1. Definitie en doelstelling
1.1 Wat is integriteit eigenlijk
Met integriteit - of integer handelen - wordt bedoeld dat je je functie adequaat en zorgvuldig uitoefent, met inachtneming van je verantwoordelijkheden en de geldende regels.
Je voorkomt belangenverstrengeling en je maakt je eigen positie en belangen duidelijk in (potentiële) conflictsituaties. Bijvoorbeeld:
-
•
wanneer je wordt gevraagd te
adviseren over de offerte van een bedrijf, dan maak je kenbaar dat je relaties hebt bij dat bedrijf.
-
•
Je komt gedane toezeggingen, gemaakte afspraken en verplichtingen na.
-
•
Je geeft aan wanneer er iets van je gevraagd of verwacht wordt dat naar jouw oordeel niet integer zou zijn.
-
•
Bij een conflict kies je niet automatisch de kant van de sterkere partij, maar probeer je het geheel te overzien en handel je daarnaar.
-
•
Als je een fout gemaakt hebt, dan meld je dit en neem je op eigen initiatief actie om de schade te beperken.
1.2 Doelstelling integriteitbeleid
Het bevorderen en waarborgen van openheid en transparantie in het openbaar bestuur door het bepalen van normen voor gedrag en handelen van zowel bestuurders als ambtenaren.
a. het bevorderen van het integriteitbewustzijn en het (moreel) verantwoord handelen van medewerkers evenals medewerkers beschermen tegen misstappen door onnodige risico’s en
verleidingen weg te nemen;
b. het versterken van het vertrouwen van medewerkers in elkaar;
c. het versterken van het vertrouwen van de klanten (inwoners, bedrijven) in Gemeente Brielle;
d. het borgen van integriteit binnen Gemeente Brielle;
e. zorgen voor een balans tussen het zelfstandig oordelen en handelen van medewerkers, en het
voorkomen en zorgvuldig aanpakken van integriteitschendingen.
Integriteitbeleid is vooral gericht op richting geven aan het gedrag van medewerkers. Het beleid
bestaat uit een mix van instrumenten met als doel: het opstellen van regels voor toelaatbaar en
ontoelaatbaar gedrag en het bevorderen van het integriteitbesef van medewerkers.
De gemeente Brielle staat op het gebied van integriteit voor:
OPENHEID EN TRANSPARANTIE IN AL HUN ACTIVITEITEN.
DE BESTUURDERS EN AMBTENAREN HANDELEN OP EEN MOREEL VERANTWOORDE WIJZE EN OP BASIS VAN ALGEMEEN AANVAARDE SOCIALE EN ETHISCHE NORMEN
Integriteit is een belangrijk onderdeel van het professioneel functioneren van medewerkers. Dat houdt onder meer in dat handelingen en gedrag in lijn moeten zijn met belangrijke normen en waarden van een organisatie.
2.1 Kern
waarden van de organisatie
Gemeente Brielle kiest voor de volgende kernwaarden als het gaat om integriteit:
Het handelen van een ambtenaar is altijd en volledig gericht op het belang van de gemeente en op de organisaties en burgers die daar onderdeel van uit maken.
Het handelen van een ambtenaar heeft een herkenbaar verband met de functie die hij vervult in het bestuur.
Het handelen van een ambtenaar wordt gekenmerkt door onpartijdigheid, dat wil zeggen dat geen vermenging optreedt met oneigenlijke belangen en dat ook iedere schijn van een dergelijke vermenging wordt vermeden.
Het handelen van een ambtenaar is transparant, opdat optimale verantwoording mogelijk is en de controlerende organen volledig inzicht hebben in het handelen van de politiek ambtsdrager en zijn beweegredenen daarbij.
Op een ambtenaar moet men kunnen rekenen. Die houdt zich aan zijn afspraken. Kennis en informatie waarover hij uit hoofde van zijn functie beschikt, wendt hij aan voor het doel waarvoor die zijn gegeven.
Het handelen van een ambtenaar is zodanig dat alle organisaties en burgers op gelijke wijze en met respect worden bejegend en dat belangen van partijen op correcte wijze worden afgewogen. Vertaald naar de werksituatie kunt u hierbij bijvoorbeeld denken aan het omgaan met eigendommen van Gemeente Brielle, activiteiten binnen diensttijd en het aannemen van geschenken.
