekking tot de actuele cijfers. In de bijlage vindt u meer achtergrondinformatie.

De gemeente Castricum heeft afgerond een oppervlakte van 6.040 hectare. De gemiddelde dichtheid van adressen is 1.349 per km2. Het feit dat de gemeente Castricum zich uitstrekt over vijf dorpen met ieder hun eigen identiteit heeft consequenties voor de spreiding en bereikbaarheid van de activiteiten van de sociale basis en van maatschappelijke voorzieningen. Voor de beschrijving van de opgave van de gemeente Castricum maken we gebruik van de volgende indeling: Akersloot, Castricum & Bakkum, De Woude en Limmen.

De prognose van de leeftijdsopbouw in Castricum vanaf 2025 tot 2035 wordt in de afbeelding hieronder weergegeven. De verwachting is dat de totale omvang 65+’ers in Castricum toeneemt met 1.640 personen (van 9.880 in 2025 tot 11.520 personen in 2035 bron: CBS):

Aan de basis van de eerdere gebiedsplannen (2023-2025) stond de kwetsbaarheidsscore. Dit is een score die kwetsbare inwoners identificeert door kenmerken als werk, opleiding, inkomen, eenzaamheid en gezondheid te combineren. Deze scores hebben in de basis geholpen om verschillen zichtbaar te maken op de schaal van kernen en wijken in gemeente Castricum. Inmiddels beschikken wij over meer eigen bronnen met lokale cijfers. Vanuit deze bronnen kan een verdieping worden gemaakt op de basis die vanuit de kwetsbaarheidsmonitor is gelegd in de voorgaande gebiedsplannen. Afgelopen jaren hebben we gezien dat bij deze schaal en demografische opbouw er geen dusdanig grote verschillen (in die korte tijd) zijn dat het invloed heeft op de opgaven. Daarom is de kwetsbaarheidsscore niet meegenomen in de gebiedsanalyse 2026-2027.

Lokale ontwikkelingen

Voor 2026 worden voor gemeenten, en dus ook voor de gemeente Castricum, teruglopende rijksinkomsten voorzien. Dit maakt dat ook voor de gemeente Castricum voor 2026 ombuigingen noodzakelijk zijn. De gebiedstafel voor 2026- 2027 en daarna de gebiedsanalyse & focus 2026-2027 helpen om bij teruglopende beschikbare middelen voor 2026 op basis van de focuspunten keuzes te kunnen maken binnen het aanbod van de sociale basis. Daarmee werken we samen met de partners ook in tijden van schaarsere middelen aan de doelen van het integraal beleidskader sociaal domein: “Iedereen doet mee”. Het vraagt om samenwerking binnen de sociale basis. Bijvoorbeeld in multifunctionele gebouwen of met activiteiten en ondersteuning. Hierbij moet de gebiedsanalyse & focus verstevigen sociale basis 2026-2027 inzicht geven waar kansen liggen of waar de opgave hierom vraagt.

Recente ontwikkelingen

In de gemeente Castricum is een doelmatigheidsanalyse uitgevoerd op basis waarvan subsidies zijn getoetst aan de subsidieregelingen en de onderliggende beleidskaders in de gemeente Naast nieuwbouw met 30% sociale huurwoningen worden ook tijdelijke woningen gere- aliseerd. Deze tijdelijke woningen komen tegemoet aan de grote behoefte aan woningen. Recent zijn in Castricum 96 tijdelijke woningen gerealiseerd voor de doelgroepen statushou- ders, spoedzoekers en starters. De gemeente zoekt naar meer locaties voor flexwoningen. Naar verwachting wordt in 2025 wordt een besluit genomen over de realisatie van een zwembad op sportcomplex Noord-End in Castricum. Extra aandacht aan jongeren met suïcidale gedachten, door de plaatsing van bordjes in de buitenruimte en informatie op VO-scholen. Via een QR-code worden jongeren doorgelinkt naar 113 waar zij verder geholpen worden. Er is een coalitie laaggeletterdheid opgezet in samenwerking met partners en Stichting Lezen en schrijven, er gaat een regioplan ontwikkeld worden waaraan partners zich verbinden om de laaggeletterdheid omlaag te brengen.

Analyse van nieuwe cijfers voor gebiedsanalyse & focus 2026-2027

■ Gezond en KansrijK opgroeien

In 2024 zijn nieuwe cijfers gepubliceerd voor de gezondheidsmonitor jongvolwassen (16-23 jaar) en de kindermonitor (0-11 jaar). Voor jeugd (2e/4e klas VO) zijn nog geen nieuwe cijfers gepubliceerd en baseren we ons op de gezondheidsmonitor Jeugd 2023. Hieronder volgen de thema’s met bijbehorende belangrijkste cijfers van Gezond en Kansrijk opgroeien. Op onderdelen is er wederzijdse beïnvloeding of samenhang tussen de thema’s.

kansrijke start

Kansrijke start gaat over vroege ontwikkeling van een kind, oftewel de periode van de zwangerschap tot het tweede levensjaar. Door gezinnen en kinderen in de vroege levensfase beter te ondersteunen, kunnen gezondheidsproblemen, achterstanden in ontwikkeling, en andere zorgbehoeften vroegtijdig worden opgespoord en aangepakt. Dit voorkomt gezondheidsproblemen, maatschappelijke uitval en oplopende zorgkosten op lange termijn.

cijfers

Onderstaand de data voor het thema met onder andere de belangrijke risicofactoren die een kansrijke start van kinderen kunnen belemmeren:

* Landelijk cijfer van NJI. Dit betreft niet direct ernstige hechtingsproblematiek, maar het kind of de jongere ervaart (iets) meer onzekerheid ten opzichte van zichzelf en de ouders dan veilig gehechte kinderen.

onderwijs en ontwikkeling

De gemeente is verantwoordelijk voor uitvoering van verschillende wettelijke taken rondom het onderwijs. Daaruit volgt dat de gemeente onder andere een rol speelt bij passend onderwijs, onderwijskansenbeleid, volwasseneneducatie en vroeg- en voorschoolse educatie (VVE) is bedoeld voor jeugdigen tussen 2,5 en 4 jaar met een risico op een onderwijsachterstand. VE is gericht op het bevorderen van onderwijskansen.

cijfers

Omdat jeugdigen veelal buiten de eigen woonplaats naar school gaan, zijn de onderstaande regionale cijfers relevant.

Voortijdig schoolverlaters

Voortijdig schoolverlaters zijn jeugdigen tussen 12-23 jaar die gestopt zijn met school zonder het behalen van een startkwalificatie.

	Noord-Kennemerland		Landelijk
	Absoluut aantal	%	%
VO	83	0,52%	0,54%
MBO	419	6,62%	6,53%
VAVO	15	11,81%	11,26%

Voorschoolse educatie (VE):

Op peildatum 1 januari 2024 hadden 38 kinderen in Castricum een VE indicatie. Hiervan zaten 31 kinderen daadwerkelijk op een VE-locatie. Het bereik van het aantal kinderen met een VE indicatie is 81,5% (31 van 38). Dit is gelijk aan het gemiddeld landelijk bereik van de VE dat ligt tussen 80-90%.

In totaal zijn er in Castricum 4.937 leerlingen (tussen de 5-18 jaar). Er zijn 6 leerplichtigen niet ingeschreven bij een onderwijsinstelling. Bij 196 leerlingen is sprake van verzuim. Dat kan worden opgesplitst in luxe (3%), wettelijk (38%) en overig verzuim (59%).

Luxe verzuim is bijvoorbeeld dagen voorafgaand aan vakanties, wettelijk verzuim is zonder geldige reden en overig verzuim: bijvoorbeeld als gevolg van achterliggende problematiek.

veilige leefomgeving

Naast dat het belangrijk is dat jeugdigen een veilige thuissituatie en positief opvoedklimaat genieten, is het ook nodig dat de openbare ruimte fysiek en digitaal online veilig is voor jeugdigen door afwezigheid van overlast, pesten, (cyber)criminaliteit en geweld.

cijfers

Onderstaand de data voor het thema gesplitst in de thuis- en leefomgeving.

Thuis

9,8% van de jongvolwassenen heeft te maken (gehad) met lichamelijke en/of geestelijke mishandeling in thuissituatie. 1,5% heeft nu te maken met geestelijke en/of lichamelijke mishandeling (16-25 jaar).

