Vergaderjaar 2025–2026 Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Kamerstukken 36 945 VIII Jaarverslag en slotwet Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 2025 Nr. 1 JAARVERSLAG VAN HET MINISTERIE VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP (VIII) Ontvangen 20 mei 2026 A. ALGEMEEN 1 Gerealiseerde Uitgaven en Ontvangsten Figuur 1 Gerealiseerde uitgaven verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen over 2025 (x € 1 miljoen).Totaal € 59.531,88 Figuur 2 Gerealiseerde ontvangsten verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen over 2025 (x € 1 miljoen).Totaal € 3.368,38 1 2. Aanbieding van het jaarverslag en verzoek tot dechargeverlening Aan de voorzitters van de Eerste en de Tweede Kamer van de Staten-Generaal. Hierbij bied ik, mede namens de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, het departementale jaarverslag van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) over het jaar 2025 aan. Onder verwijzing naar de artikelen 2.37 en 2.40 van de Comptabiliteitswet 2016 verzoek ik de beide Kamers van de Staten-Generaal de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap decharge te verlenen over het in het jaar 2025 gevoerde financiële beheer. Voor de oordeelsvorming van de Staten-Generaal over dit verzoek tot dechargeverlening stelt de Algemene Rekenkamer als externe controleur op grond van artikel 7.14 van de Comptabiliteitswet 2016 een rapport op. Dit rapport wordt op grond van artikel 7.15 van de Comptabiliteitswet 2016 door de Algemene Rekenkamer aan de Staten-Generaal aangeboden. Het rapport bevat de bevindingen en het oordeel van de Algemene Rekenkamer over:

1. het gevoerde begrotingsbeheer, financieel beheer, materiële bedrijfsvoering en de daartoe bijgehouden administraties van het Rijk;

2. de centrale administratie van de schatkist van het Rijk van het Ministerie van Financiën;

3. de financiële verantwoordingsinformatie in de jaarverslagen;

4. de totstandkoming van de niet-financiële verantwoordingsinformatie in de jaarverslagen;

5. de financiële verantwoordingsinformatie in het Financieel jaarverslag van het Rijk.

Bij het besluit tot dechargeverlening worden verder de volgende, wettelijk voorgeschreven, stukken betrokken:

1. het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2025;

2. het voorstel van de slotwet dat met het onderhavige jaarverslag samenhangt;

3. het rapport van de Algemene Rekenkamer over het onderzoek van de centrale administratie van de schatkist van het Rijk en van het Financieel jaarverslag van het Rijk;

4. de verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer over de in het Financieel jaarverslag van het Rijk, over 2025 opgenomen rekening van uitgaven en ontvangsten over 2025, alsmede over de saldibalans over 2025 (de verklaring van goedkeuring, bedoeld in artikel 7.14, tweede lid, van de Comptabiliteitswet 2016).

Het besluit tot dechargeverlening kan niet worden genomen, voordat de betrokken Slotwet is aangenomen en voordat de verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer is ontvangen. Dechargeverlening door de Tweede Kamer Onder verwijzing naar artikel 2.40 van de Comptabiliteitswet 2016 verklaart de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal dat de Tweede Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit, genomen in de vergadering van De Voorzitter van de Tweede Kamer, Handtekening: Datum: Op grond van artikel 2.40, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2016 wordt dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, ter behandeling doorgezonden aan de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal. Dechargeverlening door de Eerste Kamer Onder verwijzing naar artikel 2.40 van de Comptabiliteitswet 2016 verklaart de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal dat de Eerste Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit, genomen in de vergadering van De Voorzitter van de Eerste Kamer, Handtekening: Datum: Op grond van artikel 2.40 van de Comptabiliteitswet 2016 wordt dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, doorgezonden aan de Minister van Financiën. De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap R. Letschert 3. Leeswijzer Het departementaal jaarverslag 2025 bestaat uit de volgende onderdelen:

– een algemeen deel;

– het beleidsverslag;

– de jaarrekening;

– de bijlagen.

Algemeen deel Het algemeen deel bevat de aanbieding van het departementaal jaarverslag, het verzoek tot dechargeverlening en deze leeswijzer. Grondslagen voor de vastlegging en de waardering De verslaggevingsregels en waarderingsgrondslagen die van toepassing zijn op de in dit jaarverslag opgenomen financiële overzichten zijn ontleend aan de Comptabiliteitswet 2016 en de daaruit voortvloeiende regelgeving, waaronder de Regeling rijksbegrotingsvoorschriften 2026 en de Regeling agentschappen 2024. Voor de departementale begrotingsadministratie wordt het verplichtingen-kasstelsel toegepast en voor de baten-lasten agentschappen het baten-lastenstelsel. Groeiparagraaf Ten opzichte van het jaarverslag 2024 zijn, conform de Regeling rijksbegrotingsvoorschriften 2026, de volgende wijzigingen aangebracht:

– de bijlage moties en toezeggingen is komen te vervallen;

– de bijlagen Caribisch Nederland en Nationaal Groeifonds worden vanaf nu gecentraliseerd opgenomen bij het beleidsverantwoordelijke ministerie. De bijlage Caribisch Nederland is te vinden bij het Ministerie van BZK en de bijlage Nationaal Groeifonds bij het Ministerie van EZ;

– de Tweede Kamer heeft het thema «Risico’s voor de goede inning en besteding van belasting- en premiegeld» aangewezen als focusonderwerp voor de verantwoording over het jaar 2025. Dit onderdeel is opgenomen in het beleidsverslag.

Informatie in begroting, jaarverslag en andere relevante publicaties De begroting en het jaarverslag zijn compacte documenten en voornamelijk toegespitst op de financiële informatie van het Ministerie van OCW. Ook wordt er ingegaan op de niet-financiële informatie waarmee aan de hand van monitorings- en evaluatiedata inzicht wordt geboden in de impact van het beleid en de publieke middelen die daarvoor worden ingezet. Niet-financiële informatie Binnen de niet-financiële informatie maakt het Ministerie van OCW gebruik van de Strategische Evaluatieagenda (SEA) en van beleidsindicatoren. De SEA wordt gebruikt om strategisch monitorings- en evaluatieonderzoek in te plannen over een periode van vier tot zeven jaar. Bevindingen uit deze rapportages helpen het Ministerie van OCW om aan te sturen op doeltreffend en doelmatig beleid. De agenda heeft een belangrijke rol in de evaluatie van het beleid over kabinetsperioden heen en vormt een belangrijk onderdeel van de publieke verantwoording. Dit gaat over maatschappelijke waarden: zijn de publieke middelen doelmatig besteed? Het Ministerie van OCW benut beleidsindicatoren om kwantitatief en meerjarig voortgang op haar prioritaire doelen te monitoren. Met beleidsindicatoren wordt de doeltreffendheid van het beleid gemeten: in het jaarverslag wordt met behulp van beleidsindicatoren verantwoord over het meetbare effect van het gevoerde beleid in het begrotingsjaar. Op OCWincijfers.nl wordt het verloop van deze resultaten over meerdere jaren transparant ontsloten. Figuur 3 Schematische weergave van de informatie aan de Tweede Kamer gedurende de begrotingscyclus Op Prinsjesdag ontvangt de Tweede Kamer de begroting van het Ministerie van OCW. Daarin staat op welke prioritaire doelstellingen (de beleidsprioriteiten) het Ministerie van OCW inzet, welk beleid het daarvoor inzet (subthema’s met daarbinnen maatregelen) en met welke beleidsindicatoren en onderzoeken het de doeltreffendheid en doelmatigheid van het gevoerde beleid monitort en evalueert. Voor de beleidsprioriteiten wordt gelijktijdig uitgebreidere verantwoordingsinformatie beschikbaar gemaakt op OCWincijfers.nl. Per subthema van de beleidsprioriteiten wordt daar een monitoringsmatrix beschikbaar gemaakt. Deze overzichten bevatten de doelomschrijving, belangrijke maatregelen, de financiële middelen en beleidsindicatoren die bij de maatregelen horen, de uitgevoerde en geplande (SEA-)onderzoeken en bijbehorende beleidsbrieven. OCWincijfers.nl biedt gedurende het begrotingsjaar doorlopend inzicht in brede cijferinformatie over de OCW-beleidsterreinen, inclusief kencijfers die de staat van de OCW-sectoren monitoren, en beleidsindicatoren waarmee specifieke beleidsdoelstellingen gevolgd en verantwoord worden. Daarnaast vindt de Tweede Kamer daar verschillende monitors die een meerjarig beeld geven van de sectoren: de Cultuurmonitor, de Mediamonitor, de Erfgoedmonitor, de Emancipatiemonitor en de Lhbtiqa+-monitor. Als laatste zijn er dashboards beschikbaar. Het dashboard Financiële Positie van het Onderwijs bevat per verslagjaar informatie over de financiële positie van het onderwijs als geheel en per sector. Het dashboard Jaarrekeninggegevens biedt een meerjarig inzicht in de financiële gegevens uit de jaarrekeningen, financiële kengetallen en de continuïteitsparagraaf op bestuurs-, sector-, en landelijk niveau.  Alle informatie wordt doorlopend voorzien van de meest actuele cijfers. Gedurende het jaar wordt de Tweede Kamer tussentijds geïnformeerd over de begrotingsuitvoering door middel van de Voorjaarsnota en de Najaarsnota. Deze informatie is beschikbaar via Rijksfinancien.nl. Daarnaast ontvangt de Tweede Kamer ook beleidsbrieven en -documenten en periodieke rapportages over samenhangende beleidsthema’s als onderdeel van de Strategische Evaluatie Agenda. In de monitoringsmatrices worden (sinds begroting 2026), op Prinsjesdag en Verantwoordingsdag, deze rapportages en brieven per subthema samengebracht. In mei ontvangt de Tweede Kamer het Onderwijsverslag. In de Staat van het Onderwijs staat beschreven wat goed gaat en wat er beter kan in het onderwijs. De derde woensdag in mei is het Verantwoordingsdag. De Tweede Kamer ontvangt dan het jaarverslag van het Ministerie van OCW. Aan de monitoringsmatrices op OCWincijfers.nl worden dan de belangrijkste resultaten over het begrotingsjaar toegevoegd. Voor veel van de beleidsindicatoren is er dan ook data over het begrotingsjaar beschikbaar, waarmee er kan worden gereflecteerd op het gevoerde beleid. Beleidsverslag Het beleidsverslag kent de volgende onderdelen:

– de beleidsprioriteiten;

– de beleidsartikelen;

– de niet-beleidsartikelen;

– de bedrijfsvoeringparagraaf.

De beleidsprioriteiten In het onderdeel over de beleidsprioriteiten wordt teruggekeken op de activiteiten die hebben plaatsgevonden in 2025. Hierbij wordt per beleidsprioriteit aangegeven welke concrete stappen zijn genomen, onderbouwd met kwantitatieve informatie op basis van de in het jaarverslag 2025 opgenomen beleidsindicatoren. Verder bevat het onderdeel beleidsprioriteiten een overzicht van gerealiseerde periodieke rapportages en beleidsdoorlichtingen (SEA), een overzicht van risicoregelingen, de openbaarheidsparagraaf en een overzicht met de grootste posten met onderuitputting. De Tweede Kamer heeft voor 2025 het onderwerp ‘Risico’s voor de goede inning en besteding van belasting- en premiegeld’ aangewezen als focusonderwerp. Hierop wordt ingegaan in het laatste onderdeel van de beleidsprioriteiten. De beleidsartikelen De beleidsartikelen bestaan uit de volgende onderdelen:

– een algemene doelstelling met een toelichting daarop;

– een passage gewijd aan de verantwoordelijkheid van de minister;

– relevante kengetallen;

– de beleidsconclusies;

– de tabel budgettaire gevolgen van beleid;

– een toelichting op de financiële instrumenten.

Tabel «budgettaire gevolgen van beleid» De tabel «budgettaire gevolgen van beleid» bevat een vaste indeling naar soorten financiële instrumenten volgens de Rijksbegrotingsvoorschriften. In de kolom «Vastgestelde begroting» is de stand weergegeven van de ontwerpbegroting (Prinsjesdag) plus de mutaties die bij een nota van wijziging, amendement of motie ten opzichte van de ontwerpbegroting (dus na Prinsjesdag, maar voor de mutaties Eerste Suppletoire Begroting) zijn aangebracht. Relatie verplichtingen versus uitgaven In de tabel budgettaire gevolgen van beleid staan naast de uitgaven en de ontvangstenmutaties ook verplichtingenmutaties. Bij de verplichtingen wordt ook aangegeven welk deel garantieverplichtingen betreft. Het gaat hier met name om zogenaamde garanties voor her- en nieuwbouw bij onderwijsinstellingen en musea in het kader van schatkistbankieren, kredietgaranties/verzekeringen in de cultuursector en de garanties voor de rekening courantlimieten die instellingen aanhouden bij het Ministerie van Financiën. Bij kredietgaranties/verzekeringen moet gedacht worden aan een indemniteitsregeling voor kunstvoorwerpen die op uitleenbasis in een Nederlands museum zijn tentoongesteld. Toelichting financiële instrumenten In de toelichting op de financiële instrumenten zoals opgenomen in de tabel budgettaire gevolgen van beleid worden de voornaamste verschillen verklaard tussen de oorspronkelijke begroting en de realisatie. De kasuitgaven zijn voor deze toelichting leidend. In het algemeen is er in de begroting sprake van een vaste verhouding tussen de verplichtingen en uitgaven die gerelateerd zijn aan het bekostigingsmoment voor scholen/instellingen. Er geldt daarom alleen een aanvullende, aparte toelichting voor de verplichtingenmutaties als er sprake is van een opmerkelijk verschil met de uitgavenmutaties. Hiervoor wordt het procentuele realisatieverschil bij de verplichtingen vergeleken met het procentuele realisatieverschil bij de uitgaven. En als het verschil tussen deze percentages meer dan 10 bedraagt, dan worden de verplichtingenmutaties apart toegelicht. In de toelichting op de financiële instrumenten wordt, indien relevant, op bondige wijze ingegaan op verschillen tussen de budgettaire raming en de realisatie in het verslagjaar. Voor de toe te lichten instrumenten wordt een keuze gemaakt op basis van financieel belang en/of politieke relevantie. Als norm voor financieel belang geldt de voorgeschreven staffel uit de Rijksbegrotingsvoorschriften. Indien mutaties al bij de Eerste, September of Tweede Suppletoire Begroting zijn toegelicht, worden deze hier niet herhaald. De niet-beleidsartikelen Er zijn twee zogenaamde niet-beleidsartikelen:

1. op artikel 91 (Nominaal en onvoorzien) wordt een overzicht gegeven van de verdelingen van tijdelijk geparkeerde middelen, zoals de loon- en prijsbijstelling;

2. op artikel 95 (Apparaat Kerndepartement) worden de apparaatsuitgaven van het kerndepartement, de apparaatskosten van de inspecties en adviesraden, baten-lastenagentschappen en een aantal zelfstandige bestuursorganen (zbo's) en Rechtspersonen met een Wettelijke Taak (rwt's) verantwoord.

De bedrijfsvoeringparagraaf In de bedrijfsvoeringparagraaf wordt verslag gedaan over de bedrijfsvoering. De paragraaf bevat tevens de mededeling bedrijfsvoering. Deze heeft betrekking op het financieel- en materieel beheer en de daarvoor bijgehouden administraties. Jaarrekening De jaarrekening bevat de departementale verantwoordingsstaat, de samenvattende verantwoordingsstaat agentschappen, de jaarverantwoording van de agentschappen Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO), het Nationaal Archief (NA), de saldibalans en de publicatie Wet normering topinkomens (WNT)-verantwoording. Bijlagen De volgende bijlagen zijn opgenomen:

– toezichtrelaties zelfstandige bestuursorganen en rechtspersonen met een wettelijke taak;

– afgerond evaluatie- en overig onderzoek;

– inhuur externen;

– financieel beeld van het onderwijs - landelijk en per sector;

– bugettair overzicht Oekraïne.