Integriteitbeleid omvat meerdere elementen. Naast gedragsregels zijn dit diverse activiteiten en maatregelen als het bevorderen van bewustwording van integriteitrisico’s, het vaststellen van kwetsbare plekken binnen de organisatie en het kunnen omgaan met integriteitschendingen. De elementen die een noodzakelijk onderdeel vormen van een volwaardig integriteitbeleid worden hieronder benoemd en afzonderlijk uitgewerkt. Deze elementen sluiten aan op de ‘Modelaanpak basisnormen Integriteit’, zoals opgesteld door koepels en vertegenwoordigers van gemeenten (VNG), provincies (IPO), Waterschappen (UvW), politie en het ministerie van Binnenlandse Zaken.
1. Integriteitbeleid (aandacht voor integriteit)
3. Integriteit bij werving en selectie
4. Kwetsbare functies, handelingen en processen
5. Afleggen eed of belofte
7. Melding financiële belangen
8. Maatregelen gericht op informatiebescherming
9. Geschenken, giften en diensten
10. Inkoop- en aanbestedingsprocedure
12. Procedure melding misstanden
13. Procedure onderzoek naar misstanden/integriteitsbreuken
1. Integriteitbeleid (aandacht voor integriteit)
Gemeente Brielle heeft het integriteitbeleid en andere aan integriteit gerelateerde relevante documenten vastgesteld. Deze staan op intranet en extranet. Met het integriteitbeleid wordt samenhang gebracht in bestaande documenten en instrumenten. Het doel is om aandacht voor integriteit in de organisatie in te bedden en te borgen. Dit kan op verschillende manieren. Het beleid benoemt diverse instrumenten en activiteiten die hieraan bijdragen.
Gemeente Brielle heeft een gedragscode integriteit voor medewerkers en politiek ambtsdragers. De gedragscode is onderdeel van het integriteitbeleid. Het doel van deze gedragscode is medewerkers en politiek ambtsdragers houvast bieden bij het hanteren van de normen en waarden van Gemeente Brielle, onder andere door vast te stellen wat wordt verstaan onder '
goed ambtelijk en bestuurlijk handelen'. De gedragscode maakt duidelijk wat de waarden en normen zijn die Gemeente Brielle van belang acht en wat wel en niet toelaatbaar is. De gedragscode is daarmee ook een instrument om medewerkers en politiek ambtsdragers aan te spreken op hun handelen en gedrag. De ambtelijke gedragscode geldt voor medewerkers, inhuurkrachten en stagiaires. Daarnaast is voor de politieke ambtsdragers een bestuurlijke gedragscode opgesteld.
3a Integriteit bij werving en selectie
In de werving en selectie besteedt Gemeente Brielle aandacht aan integriteit door het controleren van originele diploma’s en getuigschriften, het eventueel nagaan van referenties en het overleggen van een Verklaring Omtrent Gedrag (VOG). Integriteit kan tijdens selectiegesprekken aan de orde komen via het voorleggen van integriteitsdilemma’s. Het beleid wordt verder tijdens het arbeidsvoorwaardengesprek toegelicht aan nieuwe medewerkers, ook wordt aangegeven dat zij - als onderdeel hiervan - de eed/-belofte moeten afleggen.
Inhuurkrachten dienen ook een VOG te overleggen en zij dienen tevens een integriteitverklaring te ondertekenen. Nieuwe medewerkers ontvangen een informatiemap “aangenaam” met daarin informatie over integriteit. Tijdens de introductiebijeenkomst voor nieuwe medewerkers is er ook aandacht voor integriteit.
3b Screening politiek ambtsdragers
Politieke partijen zijn verantwoordelijk voor de kwaliteit van hun kandidaten voor bestuursfunctie, dus ook voor de toets op integriteit. Partijen dienen deze toets voor de benoeming uit te voeren.