Leefomgeving

Pestcijfers op school
	4 t/m 7 jaar	8 t/m 11 jaar	2e en 4e klassers
Op school	9%	18%	5%

Onder de 2e en 4e klassers wordt er niet alleen op school gepest maar ook online. 4,4% geeft aan dat zij regelmatig online worden gepest, dat is hoger dan het landelijk gemiddelde (3,6%).

gezondheid en leefstijl

Het thema gezondheid en leefstijl voor jeugdigen verwijst naar de fysieke, mentale en sociale factoren die invloed hebben op het welzijn van jongeren. Het gaat om gezonde voeding, voldoende beweging en het voorkomen van risicogedrag (zoals roken, alcohol, gokken of problematisch gamen).

cijfers

Bewegen

	4 t/m 11 jaar	2e en 4e klassers	16 t/m 25 jaar
Minstens 1 uur per dag	38,4%	20,5%
Minstens een half uur per dag			30,8%

mentale gezondheid

Mentale gezondheid van jongeren verwijst naar hun emotionele, psychologische en sociale welzijn.

Het beïnvloedt hoe ze omgaan met stress, relaties en dagelijkse uitdagingen.

cijfers

Mentale gezondheid op leeftijd uitgesplitst:

■ Bestaanszekerheid

zelfredzaamheid en participatie

Zelfstandigheid en participatie omvat het uitgroeien van jongeren tot zelfstandige volwassenen, die meedoen in de samenleving. Dit is een fase waarin ze de overgang maken van jeugd naar volwassenheid en waar jongeren de verantwoordelijkheid krijgen rondom keuzes over financiën, werk/onderwijs en wonen.

cijfers

Het gaat hier bij deze cijfers over jongvolwassenen (16-25 jaar).

financiële zekerheid

Financiële zekerheid biedt volwassenen de gelegenheid om deel te nemen aan activiteiten, anderen te ontmoeten en een sociaal netwerk te kunnen opbouwen. Zonder financiële zekerheid kan men zich niet inzetten voor een ander en actief deelnemen aan de maatschappij. Minimahuishoudens

hebben een inkomen tot 120% van het Wettelijk sociaal minimum.

cijfers

Uit onderzoek blijkt dat:

• Geldzorgen, schulden en armoede een negatieve invloed hebben op zowel fysieke als mentale gezondheid.

• Het risico op chronische ziekten en psychische aandoeningen - en daarmee de zorgvraag en kosten- toeneemt wanneer het inkomen lager is.

• Alleenstaande ouderen met een chronische ziekte en een laag inkomen en echtparen met kinderen de meeste moeite hebben met rondkomen.

Minima

Dashboard Zaffier 2023

Onzichtbare armoede:

569 huishoudens zijn in beeld, nog eens 242 huishoudens maken geen gebruik van gemeentelijke ondersteuning maar vallen wel binnen de groep met een inkomen tot 120% Wsm. Het gaat hierbij voornamelijk om mensen die werken met een laag inkomen en ouderen met alleen AOW.

■ Gezond en vitaal ouder worden

Voor volwassenen is sinds 2022 nog geen nieuwe gezondheidsmonitor gepubliceerd. Hieronder volgen de thema’s voor Vitaal en gezond ouder worden inclusief toelichting en bijbehorende cijfers.

ontwikkeling en ontplooiing

De maatschappij, communicatiemiddelen en zorg veranderen. Digitalisering, technische ontwikkelingen en E-health oplossingen maken scholing en ontwikkeling noodzakelijk voor degenen die een achterstand hebben of dreigen te krijgen op het gebied van taalvaardigheden en digitale kennis.

cijfers

Laaggeletterdheid

• Laaggeletterden hebben moeite om informatie over ziekte en gezondheid te vinden, tebegrijpen en toe te passen. Ze hebben daardoor meer kans op gezondheidsproblemen.

• Zij zijn o.a. minder zelfredzaam, minder sociaal actief en vaker ziek.

• De toenemende digitale communicatie, ook binnen de zorg, vraagt voor een grote groep ouderen en laaggeletterden de nodige aandacht.

Laaggeletterdheid in Castricum naar achtergrond:

wonen en veilige leefomgeving

Volwassenen willen en moeten zo lang mogelijk zelfstandig en veilig thuis blijven wonen. Voorwaarde is dat de woonruimte geschikt is – of kan worden gemaakt- of dat doorstroom mogelijk is. Zij moeten zich zelfstandig veilig kunnen verplaatsen binnen hun omgeving. Zowel de fysieke veiligheid in de

openbare ruimte is hierbij belangrijk - zoals voldoende verlichting en toegankelijkheid voor rollator en rolstoel - als ook een omgeving zonder geweld, misbruik, verwaarlozing en criminaliteit.

cijfers

Ouderen en wonen

• Castricum telt ongeveer 16.000 huishoudens, waarvan de meeste (34%) bestaan uit één persoon. Landelijk is dit 19%. Door de vergrijzing zal het aantal eenpersoonshuishoudens dat bestaat uit alleenwonende ouderen verder toenemen in Castricum.

• Naast geschikte woningen en/of woningaanpassingen is ook de inrichting van de openbare ruimte belangrijk in het ondersteunen van het langer zelfstandig thuis blijven wonen.

• Door de vergrijzing is er een groeiend aantal inwoners dat minder mobiel wordt.

• Doordat meer ouderen langer zelfstandig thuis wonen en er een verschuiving plaatsvindt van intra- naar extramurale zorg wonen er meer kwetsbare inwoners in de wijken.

• Cijfers rondom leefbaarheid (sociale cohesie en leefbaarheid) zijn in Castricum beter dan landelijk

Voelt zich wel eens onveilig in de eigen buurt

Exclusief De Woude in verband met het ontbreken van cijfers.

gezondheid en leefstijl

Om gezond en vitaal ouder te worden moeten volwassenen een leven lang actief kunnen blijven en hebben zij voldoende mogelijkheid te bewegen op een wijze die voor hen passend is. Gezond leven en gezonde voeding zijn belangrijk en iedereen heeft de mogelijkheid dit voor zichzelf te regelen.

cijfers

Gezondheid en bewegen

Ervaart de eigen gezondheid als (zeer) goed

Voldoet aan de beweegrichtlijn

Matig tot ernstigovergewicht

Is een overmatige alcoholdrinker

Valrisico

Van de inwoners van 65 jaar of ouder heeft een verhoogd valrisico (veiligheid.nl). Alcoholgebruik, cognitieve stoornissen en visuele en auditieve beperkingen vergroten het risico op vallen. Na een valincident neemt het risico op langdurige gezondheidsproblemen sterk toe (prognose zorgkosten 2025 n.a.v. valincidenten € 4,9 mln).

Alcoholgebruik volwassenen en ouderen

Het alcoholgebruik onder volwassenen is hoog en minder inwoners voldoen aan de alcohol- richtlijn dan in Nederland en Noord-Holland Noord gemiddeld.

Voldoet aan de alcoholrichtlijn

Drinkt alcohol

Is een zware drinker

mentale gezondheid

Mentale gezondheid heeft een directe invloed op fysieke gezondheid. Een zinvolle invulling van tijd (dagbesteding) en je verbonden voelen met anderen, bevordert de mentale gezondheid.

cijfers

• De mentale gezondheid van de inwoners van Castricum is goed, al ervaart ruim 16% van de volwassenen (zeer) veel stress. De meeste inwoners zijn echter weerbaar en in staat om te gaan met stressvolle gebeurtenissen.

• In Castricum geeft 29,3% van de volwassenen aan zich eenzaam te voelen. Het percentage volwassenen dat zich matig tot ernstig eenzaam voelt is gestegen.

• De mentale gezondheid van jongvolwassenen vraagt blijvend aandacht. Deze is verslechterd in de periode van 2017-2024. Cijfers hiervan zijn opgenomen bij de opgave Gezond en Kansrijk opgroeien.

• In 2022 woonden er 860 mensen met dementie in Castricum. Daarvan woont 75% (nog) thuis. Het aantal ouderen met dementie zal in Castricum verdubbelen de komende jaren. De prognose van het verwachte aantal mensen met dementie ligt in 2030 op 1.200 personen, dat is een toename van bijna 40% (bron: Alzheimer Nederland).