B. HET BELEIDSVERSLAG 4. Beleidsprioriteiten Een sterke basis en hoge kwaliteit Wij hebben ons ook in 2025 ingezet om de kwaliteit van het onderwijs en de (fundamentele) wetenschap te versterken. Het doel blijft dat leerlingen en studenten de basisvaardigheden taal, rekenen-wiskunde, digitale geletterdheid en burgerschap beter gaan beheersen. Daarnaast was er ook blijvende inzet om de maatschappelijke impact van kennis uit onderzoek te vergroten. Basisvaardigheden Het doel in 2025 was dat leerlingen in het funderend onderwijs de basisvaardigheden taal, rekenen-wiskunde, digitale geletterdheid en burgerschap beter gaan beheersen. Dat is van groot belang voor een goede aansluiting op het vervolgonderwijs, de arbeidsmarkt en om goed mee te kunnen doen in de maatschappij. Op verschillende manieren is aan dit doel gewerkt. Zo krijgen scholen de subsidie verbetering basisvaardigheden om evidence-informed te werken aan de basisvaardigheden van leerlingen in het primair onderwijs (po) en voortgezet onderwijs (vo). In totaal is nu 95% van de leerlingen bereikt. Daarnaast zijn in 2025 de definitieve conceptkerndoelen voor alle negen leergebieden opgeleverd, waardoor een belangrijke stap is gezet om tot een actueel en duidelijk curriculum en opdracht aan scholen te komen. Ook is evidence-informed onderwijs in 2025 op verschillende manieren gestimuleerd, bijvoorbeeld door hoogwaardige en betrouwbare kennis over effectief onderwijs toegankelijker te maken. Verbetering van de onderwijskwaliteit in het mbo Het doel van OCW is dat mbo-studenten na hun opleiding goed kunnen functioneren in de maatschappij, het beroep en, indien gewenst, soepel doorstromen naar het vervolgonderwijs. Om dit doel te bereiken is in 2025 verder gewerkt aan het versterken van de kwaliteit van het onderwijs en de examinering in de basisvaardigheden. Voor startende mbo-studenten is er geïnvesteerd om taal- en rekenachterstanden op korte termijn weg te werken. Daarnaast is gewerkt aan het herijken van de taaleisen voor Nederlands en de bijhorende examinering op basis van een adviesrapport van een expertgroep. Tot slot is het wetsvoorstel ten aanzien van de hernieuwde inrichting van het burgerschapsonderwijs eind 2025 voor advies aangeboden aan de Raad van State en heeft het wetsvoorstel over aanvullende eisen mbo-docenten basisvaardigheden in de tweede helft van 2025 de internetconsultatie doorlopen. Consistente sturing en duidelijkheid in rollen en bekostiging Wij willen zorgen voor helderheid in rollen van alle betrokkenen in het onderwijsveld. Wij werken aan wetgeving (zoals het wetsvoorstel ten aanzien van eisen aan bestuurders), en ook door financieringsstromen te bundelen. Er is gewerkt aan beleid op basis van vijf uitgangspunten die eerder beschreven zijn in de herijkingsbrief van 2024. Het gaat om (1) de overheid die regie neemt, (2) het opstellen van langjarige doelen, (3) structurele bekostiging voor structurele taken, (4) het belang van verdere professionalisering en (5) dat samenwerking de norm wordt. Ook zijn er inspanningen verricht om de leraar en de schoolleider een stevige stem te geven in onderwijskundige beslissingen die in de school worden genomen, variërend van dagelijkse acties in de klas tot aan strategische keuzes voor de hele organisatie. In lijn met deze visie hebben wij gewerkt aan structurele bekostiging voor structurele taken, bestedingsnormen, omvormen van de kleinescholentoeslag en aan het wetsvoorstel bevordering bestuurlijke kwaliteit en integriteit in het funderend onderwijs. Het conceptwetsvoorstel voor gerichte bekostiging stond begin 2025 open voor internetconsultatie en eind 2025 heeft de Raad van State hierop advies kunnen geven. Lopende afspraken voor Caribisch Nederland We werken aan toekomstbestendig beroepsonderwijs voor Caribisch Nederland. In 2025 is een wetsvoorstel voorbereid waarmee OCW komt tot één wettelijk stelsel voor Europees en Caribisch Nederland voor het mbo, volwassenonderwijs en voortijdig schoolverlaters. Onderwijshuisvesting We hebben gemeenten en schoolbesturen in 2025 ondersteund bij het dragen van verantwoordelijkheid voor de onderwijshuisvesting door professionalisering, standaardisatie, kennisuitwisseling en innovatie ten bate van schoolgebouwen. Zo is een wetsvoorstel, dat tot doel heeft gemeenten en schoolbesturen meer planmatig te laten samenwerken bij de bouw en het onderhoud van schoolgebouwen, in 2025 naar de Tweede Kamer gestuurd. Daarnaast is het Innovatieprogramma Onderwijshuisvesting (NGF) van start gegaan met 27 innovatieve scholenbouwprojecten. Nieuwkomersonderwijs Door in te zetten op de kwaliteit en toegankelijkheid van het nieuwkomersonderwijs zorgen wij ervoor dat ook kinderen uit het buitenland die het Nederlands nog niet machtig zijn, onderwijs op hun niveau kunnen volgen en kunnen deelnemen en bijdragen aan de Nederlandse maatschappij. Wij zijn in 2025 gestart met de voorbereiding van een wetsvoorstel om het nieuwkomersonderwijs te bestendigen en te optimaliseren met name vanwege de toename van nieuwkomers. Ook is de wettelijke evaluatie van de tijdelijke onderwijsvoorzieningen voor Oekraïense ontheemden afgerond en zijn de onderwijsbepalingen in de implementatiewetgeving voor het Migratiepact naar de Tweede Kamer gestuurd. Verder heeft OCW bijgedragen door ondersteuning te bieden aan scholen en hen in staat gesteld om in noodsituaties nieuwkomers onderwijs te bieden, onder meer door het toekennen van tijdelijke nieuwkomersvoorzieningen.  Dalende studentenaantallen Onze inzet is om in (arbeidsmarkt)regio’s, waar de impact van de dalende studentenaantallen het grootst is, een kwalitatief goed en divers mbo-, hbo- en wo-aanbod beschikbaar te houden. Voor het mbo en hbo zijn daarom in 2025 financiële middelen voor vitale opleidingen in krimpregio’s ter beschikking gesteld, om te voorkomen dat in regio’s met dalende studentenaantallen cruciale hbo-opleidingen verdwijnen. De middelen ondersteunen maatregelen om vitale opleidingen te behouden, regionaal samen te werken en het aanbod beter te laten aansluiten op de arbeidsmarkt. Verder zijn met ingang van 2025 de kwaliteitsmiddelen van hogescholen en universiteiten structureel toegevoegd aan de vaste voet, dit ondersteunt de budgettaire stabiliteit en voorspelbaarheid. Innovatie en digitalisering in het vervolgonderwijs Door in te zetten op innovatie en digitalisering draagt OCW bij aan toekomstbestendige onderwijskwaliteit in het vervolgonderwijs. We hebben in 2025 hierop ingezet via het Nationaal Groeifonds (NGF) programma Npuls. Ook is gewerkt aan de borging van de cyberveiligheid in het mbo, hbo en wo om de digitale weerbaarheid te vergroten en een beschermde leer- en onderzoeksomgeving te bieden, onder andere met het programma MBO digitaal veilig en de voorbereidingen om het hbo en wo onder te brengen in de aanstaande Cyberbeveiligingswet (Ministerie van JenV). Daarnaast is met het programma Digitaal Bekwaam gewerkt aan de ict-bekwaamheid van onderwijsprofessionals. Tot slot is ingezet op het vergroten van het aandeel mbo-instellingen met practoraten om praktijkgericht onderzoek en innovatie te versterken. Grip op internationale studenten Het Wetsvoorstel internationalisering in balans (WIB) is doorgezet, in aangepaste vorm, om de positie van het Nederlands als onderwijstaal te gaan versterken. Naar aanleiding van de aangenomenmotie Krul c.s is een nota van wijziging bij de WIB geschreven: de toets anderstalig aanbod is niet langer van toepassing op het bestaande anderstalige aanbod. De nota van wijziging ligt momenteel voor bij de Raad van State voor advies. Verder is de Nederlandse inzet op gebalanceerde mobiliteit in Europa gecontinueerd. Mede op initiatief van Nederland wordt er onderzoek gedaan naar gebalanceerde mobiliteit waarbij zowel positieve als negatieve effecten worden meegenomen. Verder is het NL Scholarship programma, waarmee internationale diplomastudenten ondersteund worden om in Nederland te komen studeren, aangescherpt waardoor er gerichter wordt ingezet op het aantrekken van diplomastudenten die voor Nederland van maatschappelijke meerwaarde kunnen zijn. Internationale samenwerkingen en kennisveiligheid De investeringen in universiteiten, hogescholen, onderzoek, wetenschap en innovatie zijn verminderd. Er zijn daarom scherpe keuzes gemaakt waaronder de continuering op Europese en internationale samenwerking. Dit versterkt de positie van de Nederlandse wetenschap en de concurrentiepositie en geeft schaalvoordelen. Een belangrijk programma voor OCW op dit gebied is de Matchingregeling Horizon Europe. Dit is een regeling waarmee deelname aan Horizon Europe, een programma voor de financiering van onderzoek en innovatie, gestimuleerd wordt. NWO heeft daarnaast op ons verzoek het Tulp Fonds voor internationale topwetenschappers gelanceerd waarmee excellente topwetenschappers van buiten Europa naar Nederland worden aangetrokken. Ook zijn de investeringen in (internationale) grootschalige wetenschappelijke infrastructuren (GWI) voortgezet, bijvoorbeeld via de Nationale Roadmap GWI 2021, de Einstein Telescope en de aanvraag van EU-financiering voor de bouw van een AI-fabriek in Groningen. Internationale samenwerking betekent enerzijds openheid en toegankelijkheid en anderzijds het beschermen van de nationale veiligheid inclusief kennisveiligheid, zeker in deze tijd van oplopende geopolitieke spanningen. In 2025 hebben wij en de kennissector gewerkt aan het wetsvoorstel screening kennisveiligheid (onder andere de internetconsultatie en verschillende uitvoeringstoetsen), de versterking van het Loket Kennisveiligheid en het opstellen van landelijke risico-indicatoren voor kennisinstellingen. Ook is 17,6 miljoen beschikbaar gesteld voor de instellingen om sensitieve kennis en technologie te beschermen en is gewerkt aan de Europese aanpak van kennisveiligheid. Kennisontwikkeling voor Nederland Het beleid van OCW is erop gericht de verbinding tussen kennisinstellingen en de samenleving te versterken en de economische en maatschappelijke impact van onderzoek en wetenschap middels valorisatie te vergroten. Wij stimuleren dit onder andere door de doorontwikkeling van de programma’s van de Nationale Wetenschapsagenda (NWA) te faciliteren en door het verhogen van het budget van het Kennis- en innovatieconvenant (KIC, in samenwerking met EZ). Ook liepen de Nationaal Groeifondsprojecten Biotech Booster en Big Chemistry in 2025 door. Een hoogtepunt daarin was de definitieve toekenning van de NGF-gelden aan Biotech Booster. Wij keren daarnaast de Faculty of impact (in samenwerking met EZ) beurs uit aan onderzoekers die ondernemerschap en wetenschappelijk onderzoek willen combineren. Ook is het werkplan van Open Science NL uitgevoerd. Daarnaast is de samenwerking tussen onderzoek en wetenschap met defensie versterkt zoals aangekondigd in de Defensie Strategie voor Industrie en Innovatie 2025-2029 (onder andere binnen de NWA en het KIC). Samenwerking en profilering in de wetenschap We hebben ingezet op efficiënte samenwerking tussen universiteiten, hierdoor is de toegankelijkheid en kwaliteit van onderwijs en onderzoek hoog gebleven. Door het verstrekken van financiële middelen voor sectorplannen hebben wij gestimuleerd dat instellingen landelijk samenwerken en gezamenlijke scherpe keuzes maken (taakverdeling en profilering). Sectorplannen dragen bij aan de kwaliteit van onderzoek en onderwijs. Ze dragen ook bij aan het creëren van rust en ruimte in het wetenschappelijke onderwijs en onderzoek door het bieden van vaste contracten. In 2025 hebben wij, op basis van de eindevaluaties van de sectorplannen 2019-2024, besloten om de middelen voor deze plannen te continueren in de rijksbijdrage aan de universiteiten. Controle uitwonendenbeurs Wij hebben besloten om alle financiële maatregelen, die tussen 2012 en juni 2023 genomen zijn op grond van de risicogerichte controlewerkwijze, terug te draaien. Alle boetes en terugvorderingen die tussen 2012 en juni 2023 zijn opgelegd aan studenten, die op basis van het voormalige selectieproces zijn geselecteerd, worden door ons terugbetaald. Studenten die hierdoor de uitwonendenbeurs zijn misgelopen, terwijl ze wel ingeschreven zijn gebleven op het adres waar ze gecontroleerd zijn, krijgen die uitwonendenbeurs alsnog. Dit is een complexe opgave die zorgvuldige voorbereiding vergt. Zo moeten er aparte ICT-applicaties worden ontwikkeld. Ook blijkt het niet altijd mogelijk om contact te leggen met (oud-)studenten, omdat contactgegevens ontbreken of verouderd zijn. Daarnaast moet er rekening gehouden worden met de omstandigheden van de (oud-)student, zoals het feit dat er (oud-)studenten zijn die achterstanden hebben in het aflossen van hun schuld bij DUO. Sinds september 2025 zijn wij begonnen met het uitvoeren van de eerste herzieningen en de daarbij behorende terugbetalingen. We werken aan een nieuw controleproces voor de uitwonendenbeurs. Er wordt toegewerkt naar een interventieladder met verschillende controle-instrumenten. Ook worden er stappen gezet om te komen tot een nieuw risicogericht selectiemodel. Tegemoetkoming studenten uit leenstelselperiode De tegemoetkoming voor studenten die zonder basisbeurs onder het leenstelsel hebben gestudeerd is een gebaar voor studenten in de periode dat er geen basisbeurs in het hbo en wo is geweest. Daarnaast keert de voucher vervangende tegemoetkoming vanaf 2025 een bedrag uit ter vervanging van de studievoorschotvoucher die de eerste vier cohorten studenten onder het leenstelsel konden inzetten voor een nieuwe opleiding. De uitvoering loopt nog een aantal jaar door. In 2025 is ook gewerkt aan het wetsvoorstel om een aanvullende tegemoetkoming, beschikbaar gesteld door kabinet Schoof, voor studenten die zonder basisbeurs onder het leenstelsel hebben gestudeerd mogelijk te maken. Goed en voldoende onderwijspersoneel Wij zetten middels de lerarenstrategie in op voldoende leraren en schoolleiders die goed zijn opgeleid, hun vakkennis bijhouden en met plezier in een aantrekkelijke omgeving werken. Lerarenstrategie Met de lerarenstrategie zetten wij in op aantrekkelijk werk en goed werkgeverschap voor goed opgeleide leraren, docenten en schoolleiders die met plezier werken in het onderwijs. Daarnaast werkt een groot aandeel po-, vo- en mbo-onderwijslocaties mee aan solidariteit en samenwerking in de onderwijsregio’s vanwege structurele tekorten aan onderwijspersoneel in een krappe arbeidsmarkt. Met