Wethouders worden benoemd door de gemeenteraad. Zij moeten bij de benoeming meewegen of er integriteitsrisico’s zijn. Zij kunnen dit doen aan de hand van heldere en objectieve criteria. De kandidaten kunnen worden beoordeeld op:
a. wettelijk benoembaarheidsvereisten;
c. onverenigbare functies;
e. de gedragscode voor politiek ambtsdragers;
f. een eventueel strafrechtelijk verleden. De kandidaat kan gevraagd worden om een verklaring omtrent gedrag VOG
4. Kwetsbare functies, handelingen en processen
Elke organisatie kent werkprocessen, handelingen en functies die kwetsbaar zijn voor verleidingen en risico's. Die kenmerken zich vaak door het werken met gevoelige informatie, het kunnen beschikken over geld en frequente omgang met zakelijke relaties. Deze ‘kwetsbare onderdelen’ in de organisatie brengen risico’s op integriteitschendingen met zich mee. Binnen Gemeente Brielle wordt hier bewust mee omgegaan; kwetsbare functies worden in kaart gebracht en zo nodig worden er maatregelen genomen ter voorkoming van integriteitschendingen. Bijvoorbeeld door te zorgen voor functiescheiding, door aandacht voor projectmatig werken/werkprocessen met adequate/rechtmatige administratieve procedures en door beleid en regelgeving onder de aandacht te brengen en toe te zien op de naleving hiervan.
5. Afleggen van de eed of belofte
Op basis van de Ambtenarenwet moeten alle nieuwe medewerkers de eed of belofte afleggen. Na het afleggen van de eed of belofte ondertekenen de medewerker, de afnemer van de eed of belofte en de getuige een formulier. Dit formulier wordt opgenomen in het persoonsdossier. Medewerkers die niet in dienst zijn bij Gemeente Brielle, zoals inhuurkrachten en stagiaires, ondertekenen een verklaring. Daarin staat dat zij de integriteitregels zullen naleven.
Medewerkers zijn verplicht om nevenwerkzaamheden die raakvlakken hebben met de
functievervulling te melden, waarna Gemeente Brielle deze registreert. Tevens is voor bepaalde functies verplicht gesteld dat de nevenwerkzaamheden openbaar worden gemaakt. Deze
verplichtingen zijn uitgewerkt in een B&W advies uit 2008.
Politiek ambtsdragers zijn op grond van de Gemeentewet verplicht hun nevenfuncties te melden, waarbij tevens moet worden aangegeven of zij voor deze functie wel of niet worden betaald. Bestuurders mogen geen nevenfuncties vervullen die (mogelijk) in strijd zijn het belang van de gemeente. Ook moet voorkomen worden dat belangenverstrengeling kan optreden tussen de nevenfunctie en de functie die zij bekleden binnen de gemeente.
7. Melding financiële belangen
De basis voor melding van financiële belangen is neergelegd in artikel 125 Ambtenarenwet en artikel 15:1:f CAR UWO. Het gevaar van (de schijn van) belangenverstrengeling speelt als een ambtenaar financiële belangen heeft die een onafhankelijke besluitvorming in de weg kunnen staan. Het gaat dan om belangen in ondernemingen die een relatie met Gemeente Brielle hebben of kunnen krijgen. Een medewerker die functioneel betrokken is bij beslissingen ten aanzien van zo’n onderneming zou zich kunnen laten leiden door zijn persoonlijk financieel belang daarin. Financiële belangenverstrengeling kan zich voordoen bij medewerkers die inkopen, aanbesteden of betrokken zijn bij het verstrekken van subsidies of opdrachten. Hoe medewerkers van Gemeente Brielle omgaan met financiële belangen is vastgelegd in de gedragscode integriteit.
8. Maatregelen gericht op informatiebescherming
Er zijn voorschriften vastgesteld over het kennisnemen van of omgaan met vertrouwelijke informatie. Er worden maatregelen getroffen die beogen te voorkomen dat onbevoegden vertrouwelijke informatie kunnen bezitten, raadplegen of beschadigen. Zo zijn in de gedragscode voorschriften opgenomen die betrekking hebben op de informatiebescherming en het omgaan met vertrouwelijke informatie. Daarnaast is er een e-mail protocol, privacyreglement e-mail en internetgebruik en is er een richtlijn voor het gebruik van sociale media in ontwikkeling.
9. Geschenken, giften en diensten
In de gedragscode integriteit zijn voorschriften opgenomen over hoe medewerkers omgaan met het aannemen van relatiegeschenken, giften, diensten en honoraria.
10. Inkoop- en aanbestedingsprocedure
Het inkoop- en aanbestedingsbeleid van Gemeente Brielle is onder andere vastgelegd in de beleidsnota inkoop- en aanbestedingsbeleid gemeente Brielle. Alle relevante vastgestelde documenten staan op intranet.
Gemeente Brielle heeft een interne vertrouwenspersoon ongewenst gedrag en integriteit. De taken ten behoeve van ongewenst gedrag zijn vastgelegd in de interne meldingsprocedure ongewenst gedrag. De taken ten behoeve van integriteit zijn vastgelegd in de regeling melding vermoeden misstand.