• De mantelzorg voor een partner (of ouder) is zwaar, ondersteuning of hulp wordt vaak laat gezocht. 15,1% van de inwoners van Castricum van 18 jaar of ouder geeft op dit moment mantelzorg. Het aantal mantelzorgers zal door de vergrijzing en het beleid op langer thuis wonen toenemen de komende jaren.

• Inwoners met de laagste inkomens (tot 120% ) hebben vaker last van stress en andere mentale problemen, ervaren meer eenzaamheid en ze komen vaker bij de huisarts .

zelf- en samenredzaamheid

Om zo lang mogelijk thuis te kunnen blijven wonen is, bij het ouder worden, in toenemende mate zorg en ondersteuning vanuit eigen netwerk noodzakelijk. De sociale infrastructuur (inclusief sport en cultuur) biedt iedereen de mogelijkheid een sociaal netwerk op te bouwen.

Er zijn voldoende activiteiten, zowel formeel als informeel georganiseerd, beschikbaar en bereikbaar voor alle volwassenen en ouderen. De inzet van mantelzorgers en vrijwilligers is hierbij belangrijk. Zij zijn gelijkwaardige samenwerkingspartners van de (lokale) overheid en welzijnsorganisaties en moeten worden ondersteund, geïnformeerd en gewaardeerd. Op een wijze die voor hen verlichting van druk én behoud van gezondheid - fysiek en mentaal - betekent.

cijfers

• In Castricum is een uitgebreid en gevarieerd aanbod van activiteiten, zowel op het gebied van cultuur en muziek, als een groot aanbod van (sport)verenigingen.

• Het percentage volwassenen dat zich matig of ernstig eenzaam voelt is tussen 2020 en 2022 gestegen. Eenzaamheid komt veel voor onder alle groepen van de bevolking. Het meest eenzaam (57,8%) zijn mensen die alleen wonen. Alleenwonenden voelen zich zowel emotioneel eenzaam (37,5%) als sociaal eenzaam (42,0%).

• 30% van de volwassenen doet vrijwilligerswerk, maar de wijze waarop men dit in wil vullen verandert van structureel naar projectmatig. Deze trend én de mate van inclusie bij de groep vrijwilligers is een aandachtspunt.

• Het aantal mantelzorgers zal groeien de komende jaren, ook onder de ouderen (in 2022 geeft 17,6% van de 65+-ers mantelzorg).

Deel II: Focus verstevigen sociale basis gemeente Castricum 2026-2027

Voorwoord

Voor u ligt de Gebiedsanalyse verstevigen sociale basis van de gemeente Castricum voor de jaren 2026 en 2027. Deze analyse en focus voor 2026-2027 is het resultaat van een cijfermatige analyse over de staat van de sociale basis in de gemeente Castricum. Aangevuld met de kennis en ervaring van een groot aantal maatschappelijke-, sport- en zorgpartners en belangenbehartigers en vertegenwoordigers van inwoners.

Op 8 april kwam een groot en divers gezelschap aan samenwerkingspartners bij elkaar tijdens de gebiedstafel in Akersloot om met elkaar het gesprek te hebben over de ontwikkelingen, analyse en de focus voor de komende jaren. Als kersverse wethouder sociaal domein en wethouder subsidies zijn wij blij met de grote betrokkenheid van al deze partners. En met het feit dat er een breed gedeeld beeld is van de opgaven waar we met elkaar voor staan als het gaat om het versterken van het omzien naar elkaar en de zorg voor de meest kwetsbaren in de onze gemeente.

Het gaat met heel veel inwoners goed in onze mooie gemeente Castricum. Zij hebben hun leven op orde, weten de weg te vinden als er hulp nodig is, hebben een netwerk om op terug te vallen in moeilijke tijden en veel van onze inwoners zetten zich in voor een ander.

Toch zien we ook inwoners die door omstandigheden meer aandacht nodig hebben. In een vergrijzende en groeiende gemeente neemt de zorgvraag binnen deze groep vanzelfsprekend en geleidelijk toe. Steeds meer inwoners hebben de zorg voor een naaste. Deze mantelzorgers verdienen meer van onze aandacht en ondersteuning de komende jaren. Ook de psychische gezondheid van zowel jeugdigen als volwassenen blijft onze aandacht vragen. Onze inzet is er daarom blijvend op gericht om het sociale omgaan met en omzien naar elkaar te blijven versterken. Met de campagne “Samen goud voor elkaar” hebben we afgelopen jaar samen met de maatschappelijke partners inspirerende voorbeelden in de spotlight gezet van inwoners die zich inzetten voor een ander. Dat geeft energie en heeft de veerkracht van onze inwoners een gezicht gegeven. Op die veerkracht zijn we heel trots.

Met elkaar bouwen we verder aan het stevige fundament van onderlinge ondersteuning dat er al is, juist voor dat kleinere deel van onze inwoners in onze kernen die onze gezamenlijke aandacht nodig hebben.

Daar waar dat niet vanzelf gaat stimuleren we de activiteiten en ondersteuning. En we sluiten aan op wat er al is. De gezamenlijke focus voor 2026-2027 helpt daarbij.

In deze gebiedsanalyse hebben we de focus op basis van de doelen uit het Integraal beleidskader sociaal domein 2023-2027 ‘Iedereen doet mee’ en de analyse voor 2026-2027 concreter uitgewerkt in resultaten. Met de nieuwe subsidieregeling worden initiatieven, activiteiten en voorzieningen in de sociale basis door deze resultaten gerichter verstevigd. Die richting is nodig, omdat net als andere gemeenten ook de gemeente Castricum de komende jaren minder geld te besteden heeft. Dat betekent dat we, samen met inwoners en maatschappelijke partners, scherpere keuzes moeten maken en creatief moeten zijn in onze zoektocht naar nieuwe vormen en partners om de sociale basis te verstevigen. Dit document helpt om deze keuzes op inhoud te maken langs de gezamenlijk aangebrachte focus. Daarbij is de inzet om juist voor die inwoners die dat het hardst nodig hebben het zo noodzakelijke vangnet te kunnen blijven bieden. Dat kan alleen als we blijven samenwerken en de rijke veerkracht die al in onze kernen aanwezig is benutten en ondersteunen.

Wethouders Judith Schram en Roel Beems

Gemeente Castricum

Focus 2026-2027: verstevigen van de sociale basis

Van gebiedsanalyse naar concrete opgaven met focuspunten. Het document Gebiedsanalyse & focus 2026- 2027 verstevigen sociale basis bestaat uit twee delen. Voorliggend tweede deel bouwt voort op deel I waarin de belangrijkste opgaven, thema’s en ontwikkelingen met betrekking tot de sociale basis in de gemeente Castricum zijn geschetst. U leest in dit document (deel II) de focus voor 2026-2027. De gebiedsanalyse is gevoed met de input van de gebiedstafel met ruim 50 maatschappelijke partners op 8 april, waarbij hun expertise en ervaringen hebben bijgedragen aan het verder aanscherpen van de focuspunten voor de opgaven:

Gezond en kansrijk opgroeien, Financiële zekerheid en Gezond en vitaal ouder worden. De thema’s en huidige focuspunten voor 2025 zijn besproken en voor 2026 en 2027 aangescherpt waar nodig.

In de bijlage van dit document staat ook een ‘was-wordt’-tabel waarin de bestuurlijke prioriteiten van het Integraal beleidskader sociaal domein 2023-2027 ‘Iedereen doet mee’ zijn vertaald naar de drie opgaven en de daaronder vallende thema’s.

■ Samenvatting en belangrijkste aandachtspunten

De gebiedsanalyse 2026-2027 voor de gemeente Castricum schetst een positief totaalbeeld van de sociale basis.

Over het geheel genomen gaat het goed in Castricum. Mensen kijken naar elkaar om en hebben een netwerk waar ze op terug kunnen vallen. De maatschappelijke partners weten elkaar steeds beter te vinden

in de samenwerking en sluiten daarbij vaker aan bij de netwerken en initiatieven van inwoners zelf. Uit de gebiedsanalyse, die is gebaseerd op cijfers en gesprekken met maatschappelijke partners, blijkt dat er veel sociale samenhang is en een sterke sociale basis. Belangrijke rode draad vanuit de gebiedstafel is het verbeteren van de vindbaarheid van regelingen en voorzieningen voor zowel inwoners als maatschappelijke partners. Investeren in korte lijnen tussen partners en het stimuleren van de samenwerking tussen partners is daarbij een wens (elkaar kennen, vinden en vertrouwen). Er zijn ook punten die aandacht vragen en waar nog verbetering mogelijk is. Hier hebben we focuspunten voor opgesteld met als doel dat alle inwoners kunnen meedoen.