ondersteuning van de Realisatie-Eenheid (RE) zijn er afspraken gemaakt over het aantrekken, opleiden, behouden en professionaliseren van onderwijspersoneel. De tekorten zijn ongelijk verdeeld tussen en binnen regio’s. In de ondersteuning wordt daarom door de RE gewerkt met een aanpak die ruimte laat voor regionale differentiatie. Wij hebben in 2025 de opleiding en professionalisering van onderwijspersoneelondersteund via subsidies en beurzen, zoals de lerarenbeurs (4664 aanvragen) en de Subsidieregeling voor het opleiden van onderwijsondersteunend personeel tot leraar (SOOL) (759 aanvragen) waarmee onderwijsassistenten en leraarondersteuners worden geholpen bij het volgen van de opleiding tot leraar. Verder is in 2025, door de vertegenwoordiging van de beroepsgroep, het advies voor de herijking van de bekwaamheidseisen van leraren in het primair onderwijs (po), voortgezet onderwijs (vo) en docenten en instructeurs in het mbo opgeleverd, waarin de bekwaamheidseisen concreter en specifieker zijn geformuleerd. In het Opleidingsberaad Leraren coördineren we vervolgens samen met lerarenorganisaties, werkgevers en lerarenopleidingen de onderlinge samenwerking rond de ontwikkeling en bijstelling van kaders voor de opleidingen voor leraren. Daarnaast wordt met de meerjarige campagne Werken met de Toekomst een positief en realistisch beeld van werken in het onderwijs geschetst. De zij-instroom via het traject Zij-instroom in Beroep blijft een gedegen stroom nieuwe leraren en docenten opleveren in alle sectoren en is de instroom op de pabo opnieuw gestegen. Om het aantrekkelijker te maken voor leraren die meer uren willen en kunnen werken, is een driejarige pilot gestart hoe meerurenmaatwerk daarbij helpt. Ook is er in het mbo in het kader van de Werkagenda mbo 2023-2027 ingezet op positieve ontwikkelingen op het gebied van de inschaling, werkdruk, en professionalisering van onderwijspersoneel en begeleiding van startend onderwijspersoneel. Tot slot is het wetsvoorstel Strategisch Personeelsbeleid en Arbeidsmarktmaatregelen naar de Raad van State verzonden. Sociale veiligheid en gelijke behandeling Wij hebben gewerkt aan sociale veiligheid en gelijke behandeling zodat iedereen in Nederland op een vrije en volwaardige manier kan deelnemen aan de samenleving. Zo is in 2025 verder uitvoering gegeven aan de OCW Agenda tegen Discriminatie en Racisme. Er zijn verschillende onderzoeken uitgevoerd, onder andere naar de effectiviteit van maatregelen tegen discriminatie en racisme in de OCW-sectoren. Ten aanzien van het koloniaal verleden zijn verschillende beleidsintensiveringen met de middelen van het proces na de komma ingezet. Zo wordt een handreiking ontwikkeld voor docenten over hoe zij het koloniaal- en slavernijverleden in de klas kunnen behandelen en wordt gewerkt aan een bronnenbank. Sociale veiligheid in het funderend onderwijs Wij beogen de veiligheid van leerlingen en medewerkers in het funderend onderwijs verder te verbeteren. De ervaren veiligheid van leerlingen en medewerkers in het funderend onderwijs is hoog (95% ‒ 98%). Er is in 2025 gewerkt aan drie wetsvoorstellen die moeten zorgen voor een nadere inkleuring van de zorgplicht van schoolbesturen, de intensivering van de VOG-screening en een voorstel dat het landelijk zicht op de veiligheid van leerlingen in het funderend onderwijs verbetert. Verder investeerden wij in de sociale veiligheid op scholen via de instellingssubsidie stichting School & Veiligheid. Sociale veiligheid mbo, hbo, wo en wetenschap We hebben in 2025 ingezet op het voorkomen en aanpakken van ongewenst gedrag, zodat iedereen zich veilig voelt in het vervolgonderwijs en de wetenschap. Er is, samen met het veld een aanpak opgesteld voor een wettelijke zorgplicht en er is een wetsvoorstel meld- en overlegplicht voor zedenmisdrijven voorgelegd aan de Tweede Kamer. Daarnaast is er onderzoek gedaan naar de klacht- en meldvoorzieningen van studenten en medewerkers in het hoger onderwijs. Met de eerste subsidieronde van het landelijk subsidieprogramma in het hoger onderwijs en de Werkagenda mbowordt verder ingezet op sociale veiligheid in het mbo binnen de instelling en in de beroepspraktijkvorming. Informeel en veilig onderwijs Net als in het reguliere onderwijs, moeten kinderen in het informele onderwijs zich veilig kunnen ontwikkelen en beschermd worden tegen ongewenste beïnvloeding. Wij hebben in 2025 uitvoering gegeven aan dit doel door middel van een aantal maatregelen. Zo worden organisaties gestimuleerd om een VOG aan te vragen voor al hun vrijwilligers die met kinderen werken om de (sociale) veiligheid te bevorderen. Verder moet het wetsvoorstel toezicht informeel onderwijs, waarvan de internetconsultatie in 2025 was afgerond, regelen dat er kan worden opgetreden bij onveilige situaties in het informeel onderwijs. Tegengaan stagediscriminatie in het vervolgonderwijs Wij willen stagediscriminatie in het onderwijs tegengaan zodat iedere student gelijke kansen krijgt om zijn of haar opleiding succesvol af te ronden. Met het Stagepact mbo en het Manifest en Werkprogramma tegen stagediscriminatie in het hbo en wo hebben wij ook in 2025 inspanningen verricht om dit doel te bereiken. Hierin staan afspraken met onderwijsinstellingen, werkgevers en andere partijen over maatregelen tegen stagediscriminatie. De Tweede Kamer is in de Kamerbrief over de midterm review van de Werkagenda mbo geïnformeerd over de voortgang van het Stagepact mbo.  Perspectief en zekerheid voor wetenschappers Om divers talent voor de wetenschap te ontwikkelen, aan te trekken en te behouden is gewerkt aan meer werkzekerheid, erkenning en waardering voor personen in de wetenschap. Met het programma Erkennen & Waarderen ontstaat er ruimte voor de erkenning en waardering van verschillende kwaliteiten die wetenschappers kunnen hebben. Universiteiten ontvingen daarnaast ook geld om de positie, ondersteuning en onderzoekstijd van jonge onderzoekers te verbeteren (amendement Bontenbal) en de werkdruk te verlagen (restant stimuleringsbeurzen en amendement Eerdmans). Verder is er in 2025 gewerkt aan een vervolg op het Nationaal Actieplan diversiteit en inclusie hoger onderwijs en onderzoek. Protesten op universiteiten en hogescholen Het Israëlisch-Palestijns conflict leidde in verschillende steden tot studentenprotesten. Universiteiten en hogescholen zijn op de proef gesteld omdat ze enerzijds ruimte willen bieden aan de protesten en zorgen dat deze in goede banen werden geleid en anderzijds een veilige leer- en werkomgeving willen bieden. Intensief contact tussen OCW, UNL, VH en individuele instellingen heeft geleid tot maatregelen om de veiligheid te vergroten. Acceptatie, veiligheid en gelijke behandeling Wij hebben nationaal ingezet voor gelijke behandeling en voor het versterken van persoonlijke vrijheden zoals keuzevrijheid en zelfbeschikking. Zo is er een versterkte aanpak lhbtiq+ veiligheid en zetten wij ons in voor een veilige schoolomgeving met als doel het gevoel van veiligheid van leerlingen en personeel te vergroten. Verder wordt de sociale acceptatie, veiligheid en emancipatie van lhbtiqa+ personen verbeterd op lokaal niveau door middel van het Programma Regenboogsteden. Ook zijn er verschillende allianties waarin wordt samengewerkt: Verandering van Binnenuit, Kleurrijk en Vrij en Act4respect. Gelijke positie vrouwen en mannen op de arbeidsmarkt We hebben, met de uitvoering van de topvrouwenwet, ingezet op het bevorderen van een evenredige vertegenwoordiging van vrouwen in leidinggevende posities in de publieke en private sectoren. Het bedrijfsleven wordt via de SER geholpen om te rapporteren over de genderbalans in de top van de private sector. In 2025 heeft een recordaantal bedrijven hierover gerapporteerd. Ook ligt het aantal vrouwelijke commissarissen bij beursgenoteerde bedrijven op 44%. Verder hebben wij ingezet op het verbeteren van de positie van financieel kwetsbare vrouwen onder andere via de alliantie Financieel Sterk door Werk, een onderzoeksprogramma Economische Veerkracht van vrouwen NWO en subsidies aan Single Super Mom. Daarnaast is met de alliantie Politica gewerkt aan een gelijkere representatie van vrouwen in de politiek. Tegengaan van seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld Wij werken met verschillende maatregelen aan het voorkomen, signaleren en bestrijden van seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld. Met de uitvoering van het Nationaal Actieprogramma Aanpak seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld (NAP) wordt hier invulling aangegeven. Verder is het programma Veilige Steden uitgebreid om de veiligheid van vrouwen en meisjes in publieke ruimten te verbeteren. Iedereen is nodig Wij hebben inspanningen verricht zodat iedereen in Nederland zo goed mogelijk kan meedoen in de samenleving en ieders talent benut kan worden. Passend onderwijs Sinds de invoering van passend onderwijs in 2014 hebben scholen een zorgplicht en zijn samenwerkingsverbanden verantwoordelijk voor een dekkend netwerk van voorzieningen. Het doel is dat alle kinderen, met en zonder ondersteuningsbehoefte, een passende plek krijgen. Ook in 2025 is de verbeteraanpak passend onderwijs doorgezet met daarin 25 maatregelen gericht op het versterken en verbeteren van het stelsel van passend onderwijs. Deze aanpak is gericht op alle actoren in het stelsel, van leerlingen en ouders, tot scholen en samenwerkingsverbanden. Daarin worden zeven maatregelen met voorrang opgepakt. Het gaat dan bijvoorbeeld om een wetsvoorstel voor het terugdringen van schoolverzuim van leerlingen, het vergroten van de mogelijkheden voor maatwerk en het komen tot een landelijke norm voor ondersteuning die alle scholen aan leerlingen moeten bieden. Betere doorstroom naar en binnen het voortgezet onderwijs Het funderend onderwijs is de basis voor een goede onderwijsloopbaan voor alle leerlingen. Daarbij is het van belang dat het verschil in onderwijspositie tussen leerlingen op basis van hun ouders’ onderwijspositie afneemt. Zo wordt met de subsidieregeling Verbinding po-vo gestimuleerd dat po- en vo-scholen samenwerken om de overgang van po naar vo soepeler te laten verlopen. Ook is er een handreiking ontworpen om scholen te ondersteunen bij het geven van schooladviezen in groep 8. Daarnaast is gewerkt aan het vergroten van de aantrekkingskracht van schoolvestigingen met een breed aanbod aan onderwijsrichtingen op één locatie. Maatschappelijke diensttijd (MDT) MDT biedt jongeren tussen de 12 en 30 jaar de kans om hun talenten te ontwikkelen, vrijwillig iets te betekenen voor een ander of de samenleving en mensen te ontmoeten buiten hun eigen leefwereld. Na het eerdere voornemen in het hoofdlijnenakkoord van het kabinet Schoof om de subsidie voor MDT af te schaffen, leidde het amendement Bontenbal c.s. tot het opnieuw opnemen van structureel jaarlijks €130,0 miljoen beschikbaar voor MDT. Vanuit de subsidieregeling 2025 zijn er 85 projecten gehonoreerd. Hierdoor zijn ruim 61.000 MDT-trajecten gefinancierd en waren er ongeveer net zo veel deelnemers. Sociaal domein Onze inzet is dat leerlingen zich kunnen focussen op leren en ontwikkelen en dat leraren zich kunnen richten op het bieden van goed onderwijs. Met programma’s als de Brugfunctionaris en School & Omgeving werken wij aan het wegnemen van de effecten van negatieve omgevingsfactoren in de klas en het bieden van extra activiteiten buiten en aanvullend op de schooltijd. De Gelijke Kansen Alliantie (GKA) werkt samen met coalities van verschillende partijen aan interventies om onderwijskansen te bevorderen. Voor het programma Schoolmaaltijden is €130,0 miljoen aan subsidie verstrekt aan het Jeugd Educatie Fonds en het Nederlandse Rode Kruis voor het programma in Europees Nederland. Daarnaast is € 1 miljoen ingezet op Caribisch Nederland. Het programma beoogt dat leerlingen met een gevulde maag lessen volgen. Een kind kan immers beter leren met een gevulde maag. Waardering voor kennis en kunde Wij willen dat studenten hun talenten maximaal kunnen ontplooien en hun kansen op duurzaam werk vergroten. Om dit te bereiken hebben wij met de Werkagenda mbo en met partijen in en rond het mbo inspanningen verricht voor een gelijkwaardige behandeling van mbo-studenten. Steeds meer mbo-studenten nemen deel aan het studentenleven en mbo-instellingen introduceren collegekaarten. Ook zijn met de Werkagenda mbo maatregelen getroffen die bijdragen aan gelijke kansen in het mbo. Maar nog niet alle (groepen) studenten profiteren van de inzet: er zijn grote verschillen tussen en binnen instellingen. Daarnaast is er ook in 2025 ingezet omvoortijdig schoolverlaten (vsv) te voorkomen en terug te dringen. Ook is de Wet van school naar duurzaam werk die jongeren ondersteunt bij de overgang van het onderwijs naar de arbeidsmarkt in 2025 aangenomen door de Tweede Kamer en op 1 januari 2026 in werking getreden. Opleiden voor de arbeidsmarkt van de toekomst We hebben als doel dat iedere student in elke regio nu en in de toekomst wordt opgeleid om een waardevolle bijdrage te leveren aan de samenleving en de economie, passend bij de talenten van de student. Vanuit de Werkagenda mbo is er in 2025 op verschillende manieren ingezet op het verbeteren van de aansluiting tussen onderwijs en de arbeidsmarkt. Zo is verder ingezet op een goede loopbaanoriëntatie en -begeleiding (LOB) wat bijdraagt aan een optimale match tussen capaciteiten, affiniteiten en arbeidsmarktperspectief. Ook hebben wij in 2025 samen met partners uit onderwijs en bedrijfsleven gewerkt aan het bbl-offensiefvoor het versterken en bekender maken van de bbl. In 2023 zijn er in het Stagepact mbo afspraken gemaakt over voldoende stages van goede kwaliteit, het tegengaan van stagediscriminatie en stagevergoedingen. In 2025 is onverminderd gewerkt aan uitvoering van deze afspraken. Daarnaast werken wij met hbo-en wo-instellingen aan meer regie op het landelijke opleidingsaanbod om in tijden van krimp en krapte een effectief, doelmatig en toegankelijk opleidingsaanbod te behouden. Tevens zijn in het hbo in de domeinen onderwijs, zorg en techniek middelen ingezet om de instroom te verhogen, uitval te verminderen en de aansluiting van opleidingen met de arbeidsmarkt te verbeteren. Leven lang ontwikkelen (LLO) Met de beleidsagenda LLO werken wij om werkenden en werkzoekenden de mogelijkheid te geven om blijvend bij te kunnen bijdragen aan de maatschappij. In 2025 is vanuit het NGF