12. Meldingsprocedure melden misstanden
Gemeente Brielle beschikt over een regeling melding vermoeden misstand. Deze regeling heeft de ‘klokkenluidersregeling’ vervangen. De regeling is gepubliceerd op intranet.
13. Meldingsprocedure onderzoek naar misstanden
Gemeente Brielle beschikt over een onderzoekprotocol vermeende misstand of integriteitsschending. Aan de hand van het onderzoeksprotocol kan op een verantwoorde, professionele en uniforme wijze binnen gemeente Brielle een feitenonderzoek worden uitgevoerd.
Veel gedragsregels die van belang zijn voor de integriteit van een medewerker zijn vastgelegd in wetten en rechtspositionele voorschriften. Hierin zijn de minimumvereisten voor integriteitbeleid aangegeven. Hieronder volgt een overzicht van relevante wet- en regelgeving op het gebied van (ambtelijke) integriteit.
-
•
verduistering (artikel 359)
-
•
-
•
verduistering, beschadiging, vernieling van akten, bewijsmateriaal, bescheiden e.d. (artikel 361)
-
•
fraude en corruptie (artikel 362 en 363)
-
•
geheimschending (artikel 272)
Wetboek van Strafvordering
In het Wetboek van Strafvordering is in artikel 162 de verplichting voor de ambtenaar neergelegd om onverwijld aangifte te doen van misdrijven.
De Ambtenarenwet verplicht de Gemeente Brielle voorschriften vast te stellen over melding, registratie en het verbieden van nevenwerkzaamheden (artikel 125quinquies, eerste lid, sub b, en d). Zoals voorschriften voor de openbaarmaking van geregistreerde nevenwerkzaamheden (lid 1, sub c) en de melding van financiële belangen van ambtenaren in een functie waarvoor dit ter bescherming van de integriteit van de openbare dienst noodzakelijk is (lid 1, sub e). Op basis van artikel 125quinquies, lid 1 sub f, moeten de Gemeente Brielle ook voorschriften vaststellen voor een procedure voor het omgaan met vermoedens van medewerkers van misstanden binnen de organisatie waarin zij werkzaam zijn (klokkenluidersregeling). De Ambtenarenwet zegt verder dat de ambtenaar verplicht is tot geheimhouding van wat hem in verband met zijn functie ter kennis is gekomen, voor zover die verplichting uit de aard der zaak volgt (artikel 125a, derde lid). Op basis van artikel 125quater van de Ambtenarenwet is Gemeente Brielle verplicht een eigen integriteitbeleid te voeren en hierover verantwoording af te leggen. Ook moet Gemeente Brielle beschikken over een gedragscode voor goed ambtelijk handelen en moet de eed of belofte worden afgenomen bij alle ambtenaren die in dienst treden bij Gemeente Brielle. Ten slotte is de verplichting opgenomen dat het bevoegd gezag en de ambtenaar zich als goed werkgever en goed ambtenaar dienen te gedragen (artikel 125ter).
Ook in de rechtspositieregeling van gemeente is het een en ander geregeld over integriteit. In artikel 15:1 van de CAR UWO is in algemene zin geregeld dat medewerkers gehouden zijn hun betrekking nauwgezet en ijverig te vervullen en zich te gedragen zoals een goed ambtenaar betaamt.
Daarnaast zijn in de artikelen 15:1:a t/m 15:1:g van de CAR UWO een aantal specifieke gedragsregels opgenomen. Die hebben betrekking op:
-
•
-
•
het persoonlijke gebruik van goederen en diensten;
-
•
het aannemen van geschenken en gelden;
-
•
het melden, registreren en openbaar maken van nevenwerkzaamheden;
-
•
de melding en registratie van financiële belangen;
-
•
het verbod om deel te nemen aan aanneming of levering ten behoeve van de algemene dienst.
-
•
Ten slotte is in artikel 15.2 van de CAR UWO geregeld dat er een regeling is voor het omgaan met vermoedens van misstanden.
5. Invoering, borging en handhaving
Na vaststelling en implementatie van dit beleidsstuk, inclusief de gedragscode, en regelingen en onderzoeksprotocol vermeende misstanden, is invoering, borging en handhaving van integriteitsbeleid aan de orde. Deze aspecten zijn geen onderdeel van het integriteitbeleid op zich. Toch leest u hieronder enkele voorstellen voor de invoering, borging en handhaving ervan.