Deze focuspunten zijn uitgewerkt in concrete resultaten en vormen het uitgangspunt voor het verstevigen van de sociale basis. Daarmee zijn de focuspunten richtinggevend voor alle laagdrempelige activiteiten en ondersteuning waar de gemeente Castricum op inzet.

Wat opvalt:

Gezond en kansrijk opgroeien
	Voor kinderen die opgroeien in een gezin met een laag inkomen, ouders met psychosociale problemen of een migratie achtergrond kunnen uitdagingen ontstaan bij een kansrijke start in de eerste 1000 dagen. Ook mist 33,9% van de zwangere informatie tijdens de zwangerschap. De mentale gezondheid van jongvolwassenen vraagt blijvende aandacht en is verslechterd in de periode 2017-2024. Slechts de helft van de jongvolwassenen beoordeelt de eigen mentale gezondheid als goed. Jongvolwassenen ervaren veel stress en prestatiedruk. Vooral studie of school en werk geven veel stress. Er zijn zorgen over pesten van kinderen en jongeren, zowel op school als online. Het percentage ouders dat hun kind niet weerbaar vindt is gestegen. Een kwart van de jongvolwassenen heeft overgewicht, jonge vrouwen vaker dan jonge mannen. Minder dan één op de drie jongvolwassenen beweegt voldoende.
Bestaanszekerheid
	We zien dat minimahuishoudens nog te weinig gebruik maken van de beschikbare ondersteuning en inkomensregelingen. De belangrijkste barrières hierbij zijn schaamte, onwetendheid over mogelijkheden en de complexiteit van regelingen. Er is een sterke behoefte aan verbeterde informatievoorziening en een intensievere samenwerking tussen lokale organisaties, de gemeente en Zaffier. Jongvolwassenen hebben vaker moeite met rondkomen en het beheren van geldzaken. Kwetsbare groepen zoals mensen met een beperking, psychische problemen, verslaving of inwoners met een taalachterstand zijn belangrijke doelgroepen in de ondersteuning van hun zelfredzaamheid. Laagdrempelige communicatie via lokale partners, inzet van ervaringsdeskundigen en het benutten van bestaande netwerken worden gezien als potentiële oplossingen om meer mensen te bereiken en te ondersteunen. Financiële problemen hebben een negatieve invloed op de gezondheid en het welzijn.
Gezond en vitaal ouder worden
	Het groeiend aantal ouderen brengt uitdagingen met zich mee op het gebied van wonen, mobiliteit en sociale infrastructuur. Eenzaamheid blijft een aandachtspunt, niet alleen onder ouderen. Het aantal mantelzorgers neemt toe de komende jaren en de belasting die zij ervaren ook. Er ligt een opgave hen te ondersteunen zodat zij hun zorgtaken vol kunnen houden. Laaggeletterdheid, vooral ook van Nederlandstalige inwoners, leidt tot gezondheidsach- terstanden, isolatie en zorgmijdend gedrag. Er is een coalitie laaggeletterdheid opgezet in samenwerking met partners en Stichting Lezen en schrijven, er gaat een regioplan ontwikkeld worden waaraan partners zich verbinden om de laaggeletterdheid omlaag te brengen.

Belangrijke overwegingen die een rol spelen bij initiatieven gericht op het verstevigen van de sociale basis zijn:

• De variatie tussen de kernen vraagt om een gedifferentieerde aanpak.

• Er is een sterke behoefte aan goede informatievoorziening en intensievere samenwerking tussen lokale organisaties in de gemeente.

• De inzet van initiatieven, activiteiten en ondersteuning binnen de sociale basis is altijd gericht op:

  • 1. Het stimuleren van de verbondenheid en betrokkenheid van inwoners onderling.

  • 2. Het stimuleren of ondersteunen van samenredzaamheid, daar waar netwerken en/of het omzien naar elkaar niet vanzelf tot stand komt.

  • 3. Het stimuleren en ondersteunen van de zelfredzaamheid van inwoners, gericht op het versterken van competenties om een persoonlijk netwerk op te bouwen en te onderhouden.

Kenmerken van initiatieven, activiteiten en ondersteuning binnen de sociale basis zijn: preventief, collectief, laagdrempelig en open voor alle inwoners. Ondanks dit positieve beeld vraagt het duurzaam verstevigen van de sociale basis om gerichte inzet, zodat alle inwoners kunnen participeren.

Thema’s en focuspunten

Iedere opgave is vertaald in een aantal thema’s, in totaal 12. Deze thema’s zijn -zoals beschreven in deel I- een vertaling van zowel landelijk- regionale ontwikkelingen als de bestuurlijke prioriteiten uit het Integraal beleidskader sociaal domein 2023-2027 ‘Iedereen doet mee’. De thema’s zijn gericht op aspecten van de sociale basis die de gemeente Castricum wil verstevigen.

Per opgave zijn de verschillende thema’s uitgewerkt, met bijbehorende focuspunten en resultaten. Deze focuspunten geven richting aan de inzet van regionale en lokale activiteiten en middelen die de gemeente Castricum tot haar beschikking heeft. Binnen een thema wordt op verschillende manieren en vanuit verschillende financieringsbronnen gewerkt aan het behalen van de resultaten. Er kan bijvoorbeeld inzet gepleegd worden vanuit regionale programma’s en activiteiten zoals het Integraal Zorg Akkoord, maar ook op het versterken van lokale initiatieven vanuit de Subsidieregeling Sociale basis Castricum 2025 en op het versterken van integrale samenwerking tussen onze partners. Kortom, de focuspunten zijn de grondslag voor alle inzet gericht op het verstevigen van de sociale basis waaronder de activiteiten en ondersteuning die via de subsidie ingezet wordt. Dat maakt dat niet alle activiteiten en ondersteuning die bijdragen aan de resultaten op de focuspunten via subsidies worden gerealiseerd. In onderstaande tabellen vindt u per thema op welke wijze activiteiten of ondersteuning wordt verwacht.

Toelichting bij tabellen

In de gebiedsanalyse (deel I van dit document) wordt de opgave per thema onderbouwd met cijfers en getallen. Daarvoor zijn voor:

• Gezond en kansrijk opgroeien de kindermonitor 2024, de gezondheidsmonitor jeugd 2023 en de gezondheidsmonitor jongvolwassenen 2024 van de GGD gebruikt. De cijfers in deze monitors gebruiken we als nulmeting om de gevraagde resultaten aan te toetsen. Om beoogde maatschappelijke effecten te toetsen worden cijfers uit deze monitors gebruikt die in 2027 en 2028 gepubliceerd worden.

• Gezond en vitaal ouder worden de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022 van de GGD gebruikt. De nieuwe cijfers uit de GGD monitor van 2028 worden gebruikt om de effecten van onze inspanningen te kunnen meten.

Activiteiten en ondersteuning die voor subsidie in aanmerking komen worden getoetst aan de mate waarin zij bijdragen aan het realiseren van het focuspunt. Subsidie ontvangers verantwoorden hun inspanningen op de bijdrage die zij leveren aan betreffend focuspunt door bijvoorbeeld in hun verantwoording aan te geven hoeveel inwoners zij heeft bereikt, het aantal tot stand gebrachte netwerken en/of het aantal georganiseerde bijeenkomsten.

■ Gezond en kansrijk opgroeien

Het is onze ambitie dat alle kinderen in de gemeente Castricum gezond en kansrijk opgroeien in een stevige sociale basis die erop gericht is problemen of achterstanden in de ontwikkeling van jeugdigen te voorkomen. Ouders en jeugdigen zijn zelf verantwoordelijk voor het gezond opgroeien. In het kader van “er is een dorp nodig om een kind groot te brengen” kunnen zij in deze taak worden ondersteund door een stevige sociale basis. Dit omvat niet alleen het eigen sociaal netwerk, maar ook de bredere gemeenschap; het dorp, de buurt en/of kern en bijvoorbeeld maatschappelijke organisaties zoals sport- cultuur en geloofsverenigingen, onderwijsinstellingen en ge- zondheidsorganisaties. Samen met de maatschappelijke partners ondersteunt de gemeente daar waar de zorg voor kinderen niet vanzelf gaat of waar netwerken te kort schieten.