besloten de tweede tranche middelen voor het LLO Collectief ter waarde van € 43,0 miljoen definitief toe te kennen. Ook is de loopbaanpagina Leeroverzicht ontwikkeld ten behoeve van het oriënteren op werk en welke scholing hierbij hoort, waaronder ook een doorverwijzing scholingsadvies (werkcentra) en sectorale ontwikkelpaden. Om te werken aan een meer op vaardigheden gerichte arbeidsmarkt is een gemeenschappelijke skillstaal ontwikkeld. De eerste versie van deze taal, CompetentNL, is in 2025 opgeleverd. Daarnaast is ingezet op de opschaling van publiek-private samenwerking op het gebied van LLO en is met LLO Katalysator geïnvesteerd in de samenwerking tussen bedrijfsleven en onderwijs. Tot slot is deverkenning naar een gerichte uitbreiding van de wettelijke taak met betrekking tot bij- en omscholing voor het vervolgonderwijs opgeleverd door een extern consortium. Regionale samenwerking vo-mbo-hbo Wij hebben regionale samenwerking gestimuleerd tussen het v(s)o, mbo en hbo, zodat leerlingen en studenten makkelijker doorstromen en iedereen de kans krijgt zich optimaal te ontwikkelen. In 2025 is er subsidie (€ 30,7 miljoen) vanuit de subsidieregeling Versterking Aansluiting Beroepsonderwijskolom (VABOK) beschikbaar gesteld voor samenwerkingsverbanden (v(s)o, mbo en hbo om de aansluiting te verbeteren van een opleidingsroute tussen v(s)o-mbo en mbo-hbo. Deze subsidie zetten samenwerkingsverbanden in voor de programmatische aansluiting binnen de beroepsonderwijskolom, een doorlopende LOB-lijn en bovensectorale activiteiten. Nationaal Versterkingsplan Microchip-talent Wij willen, met het Nationaal Versterkingsplan van Microchip-talent, zo snel mogelijk extra technisch talent opleiden, die hun werkkring daadwerkelijk kiezen in de microchipindustrie. Vanuit de vier regio’s: Brainport, Twente, Zuid-Holland en het Noorden is ingezet op het initiële onderwijs en LLO, zodat het extra technische talent voor de schaalsprong van de industrie wordt opgeleid. Brede welvaart Het CBS stelt sinds 2021 departementale factsheets brede welvaart op, ter ondersteuning van de integratie van brede welvaart in overheidsbeleid, als aanvulling op de al langer bestaande Monitor Brede Welvaart (sinds 2017). Sinds 2025 worden deze factsheets uitgebracht als bijlage bij het jaarverslag. De OCW factsheet laat een breed spectrum van OCW-beleidsterreinen zien in de vorm van indicatoren die een relatie hebben met (het streven naar) brede welvaart. Zo speelt bijvoorbeeld kwalitatief goed onderwijs en een leven lang ontwikkelen voor iedereen een sleutelrol in het realiseren van brede welvaart. De factsheets zullen we blijven gebruiken bij het monitoren van brede welvaart. Klimaat en energie OCW heeft als doel dat iedereen meekan in de klimaat- en energietransitie en dat bestaande ongelijkheden in onderwijs, cultuur en wetenschap niet vergroot worden. HetProgramma Onderwijshuisvesting(POHV) heeft gezorgd voor meer kennisdeling, standaardisatie en opschaling van bewezen aanpakken om de beschikbare middelen voor de verduurzaming van scholen zo doelmatig mogelijk te besteden. De Routekaart Duurzame Cultuursector en het Kennis- en Innovatieplatform Verduurzaming Maatschappelijk Vastgoed helpen de culturele sector te verduurzamen. Daarnaast investeerden OCW en VRO in de versterking van duurzaamheidsleningen bij het Nationaal Restauratiefonds voor monumentaal maatschappelijk vastgoed. Wij werken aan betekenisvolle jongerenparticipatie via de challenge Duurzaamheid in het Onderwijs en de organisatie van jongerentafels. Via het Klimaatfonds startten wij met de uitvoering van de subsidieregeling Praktijkleren voor de energie- en klimaattransitie en het project Vrouwen in de techniek: versnellen gendergelijkheid in het onderwijs. Versterking culturele en creatieve sector Cultuur is een onmisbaar onderdeel van een democratische samenleving en de culturele en creatieve sector, zoals media, design en podiumkunsten, dragen bij aan het verdien- en concurrentievermogen van Nederland. Wij hebben inspanningen verricht in 2025 om een sterker cultureel en creatief klimaat te creëren. Bibliotheken en leesbevordering In 2025 is blijvende inzet verricht om een toekomstgerichte bibliotheek in elke gemeente te realiseren. Tevens is er geïnvesteerd in het versterken van de samenwerking tussen bibliotheken en het onderwijs. Zo is de structurele financiering voor de aanpak Bibliotheek op School (DBoS) geregeld en is gewerkt aan de wijziging van de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob) waarbij een zorgplicht voor gemeenten en provincies wordt geïntroduceerd om te zorgen voor voldoende en volwaardige bibliotheekvoorzieningen op redelijke afstand van inwoners.  Archiefwet De Archiefwet 1995 wordt gemoderniseerd, zodat ze beter uitvoerbaar wordt. Met de modernisering, en de versterking van het toezicht op de uitvoering van deze wet, wil het kabinet bevorderen dat overheidsorganisaties hun (digitale) informatie effectief gaan beheren. In 2025 hebben wij samen met de bestuurlijke en professionele belanghebbenden een meerjarig implementatieprogramma opgezet. Daarnaast is structureel geïnvesteerd in een selectieregister, en in het scholings- en onderwijsaanbod voor archief- en informatieprofessionals. Erfgoed We hebben in 2025 ingezet om erfgoed door te geven in goede staat aan volgende generaties. Zo is op het monumentenbeleid de Subsidie instandhouding monumenten (Sim) opgehoogd en is een Rijkssubsidieregeling voor grote restauraties aangekondigd. Verder zijn ook de leenmogelijkheden voor eigenaren via het Nationaal Restauratiefonds versterkt. Daarnaast is in 2025 een nieuw Rijksmuseum aangekondigd: Panorama Mesdag, dat gaat zorgen voor een nieuw deel van de Rijkscollectie. Cultuurbeoefening We hebben gewerkt aan een gezonde infrastructuur voor cultuurbeoefening binnen het onderwijs in Nederland en het Caribisch deel van het Koninkrijk. Van de eerste kennismaking op jonge leeftijd – via cultuureducatie op school en cultuurbeoefening in de vrije tijd – naar amateurkunstverenigingen of erfgoedparticipatie voor (jong)volwassenen.  Hiervoor zijn begin 2025 afspraken gemaakt tussen OCW, VNG en IPO. De bestuurlijke afspraken zetten in op drie ambities: een sterk ecosysteem voor cultuurbeoefening, het centraal stellen van de cultuur- en erfgoedbeoefenaar en het versterken van de verbinding tussen cultuur en maatschappelijke opgaven. Basisinfrastructuur 2025-2028 Wij willen een stevig en divers cultureel fundament voor de toekomst. Op 1 januari 2025 is de nieuwe subsidieperiode (2025-2028) voor de culturele basisinfrastructuur gestart. Samen met de rijkscultuurfondsen wordt een hoogkwalitatief cultureel aanbod ondersteund dat toegankelijk is en gespreid over het land. Op basis van onder andere het advies van de Raad voor Cultuur is bekeken welke verbeteringen vanaf 2029 in het subsidieproces nodig zijn. De eerste stappen zijn in 2025 gezet om de subsidietermijn van vier naar maximaal acht jaar te verlengen. Eerlijke beloningen (fair pay) in de culturele sector Per 2025 zijn extra middelen beschikbaar gesteld voor eerlijkere betalingen (fair pay). Culturele instellingen die vanuit de basisinfrastructuur (bis) subsidie van de Rijksoverheid ontvangen, zijn vanaf 2025 verplicht tot fair pay. Voor deze instellingen geldt dat zij zich per 1 januari 2025 moesten verbinden aan collectieve tariefafspraken. Versterking mediasector en hervorming landelijke publieke omroep We hebben inspanningen verricht om een veilige en vrije omgeving voor journalisten te creëren en iedereen in Nederland te voorzien van een onafhankelijke nieuwsvoorziening. Daarnaast is maatschappelijke weerbaarheid tegen desinformatie en het voorkomen van wantrouwen tegen onafhankelijke nieuwsvoorzieningeneen belangrijk doel. Landelijke publieke omroep In 2025 hebben we verder gewerkt aan de hervorming van het landelijke publieke omroepbestel zodat deze omroep ook in de toekomst zijn onmisbare rol in de samenleving kan vervullen. Zo is in 2025 het wetsvoorstel gepubliceerd waardoor de hervorming van de landelijke publieke omroep in de tijd mogelijk kan worden gemaakt door de huidige erkenningsperiode met twee jaar te verlengen tot en met 2028. Verder is ook gewerkt aan het wetsvoorstel waarmee vanaf 2027 de rijksmediabijdrage als gevolg van bezuinigingen wordt verlaagd. Regionale en lokale journalistiek OCW heeft in de regionale en lokale journalistiek geïnvesteerd door de lokale publieke omroepen te versterken en steun te verlenen aan fondsen voor onder meer onderzoeksjournalistiek en private media. Ook is er bijgedragen aan een veilige werkomgeving voor journalisten via PersVeilig. In 2025 is het wetsvoorstel versterking van de lokale publieke omroep aan de Raad van State aangeboden en is de concessie aan de RPO verleend. Versterken Mediawijsheid Ons doel is om te zorgen voor een mediawijze samenleving, waaronder weerbaarheid tegen desinformatie. In 2025 is, net als andere jaren, structureel geïnvesteerd in Netwerk Mediawijsheid. Het Netwerk werkt met vier maatschappelijke opgaven: (1) plezier, grip en profijt bij een leven in media, (2) digitale balans, (3) samen sociaal online en (4) weerbaarheid tegen desinformatie. Werken aan publieke dienstverlening We hebben gewerkt aan herstel van vertrouwen in de overheid, door consequent te werken met en vanuit de mensen voor wie het OCW-beleid geldt, en de professionals die met hen werken. Ook in 2025 heeft het programma OCW Open gewerkt aan transparantie over de totstandkoming van beleid en regelgeving, én reflectie op de gevolgen van beleid en regelgeving voor mensen en organisaties. Wij doen onder andere onderzoek naar maatwerk, stimuleren en richten processen in die bijdragen aan openheid en transparantie, organiseren luistersessies en bouwen aan een netwerk met het veld en samenwerking met de praktijk.  Daarnaast is Lerend OCW opgezet, een project naar aanleiding van de Controle Uitwonendenbeurs (CUB), om inzichtelijk te maken welke OCW-regelingen mogelijk leiden tot (indirecte) discriminatie.  Realisatie periodieke rapportages / beleidsdoorlichtingen BD/PR Thema Artikel(en) 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 Kamerstuk PR Strategische evaluatie kansengelijkheid 1,3 x https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2024/10/25/kiezen-voor-kansen-strategische-evaluatie-kansengelijkheid-in-het-funderend-onderwijs-2017-2023 PR Lerarenbeleid primair en voortgezet onderwijs 9 x https://www.rijksfinancien.nl/sites/default/files/extrainfo/beleidsdoorlichtingen_periodieke%20rapportages/2021%20Lerarenbeleid%20primair%20en%20voortgezet%20onderwijs.pdf BD Beleidsdoorlichting onderzoek en wetenschapsbeleid 16 x https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?did=2021D50248&id=2021Z23680 BD Beleidsdoorlichting cultuurdeelname 2001-2020 14 x https://open.overheid.nl/documenten/ronl-3696e752cd8ba25841809a0f4f98241a3607104e/pdf BD Beleidsdoorlichting erfgoed 14 x https://open.overheid.nl/documenten/ronl-2e02f5e61ee6fea213c1b5ab481537fb5f2f0116/pdf PR Cultuureducatiebeleid 2013-2022 14 x https://open.overheid.nl/documenten/dpc-ecace0844bc4f3b7aeebcf88cfe5a086b46060ca/pdf BD Beleidsdoorlichting artikel 15 Mediabeleid 15 x https://open.overheid.nl/overheid/openbaarmakingen/api/v0/attachment/ronl-ad5eb45bae61b7df1368aeebac57f304fc004eaa PR Periodieke rapportage emancipatiebeleid 2018-2025 25 x https://open.overheid.nl/documenten/3e5dd2cb-ea4b-4dc7-9d72-98a8fb5051e7/file Toelichting Periodieke Rapportage Emancipatiebeleid 2018-2025 Er is in 2025 één Periodieke rapportage afgerond, te weten de Periodieke rapportage Emancipatiebeleid. Deze evaluatie omvat drie conclusies en twee aanbevelingen. Conclusies: 1. Het emancipatiebeleid heeft aannemelijk bijgedragen aan maatschappelijke verandering en tegelijk is de doeltreffendheid beperkt meetbaar en toerekenbaar. Veel beleid richt zich op het scheppen van de juiste voorwaarden voor maatschappelijke verandering door agendering, kennisdeling en samenwerking (i.p.v. directe gedragsverandering of harde regulering). Dit is het voorwaardenscheppende karakter van het beleid, en maakt harde effectmetingen en het vaststellen van causale verbanden lastig. De effectiviteit van het beleid kan dus vaak niet causaal worden vastgesteld. Tegelijk blijkt ook voor vrijwel elk deelgebied van het Emancipatiebeleid dat de gekozen instrumenten wel goed aansluiten bij wat bekend is over effectieve beleidsinterventies in de wetenschappelijke literatuur en dat maakt dat het beleid aannemelijk effectief is. 2 . Het voorwaardenscheppende karakter van emancipatiebeleid vraagt een rijkere kijk op doeltreffendheid. De traditionele benadering van doeltreffendheid, gericht op meetbare effecten en directe causaliteit, sluit beperkt aan bij de aard van emancipatiebeleid. Het beleid richt zich met name op structurele maatschappelijke veranderingen die zich pas op lange termijn en onder invloed van veel factoren en actoren voltrekken. Onderzoekers raden aan om doeltreffendheid breder te benaderen en hiervoor te kijken naar het 2019 model van ‘t Hart en Compton^[1] met vier dimensies voor succesvol beleid (programmatisch, procedureel, politiek en duurzaam). 3. De doelmatigheid van het emancipatiebeleid is moeilijk te beoordelen, maar het beleid sluit goed aan bij wetenschappelijke inzichten in vergelijkbare contexten.  De doelmatigheid is moeilijk te beoordelen, omdat de evaluatiestudies die er zijn daar geen uitspraken over doen en er geen systematische monitoring of effectmeting van de doelmatigheid is geweest. Een uitzondering hierop vormen de allianties. Deze zijn wel geëvalueerd en omvatten ongeveer 66% van het emancipatiebudget. De alliantieaanpak lijkt kostenefficiënter dan het afzonderlijk subsidiëren van losse organisaties en projecten. De betrokken onderzoekers  van de periodieke rapportage komen, op basis van de literatuurscan en de beleidsreconstructie, tot een afgewogen oordeel van de doelmatigheid, namelijk dat ondanks het ontbreken van onderzoek naar de letterlijke doelmatigheid wel gesteld kan worden dat het emancipatiebeleid werkt met een relatief beperkt budget, overwegend ‘zachte’ beleidsinstrumenten inzet en goed aansluit bij wetenschappelijke inzichten over wat werkt in vergelijkbare contexten. Verdere versterking van monitoring, prioritering en onderbouwing van keuzes is wel nodig om ook op termijn doelmatigheid zichtbaar en navolgbaar te maken. Aanbevelingen:

