Inleiding
In deze notitie wordt met erfgoed bedoeld het enerzijds materieel erfgoed: monumenten, archeologie, en cultuurhistorisch landschap en anderzijds het immateriële erfgoed van streektaal en tradities. Binnen materieel erfgoed bestaat nog het onderscheid tussen roerend erfgoed zoals het papieren archief dat zich in het Regionaal Historisch Centrum Limburg bevindt, en onroerend erfgoed zoals de kastelen, vakwerkboerderijen maar ook archeologische sites.
Cultureel erfgoed heeft de functie van ‘sociaal cement’; het verstevigt de sociale cohesie in een gemeenschap. Het is wat mensen met elkaar bindt. Naast de functie van sociaal cement bepaalt en verschaft het cultureel erfgoed deels de identiteit van de gemeente, maar biedt het eveneens de mogelijkheid om er als inwoner een eigen identiteit aan te ontlenen. Door de culturele identiteit prominenter in beeld te brengen en te benadrukken wordt de identiteit en het karakter van deze gemeente versterkt. Zowel het materieel als het immaterieel erfgoed biedt een basis waaraan deze identiteit ontleend kan worden, waarin men zich herkent. We dragen het verhaal uit van ons erfgoed en faciliteren en ondersteunen het voortbestaan.
Erfgoed loopt als een rode draad door verschillende beleidsterreinen heen. Er zijn veel verbindingen mogelijk met onder andere toerisme, ruimtelijke ordening, landschap en kunst. Voor deze beleidsterreinen bestaat afzonderlijk beleid, dat we in dit stuk niet zullen beschrijven. Wel verwijzen we naar raakvlakken in de uitvoering van beleid. Ook is erfgoed een belangrijk thema binnen Storytelling vanuit de focus “In harmonie met het verleden”. In deze nota leggen we de focus op een aantal concrete projecten en locaties, waarbij deze cross-overs zichtbaar zijn. De doelstellingen van het erfgoedbeleid zijn gericht op samenwerking, zichtbaarheid en grensoverschrijdend werken. We zoeken de samenwerking op met de buren: andere gemeenten (ook over de grens), provincie en rijk door bijvoorbeeld aan te sluiten bij themadagen zoals de landelijke Open Monumentendag en bij het ontwikkelen van toeristische routes zoals een kastelenroute, watermolenroute, maasroute. De gemeente Eijsden-Margraten neemt in het cultureel erfgoed beleid de rol op zich van beschermer en behouder, die faciliteert en stimuleert. Dat geldt voor zowel het materieel als het immaterieel erfgoed. Van de diverse stakeholders op het gebied van cultuurhistorie zoals de heemkundeverenigingen, externe partijen zoals ondernemers maar ook van burgers wordt nadrukkelijk gevraagd om actief hun rol te pakken. Zij zijn mede verantwoordelijk voor het uitvoeren van de geformuleerde ambities en plannen (van onderop).
Het cultureel erfgoed draagt bij aan de sociale structuur en aan een prettig woon- en leefklimaat. Ook biedt cultureel erfgoed kansen: het draagt bij aan een hoogwaardig toerisme, wat op zijn beurt weer economische groei bevordert. Zonder specifiek cultureel erfgoedbeleid bestaat het risico op de aantasting van de kwaliteit van het buitengebied door bijvoorbeeld verrommeling, leegstand en verschraling. Ook dreigen tradities en dialecten te verdwijnen als deze niet worden vastgelegd voor een toekomstige generatie. Bij de instandhouding van gebouwd erfgoed komt meer kijken dan alleen het noodzakelijke beheer en onderhoud van afzonderlijke objecten. We willen niet dat onze gemeente een openlucht museum is, maar een plek waarbinnen het cultureel erfgoed opgemerkt en gekoesterd wordt en als inspiratie dient in het dagelijks leven.