Binnen Gezond en Kansrijk opgroeien zijn vijf thema’s vastgesteld. Wij richten ons binnen deze thema’s op preventie; De centrale doelstelling is dat ouders in staat zijn hun kinderen, met ondersteuning van hun netwerk, te laten opgroeien tot gezonde weerbare volwassenen. Dat doen we door opvoed- en opgroeiproblemen in een vroeg- tijdig stadium te signaleren, te voorkomen of te verkleinen. Deze aanpak heeft als effect: minder kinderen en gezinnen in de jeugdhulp met als gevolg lagere kosten voor jeugdhulp. Om te zien of de aanpak werkt stellen we als doel:

• Het realiseren van een afname van het aantal jeugdige in de jeugdhulp in 2027; 1 op 10 kinderen binnen de gemeente Castricum maakt gebruik van jeugdhulp i.p.v. 1 op 9.

• Een afname van de gemiddelde kosten per jeugdige in jeugdzorg in 2027 door de inzet op preventie.

Gezond en kansrijk opgroeien
Thema	Focuspunten	Bijdrage aan maatschappelijk resultaat	Toelichting/voorbeelden
Mentale gezondheid	Het versterken van de veerkracht van kwetsbare jeugdigen in de leeftijd 6-18 jaar door het vergroten van beschermende factoren zoals: Ondersteunend sociaal netwerk > Steun van positieve rolmodellen Participatie en school/werk motivatie > Constructieve vrijetijdsbesteding Omgaan met tegenslag en emoties > Zelfvertrouwen en zelfwaardering Probleemoplossend vermogen Het verminderen van het aantaljongeren tussen 12-23jaar met psychi- sche problemen zoals chronische stress, angst, depressieve gedachten, eenzaamheid en gedachten aan suïcide.	Het percentage (2e en 4de klassers en jongvolwassen) dat psychische klachten, stress en eenzaamheid ervaart is in de volgende gezondheidsmonitor afgenomen met5 procentpunt Het percentage jongeren (2e en 4de klassers en jongvolwas- sen) dat suïcide gedachten heeft is in de volgende gezond- heidsmonitor afgenomen met 5 procentpunt.	Voorbeelden: Jongerenwerk, groepen voor kinderen met psychische problemen, aanbod gericht op vergroten van sociale vaardig- heden, positief gedrag, maatjes- projecten e.a.	2
Gezondheid en Leefstijl	Het verbeteren van de gezondheid van jeugdige van 6-12 jaar op het gebied van voeding en beweging. Het verminderen van het problematisch gebruik van middelen; roken/vapen, alcohol, drugs onder jongeren van 16-23 jaar. Meer jongeren tussen 16-23 jaarmaken veilig en verantwoord gebruik van games en sociale media.	Het percentage kinderen van 6-12 jaar met een gezond gewicht blijftgelijk of neemttoe evenals het aantal kinderen dat voldoet aan de beweegnorm^1. Het middelengebruik; -alcohol, drugs, vapen-onder jongeren 16-23 jaar is gelijk aan of onder het regionaal gemiddelde. Het problematisch sociaal media ge-bruik en gamen bij jong- volwassen is gelijk aan of lager dan het regionaal gemiddelde.	Voorbeelden: Programma gerichtop gezonde voeding, stimuleren van beweging voor kwetsbare groepen, voorlichting en preventie van middelengebruik, gamen en veilig online.	1,4
Onderwijs en Ontwikkeling	Meer jeugdigen volgen onderwijs metwaar nodig passende ondersteuning; onderwijs, kinderopvang en gemeenten werken - binnen hun eigen kaders - samenaan preventieve en passende oplossingen en vroegsignalering om een doorgaande lijn te realiseren en schooluitval te voorkomen. Minder jeugdigen verlaten het onderwijs zonder startkwalificatie en/ofduur- zaam toekomstperspectief.	Het aantalschoolverlaters is minimaal gelijk of lagerdan het landelijke gemiddelde. Er is een afwegingskader jeugdhulp onderwijs en er zijn samen- werkings- en resultaatafspraken tussen het onderwijs en de gemeente.	Voor dit themawordt subsidie niet ingezetom de doelstelling te bereiken.
Kansrijke Start	Het bevorderen van een veilige hechting en eengezonde sociaal emotionele ontwikkeling bij jonge kinderen in een kwetsbaar gezin (eerste 1000 dagen). Meer oudersvoelen zich goedvoorbereid op hetouderschap en ervaren voldoende sociale ondersteuning bij de opvoeding (eerste 1000 dagen).	Het aantalouders dat informatie gemist heeft tijdensde zwangerschap is in de volgende gezondheidsmonitor afgenomen met 5 procentpunt. Het aantal ouders dat sociale steun en hulp ontvangt is in de volgende gezondheidsmonitor toegenomen met 3 procentpunt. Er binnen de gemeente Castricum lokale coalities operatio- neel diegericht zijn op de integrale samenwerking tussen het medische en sociale domein met als doel bevorderen van vroegsignalering en doorverwijzing van kwetsbare gezinnen naar passende ondersteuning.	Voorbeelden: Inzet van getrainde vrijwilligers bij ontlasten van ouders of bieden van laagdrempelig opvoedadvies, ontmoeting en voorlichting voor zwangere en jonge ouders, maatjesprojecten.	5
Veilige	Het versterken van een veilige(digitale) omgeving tegen pesten en risicogedrag. Hetversterken van het opvoedklimaat en voorkomen van huiselijk geweld en kindermishandeling. Hetverminderen van hetaantal complexe scheidingen en het voorkomen van negatieve en schadelijke effecten van een scheiding op kinderen.	Het percentage jongeren dat gepest worden of risico gedrag vertoont is in de volgende gezondheidsmonitor met 3 procentpunt afgenomen. Meer oudersweten het preventief aanbod gericht op opvoedingsondersteuning te vinden en maken er gebruik van. De werkwijze complexe echtscheiding en huiselijk geweld en kindermishandeling is geïmplementeerd.	Voorbeelden: Jongerenwerk, laagdrempelig opvoedondersteuning of ontlasten van gezinnen doorinzet van vrijwilligers	3,5

■ Bestaanszekerheid

De opgave Bestaanszekerheid richt zich op het versterken van de financiële zelfredzaamheid van inwoners, met een speciale focus op huishoudens met een inkomen tot 120% van het wettelijk sociaal minimum (Wsm). Het doel is om verborgen armoede te bestrijden én ervoor te zorgen dat meer mensen die hier recht op hebben, gebruik- maken van bestaande regelingen en activiteiten. Binnen deze opgave onderscheiden we twee thema's: zelfstandigheid en participatie, waarbij de focus ligt op het voorbe- reiden van jongeren op een financieel gezonde volwassenheid en hun actieve deelname aan de samenleving, en Financiële zekerheid zelf, gericht op het vergroten van het bereik van regelingen en het verbeteren van de financiële toegankelijkheid van diverse activiteiten voor lage-inkomenshuishoudens. De effecten van onze inzet op dit thema zullen worden gemonitord aan de hand van de armoedemonitor, waarbij de cijfers uit 2023 dienen als nulmeting.