1. Formuleer en gebruik een levende beleidstheorie als fundament voor sturing, prioritering en samenwerking. Hierin moet oog zijn voor een breed perspectief op beleidssucces en aandacht voor intersectionaliteit en co-creatie.

2. Bouw een evaluatiehuis dat past bij de aard en complexiteit van het emancipatiebeleid. Directe effectmetingen zijn bij voorwaardenscheppend beleid lastig, en daarom moet een proportionele, meerlaagse evaluatie-infrastructuur gebruikt worden om beleidsmaatregelen in samenhang te kunnen beoordelen.

[1] Compton, M. & t’ Hart, P. (2019) Great Policy Successes. Oxford University Press: Oxford. Overzicht van risicoregelingen Art. Omschrijving Uitstaande Garanties 2024 Verleend 2025 Vervallen 2025 Uitstaande garanties 2025 Garantie-plafond Totaal plafond Totaalstand risicovoorziening 7 Bouwleningen aan Academische Ziekenhuizen 87.666 0 12.709 74.957 ‒ 176.631 ‒ 14 Indemniteits-regeling 132.142 452.008 252.226 331.924 ‒ 450.000 ‒ Totaal 219.808 452.008 264.936 406.881 ‒ 626.631 ‒ Toelichting Voor de academische ziekenhuizen is de garantieregeling sinds 1991 niet meer van kracht, met uitzondering van enkele op dat moment in gang gezette bouwprojecten. Sinds 1996 worden geen garanties meer verstrekt. Deze leningen hebben gemiddeld een looptijd van 40 jaar. Expiratie van deze leningen zal omstreeks het jaar 2035 volledig hebben plaatsgevonden. De Indemniteitsregeling heeft tot doel een bijdrage te leveren aan het realiseren van tentoonstellingen van bijzonder belang of het tentoonstellen van bijzondere bruiklenen in Nederland door het beperken van de verzekeringskosten van musea. De garantstelling van het Rijk voor schade of verlies tot de eerste 30 procent van de verzekerde waarde (indemniteitsgarantie) van kunstwerken, verlaagt de verzekeringskosten van musea. Het risico is ook te verzekeren op de markt, maar de kosten zijn dan hoger, waardoor er minder budget voor tentoonstellingen overblijft. Daarnaast blijkt dat een indemniteitsgarantie ook als internationaal keurmerk fungeert: buitenlandse publieke en private eigenaren van museale objecten hechten aan de garantstelling vanuit het Rijk. Risicobeheersende maatregelen betreffen onder meer dat alleen erkende musea een aanvraag mogen doen op de indemniteitsregeling bij de Rijksdienst Cultureel Erfgoed die deze aanvraag, mede op basis van een risico-inventarisatie en -analyse, toetst. Voor het Drents Museum in Assen is op basis van de Indemniteitsregeling een indemniteitsverklaring afgegeven voor de tentoonstelling «Dacia - Rijk van goud en zilver» van maximaal circa € 9 miljoen. Op 25 januari 2025 is het museum getroffen door een diefstal. Daarbij is een aantal stukken van de tentoonstelling ontvreemd die in bruikleen waren verkregen van The National History Museum of Romania. Op basis van de verzekerde waarde van deze objecten is de indemniteitssubsidie vastgesteld op circa € 5,7 miljoen en eind 2025 uitbetaald. Omschrijving 2024 2025 Achterborgstelling 408,8 411,0 Toelichting Het Nationaal Restauratiefonds (NRF) verstrekt hypothecaire leningen aan monumenteigenaren van rijksmonumenten om restauraties uit te voeren. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen laagrentende hypothecaire leningen uit het revolving fund en aanvullende financieringen om de gehele restauratieopgave gefinancierd te krijgen. De Achterborgovereenkomst NRF, en de garantie van het Ministerie van OCW, zien alleen toe op de aanvullende financiering. Door deze garantie kan het NRF financiering tegen een lagere rente aantrekken. Deze lagere rente wordt doorgerekend aan de monumenteigenaren zodat deze eigenaren gestimuleerd worden hun monument te restaureren. Aangezien er een algemeen belang is (gebouwen van nationaal belang) waar een individu lasten van ervaart (hoge onderhoudskosten, beperkte mogelijkheden tot modernisering, dure oplossingen voor bijvoorbeeld energiebesparende maatregelen), wordt gebruik gemaakt van ondersteunende maatregelen. Door middel van deze regeling wordt cultureel erfgoed in stand gehouden en wordt tegelijkertijd minder gebruik gemaakt van de subsidie die het NRF ook uitbetaald. De NRF Achterborg kan in werking treden en tot daadwerkelijke kasverplichtingen komen wanneer de eigenaren van rijksmonumenten op grote schaal niet meer in staat zijn aan de rente- en aflossingsverplichtingen te voldoen en het eigen vermogen van het NRF is uitgeput. Dit eigen vermogen (voornamelijk vanuit Revolverende Fondsen) is momenteel ruim voldoende voor de dekking van de uitstaande leningen onder de NRF Achterborgstelling. Openbaarheidsparagraaf Het Ministerie van OCW heeft in 2022, in het kader van verbetering van de Informatiehuishoudingen het transparanter maken van de organisatie, naast de reeds lopende trajecten, nieuwe initiatieven in gang gezet. Dit mede naar aanleiding van het verschijnen van het rapport Ongekend Onrecht en de inwerkingtreding van de Wet open overheid (Stb. 2021, 499 en Stb. 2021, 500) op 1 mei 2022. Binnen het ministerie zijn deze ontwikkelingen ondergebracht bij het programma OCW Open dat vier jaar lang werkt aan de opdrachten die voortkomen uit de kabinetsreacties op de rapporten Ongekend Onrecht, Werk aan Uitvoering en Klem tussen balie en beleid (Kamerstukken II 2020/21, 35510, nr. 2, 29362, nr. 290 en 35387, nr. 2). Er wordt binnen dit programma gewerkt met een aantal deelprogramma’s, waaronder Informatievoorziening. Binnen het deelprogramma Informatievoorziening wordt gewerkt aan een transparanter OCW. In 2024 is door middel van een reorganisatie de Afdeling Open Overheid opgericht (AOO). Deze afdeling is onderdeel van de directie WJZ en heeft ook een afdelingshoofd wat lid is van het MTWJZ. Het voormalig team Openbaarheid, wat voorheen onderdeel was van de afdeling ACW is in het geheel overgegaan naar de nieuwe afdeling. De reden hiervoor is het belang van het onderdeel Openbaarheid binnen het bestuursdepartement en ook de groei van het team Openbaarheid tot een aantal fte’s wat doorgaans is ondergebracht in een volwaardige afdeling. Tevens zorgt deze nieuwe organisatiestructuur voor kortere lijnen en is de afdeling zichtbaarder en dus makkelijker vindbaar en aanspreekbaar. Samen met het programma OCW Open werkt AOO aan de verschillende actielijnen. Het programma OCW Open is daarbij verantwoordelijk voor de afstemming met het rijksbrede programma Open Overheid, ambtelijk vakmanschap, communicatie en de verbinding met de andere deelprogramma’s. De AOO is onderdeel van de juridische directie en dus verantwoordelijk voor de juridische validiteit van de actieve en passieve openbaarmaking. Actielijn: Het actief openbaarmaken van beslisnota’s Eén van die actielijnen is de implementatie van de interdepartementale beleidslijn om beslisnota’s bij Kamerstukken actief openbaar te maken (Kamerstukken II 2020/21, 28362, nr. 56). In een beslisnota zijn de overwegingen, alternatieven, relevante feiten en risico’s op een rij gezet voor de bewindspersoon. Door bij Kamerstukken deze beslisnota’s bij te voegen wordt het inzichtelijk en navolgbaar op welke manier beslissingen zijn genomen. Sinds 1 juli 2021 worden beslisnota’s bij Kamerstukken over wetgeving en beleidsvorming meegestuurd naar de Tweede Kamer en sinds Prinsjesdag 2022 geldt dit voor alle Kamerstukken. Deze manier van werken is inmiddels succesvol geïmplementeerd in het werkproces van de verschillende beleidsdirecties. Actielijn: Implementatie van de Woo – Passieve en Actieve Openbaarmaking Een tweede actielijn binnen het deelprogramma Informatievoorziening betreft de concern brede implementatie van de Wet open overheid (Woo). Per 1 mei 2022 is deze wet in werking getreden, met uitzondering van de actieve openbaarmakingsplicht voor specifiek in de wet genoemde documenten. Sinds die datum wordt uitvoering gegeven aan het inwerking getreden deel van de Woo. Passieve Openbaarmaking (afhandelen van Woo-verzoeken) De Afdeling Open Overheid behandelt alle Woo-informatieverzoeken voor het bestuursdepartement en coördineert alle verzoeken gericht aan de buitendiensten. Uit de invoeringstoets die het Ministerie van Binnenlandse zaken heeft laten uitvoeren door SEO, blijkt dat het aantal Woo informatieverzoeken rijksbreed toeneemt in aantal en omvang. Dit geldt ook voor de Woo-informatieverzoeken aan het Ministerie van OCW. Kwantitatieve informatie over 2024 wordt afzonderlijk gerapporteerd in de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk. Inmiddels werkt de AOO met de Woo-Hulptooling (Octobox) voor de afhandeling van Woo-verzoeken. Actieve Openbaarmaking (van informatiecategorieën) De implementatie van de Woo houdt ook in dat uitvoering wordt gegeven aan de inspanningsverplichting om informatie actief openbaar te maken. De Woo verplicht het ministerie om overheidsinformatie uit eigen beweging openbaar te maken. Het gaat om een resultaatsverplichting om bepaalde informatiecategorieën bij ontvangst of opstellen binnen een bepaalde termijn actief openbaar te maken en om een inspanningsplicht om andere overheidsinformatie openbaar te maken. De inspanningsplicht geldt sinds 1 mei 2022. Rondom de inspanningsplicht is de directie Kennis in samenwerking met de AOO bezig om beleid op te stellen. De resultaatsverplichting treedt gefaseerd in werking. Het uitgangspunt is dat er vier tranches zijn waarvan er steeds één per keer in werking treedt. De eerste tranche is op 1 november 2024 met Koninklijk Besluit in werking getreden. Deze tranche bevat de volgende informatiecategorieën: Wetten en Algemeen Verbindende Voorschriften, overige besluiten van algemene strekking, informatie over de organisatie en werkwijze, bereikbaarheidsgegevens en vergaderstukken van de Staten-Generaal. De inwerkingtreding van deze tranche is zonder bijzonderheden gerealiseerd. Op dit moment is het samenwerkingsverband van AOO en OCW Open druk bezig met het voorbereiden van de inwerkingtreding van tranche 2. De inspanningen zijn ook gericht op de technische aansluiting via de Woo-index en het herijken van processen binnen het Ministerie van OCW, opdat ontvangen en opgestelde documenten die onder de actieve openbaarmakingsverplichting vallen, straks tijdig worden gepubliceerd via de Woo-Index. Momenteel wordt vanuit de interne bedrijfsvoering concernbreed samengewerkt aan het realiseren van de passende inhoudelijk/technische voorziening om actieve publicatie van de informatiecategorieën mogelijk te maken. Tevens wordt er interdepartementaal samengewerkt om tot een generiek Rijkspublicatieplatform te komen. Met dit generiek en gezamenlijk platform willen de betreffende departementen hun publicatielacune, die ontstaan is doordat de PLOOI publicatieomgeving een Woo-Index is geworden, oplossen. Het Ministerie van OCW ligt bij al deze ontwikkelingen op schema en volgt de interdepartementale voortgang op de voet. Conform de Woo is een contactpersoon aangesteld voor het Ministerie van OCW waar burgers, bedrijven en instellingen terecht kunnen voor vragen over de beschikbaarheid van overheidsinformatie. De Woo-contactpersoon in onderdeel van de AOO. Actielijn: Realisatie en inrichting van Woo-Dashboards Het Ministerie van OCW is aangehaakt bij de kopgroep voor het voorbereiden en komen tot afspraken tot het gaan hanteren van departementaal overstijgende Woo-Dashboards. Deze Dashboards verwerken alle gegevens rond de Woo en geven daarmee een accuraat en compleet beeld van hoe het staat met de openbaarmaking. Het streven is om gezamenlijk tot een effectieve en haalbare eenduidigheid te komen hoe een dergelijk dashboard in de praktijk vertaald kan worden naar de interne bedrijfsvoering. Onderuitputting 1. Studiefinanciering Deze onderuitputting wordt veroorzaakt door een lager aantal gebruikers van de studiefinanciering. Hier liggen verschillende oorzaken aan ten grondslag. Zo zijn er minder uitwonende studenten dan geraamd en heeft er een lager percentage studenten recht op een aanvullende beurs. Ook maken studenten steeds minder gebruik van de rentedragende lening. Als laatste zijn er minder tegemoetkomingen in 2025 uitbetaald dan eerder geraamd. Omdat de totale doelgroep van de tegemoetkoming niet wijzigt, is de verwachting dat de uitbetaling van deze tegemoetkomingen aan (oud-)studenten in 2026 zal plaatsvinden. 2. Nationaal Groeifonds (NFG) Nationale LLO-katalysator en Npuls (digitaliseringsimpuls), 8. NGF overige projecten en 12. NGF Ontwikkelkracht Op de NGF-projecten LLO-Katalysator en Npuls is een deel van het beschikbare subsidiebudget in 2025 niet besteed. Op het NGF project Ontwikkelkracht wordt het verschil grotendeels verklaard doordat niet alle scholen een aanvraag hebben ingediend. Deze financiële verplichtingen schuiven door naar 2026. Daarnaast is een deel van het verschil het gevolg van niet op tijd ingediende projectsubsidies voor de periode 2026-2028. De financiële verplichting op dit resterende NGF-budget schuift eveneens door naar 2026. Het overige saldo meevallers op diverse NGF-projecten bestaat uit kleinere meevallers en aansluiting bij de realisatie. 3. Bekostiging Primair onderwijs (po) Er is sprake van een meevaller op de bekostiging in het po. De onderuitputting wordt vooral veroorzaakt door de geraamde versus definitieve prijsbijstelling (€ 31,1 miljoen) en door minder leerlingen dan verwacht op verschillende budgetten, zoals nieuwkomers (€ 14,7 miljoen). De nieuwkomersbekostiging in po en vo is een open einderegeling, waarbij het daadwerkelijke aantal leerlingen de uiteindelijke realisatie bepaalt. Daarnaast zijn er meer nieuwe scholen gestart dan ingeschat (€ 9,2 miljoen). 4. Overige subsidies en opdrachten po, vo en Artikel 9 Arbeidsmarkt- en personeelsbeleid) In 2025 is een deel van het beschikbare budget voor overige subsidies en opdrachten niet besteed door vertragingen in de uitvoering van projecten. Dit resulteerde in een meevaller op diverse regelingen, zoals het Onderwijs aan Zieke Leerlingen, het experiment meerurenbonus, het Leerlingvolgsysteem voor dyslexie en de campagne om meer docenten in de klas te krijgen 5. Regionaal programma Door uitstel van het wetsvoorstel van «School naar Duurzaam werk» zijn middelen voor het Regionaal Programma voor scholen die begroot stonden in 2025 niet besteed. Contactscholen kregen op basis van de oude regeling Voortijdig Schoolverlaten (VSV) jaarlijks in december een uitbetaling. In 2025 is de Regeling regionale aanpak VSV 2020-2025 echter verlengd voor de periode augustus tot en met december 2025. Deze verlenging was noodzakelijk, omdat het wetsvoorstel van School naar Duurzaam werk per 1 januari 2026 inwerking treedt en niet zoals beoogd op 1 augustus 2025. De systematiek van de oude regeling VSV ging per schooljaar, de nieuwe regeling VSV gaat per kalenderjaar. 6. Maatschappelijke Diensttijd (MDT) Het verschil wordt verklaard door een meevaller op de subsidieregeling MDT 2025. Niet alle ingediende aanvragen voldeden aan de gestelde financiële voorwaarden, waardoor er in 2025 een resterend budget is. Daarnaast is er op de MDT-regeling een openstaande verplichting van € 20,0 miljoen, doordat een aantal betalingen van eerdere MDT-subsidieregelingen die oorspronkelijk voor 2025 waren gepland, in 2026 plaatsvinden. 7. Apparaatskosten Het overschot wordt veroorzaakt door een aantal kleinere overschotten bij verschillende directies en dienstonderdelen, deels veroorzaakt doordat vacatures (met name op het terrein van de expertisegebieden zoals inspecteurs, veiligheid en ICT) moeilijk of niet te vervullen zijn of niet worden ingevuld vanwege de taakstelling van kabinet Schoof. 9. Zij-instroom In 2025 zijn er minder aanvragen voor de subsidieregeling zij-instroom ingediend dan vooraf was begroot. Daarnaast zijn een aantal aanvragen ingetrokken, waardoor er budget resteerde. 10. Caribisch Nederland Er is sprake van een openstaande verplichting voor onderwijshuisvesting Caribisch Nederland (CN) van $ 7,0 miljoen. Twee betalingen (van $ 8,0 miljoen en $ 0,5 miljoen) zijn in 2025 niet goed verwerkt en niet ontvangen door het Openbaar Lichaam Bonaire (OLBonaire). Deze betalingen worden alsnog uitgevoerd in 2026. Dit resulteert in een totaalbedrag van € 14,6 miljoen aan openstaande verplichtingen. 11. Lerarenbeurs In 2025 zijn er minder aanvragen voor de lerarenbeurs ingediend dan vooraf was begroot. Daarnaast zijn een aantal aanvragen ingetrokken, waardoor er budget resteerde. 13. Schoolmaaltijden Er zijn middelen overgebleven op het subsidiebudget voor het programma schoolmaaltijden. Doordat de totale declaraties van de deelnemende scholen lager uitvielen dan geraamd, is er uiteindelijk minder aangevraagd door het Jeugdeducatiefonds (JEF) en het Rode Kruis dan er beschikbaar was. 14. Overige onderuitputting Het overige saldo meevallers bestaat uit kleinere meevallers en aansluiting bij de realisatie met name op de instrumenten subsidies en opdrachten. Art x € 1.000 % vastgestelde begroting 1 Studiefinanciering 11 ‒ 67.193 ‒ 0,1% 2 NGF Nationale LLO katalysator en Npuls (digitaliseringsimpuls) 6,7 ‒ 66.939 ‒ 0,1% 3 Bekostiging PO 1 ‒ 64.131 ‒ 0,1% 4 Overige subsidies en opdrachten 1,3,9 ‒ 48.385 ‒ 0,1% 5 Regionaal programma 4 ‒ 30.550 ‒ 0,1% 6 Maatschappelijke Diensttijd 3 ‒ 27.484 0,0% 7 Apparaatskosten 95 ‒ 18.787 0,0% 8 NGF overige projecten 1,3 ‒ 17.597 0,0% 9 Zij-instroom 9 ‒ 19.064 0,0% 10 Caribisch Nederland 1 ‒ 17.988 0,0% 11 Lerarenbeurs 9 ‒ 12.420 0,0% 12 NGF Ontwikkelkracht 3 ‒ 4.288 0,0% 13 Schoolmaaltijden 1,3 ‒ 4.226 0,0% 14 Overige onderuitputting diverse ‒ 49.160 ‒ 0,1% Totaal onderuitputting ‒ 448.212 ‒ 0,8% Focusonderwerp 2025 In 2025 heeft het Ministerie van OCW de belangrijkste strategische risico’s aangewezen ten behoeve van het focusonderwerp 2025. Het ministerie heeft drie strategische risico’s geprioriteerd waarop in 2025 beheersmaatregelen zijn genomen. In tabel 5 worden de risico’s en hun impact beschreven, evenals de doelstellingen, het selectieproces en de maatregelen ter risicomitigatie. Doelen De volgende doelen liggen ten grondslag aan de OCW-risico’s:

– continuïteit van de dienstverlening waarborgen door voldoende beschikbaarheid van gekwalificeerd personeel;

– de beschikbaarheid, betrouwbaarheid en kwaliteit van de uitvoering van de wettelijke taak borgen tegen het toenemende dreigingsniveau op het gebied van digitale weerbaarheid;

– vereenvoudigen van wet- en regelgeving om problemen in de uitvoering en rechtmatigheid te voorkomen.