Een vastgesteld integriteitbeleid speelt een belangrijke rol bij het bevorderen en borgen van integriteit. Het geeft duidelijkheid over de uitgangspunten van integriteit, over de kaders en regels en over de samenhang tussen instrumenten. Een beleidsplan alleen is echter niet voldoende, het beleid uitdragen en draagvlak creëren is minstens zo belangrijk.
Het bevorderen van integriteit binnen de organisatie stopt dan ook niet na een eenmalige publicatie op intranet of het volgen van een training. Het onderwerp integriteit gaat alleen leven als het een
regelmatig terugkerend onderwerp is in gesprekken en overleggen. Het gaat erom dat medewerkers zich bewust blijven van integriteit. Hierin hebben alle betrokkenen hun eigen verantwoordelijkheid. Voor bewustwording is het in ieder geval belangrijk om het onderwerp regelmatig actief onder de aandacht van medewerkers te brengen. Leidinggevenden/ ambassadeurs kunnen integriteit bijvoorbeeld agenderen voor overleggen op afdelingsniveau en het onderwerp aan de orde stellen en bespreken in de functioneringsgesprekken. Om ook op lange termijn aandacht te houden voor integriteit en om de bewustwording en het bewustzijn rond dit onderwerp in te bedden in de organisatie is het goed doorlopend aandacht te besteden aan het onderwerp. Dit kan bijvoorbeeld via het organiseren van activiteiten als workshops, themabijeenkomsten en trainingen.
Gemaakte afspraken en regelingen over integriteit moeten worden nageleefd door alle medewerkers. Bij het niet naleven van de afspraken en regelingen kunnen op basis van de rechtspositionele regeling maatregelen worden getroffen.
De gekozen maatregel is vanzelfsprekend afhankelijk van de ernst en omvang van de schending van de afspraken. Wanneer het gaat om overtreding van de wet, doet gemeente Brielle aangifte bij de politie. Het gaat dan om een strafbaar feit, dat beoordeeld moet worden door het Openbaar Ministerie.
6. Monitoren en evalueren
Op organisatieniveau wordt -als onderdeel van de bedrijfsvoeringcyclus- verantwoording over integriteit afgelegd en vastgelegd in rapportages. Hiermee monitort de gemeente Brielle integriteit op organisatieniveau. Op individueel niveau vindt monitoring plaats als onderdeel van de functionerings- en beoordelingsgesprekken via het maken van afspraken, evaluaties en beoordelingen.
De gemeente Brielle evalueert en actualiseert zo nodig het integriteitsbeleid en de onderliggende gedragscode minimaal elke twee jaar. De evaluatie wordt gedaan door P&O met input van leidinggevenden en directie. Het verslag van de evaluatie en de eventuele verbeterpunten worden behandeld in het managementteam, vastgesteld in de directie en ter informatie behandeld in de ondernemingsraad.
Bijlage 1 Maatregelen, instrumenten en status
|
|
|
|
Integriteitsbeleid (structurele aandacht voor integriteit)
|
|
|
Gedragscode ambtelijk, actualiseren
|
|
|
Gedragscode bestuurlijk, actualiseren
|
|
|
Integriteit bij werving en selectie
Controle op relevante documenten, referenties, opvragen VOG
|
|
|
Kwetsbare functies, handelingen en processen
Aanwijzen waar inbreuk op integriteit zich kan voordoen
|
|
|
|
|
|
|
Klachtenregeling ongewenste gedrag
|
|
|
|
|
|
|
Het melden en toetsen van financiële belangen die
mogelijk op gespannen voet kunnen staan met integriteit
|
|
|
Informatiebescherming / omgaan met vertrouwelijke info
|
|
Actualiseren, planning onbekend
|
Omgaan met relatiegeschenken en –uitnodigingen
|
|
|
Integer inkopen en aanbesteden
|
|
|
|
|
|
|
Meldingsprocedure misstanden
|
|
|
Procedure voor onderzoek naar misstanden
|
|
|
|
|
|
|
Structurele borging van bewustwording
|
|
|
Bijlage 2 Overzicht ambtenaren financiële belangenverstrengeling
budgethouders en projectleiders
Afdelingshoofd Burgerzaken
Afdelingshoofd Voorzieningen
Afdelingshoofd Economische zaken
Opzichter algemene dienst
Bestuurlijke Zaken en Middelen
Chef bureau Interne Zaken