Bestaanszekerheid
Thema	Focuspunten	Bijdrage aan maatschappelijk resultaat	Toelichting/voorbeelden	Bestuurlijke prioriteit (bijlage*)
Zelfstandigheid en Participatie	Meer jongeren in de leeftijd van 16-23 jaar zijn goed voorbereid op de overgang van jeugd naar volwassenheid als het gaat om praktische zaken op het gebied van financiën, schulden, zorg en wonen. Meer jongeren van 16-23 jaar nemen actief deel aan de samenleving.	Er is digitale informatievoorziening beschikbaar over werk, school, geldzaken of zorgen voor jongeren die 18 worden	Voor dit thema wordt subsidie niet ingezet om de doelstelling te bereiken
Financiële zekerheid	Meer huishoudens met een inkomentot 120% Wsm maken gebruikvan bestaande regelingen (bestrijding verborgen armoede). Toename in het aantalregelingen waar per huishouden gebruikvan wordt gemaakt door huishoudens -120% Wsm. Verbeteren financiële toegankelijkheid van bestaande activiteiten op het gebied van sport &bewegen, kunst en cultuur, ontmoeting en gezondheid voor huishoudens met een laag inkomen.	Toename vanhuishoudens die in beeld zijnbij Zaffier (=gebruik maken van 1 of meer bestaande regelingen) van 569 huishou- dens naar 711 huishoudens in 2027 (+25%) Gebruik vanalle regelingen moetomhoog, zodat de financiële zekerheid van inwoners wordt geoptimaliseerd.	Aanvullende activiteiten en samenwerking Jeugdsport- en cultuurfonds	6

■ Gezond en vitaal ouder worden

Het is onze ambitie dat alle inwoners van de gemeente Castricum gezond en vitaal ouder worden met een stevige sociale basis die erop gericht is zo lang mogelijk zelf- standig, veilig, vanuit eigen kracht en regie en met kwaliteit van leven deel te blijven nemen aan de gemeenschap. Dat men de mogelijkheid heeft elkaar te ontmoeten, men zich verbonden kan voelen en actief mee kan blijven doen. Deze sociale basis omvat niet alleen het eigen sociaal netwerk, maar ook de bredere gemeenschap; de straat, buurt of dorp en de maatschappelijke organisaties zoals sport- cultuur en geloofsverenigingen, welzijns- en gezondheidsorganisaties. Binnen Gezond en vitaal ouder worden zijn vijf thema’s vastgesteld. Wij richten ons binnen deze thema’s op preventie; het voorkomen of verkleinen van problemen zodat volwassenen en ouderen langer gezond en zelfstandig blijven en daardoor de druk op de zorg vermindert.

De centrale doelstellingen binnen de opgave Gezond en vitaal ouder worden zijn:

• Het uitstellen van formele zorg; de gemiddelde leeftijd waarop WMO zorg nodig is stijgt.

• De gemiddelde zorgkosten per huishouden dalen.

Gezond en vitaal ouder worden
Thema	Focuspunten	Bijdrage aan maatschappelijk resultaat	Toelichting/voorbeelden	Bestuurlijke  prioriteit (bijlage*)
Mentale gezondheid	Het versterken van zelfstandigheid en participatie vaninwoners (65+) met beginnende dementie zodat zij langer actief en thuis kunnen blijven. Het vergroten van de doorstroom van inwoners met psychosociale problemen van het medische naar het sociale domein.	Het aantalvolwassenen dat doorverwezen wordt naar de GGZ neemt geleidelijk af door een toename in inzet van voorliggende voorzienin- gen. Ouderen met dementie kunnen langer thuis wonen met behulp van eigen netwerk. De leeftijd waaropeen eerste WMOindicatie dagbe- steding wordtaangevraagd stijgt van 82,3 jaar naar 83,5 in 2028 en de omvang daalt van gemiddeld 3,6 dagdelen naar 3 dagdelen. Het aantal volwassenen dat zich sterk eenzaam voelt neemt af.	Voorbeelden: Sociale benadering dementie, inzet van vrijwilligers met (beginnende) dementie, collectieve informele dagbesteding en begeleiding. Programma’s voor collectieve begeleiding van inwoners met depressieve gedachten en angst.	8,11
Wonen en Veilige Leefomgeving	Ondersteuning vanhet zelfstandig thuiswonen van ouderen en inwoners met een zorgbehoefte door vergroten van het aantal geschikte woningen met voorzieningen in de buurt, beschikbaarheid van zorg en welzijn en mogelijkheid tot ontmoeting. Woonvriendelijke leefomgeving voor ouderen, inwoners met een fysieke beperking en dementie. Versterken laagdrempelige ondersteuning aan uitstromers uit intramurale voorzieningen (GGZ/ MO/ BW/ Jeugdzorg/ detentie).	Afname veiligheidsmeldingen. Toename in het aantalsenioren wat geschikt woont en daarmeeeen verbetering in de doorstroom mogelijkheden binnen de gemeente. Het aantalsenioren dat zich bewust is over zijn (toekomstige) wooncarrière neemt toe met 10%.	Voor dit thema wordt subsidie niet ingezet om de doelstelling te bereiken.	7

Gezond en vitaal ouder worden
Thema	Focuspunten	Bijdrage aan maatschappelijk resultaat	Toelichting/voorbeelden	Bestuurlijke  prioriteit (bijlage*)
Zelf- en Samenredzaamheid	Het versterken van door inwoners gedragen activiteiten en initiatieven die bijdragen aan veerkrachtige en zorgzame buurten. Die inwoners verbindt en in staatstelt een informeel sociaal netwerk op te bouwen om elkaar, indien nodig, ondersteuning te kunnen bieden. Het ondersteunen van mantelzorgers en vrijwilligers om fysieke en mentale gezondheidsproblemen te voorkomen en inzet voorlangere termijn mogelijk maakt. Het vergroten van de bereikbaarheid van voorzieningen voor inwo- ners met verminderde mobiliteit.	Het aantal inwoners dat zich sociaal eenzaam voelt neemt af van 29,8% vande volwassenen van18 jaar en ouder in 2022 naar20% in de volgende gezondheidsmonitor volwassenen in 2028. De leeftijd waarop huishoudelijke ondersteuning en/of formele zorg wordt aangevraagd stijgt, de hoeveelheid zorg die nodig is daalt. De leeftijd 1e aanvraag stijgtvan 81,4 jaar naar 83 jaar en eerste indicatie daalt van 109 minuten naar 90 minuten in 2028. Het aantalmantelzorgers dat bereiktwordt en ondersteuning ontvangt stijgt en hetpercentage mantelzorgers datzich zwaarbelast voeltdaalt in Castricum van 7,5% in 2022 naar 5% in 2028.	Voorbeelden: Advies en begeleiding bij het opzetten van inwoner initiatieven/buurtcirkels/buurtapp of inzet van vrijwilligers in de buurt Informele (respijt)zorg aan huis, informeren en ondersteunen en mantelzorgers	8,10
Gezondheid en Leefstijl	Vergroten deelname van bestaande mogelijkheden voor sport en bewegen voor inwoners met -120% Wsm. Bevorderen van activiteit en mobiliteit vanouderen (65+). Sport en bewegen wordenvaker als interventie en middel ingezet voor inwoners met mentale of psychosociale problemen.	Meer dan 60% van de inwoners van 18-64 jaar en meer dan 55% van de inwoners van 65+ voldoet aan de landelijke beweegrichtlijn van minstens 150 minuten per week matigintensieve inspanning (nu 58,7% en 49,6%) Het aantalvalincidenten dat leidttot een ziekenhuisopname of langdurige zorgneemt af (in2020 leidde bij11,2% van alleinwoners van >65 jaar een valincident tot ziekenhuisopname. Dit moet naar <10%). Het aantal mensen dat zich sociaal eenzaam voelt daalt naar 20% (in 2022 was dit 30,7%).	Voorbeelden: Sportactiviteiten gericht op (werving) senioren,informele begeleiding ouderen beweging op locatie/ in de buurt,activiteiten die ontmoeting en cultuur combineren gericht op eerder benoemde focusgroepen.	8, 9, 12
Ontwikkeling en Ontplooiing	Het verminderen van gezondheidsachterstanden bij (Nederlandstali- ge) laaggeletterden door een beterbereik van gewenste en benodig- de ondersteuning. Het verminderen van taalachterstand bij nieuwkomers of anderstali- gen met Nederlands als tweede taal (NT2). Kunst, muzieken cultuur wordenvaker als interventie en/of middel ingezet voor inwoners met mentale of psychosociale problemen.	Meer Nederlandstalige (NT1) laaggeletterden komenin beeld en krijgen ondersteuning in laagdrempelig, bij voorkeur collectief en voorliggend aanbod. Meer samenwerking tussen muziek-, cultuur- en welzijnsorganisaties en activiteiten waardoor meer inwoners toegang krijgen tot culturele activiteiten.	Voorbeelden: Kunst, cultuur, en sportactivitei- ten en talentontwikkeling. Zie nota cultuur met kansen en dedaarbij behorende subsidieregelingen.	6,12