Ongewenste gebeurtenis/ risico Oorzaak Gevolg 1 Tekort aan gekwalificeerd personeel door arbeidsmarktkrapte a) voor de sectoren b) voor het departement Het risico dat OCW (of dienstverlenende onderdelen aan OCW) niet kunnen voldoen aan de beleidsprioriteiten voor onderwijs, media en cultuur en dienstverleningsafspraken, als gevolg van krapte in de arbeidsmarkt, hogere eisen door wet- en regelgeving, politieke druk en gebrek aan prioritering op basis van integrale afweging, waardoor de continuïteit van de dienstverlening van OCW (sectoren en departement) in gevaar komt en er knelpunten ontstaan in het primaire proces (zoals bv. ontbreken rechtmatige verantwoording besteding publieke middelen vanwege tekort accountants) en de ambities niet of later gerealiseerd worden. 2 Onvoldoende borging van informatiebeveiliging, cybersecurity en privacybescherming. De beschikbaarheid, betrouwbaarheid en kwaliteit van de uitvoering van de wettelijke taken van OCW kan in gevaar komen. Het risico dat de integere en effectieve uitvoering van het werk binnen OCW onmogelijk wordt gemaakt door inadequate inrichting en onvoldoende bescherming van de netwerk- en informatiesystemen en de gegevens en processen binnen OCW, versterkt door de dreiging van buitenaf. Kwaadwillenden met politieke of financiële belangen, of andere criminele intenties, gericht tegen de belangen van de Nederlandse staat krijgen mogelijk vat op medewerkers, informatie en systemen van OCW. als gevolg van verstoring van of inmenging in kritieke OCW processen, beïnvloeding van besluitvorming of het schaden van integriteit en vertrouwelijkheid van de gegevens van OCW. Dit, versterkt door toenemende geopolitieke spanningen, complexiteit van de digitale omgeving en afhankelijkheden, in een grimmiger wordende digitale wereld, waarin de capaciteiten van kwaadwillende actoren zich steeds verder versterken, waardoor OCW systemen of OCW informatie ongeoorloofd kan worden ingezien en misbruikt door niet geautoriseerden en/of OCW informatie niet toegankelijk is voor OCW-gebruikers, met als gevolg dat OCW haar wettelijke taak, maatschappelijke opgave, zorgplicht richting de samenleving en bijdrage aan de democratische rechtstaat beperkt, of geheel niet meer kan invullen. 3 Discontinuïteit (publieke) dienstverlening Het risico dat complexe wet- en regelgeving leidt tot onuitvoerbaarheid bij o.a. DUO, zowel op het primaire proces als controle en handhaving, als gevolg van onvoldoende vereenvoudiging van wet- en regelgeving en als gevolg van steeds complexere stelsels waarin met allerlei situaties rekening wordt gehouden en waartussen steeds meer samenloop is, waardoor de dienstverlening vastloopt, OCW vaker kostbare hersteloperaties zal moeten (laten) uitvoeren en het vertrouwen in de overheid afneemt. Ook ontstaan er risico’s voor de uitvoerbaarheid vanuit de overheid, maar ook risico’s op misbruik en (al dan niet onbedoeld) oneigenlijk gebruik toenemen en risico’s bij de controle en handhaving. Selectieproces Met onder andere input vanuit het departementale proces van risicomanagement en het begrotingsproces zijn de risico’s in het Audit Committee van OCW vastgesteld. Risicomitigatie Voor het risico «tekort aan gekwalificeerd personeel door arbeidsmarktkrapte», onderdeel a (sectoren) lopen voor het onderwijs de beheersmaatregelen langs drie lijnen: aantrekken & opleiden, behouden & professionaliseren, en duurzaam organiseren. Voor onderdeel b (departement), is de kans op een personeelstekort verlaagd door de genomen beheersmaatregelen (strategisch personeelsplan (SPP), recruitment dashboard, rijksbrede arbeidsmarktcampagne). Het risico blijft deels aanwezig door de structurele arbeidsmarktkrapte (vergrijzing en ontgroening). Het programma NIS2 loopt, waarmee OCW ondersteund wordt om te gaan voldoen aan de Cyberbeveiligingswet (Cbw). Middels periodieke uitvraag en monitoringsgesprekken wordt de effectiviteit van de beheersmaatregelen bepaald. Daarnaast worden periodiek testen en oefeningen georganiseerd. Met de start van een e-learning Digitale weerbaarheid in aanvulling op de eerdere awareness trainingen worden medewerkers opgeleid. Daarnaast worden informatiesessies georganiseerd over de Cbw. In de Stand van OCW worden knelpunten en risico’s voor de uitvoerbaarheid van wet- en regelgeving van OCW benoemd; waar mogelijk worden deze door beleid in samenwerking met de publieke dienstverleners opgepakt. Een voorbeeld is het traject rond de Controle Uitwonendenbeurs, waarbij ook expliciet aandacht is voor de bredere lessen die hier voor OCW uit te trekken zijn. 5. Beleidsartikelen 5.1 Beleidsartikel 1 Primair onderwijs A. Algemene doelstelling Het primair onderwijs zorgt dat leerlingen in de eerste fase van de doorlopende leerlijn hun talenten maximaal kunnen ontplooien en vervolgonderwijs kunnen volgen dat het beste past bij hun talenten. Het legt bovendien de basis voor de huidige en toekomstige deelname van deze leerlingen aan de samenleving. B. Rol en verantwoordelijkheid De minister is verantwoordelijk voor een stelsel van primair onderwijs dat zodanig functioneert dat het onderwijs aansluit bij de talenten van individuele leerlingen en bij de behoeftes van de maatschappij. Financieren De minister is verantwoordelijk voor de financiering van het onderwijs door lumpsumbekostiging van de onderwijsinstellingen. Hierdoor wordt de toegankelijkheid van het onderwijs gewaarborgd. Stimuleren De minister stimuleert specifieke beleidsonderwerpen door het verstrekken van (aanvullende) bekostiging, subsidies en de inzet van andere instrumenten zoals overleg, voorlichting, (prestatie)afspraken en wet- en regelgeving. Regisseren De minister vult zijn verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van het onderwijs in via een regisserende rol. De normeisen van kwaliteit zijn vastgelegd in wet- en regelgeving; de Inspectie van het Onderwijs houdt toezicht op de naleving. Kengetallen 2021 2022 2023 2024 2025 Leerlingen basisonderwijs ‒ 1.425,3 1.425,9 1.415,5 1.409,5 Leerlingen trekkende bevolking2Dit zijn leerlingen van de rijdende scholen en van de school voor varende kleuters. ‒ 0,4 0,4 0,4 0,3 Subtotaal3(Sub)totalen geven een kleine afwijking door het afronden van de aantallen. ‒ 1.425,7 1.426,3 1.415,9 1.409,8 Leerlingen in het speciaal basisonderwijs ‒ 37,0 36,4 35,7 34,9 Leerlingen in het (voortgezet) speciaal onderwijs ‒ 73,5 75,0 76,5 77,4 Totaal PO ‒ 1.536,2 1.537,8 1.528,1 1.522,1 2021 2022 20232In dit jaarverslag is het bedrag per leerling gebaseerd op het leerlingaantal op 1 februari, omdat dat in de begroting van 2024 ook het geval was. Vanaf 2023 wordt de bekostiging verstrekt o.b.v. het leerlingaantal op 1 februari van het jaar ervoor. Om die reden wordt alleen het bedrag weergegeven vanaf 2023. 2024 2025 Primair onderwijs3In tegenstelling tot Begroting 2024 wordt geen verdere uitsplitsing gemaakt in «bekostiging» en «exclusief ondersteuningsmiddelen». De uitgaven voor de reguliere bekostiging en de uitgaven als ondersteuningsmiddel zijn in de bekostigingssystematiek geïntegreerd tot één financiële stroom. ‒ ‒ 10,4 10,4 11,1 C. Beleidsconclusies Het op dit artikel uitgevoerde beleid en de bijbehorende resultaten waren het afgelopen jaar grotendeels conform de in de begroting gestelde doelen. De belangrijkste beleidsconclusies zijn opgenomen in het onderdeel . D. Budgettaire gevolgen van beleid Realisatie Vastgestelde begroting Verschil 2021 2022 2023 2024 2025 2025 2025 Verplichtingen 14.333.769 22.261.087 16.243.532 16.469.177 17.884.016 15.855.046 2.028.970 Uitgaven 13.308.561 15.434.003 16.025.198 16.026.365 16.900.289 16.288.940 611.349 Bekostiging 12.293.701 14.464.959 14.695.315 14.769.211 15.407.019 14.698.818 708.201 Bekostiging po-instellingen 11.391.680 12.939.474 13.750.489 14.521.700 15.254.960 14.552.052 702.908 Bekostiging Caribisch Nederland 23.566 28.918 30.132 32.251 33.266 30.725 2.541 Prestatiebox 252.850 0 0 0 0 0 0 Aanvullende bekostiging 14.634 159.420 181.100 181.745 104.792 100.926 3.866 Aanpak lerarentekort G5 30.660 31.569 31.569 33.515 14.001 15.115 ‒ 1.114 Aanvullende bekostiging Nationaal Programma Onderwijs 580.311 1.305.578 702.025 0 0 0 0 Subsidies (regelingen) 384.356 233.526 466.761 564.292 777.282 864.709 ‒ 87.427 Onderwijsvoorziening Jonggehandicapten 23.400 24.400 31.720 32.716 34.250 35.204 ‒ 954 Nederlands onderwijs buitenland 12.095 12.064 11.698 12.582 12.865 15.328 ‒ 2.463 Humanistisch vormend en godsdienstonderwijs 13.479 14.764 15.755 15.293 18.539 19.049 ‒ 510 Inhaal- en ondersteuningsprogramma's 74.455 54 0 0 0 0 0 Extra hulp voor de klas 201.838 0 0 0 0 0 0 School en omgeving 0 20.733 100.316 39.408 124.025 198.256 ‒ 74.231 Basisvaardigheden 0 108.661 196.706 283.035 369.796 374.270 ‒ 4.474 NGF Open Leermateriaal 0 0 0 1.347 2.102 1.972 130 NGF Digitaal Onderwijs 0 0 2.166 4.150 6.533 5.200 1.333 Schoolmaaltijden 0 0 37.952 65.955 79.020 82.350 ‒ 3.330 Brugfunctionaris PO 0 0 0 41.440 41.320 41.909 ‒ 589 Overige subsidies 59.089 52.850 70.448 68.366 88.832 91.171 ‒ 2.339 Opdrachten 7.456 15.667 12.314 9.086 8.956 39.709 ‒ 30.753 Opdrachten 5.299 11.372 11.357 9.086 8.391 39.709 ‒ 31.318 Opdrachten CN 0 0 0 0 565 0 565 Zelftesten 2.157 4.295 957 0 0 0 0 Bijdrage aan agentschappen 37.899 40.642 44.603 47.061 48.007 43.992 4.015 Dienst Uitvoering Onderwijs 37.899 40.642 44.603 47.061 48.007 43.992 4.015 Bijdrage aan ZBO's/RWT's 15.732 13.379 13.968 13.697 10.235 10.289 ‒ 54 Stichting Vervangingsfonds en Participatiefonds 13.672 10.800 11.202 11.174 7.604 7.356 248 UWV 2.060 2.579 2.766 2.523 2.631 2.933 ‒ 302 Bijdrage aan medeoverheden 569.417 665.830 792.237 623.018 648.790 631.423 17.367 Gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid 520.716 536.651 565.371 607.073 638.347 606.984 31.363 Caribisch Nederland 6.573 9.297 15.395 12.945 7.443 19.954 ‒ 12.511 Scholenprogramma Groningen 3.000 3.000 3.000 3.000 3.000 3.000 0 Nationaal Programma Onderwijs 39.128 93.907 54.779 0 0 0 0 Ventilatie in scholen 0 8.775 129.333 0 0 0 0 SPUK VVE Oekraïne 0 0 9.675 0 0 0 0 SPUK huisvesting noodlocaties PO 0 14.200 14.684 0 0 0 0 Overig 0 0 0 0 0 1.485 ‒ 1.485 Ontvangsten 37.634 26.363 7.795 98.375 65.017 9.208 55.809 Realisatie Vastgestelde begroting Verschil 2021 2022 2023 2024 2025 2025 2025 Verplichtingen 14.333.769 22.261.087 16.243.532 16.469.177 17.884.016 15.855.046 2.028.970 waarvan garantieverplichtingen 4.086 24.498 ‒ 5.203 11.038 1.266 0 1.266 waarvan overige verplichtingen 14.329.683 22.236.589 16.248.735 16.458.139 17.882.750 15.855.046 2.027.704 E. Toelichting op de financiële instrumenten Verplichtingen De realisatie op de verplichtingen is € 2,0 miljard hoger dan begroot. De verhoging van de garantieverplichtingen ter hoogte van € 1,3 miljoen is het gevolg van leningen/rekening-courantkredieten aan onderwijsinstellingen. Deze leningen worden door middel van schatkistbankieren verstrekt. Het Ministerie van OCW staat voor deze leningen garant. Deze verplichtingen worden niet geraamd. De realisatie op de uitgaven is € 611,3 miljoen hoger dan de vastgestelde begroting. Het verschil tussen de realisatie op de verplichtingen en uitgaven wordt grotendeels veroorzaakt doordat in 2025 niet alleen uitgaven in 2025 worden verplicht, maar ook een deel van de uitgaven voor 2026. Zo zijn de subsidieregelingen «basisvaardigheden» en «School en Omgeving» in 2025 meerjarig verplicht en wordt de loon- en prijsbijstelling tranche 2025 ten behoeve van het bekostigingsjaar 2026 in het najaar van 2025 al verplicht (toegelicht in de Eerste Suppletoire Begroting 2025). Uitgaven Bekostiging De realisatie op de bekostiging is € 708,2 miljoen hoger dan de vastgestelde begroting. Dit wordt grotendeels veroorzaakt door de doorverdeling van de loon- en prijsbijstelling tranche 2025 van € 771,6 miljoen (toegelicht in de Eerste Suppletoire Begroting 2025). Daarnaast komt onder andere door een lagere prijsbijstelling dan geraamd van € 31,1 miljoen. Tevens waren er minder leerlingen dan verwacht, wat resulteert in een verlaging van € 14,7 miljoen op de aanvullende bekostiging voor nieuwkomers en een verlaging vean €24,3 mln. op bekostiging voor zware ondersteuning Subsidies De realisatie op de subsidies is € 87,4 miljoen lager dan de vastgestelde begroting. Dit wordt grotendeels veroorzaakt door een kasschuif van € 53,6 miljoen van 2025 voor de subsidieregeling "School en Omgeving 2025-2028" naar latere jaren en een meevaller van € 21,4 miljoen op artikel 1 vanuit de subsidieregeling «School en Omgeving 2023-2025» (toegelicht in de Eerste Suppletoire Begroting 2025). Daarnaast is er op een aantal subsidies minder aangevraagd dan begroot. Er waren bijvoorbeeld minder aanvragen van prioriteitsscholen voor de subsidieregeling «basisvaardigheden» (€ 3,7 miljoen), het Nederlandse Rode Kruis en het Jeugdeducatiefonds vroegen minder geld aan voor uitvoering van het programma schoolmaaltijden (€ 2,1 miljoen) en er zijn minder kosten gemaakt voor Nederlands onderwijs in het buitenland (€ 2,5 miljoen). Opdrachten De realisatie op de opdrachten is € 30,8 miljoen lager dan de vastgestelde begroting. Dit wordt onder andere veroorzaakt door technische mutaties bij de Suppletoire Begroting September van € 13,8 miljoen, waaronder een herijking tussen het instrument subsidies en het instrument opdrachten en overboekingen naar andere begrotingsartikelen en departementen. Daarnaast was er een meevaller van € 9,0 miljoen op een aantal onderzoeken en projecten en een meevaller van € 4,0 miljoen op het opdrachtenbudget voor het Nationaal Programma Onderwijs (toegelicht in de Tweede Suppletoire Begroting 2025). Vanaf 2025 wordt opdrachten Caribisch Nederland apart uitgesplitst in tabel 8. Tot en met 2024 zijn deze realisaties onder opdrachten ondervangen. Bijdrage aan medeoverheden De realisatie op de bijdrage aan medeoverheden is € 17,4 miljoen hoger dan de vastgestelde begroting. Dit wordt onder andere veroorzaakt door de doorverdeling van de loonbijstelling tranche 2025 van € 30,8 miljoen (toegelicht in de Eerste Suppletoire Begroting 2025). Daarnaast is de realisatie op het budget voor Caribisch Nederland € 12,5 miljoen lager dan de vastgestelde begroting vanwege de openstaande verplichting gemeld in de brief Beleidsmatige mutaties na Tweede Suppletoire Begroting 2025) en de openstaande verplichting die aan het eind van het jaar is vastgesteld. Ontvangsten De realisatie op de ontvangsten is € 55,8 miljoen hoger dan de vastgestelde begroting. Dit wordt grotendeels veroorzaakt door terugvorderingen bij gemeenten van € 40,0 miljoen, waarvan € 19,0 miljoen voor voorzieningen voor Oekraïense leerlingen en € 21,0 miljoen voor het Gemeentelijke Onderwijsachterstandenbeleid (toegelicht in de Eerste Suppletoire Begroting 2025 en de Tweede Suppletoire Begroting 2025). 