Vragen van het lid Bikker (ChristenUnie) aan de Ministers van Justitie en Veiligheid en van Binnenlandse Zaken en Konionkrijksrelaties over het artikel «Ombudsman: gemeenten gaan boekje te buiten jegens anti-abortusdemonstranten» (ingezonden 28 mei 2026).

Antwoord van Minister Heerma (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) (ontvangen 29 juni 2026) Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2025–2026, nr. 2294

Vraag 1

Hebt u kennisgenomen van het artikel «Ombudsman: «gemeenten gaan boekje te buiten jegens anti-abortusdemonstranten» en van het onderzoek van de Nationale ombudsman over de mate waarin de overheid demonstratierecht behoorlijk beschermt en faciliteert?¹^, ²

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2 en 3

Herkent u de volgende constatering van de Nationale ombudsman: «Ook aan anti-abortusdemonstranten leggen gemeenten soms voorschriften op die niet overeenkomen met het juridisch kader»?

Kunt u toelichten om welke gemeenten het hier gaat en op welke wijze de door deze gemeenten opgelegde voorschriften niet in overeenstemming zijn met het juridisch kader?³

Antwoord 2 en 3

Ik ben bekend met het rapport van de Nationale ombudsman waarin is opgenomen dat gemeenten soms aan anti-abortusdemonstranten voorschriften opleggen die niet overeenkomen met het juridisch kader. Ik kan niet ingaan op individuele gevallen. Het faciliteren van demonstraties en het opleggen van beperkingen bij demonstraties is een lokale aangelegenheid. De burgemeester legt hierover verantwoording af aan de gemeenteraad. Het is uiteindelijk aan de rechter om te beoordelen of de burgemeester hierin een juiste afweging heeft gemaakt. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft op 3 december 2025 uitspraak gedaan over demonstraties bij abortusklinieken.⁴ Daarin heeft de rechter duidelijke handvatten gegeven aan gemeenten over hoe kan worden omgegaan met demonstraties bij abortusklinieken.

Vraag 4

Bent u van mening dat ook anti-abortusdemonstranten delen in dezelfde rechten als andere demonstranten, en dat dergelijke oneigenlijk opgelegde voorschriften daardoor zeer onwenselijk zijn?⁵

Antwoord 4

Een ieder heeft in Nederland het recht om te demonstreren. Daarbij mag geen onderscheid gemaakt worden in het onderwerp of thema waarover wordt gedemonstreerd. Het is aan het lokale gezag om demonstraties zoveel mogelijk te faciliteren. De burgemeester kan voorafgaand aan een demonstratie voorschriften stellen en tijdens een demonstratie aanwijzingen geven over het verloop van de demonstratie, maar alleen op grond van drie criteria: ter bescherming van de gezondheid, in het belang van het verkeer en ter bestrijding of voorkoming van wanordelijkheden. De inhoud van een demonstratie speelt daarbij geen rol.

Vraag 5

Bent u bereid met deze gemeenten in gesprek te treden om herhaling te voorkomen, en gemeenten in bredere zin voor te lichten om te voorkomen dat zij met hun voorschriften inbreuk maken op het demonstratierecht, juist ook van deze groep demonstranten?

Antwoord 5

Het faciliteren van demonstraties en het opleggen van beperkingen bij demonstraties is een lokale aangelegenheid. De burgemeester legt hierover verantwoording af aan de gemeenteraad. Het is niet aan mij als Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties om gemeenten hierover aan te spreken.

Ruimte voor voorlichting is er zeker; dat doen we onder meer door financiële ondersteuning van de website demonstratierecht.nl. Ook is er, ter voorbereiding van het opstellen van de kabinetsreactie op het WODC-rapport over het demonstratierecht, gesproken met de gemeenten waarin een abortuskliniek gevestigd is over dit type demonstraties. Tijdens dit overleg hebben de gemeenten onderling ervaringen uitgewisseld over de wijze waarop deze demonstraties door het lokale gezag in goede banen geleid kunnen worden. Tot slot heeft er in januari van dit jaar een kennisuitwisselingsbijeenkomst plaatsgevonden met onder andere burgemeesters en gemeenteambtenaren, waarbij dit onderwerp aan bod is gekomen.

Vraag 6

Kunt u deze vragen binnen de gangbare termijn, maar in elk geval ruim voor het commissiedebat over het demonstratierecht, beantwoorden?

Antwoord 6

Ja.

---

1 Reformatorisch Dagblad, 26 mei 2026, «Ombudsman: Gemeenten gaan boekje te buiten jegens anti-abortusdemonstranten», www.rd.nl/artikel/1150454-ombudsman-gemeenten-gaan-boekje-te-buiten-jegens-anti-abortusdemonstranten

2 Nationale ombudsman, 26 mei 2026, «Onderzoek naar de mate waarin de overheid demonstratierecht behoorlijk beschermt en faciliteert. Sta voor protest!», www.nationaleombudsman.nl/publicaties/onderzoeken/sta-voor-protest

3 Raad van State, 3 december 2025, Uitspraak 202303955/1/A3, www.raadvanstate.nl/uitspraken/@155019/202303955-1-a3/

4 ABRvS 3 december 2025, ECLI:NL:RVS:2025:5683.

5 WODC-onderzoek «Het recht om te demonstreren in de democratische rechtsstaat», bijlage bij Kamerstuk 34 324, nr. 39

---

1 Reformatorisch Dagblad, 26 mei 2026, «Ombudsman: Gemeenten gaan boekje te buiten jegens anti-abortusdemonstranten», www.rd.nl/artikel/1150454-ombudsman-gemeenten-gaan-boekje-te-buiten-jegens-anti-abortusdemonstranten

2 Nationale ombudsman, 26 mei 2026, «Onderzoek naar de mate waarin de overheid demonstratierecht behoorlijk beschermt en faciliteert. Sta voor protest!», www.nationaleombudsman.nl/publicaties/onderzoeken/sta-voor-protest

3 Raad van State, 3 december 2025, Uitspraak 202303955/1/A3, www.raadvanstate.nl/uitspraken/@155019/202303955-1-a3/

4 ABRvS 3 december 2025, ECLI:NL:RVS:2025:5683.

5 WODC-onderzoek «Het recht om te demonstreren in de democratische rechtsstaat», bijlage bij Kamerstuk 34 324, nr. 39