Opgave 1 Gezond en kansrijk opgroeien
Bestuurlijke prioriteiten Integraal Beleidskader “Iedereen doet mee”					Gebiedsanalyse en focus vertaald onder:
Nummer	Thema (paragraaf 2.3 bestuurlijke prioriteiten)	Doel (paragraaf 2.3 bestuurlijke prioriteiten)	Doelgroep (paragraaf 2.3 bestuurlijke prioriteiten)		Nieuw Thema
1.	Positieve Gezondheid: Leefstijl, Sport en Bewegen	Gelijke kansen op gezondheid voor iedereen: verkleinen gezond- heidsverschillen tussen groepen inwoners. Bevorderen gezonde en actieve leefstijl (waaronder psychosocia- le gezondheid), sport en bewegen, gezond gedrag.	Jongeren van –9 maanden tot 27 jaar.		Gezondheid en leefstijl
2.	Eenzaamheid	Doorbreken van het taboe op eenzaamheid bij Inwoners, zodat iedereen mee kan doen. Voorkomen van (verergering van) vereenzaming bijinwoners.	Alle Inwoners, van0-100 jaar, met specifieke aandacht voor mensen met een verhoogd risico op vereenzaming, zodat de zelfredzaamheid wordt vergroot.		Mentale gezondheid
3.	Inclusie	Iedereen kan meedoen Geen uitsluiting	Mensen met eengeestelijke of fysieke beperking		Veilige leefomgeving
4.	Kunst en Cultuur	Laagdrempeliger en toegankelijker maken van culturele activiteiten. Kunst en cultuur inzetten als middel om bij te dragen aan de doelen van het sociaal domein zoals zelf- en samenredzaamheid.	Kwetsbare groepen Verenigingen en vrijwilligersorganisaties.		Gezondheid en leefstijl
5.	Kansrijk en gezond opgroeien	We zorgen ervoor dat kinderen veilig, gezond en kansrijk kunnen opgroeien. Er wordt ingezet op talentontwikkeling, positieve gezondheid en veiligheid zodatde kinderen zoveelmogelijk thuis veilig, gezond en kansrijk kunnen opgroeien. Het versterken van het jongerenwerk als spil in het netwerk rondom moeilijk bereikbare jongeren/gezinnen en om toekomstperspectief te creëren voor en met jongeren.	Kinderen en jongeren van 0-23 jaar

Opgave 2 Bestaanszekerheid
Bestuurlijke prioriteiten Integraal Beleidskader “Iedereen doet mee”					Gebiedsanalyse en focus vertaald onder:
Nummer	Thema (paragraaf 2.3 bestuurlijke prioriteiten)	Doel (paragraaf 2.3 bestuurlijke prioriteiten)	Doelgroep (paragraaf 2.3 bestuurlijke prioriteiten)		Nieuw Thema
6.	Werk en Inkomen	Perspectief op ontwikkeling en beter inkomen. Preventie en het voorkomen van financiële problemen. Inwoners vrij vanproblematische schulden. Meedoen zonder (financiële) belemmeringen. Financiële ruimte door inkomensondersteuning.	Inwoners met een laag inkomen. Inwoners met, taalachterstand, achterstand met digitale vaardigheden, laaggeletterden Kinderen die opgroeien in huishoudens met een laag inkomen. Inwoners met financiële problemen.		Zelfredzaamheid en Participatie Bestaanszekerheid
7.	Wonen en Veilige Leefomgeving	Omstandigheden creëren en kansen benutten om te zorgen dat er in het ruimtelijk domein zoveel mogelijk passende woningen gerealiseerd kunnen worden voor ouderen en overige doelgroepen van het sociaal domein. Doorstroming naar levensloopbestendige woningen stimuleren waardoor grotere gezinswoningen beschikbaar komen Leefbaarheid van de wijken bewaken door onze doelgroepen goed in te beddenin de leefomgeving en daarbij rekening te houden metde verhoudingen in de buurt.	Ouderen Mensen met een sociale of medische urgentie Mensen met een beperking Vergunninghouders Jongeren en volwassenen die uitstromen uiteen intramurale setting of beschermd wonen/Ggz. Mensen die een mogelijk veiligheidsrisico vormen. In verband met de schaarste aan passende woningen moet mogelijk geprioriteerd worden binnen de van 1 t/m 6 genoemde groepen. Omdat goed te kunnen doenwordt een woonzorgvisie opgesteld.		Wonen en Veilige Leefomgeving

Gezond en vitaal ouder worden
Bestuurlijke prioriteiten Integraal Beleidskader “Iedereen doet mee”					Gebiedsanalyse en focus vertaald onder:
Nummer	Thema (paragraaf 2.3 bestuurlijke prioriteiten)	Doel (paragraaf 2.3 bestuurlijke prioriteiten)	Doelgroep (paragraaf 2.3 bestuurlijke prioriteiten)		Nieuw Thema
8.	Eenzaamheid	Doorbreken van het taboeop eenzaamheid bij Inwoners, zodat iedereen mee kan doen. Voorkomen van (verergering van) vereenzaming bij inwoners.	Alle Inwoners, van 0-100 jaar,met specifieke aandacht voor mensen met een verhoogd risico op vereenzaming, zodat de zelfredzaamheid wordt vergroot.		Mentale gezondheid
9.	Positieve Gezondheid: Leefstijl, Sport en Bewegen	Gelijke kansenop gezondheid vooriedereen: verkleinen gezondheidsverschillen tussen groepen inwoners. Bevorderen gezonde en actieve leefstijl (waaronder psychosociale gezondheid), sport en bewegen, gezond gedrag.	Kwetsbare volwassenen, waaronder minima, mensen met een beperking, oa GGZ, lage inkomen en/of opleiding (SES). Vergunninghouders en/of(Oekraïense) vluchtelingen		Gezondheid en leefstijl
10.	Inclusie	Iedereen kan meedoen Geen uitsluiting	Mensen met een geestelijke of fysieke beperking Mensen met een taalachterstand, laaggeletterd of digitaal niet vaardig.		Zelf- en samenredzaamheid
11.	Samenspel eerstelijs zorg en sociale basis	Meer “kwetsbare” inwoners maken gebruikvan activiteiten van de sociale basis.	Met name ouderen die regelmatig bij de huisarts komen met niet medische, psychosociale klachten en mensen met GGZ problematiek.		Mentale gezondheid
12.	Kunst en Cultuur	Laagdrempeliger en toegankelijker makenvan culturele activiteiten. Kunst en cultuur inzetten als middel om bij te dragen aan de doelen van hetsociaal domein zoalszelf- en samenredzaamheid.	Kwetsbare groepen Verenigingen en vrijwilligers- organisaties.		Ontwikkeling en ontplooiing

Bijlage 1: analyse verschillen gebiedsplan 2025

Op onderdelen lopen we met u door het gebiedsplan 2025 om aan te kaarten waar zich mogelijk veranderingen hebben voorgedaan: De Bevolkingssamenstelling is nagenoeg gelijk gebleven. De vergrijzing zet door binnen de kernen.

■ Gezond en KansrijK opgroeien – KansrijKe start

• 1. De meeste ouders hebben de zwangerschap positief ervaren (72,6%). In Castricum rookt 2,1% van de moeders tijdens de zwangerschap. Dit is lager ten opzichte van 2021 (was toen 3,2%). Geen enkele ouder aangegeven dat de moeder tijdens de zwangerschap alcohol heeft gedronken.

• 2. Een kind dat te vroeg geboren wordt of een te laag geboortegewicht heeft, heeft meer kans op gezondheidsproblemen. Cijfers:

  • 3,6% werd te vroeg geboren;

  • 5,6% heeft in een couveuse gelegen;

  • 5,6% had een laag geboortegewicht (tot 2500 gram);

• 3. Wanneer een baby minstens drie dagen per week, meer dan 3,5 per dag huilt en niet te troosten is wordt er over een huilbaby gesproken. Volgens 7% van de ouders is hun kind een huilbaby geweest;

• 4. Meer ouders geven aan dat ze Informatie hebben gemist tijdens zwangerschap (33,9%). Het vaakst wordt informatie gemist over het zorgen voor de baby, de kraamtijd en over het geven van borstvoeding.

Gezond en Kansrijk Opgroeien (0 t/m 11 jaar)

• 1. De meerderheid van de kinderen is gelukkig. 94,1% van de ouders beoordeelt de gezondheid van hun kind als (zeer) goed. Minder kinderen zijn volledig gevaccineerd. 43,3% van de kinderen heeft een ziekte of aandoening.

• 2. Een kwart van de kinderen heeft problemen op het gebied van emoties, gedrag of sociale contacten. Het percentage ouders dat hun kind niet weerbaar vindt is gestegen. Het regelmatig pesten op school is toegenomen. Het aantal kinderen dat een ingrijpende gebeurtenis heeft meegemaakt is afgenomen ten opzichte van 2021;

• 3. Meer gezinnen hebben moeite met rondkomen. In Castricum gaat het 12,3% van de gezinnen;

• 4. De meeste kinderen wonen bij beide ouders (94%) en 3,3% groeit op in een eenoudergezin. Dit percentage is lager dan in de regio NHN (6,7%). 9,9% van de ouders ervaart de opvoeding als (heel) moeilijk. 8,7% van de ouders heeft behoefte aan deskundige hulp/advies in verband met opvoeding. 67,5% krijgt hierbij sociale steun van familie en vrienden, dit is afgenomen van 75,5% in 2021;

• 5. Er is een afname te zien in het beeldscherm gebruik onder 4- tot 11 jarigen; minder kinderen hebben een smartphone en het gebruik van sociale media is afgenomen.

Gezond en Kansrijk Opgroeien (12 t/m 15 jaar)

• 1. De inzichten in de mentale en fysieke gezondheid van jongeren (tot 16 jaar) in Castricum blijft in de analyse onveranderd. Dit komt omdat hier geen nieuwe cijfers van zijn (de gezondheidsmonitors van de GGD worden niet jaarlijks uitgevoerd).

Gezond en Kansrijk Opgroeien (16 t/m 25 jaar)

• 1. Rondom de psychosociale problematiek (van jongvolwassenen ervaart 21,2% geen gevolgen (meer) van de coronaperiode. 31,7% ervaart nu nog positieve én negatieve gevolgen, 15,3% uitsluitend positieve gevolgen van de coronaperiode.

• 2. De mentale en fysieke gezondheid van jongvolwassenen (16 t/m 25 jaar):

  • a. De mentale gezondheid van jongvolwassenen blijft aandacht nodig hebben. Deze is verslechterd over de periode van 2017-2024. Slechts de helft van de jongvolwassenen beoordeelt de eigen mentale gezondheid als goed. Een kwart voelt zich sterk eenzaam. Ruim 29,3% jongvolwassenen had in het afgelopen jaar serieuze gedachten over zelfdoding. Een groot deel (40,4%) ervaart veel stress en prestatiedruk. Vooral studie of school en werk geven veel stress. De meerderheid (56,7%) herstelt na een moeilijke periode meestal weer snel;

  • b. Vertrouwen in eigen toekomst is de afgelopen jaren gedaald. 44,1% heeft vertrouwen in de toekomst. Zij hebben de meeste zorgen over de woningmarkt (67,3%) en stijgende prijzen (65,4%);

  • c. Een kwart van de jongvolwassenen heeft overgewicht. Jonge vrouwen hebben vaker overgewicht dan jonge mannen en overgewicht neemt toe naarmate de leeftijd stijgt. Slechts 30,8% van de jongvolwassenen beweegt voldoende volgens de beweegnorm voor volwassenen;

  • d. Alcoholgebruik is licht gedaald en is vergelijkbaar met het gemiddelde alcoholgebruik in Nederland onder deze groep. Ruim 1 op de 5 is een zware drinker. Jongvolwassenen gokken in Castricum relatief veel online (bijna 21%), 4,2% gokt minstens 1 keer per week online. 2,8% heeft afgelopen jaar geldproblemen gehad door online gokken. Het roken daalt niet, vapen is de afgelopen jaren toegenomen. Ten slotte heeft de meer dan de helft van de jongvolwassenen heeft ooit hasj of wiet gebruikt, ruim 28,9% van de jongvolwassenen gebruikte wel eens harddrugs of partydrugs.

■ Financiële zeKerheid

• 1. Voor de inkomens tot 120% is 75% (569) van de minimahuishoudens in beeld. Ongeveer 240 huishoudens zijn nog niet in beeld bij Zaffier en maken (nog) geen gebruik van hun regelingen. 299 huishoudens ontvangen een bijstandsuitkering. 85% van de minimahuishoudens heeft langdurig (3 jaar of langer) een minimum inkomen. Eenoudergezinnen zijn oververtegenwoordigd (13%) in de minimapopulatie. 7% van alle huishoudens in Bakkum heeft een inkomen tot 120% Wsm, dit is hoger dan in andere kernen;

• 2. Minimaproblematiek: 29% maakt gebruik van WMO-voorzieningen, 7% zit in de schuldhulpverlening, 20% jeugdwet op huishoudniveau;

• 3. Bereik van de regelingen ligt rond het gemiddelde van gemeenten met vergelijkbare omvang (65% van de mensen die bekend zijn bij Zaffier gebruiken minder dan 3 van de 7 regelingen);

• 4. Het aantal Jongvolwassenen met schulden (excl. studieschuld en hypotheek) lijkt ten opzichte van het gebiedsplan 2025 afgenomen te zijn. 30,8 % van de jongvolwassenen heeft moeite met rondkomen;

• 5. Taalvaardigheid van inwoners van Castricum: 10% van de inwoners van 18 jaar en ouder in Castricum heeft moeite met lezen en schrijven. Hiervan is het grootste aantal Nederlandstalig en 50 jaar of ouder.

■ Gezond en vitaal ouder worden

• 1. Voor volwassenen is er geen nieuwe gezondheidsmonitor uitgevoerd.

  • a. Ten opzichte van 2020 zijn er in de kernen minder inwoners die hun gezondheid als goed of zeer goed ervaart (van 83,5% naar 76,9%). In Limmen is deze met 74,9% lager dan in Castricum & Bakkum (77,2%) en Akersloot (78,2%). De afname zien we in elke leeftijdsgroep. Overgewicht is het hoogst in Akersloot (56,5%), daarna Limmen (46,4) en Castricum en Bakkum (43,3%);

  • b. Onder inwoners was een flinke toename aan eenzaamheid te zien. 12% van de inwoners in de kernen voelt zich ernstig eenzaam (tegenover 6% in 2020). Voor inwoners tussen 18 en 64 jaar is deze toename het grootst. In Castricum Zuid, de omgeving Kooiweg, Bakkum Zuid en Albertshoeve zijn deze cijfers het hoogst.

  • c. 9,4% van de inwoners in de kernen heeft weleens serieus gedacht aan zelfdoding in het afgelopen jaar (cijfers uit 2022)+ 16,4% van de volwassenen ervaart (heel) veel stress.

  • d. Tussen 2020 en 2022 is het aantal inwoners van de kernen wat vrijwilligerswerk doet toegenomen (met name onder 65-plussers). Het aantal inwoners wat in de kernen vrijwilligerswerk uitvoert is met 30% meer dan het landelijke gemiddelde. In Limmen voert ongeveer een derde van de inwoners vrijwilligerswerk uit. In Akersloot is dit 28% en in Castricum & Bakkum 30%.

  • e. Het alcoholgebruik in de kernen is met 83,1% nog steeds bovengemiddeld ten opzichte van het landelijke gemiddelde. Onder 18-64 jarigen is het gebruik wel afgenomen. In Akersloot wordt het meeste gedronken. 30% van de inwoners is een overmatige alcoholdrinker. Tegenover 26,7% in Limmen en 20,2% in Castricum & Bakkum.

  • f. Qua beweging zijn geen significante verschillen te melden. In de kernen wordt bovengemiddeld bewogen door volwassenen. In Akersloot (42% voldoet aan beweegrichtlijn) beduidend minder dan in Limmen (54%) en Castricum & Bakkum (60%). In Castricum is 41,2 % lid van een sportvereniging.

  • g. In vergelijking met Noord-Holland-Noord zijn er in de kernen relatief veel valongevallen onder ouderen. 36% van de ouderen geeft aan het afgelopen jaar gevallen te zijn. In 2022 waren er 118 valongevallen 65-plus met ziekenhuisopname.

  • h. Het aantal WMO-cliënten is in 2023 ongeveer gelijk gebleven. Volgens het WMO voorspelmodel neemt het aantal WMO-gebruikers toe met 9% in 2027.