5.2 Beleidsartikel 3 Voortgezet onderwijs A. Algemene doelstelling Het voortgezet onderwijs (vo) zorgt dat leerlingen in deze fase van de doorlopende leerlijn hun talenten maximaal kunnen ontplooien en vervolgonderwijs kunnen volgen dat het beste past bij hun talenten. De minister zorgt voor kwalitatief, toegankelijk en betaalbaar voortgezet onderwijs. Het bereidt hen voor op volwaardige deelname aan de samenleving en een bij hun talenten passende (toekomstige) positie op de arbeidsmarkt. B. Rol en verantwoordelijkheid De minister is verantwoordelijk voor een stelsel van voortgezet onderwijs dat zodanig functioneert, dat het onderwijs aansluit bij de talenten en de ambities van individuele leerlingen en bij de behoeftes van de maatschappij. Financieren De minister is verantwoordelijk voor de financiering van het voortgezet onderwijs door bekostiging van de onderwijsinstellingen. Hierdoor wordt de toegankelijkheid van het onderwijs gewaarborgd. Stimuleren De minister stimuleert specifieke beleidsonderwerpen door het verstrekken van (aanvullende) bekostiging, subsidies en de inzet van andere instrumenten zoals overleg, voorlichting, (prestatie)afspraken en wet- en regelgeving. Regisseren De minister vult zijn verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van het onderwijs in via een regisserende rol. De normeisen van kwaliteit zijn vastgelegd in wet- en regelgeving; de Inspectie van het Onderwijs houdt toezicht op de naleving. Kengetallen 2021 2022 2023 2024 2025 1 Totaal aantal ingeschreven leerlingen (aantallen x 1.000) 2 Op de teldatum. 934,2 941,6 947,8 936,2 926,4 Nader te verdelen in: vmbo/havo/vwo leerjaar 1-2 367,9 367,9 367,9 364,1 355,0 vmbo leerjaar 3-4 184,5 187,2 191,4 190,8 193,3 havo/vwo leerjaar 3 91,5 91,4 93,1 91,8 91,6 havo/vwo vanaf leerjaar 4 245,9 241,1 235,1 228,7 226,1 pro alle jaren 29,7 29,1 28,9 29,6 30,1 Internationale Schakelklassen alle jaren 10,2 19,9 24,0 24,5 23,6 vavo vo 4,4 4,7 6,7 6,2 6,0 vavo isk 0,2 0,4 0,6 0,6 0,6 2 Totaal aantal scholen 645 641 640 639 642 3 Gemiddeld aantal leerlingen per school 1.448 1.469 1.481 1.465 1.443 2021 2022 2023 2024 2025 Voortgezet onderwijs 2 In tegenstelling tot Begroting 2024 wordt geen verdere uitsplitsing gemaakt in «bekostiging» en «exclusief ondersteuningsmiddelen». De uitgaven voor de reguliere bekostiging en de uitgaven als ondersteuningsmiddel zijn in de bekostigingssystematiek geïntegreerd tot één financiële stroom. 10,7 11,4 12,0 12,4 13,1 C. Beleidsconclusies De belangrijkste beleidsconclusies zijn opgenomen in het onderdeel . D. Budgettaire gevolgen van beleid Realisatie Vastgestelde begroting Verschil 2021 2022 2023 2024 2025 2025 2025 Verplichtingen 10.858.044 11.033.861 11.656.203 12.400.434 13.340.899 11.721.694 1.619.205 Uitgaven 10.076.767 10.858.519 11.467.260 11.711.998 12.330.470 11.887.455 443.015 Bekostiging 9.643.928 10.361.148 10.861.632 11.050.818 11.445.551 10.845.474 600.077 Bekostiging vo-instellingen 8.812.231 9.215.501 10.092.145 10.893.893 11.334.775 10.741.757 593.018 Bekosting Caribisch Nederland 20.640 24.775 23.434 25.779 27.513 24.049 3.464 Aanvullende regelingen leerlingendaling 4.513 4.513 4.530 4.251 4.251 4.540 ‒ 289 Aanvullende regeling strategisch personeelsbeleid, begeleiding starters en thuiszitters 109.923 489.717 119.640 126.798 79.012 75.128 3.884 Aanvullende bekostiging Nationaal Programma Onderwijs 679.801 617.629 613.072 0 0 0 0 Resultaatafhankelijke bekostiging vsv aan vo-instellingen 16.820 9.013 8.811 97 0 0 0 Subsidies (regelingen) 275.846 291.407 406.821 498.551 714.469 865.680 ‒ 151.211 Stichting Kennisnet (basissubsidie) po, vo, mbo 21.240 24.161 35.303 21.046 26.474 28.090 ‒ 1.616 Subsidieregeling voorkomen onnodig zittenblijven 4.704 2.551 3.236 0 0 0 0 Praktijkgerichte programma's 8.944 8.071 6.386 11.138 14.626 16.605 ‒ 1.979 Inhaal- en ondersteuningsprogramma's 69.795 94 0 0 0 0 0 Extra hulp voor de klas 112.001 0 0 0 0 0 0 Nationaal Programma Onderwijs regeling brede brugklassen 0 68.618 4.800 0 0 0 0 Basisvaardigheden 0 113.598 125.876 196.162 235.289 239.286 ‒ 3.997 Maatschappelijke diensttijd 0 0 92.757 96.066 130.479 159.947 ‒ 29.468 School en omgeving 0 13.269 30.227 13.295 69.803 138.181 ‒ 68.378 NGF Ontwikkelkracht 0 0 3758 15499 17.767 22.381 ‒ 4.614 Schoolmaaltijden 0 0 24.194 42.168 50521 52650 ‒ 2.129 Brugfunctionaris VO 0 0 0 11.520 11.520 11.520 0 NGF Techkwadraat 0 0 0 1.301 42.733 44.150 ‒ 1.417 NGF Innovatieve onderwijs huisvesting 0 0 0 856 6.270 11.554 ‒ 5.284 Overige subsidies 59.162 61.045 80.284 89.500 108.987 141.316 ‒ 32.329 Opdrachten 12.174 9.892 20.561 20.347 9.685 38.967 ‒ 29.282 Opdrachten 8.128 8.409 11.301 13.312 7.191 36.476 ‒ 29.285 MDT opdrachten 0 0 8.858 7.035 2.494 2.491 3 Zelftesten 4.046 1.483 402 0 0 0 0 Bijdrage aan agentschappen 65.074 69.674 73.418 80.285 87.786 76.530 11.256 Dienst Uitvoering Onderwijs 65.074 69.674 73.418 80.285 87.786 76.530 11.256 Bijdrage aan ZBO's/RWT's 54.532 56.661 60.084 61.691 72.659 60.446 12.213 College voor Toetsen en Examens 11.553 12.569 13.004 14.241 17.130 7.195 9.935 SLOA: Onderwijs ondersteunende instellingen 42.979 44.092 47.080 47.450 55.529 53.251 2.278 Bijdrage aan medeoverheden 25.016 69.505 44.411 0 0 0 0 Nationaal Programma Onderwijs 25.016 60.038 35.023 0 0 0 0 SPUK huisvesting noodlocaties VO 0 9.467 9.388 0 0 0 0 Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties 197 232 333 306 320 358 ‒ 38 GRAZ (ECML) en PISA 197 232 333 306 320 358 ‒ 38 Ontvangsten 7.152 8.407 7.275 30.810 13.857 7.391 6.466 Realisatie Vastgestelde begroting Verschil 2021 2022 2023 2024 2025 2025 2025 Verplichtingen 10.858.044 11.033.861 11.656.203 12.400.434 13.340.899 11.721.694 1.619.205 waarvan garantieverplichtingen 51.912 1.884 25.182 ‒ 10.282 5.829 0 5.829 waarvan overige verplichtingen 10.806.132 11.031.977 11.631.021 12.410.716 13.335.070 11.721.694 1.613.376 E. Toelichting op de financiële instrumenten Verplichtingen De realisatie op de verplichtingen is € 1,6 miljard hoger dan begroot. Dit wordt grotendeels verklaard door de toegevoegde loon- en prijsbijstelling die in 2025 is verplicht. De verhoging van de garantieverplichtingen ter hoogte van € 5,8 miljoen is het gevolg van leningen/rekening-courantkredieten aan onderwijsinstellingen. Deze leningen worden door middel van schatkistbankieren verstrekt. Het Ministerie van OCW staat voor deze leningen garant. Deze verplichtingen worden niet geraamd. Het verschil tussen de realisatie op de verplichtingen en uitgaven wordt grotendeels veroorzaakt doordat in 2025 niet alleen uitgaven in 2025 worden verplicht, maar ook een deel van de uitgaven voor 2026. Zo zijn de subsidieregelingen «basisvaardigheden» en «School en Omgeving» in 2025 meerjarig verplicht en wordt daarnaast de loon- en prijsbijstelling tranche 2025 ten behoeve van het bekostigingsjaar 2026 in het najaar van 2025 al verplicht (toegelicht in de Eerste Suppletoire Begroting 2025). Uitgaven De realisatie van de uitgaven in 2025 is € 443,0 miljoen hoger dan begroot. Bekostiging De realisatie op de bekostiging is € 600,1 miljoen hoger dan de vastgestelde begroting. Dit wordt grotendeels veroorzaakt door de doorverdeling van de loon- en prijsbijstelling tranche 2025 van € 544,3 miljoen (toegelicht in de Eerste Suppletoire Begroting 2025). Daarnaast is er € 30,5 miljoen meer uitgegeven op de nieuwkomersbekostiging vanwege een hogere instroom van nieuwkomers in het onderwijs dan verwacht en was de realisatie op de nieuwkomersbekostiging € 28,6 miljoen hoger dan begroot door een fout in de meerjarige raming van de nieuwkomersbekostiging in 2023 (toegelicht in de Eerste Suppletoire Begroting 2025 en de Tweede Suppletoire Begroting 2025). Onder de bekostiging vallen verschillende aanvullende bekostigingsregelingen. De realisatie op de regeling «sterk techniekonderwijs» was in 2025 € 97,0 miljoen. De realisatie op de regeling «versterking functiemix vo-leraren in de Randstadregio’s» was in 2025 € 81,5 miljoen. De realisatie op de regeling «onderwijskansen voortgezet onderwijs» was in 2025 € 185,9 miljoen. De realisatie op de regeling «eerste opvang nieuwkomers» was in 2025 € 262,9 miljoen en de realisatie voor het internationaal georiënteerd voortgezet onderwijs was in 2025 € 11,7 miljoen. Zowel het budget als de realisatie van de genoemde aanvullende bekostigingsregelingen zijn opgenomen onder de regel bekostiging vo-instellingen in de budgettaire tabel. Subsidies De realisatie op de subsidies is € 151,2 miljoen lager dan de vastgestelde begroting. Dit wordt grotendeels veroorzaakt door een kasschuif van € 34,3 miljoen van 2025 naar latere jaren voor de subsidieregeling «School en Omgeving 2025-2028» en een meevaller van € 32,5 miljoen vanuit de subsidieregeling «School en Omgeving 2023-2025» (toegelicht in de Eerste Suppletoire Begroting 2025). Daarnaast vielen de uitgaven op het instrument overige subsidies lager uit. Dit kwam voornamelijk door een verlaging van het budget met € 14,9 miljoen naar aanleiding van het amendement van het lid Eerdmans c.s. (Kamerstukken II 2024/25, 26600-VIII, nr. 147) en door een kasschuif van € 14,0 miljoen voor de implementatie van het hernieuwde curriculum naar latere jaren als gevolg van het besluit van de Tweede Kamer om het aantal nieuwe kerndoelen te beperken (motie Soepboer, Kamerstukken II 2024/25, 31293, nr. 766) (toegelicht in de Eerste Suppletoire Begroting 2025). Tot slot waren de uitgaven op de subsidie maatschappelijke diensttijd (MDT) € 29,5 miljoen lager. Dit wordt grotendeels verklaard, doordat minder aanvragen (€ 15,1 miljoen) voor de subsidieregeling goedgekeurd konden worden dan begroot. Daarnaast is er een openstaande verplichting van € 20,7 miljoen, omdat een aantal betalingen in 2025 waren gepland, maar in 2026 zullen plaatsvinden. Opdrachten De realisatie op het instrument opdrachten is € 29,3 miljoen lager dan de vastgestelde begroting. Dit wordt onder andere veroorzaakt door een meevaller van € 12,0 miljoen doordat een aantal onderzoeken en projecten later startte dan verwacht en de kosten lager uitvielen dan begroot. (toegelicht bij Tweede Suppletoire Begroting 2025). Verder zijn de uitgaven lager door overboekingen naar het instrument bijdrage aan agentschappen voor de uitvoering van activiteiten binnen het KOMEX- (kostprijsmodel examens) en Facet-programma (€ 6,6 miljoen) en een kasschuif van een deel van het opdrachtenbudget voor Nationaal Groeifonds-Ontwikkelkracht naar 2027 omdat een deel van de activiteiten later uitgevoerd worden dan gepland (€ 6,0 miljoen). Bijdragen aan agentschappen Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) De realisatie op het instrument bijdrage aan agentschappen is € 11,3 miljoen hoger dan de vastgestelde begroting. Dit komt met name door een toevoeging van € 3,4 miljoen voor de loon- en prijsbijstelling tranche 2025. Daarnaast is € 6,6 miljoen overgeboekt voor de uitvoering van activiteiten binnen het KOMEX- en Facet-programma en is € 1,0 miljoen toegevoegd ten behoeve van het programma digitaal examineren. Bijdrage aan ZBO's en RWT's CvTE: College voor Toetsen en Examens De realisatie op de bijdrage aan het CvTE is per saldo € 9,9 miljoen hoger dan de vastgestelde begroting. Dit komt doordat er vanuit de artikelen 1 (Primair onderwijs) en 4 (Beroepsonderwijs en volwassen educatie) gedurende het jaar bijdragen aan het CvTE worden overgeboekt. Deze bijdragen van in totaal € 10,7 miljoen worden begroot op de artikelen 1 en 4. 5.3 Beleidsartikel 4 Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie A. Algemene doelstelling Het beroepsonderwijs en de volwasseneneducatie (bve) zorgen ervoor dat studenten hun talenten maximaal kunnen ontplooien en volwaardig kunnen deelnemen aan de samenleving. Studenten worden voorbereid op passend vervolgonderwijs en/of een positie op de arbeidsmarkt die optimaal aansluit bij hun talenten. B. Rol en verantwoordelijkheid De minister is verantwoordelijk voor een stelsel van middelbaar onderwijs dat zodanig functioneert dat het onderwijs aansluit bij de talenten en ambities van individuele studenten en bij de behoeftes van de maatschappij. De sector beroepsonderwijs en volwasseneneducatie omvat het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) en de volwasseneneducatie. Het middelbaar beroepsonderwijs heeft een belangrijke maatschappelijke en economische functie. Het is een leverancier van werknemers voor de arbeidsmarkt. Ook is het een schakel tussen het voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs en het hoger beroepsonderwijs. Financieren De minister is verantwoordelijk voor de financiering van het middelbaar onderwijs door lumpsumbekostiging van de onderwijsinstellingen. Hierdoor wordt de toegankelijkheid van het onderwijs gewaarborgd. Stimuleren De minister stimuleert specifieke beleidsonderwerpen door het verstrekken van aanvullende bekostiging, subsidies en de inzet van andere instrumenten zoals overleg, voorlichting, kwaliteitsafspraken en wet- en regelgeving. Regisseren De minister vult zijn verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van het onderwijs in via een regisserende rol. De normeisen van kwaliteit zijn vastgelegd in wet- en regelgeving; de Inspectie van het Onderwijs houdt toezicht op de naleving. Kengetallen 2021 2022 2023 2024 2025 1 Aantal studenten mbo (x 1.000 excl. vavo en vanaf 2018 inclusief groen onderwijs) 2 (Sub)totalen geven een kleine afwijking door het afronden van de aantallen. 508,9 490,0 477,3 474,5 476,1 Bol 371,9 346,3 329,1 328,5 329,6 Bbl 129,3 135,9 139,3 137,1 137,0 Vavo 7,0 7,1 8,1 8,0 8,6 Caribisch Nederland 0,7 0,8 0,8 0,9 0,9 2 Onderwijsuitgaven per mbo-student (x € 1.000) 3 De onderwijsuitgaven per student zijn berekend door de middelen voor het instrument bekostiging te delen door het ongewogen aantal mbo-studenten uit de referentieraming 2025. 9,64In 2021 is eenmalig de extra aanvraag subsidieregelingen uit het Nationaal Programma Onderwijs toegevoegd aan de berekening. De onderwijsuitgaven per student zijn in 2021 berekend door de middelen voor het instrument bekostiging plus de subsidieregelingen Inhaal- en ondersteuningsprogramma's (€ 33.471) en Extra hulp voor de klas (€ 102.647) te delen door het ongewogen aantal mbo-studenten (inclusief vavo) uit de referentieraming 2021. Dit is gedaan omdat beide regelingen in 2022 onderdeel uitmaken van de bekostiging en daarmee wordt de vergelijkbaarheid van de onderwijsuitgaven per student over de jaren heen vergroot. 10,0 11,3 11,6 12,1 C. Beleidsconclusies De belangrijkste beleidsconclusies zijn opgenomen in het onderdeel . Om uitwerking te geven aan de ambities uit het coalitieakkoord van kabinet Rutte IV, heeft het Ministerie van OCW samen met studenten, docenten, mbo-instellingen, werkgevers, gemeenten, onderwijskoepels en vakbonden rond het mbo de Werkagenda mbo en het Stagepact mbo afgesloten. De inzet richt zich op drie speerpunten:

– vergroten gelijke kansen;

– betere aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt;

– onderwijskwaliteit, onderzoek en innovatie.

In december heeft de Tweede Kamer een brief over de voortgang Werkagenda mbo en het Stagepact ontvangen (Kamerstukken II 2025/26, 31524, nr. 690). D. Budgettaire gevolgen van beleid Realisatie Vastgestelde begroting Verschil 2021 2022 2023 2024 2025 2025 2025 Verplichtingen 5.626.978 5.708.910 5.451.235 6.853.659 6.400.304 6.010.959 389.345 Uitgaven 5.313.781 5.399.566 5.812.453 5.866.687 6.135.396 5.958.890 176.506 Bekostiging 4.605.346 4.722.353 5.192.137 5.232.850 5.453.107 5.268.563 184.544 Bekostiging mbo-instellingen 3.944.713 4.182.448 4.179.787 4.332.913 4.715.137 4.487.798 227.339 Bekostiging Caribisch Nederland 6.943 9.399 10.405 10.516 11.997 12.120 ‒ 123 Bekostiging vavo 69.383 72.161 80.204 91.720 95.370 91.720 3.650 Kwaliteitsafspraken investeringsbudget 247.215 341.147 586.134 704.330 538.984 538.984 0 Kwaliteitsafspraken resultaatafhankelijk budget 210.652 0 217.623 0 0 0 0 Regionaal Investeringfonds 19.637 21.742 21.629 20.372 17.098 32.661 ‒ 15.563 Salarismix Randstadregio's 52.664 54.406 55.279 0 0 0 0 Regionaal Programma 30.550 30.550 30.550 30.550 12.521 43.280 ‒ 30.759 Gelijke kansen 0 0 26 0 0 0 0 Begeleidingsgesprekken jeugdwerkloosheid 23.589 10.500 10.500 10.449 0 0 0 Loopbaanoriëntatie 0 0 0 32.000 32.000 32.000 0 Aanvullende bekostiging krimpregio's 0 0 0 0 30.000 30.000 0 Subsidies (regelingen) 489.354 436.945 350.725 340.360 330.335 321.863 8.472 Praktijkleren 306.279 311.558 264.064 274.084 262.597 242.621 19.976 Leven Lang Ontwikkelen 5.225 6.114 1.985 0 0 0 0 Basisvaardigheden voor volwassenen/Tel mee met Taal 19.394 13.611 13.995 14.041 7.898 12.939 ‒ 5.041 Doorstroom beroepskolom 0 0 9.660 20.160 30.660 33.180 ‒ 2.520 Vakwedstrijden MBO 4.100 4.100 4.722 5.190 5397 5190 207 Inhaal- en ondersteuningsprogramma's 33.471 0 0 0 0 0 0 Extra hulp voor de klas 102.647 0 0 0 0 0 0 Maatschappelijke diensttijd 0 77.098 0 0 0 0 0 LLO Collectief Laagopgeleiden en Laaggeletterden (NGF) 0 0 1.241 2.702 713 683 30 Loopbaanoriëntatie 1.782 1.523 34.624 2.082 1.818 1.818 0 Zelftesten 536 0 0 0 0 0 0 Overige subsidies 15.920 22.941 20.434 22.101 21.252 25.432 ‒ 4.180 Opdrachten 9.796 12.723 9.480 9.279 9.305 16.796 ‒ 7.491 Opdrachten 7.137 12.472 9.381 9.279 9.305 16.796 ‒ 7.491 Zelftesten 2.659 251 99 0 0 0 0 Bijdrage aan agentschappen 21.786 25.218 25.670 31.823 28.330 27.367 963 Dienst Uitvoering Onderwijs 19.281 22.644 22.566 28.124 24.604 23.967 637 Rijksdienst voor Ondernemend Nederland 2.505 2.574 3.104 3.699 3.726 3.400 326 Bijdrage aan ZBO's/RWT's 61.213 66.683 84.789 92.274 97.509 104.255 ‒ 6.746 College voor Toetsen en Examens 0 0 0 0 0 11.393 ‒ 11.393 SBB 61.213 66.683 82.063 87.066 90.810 86.308 4.502 NWO: NRO- Programma's MBO 0 0 2.726 4.238 5.583 5.584 ‒ 1 NCP NLQF 0 0 0 970 1.116 970 146 Bijdrage aan medeoverheden 126.286 135.644 149.652 160.101 216.810 220.046 ‒ 3.236 RMC's 42.303 44.665 43.623 46.968 54.478 49.880 4.598 Educatie 63.560 70.622 85.462 92.013 104.066 100.466 3.600 Caribisch Nederland 1.223 1.157 1.367 1.420 1.471 0 1.471 Regionaal Programma 19.200 19.200 19.200 19.200 55.100 60.200 ‒ 5.100 Masterplan Campus Groningen 0 0 0 500 1.695 9.500 ‒ 7.805 Ontvangsten 8.918 14.238 5.866 10.577 6.172 4.700 1.472 Realisatie Vastgestelde begroting Verschil 2021 2022 2023 2024 2025 2025 2025 Verplichtingen 5.626.978 5.708.910 5.451.235 6.853.659 6.400.304 6.010.959 389.345 waarvan garantieverplichtingen 13.509 69.018 34.669 40.344 ‒ 23.559 0 ‒ 23.559 waarvan overige verplichtingen 5.613.469 5.639.892 5.416.566 6.813.315 6.423.863 6.010.959 412.904 E. Toelichting op de financiële instrumenten Verplichtingen De realisatie van de aangegane verplichtingen is in 2025 circa € 389,3 miljoen hoger dan begroot, dit wordt grotendeels veroorzaakt door de loonbijstelling tranche 2025. De realisatie op de uitgaven 2025 is circa € 176,5 miljoen hoger dan begroot. Uitgaven Hoofdbekostiging In 2025 is circa € 184,5 miljoen toegevoegd aan de bekostiging. Deze stijging wordt grotendeels verklaard door de toevoeging van de loonbijstelling tranche 2025 (circa € 210,0 miljoen). Bekostiging mbo-instellingen De bekostiging mbo-instellingen is door de intensivering in basisvaardigheden mbo van in totaal € 47,2 miljoen opgehoogd voor de studiejaren 2025/2026 en 2026/2027. Hiervan is € 11,2 miljoen gerealiseerd in 2025 (toegelicht in de Eerste Suppletoire Begroting 2025). Bekostiging Regionaal Investeringsfonds In 2025 is circa € 15,6 miljoen minder gerealiseerd op de RIF-regeling dan in de vastgestelde begroting staat. Dit wordt voornamelijk verklaard door een verlaging van het budget op het regionaal investeringsfonds van € 6,0 miljoen in 2025 ter behoeve van de intensivering op basisvaardigheden in het mbo (toegelicht in de Eerste Suppletoire Begroting 2025). De resterende middelen worden grotendeels verklaard door een kasschuif in overeenstemming met het (verwachte) betalingsritme (toegelicht in de Eerste Suppletoire Begroting 2025). Bekostiging Regionaal Programma In 2025 is er voor het Regionaal Programma voor scholen in totaal € 30,8 miljoen minder gerealiseerd dan begroot. Dit komt met name doordat de wet van school naar duurzaam werk was uitgesteld. Contactscholen kregen op basis van de regeling regionale aanpak voortijdig school verlaten (VSV) 2020-2025 jaarlijks in december een uitbetaling. De systematiek van de oude regeling VSV ging per schooljaar, de nieuwe regeling VSV gaat per kalenderjaar. Door uitstel van het wetsvoorstel hebben er verschillende verlengingen van de regeling en verschuivingen van budgetten plaatsgevonden. In mei 2026 zullen de contactscholen na goedkeuring van de regionale plannen de benodigde middelen ontvangen voor de uitvoering van het Regionaal Programma 2026. Subsidies In 2025 is circa € 8,5 miljoen toegevoegd aan het instrument subsidies. Subsidie praktijkleren In 2025 is circa € 20,0 miljoen aan de subsidieregeling praktijkleren toegevoegd. Deze middelen worden grotendeels verklaard door het toevoegen van de loonbijstelling tranche 2025 (€ 19,7 miljoen). Bijdrage aan ZBO's en RWT's In 2025 is circa € 6,8 miljoen minder gerealiseerd op het instrument bijdragen aan ZBO’s/RWT’s. Bijdrage College voor Toetsen en Examens (CvTE) In 2025 is er € 11,4 miljoen minder gerealiseerd dan de vastgestelde begroting. Dit komt grotendeels doordat € 9,6 miljoen is overgeboekt naar het artikel voortgezet onderwijs voor het CvTE-werkprogramma 2025. Daar wordt dit bedrag verantwoord. Ontvangsten De ontvangsten in 2025 zijn € 1,5 miljoen hoger dan de oorspronkelijk vastgestelde begroting. Deze meevaller wordt grotendeels veroorzaakt door meerdere terugvorderingen van subsidies en opdrachten. 5.4 Beleidsartikelen 6 en 7 Hoger onderwijs A. Algemene doelstelling Het stelsel van hoger onderwijs en onderzoek zorgt ervoor dat studenten en (wetenschappelijk) personeel hun talenten en onderzoekend vermogen maximaal kunnen ontwikkelen. Het leidt hen op voor een positie op de nationale en internationale arbeidsmarkt die optimaal aansluit bij hun talenten. B. Rol en verantwoordelijkheid De minister is verantwoordelijk voor een stelsel van hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek dat zodanig functioneert dat het onderwijs aansluit bij de talenten en ambities van individuele studenten, (wetenschappelijk) personeel en bij de behoefte van de maatschappij. Financieren De minister financiert het stelsel van hoger onderwijs en onderzoek door de bekostiging van de onderwijsinstellingen. Mede hierdoor wordt de toegankelijkheid van het hoger onderwijs gewaarborgd. Stimuleren De minister stimuleert specifieke beleidsonderwerpen via de bekostiging en de inzet van andere instrumenten, zoals kwaliteitsafspraken, bestuurlijke afspraken, voorlichting en wet- en regelgeving. Regisseren De verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van hoger onderwijs vult de minister in via een regisserende rol. De normeisen van kwaliteit zijn vastgelegd in wet- en regelgeving. De kwaliteit van de individuele opleidingen in het hoger onderwijs wordt bewaakt met het accreditatiestelsel. Dit is belegd bij de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO). De Inspectie van het Onderwijs houdt toezicht op de naleving van wettelijke voorschriften en op de recht- en doelmatigheid. Zij ziet ook toe op de kwaliteit van het stelsel van hoger onderwijs, waaronder het accreditatiestelsel. Kengetallen 2021/22 2022/23 2023/24 2024/25 2025/26 hbo voltijd associate degree 12,1 12,8 15,1 17,0 18,3 hbo voltijd bachelor 412,6 398,1 380,0 367,9 356,7 hbo voltijd master 6,4 6,5 6,8 7,2 7,4 hbo deeltijd associate degree 7,6 8,2 9,0 9,8 10,4 hbo deeltijd bachelor 43,3 42,3 40,9 39,4 38,9 hbo deeltijd master 8,4 8,2 7,9 8,0 8,0 Totaal hbo 490,5 476,1 459,7 449,2 439,5 wo voltijd bachelor 212,4 215,7 217,9 214,6 208,1 wo voltijd master 124,7 121,4 119,3 120,7 121,6 wo deeltijd bachelor 1,7 1,5 1,5 1,3 1,3 wo deeltijd master 3,3 3,2 3,1 3,0 2,8 Totaal wo 342,1 341,9 341,8 339,0 333,8 2021 2022 2023 2024 2025 hbo voltijd associate degree 2,6 3,1 3,1 3,6 4,8 hbo voltijd bachelor 64,5 60,3 62,8 65,1 65,4 hbo voltijd master 2,4 2,6 2,7 3,0 3,4 hbo deeltijd associate degree 1,5 1,8 2,1 2,3 2,8 hbo deeltijd bachelor 6,3 6,0 6,7 6,9 7,4 hbo deeltijd master 2,1 2,1 2,4 2,2 2,5 Totaal hbo 79,5 75,8 79,8 83,1 86,2 wo voltijd bachelor 39,1 38,6 43,1 48,9 51,1 wo voltijd master 50,2 50,1 52,0 53,0 56,1 wo deeltijd bachelor 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 wo deeltijd master 1,1 1,1 1,0 1,0 1,0 Totaal wo 90,5 89,9 96,3 103,2 108,4 Onderwijsuitgaven per student (Bedragen x € 1.000)4 2021 2022 2023 2024 2025 hbo 8,7 9,1 10,3 10,8 10,8 wo 8,6 9,0 9,1 9,4 9,6 Wettelijk collegegeld (hbo en wo voltijd, bedragen x € 1)2Onderwijsuitgaven per student zijn in constante prijzen 2024 (dat wil zeggen gecorrigeerd voor de uitgekeerde loon- en prijsbijstelling). ‒ ‒ 2023/24 2024/25 2025/26 ‒ ‒ 2.314 2.530 2.601 C. Beleidsconclusies De belangrijkste beleidsconclusies zijn beschreven in het onderdeel . D. Budgettaire gevolgen van beleid Realisatie Vastgestelde begroting Verschil 2021 2022 2023 2024 2025 2025 2025 Verplichtingen 5.101.522 4.462.152 4.780.237 4.652.287 4.767.500 4.238.793 528.707 Uitgaven 4.304.071 4.646.642 4.550.502 4.705.811 4.649.407 4.481.920 167.487 Bekostiging 4.191.140 4.611.819 4.476.273 4.538.365 4.470.483 4.305.698 164.785 Bekostiging onderwijsdeel 3.845.954 4.160.963 3.923.814 3.906.661 4.263.469 4.107.266 156.203 Bekostiging ontwerp en ontwikkeling 89.976 122.854 151.380 159.532 166.026 159.446 6.580 Bekostiging flexibel hoger onderwijs voor volwassenen 3.565 2.832 1.687 1.078 414 0 414 Studievoorschot kwaliteitsafspraken 251.645 325.170 362.399 432.108 0 0 0 Fonds onderzoek en wetenschap 0 0 36.993 38.986 40.574 38.986 1.588 Subsidies (regelingen) 21.592 6.430 22.314 86.231 95.752 98.567 ‒ 2.815 Tegemoetkoming 2e lerarenopleiding 323 525 578 607 492 2.638 ‒ 2.146 NGF Digitale impuls 0 1.388 14.370 45.474 44.534 35.732 8.802 NGF Katalysator 0 900 2.772 34.305 47.865 38.893 8.972 NGF Aanpak professionalisering leraren 0 0 0 227 914 19.171 ‒ 18.257 Zelftesten 701 6 0 0 0 0 0 Overige subsidies 20.568 3.611 4.594 5.618 1.947 2.133 ‒ 186 Bijdrage aan agentschappen 13.831 13.430 14.785 19.004 19.844 20.527 ‒ 683 Dienst Uitvoering Onderwijs 13.831 13.430 14.785 19.004 19.844 20.527 ‒ 683 Bijdrage aan ZBO's/RWT's 77.508 14.963 37.130 62.211 63.328 57.128 6.200 NWO: Praktijkgericht onderzoek 63.075 0 0 0 0 0 0 NWO: Promotiebeurs voor leraren 10.371 10.705 11.346 11.956 12.443 11.956 487 Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO) 4.062 4.258 5.959 6.225 7.312 7.015 297 NWO: NRO-programma HO 0 0 19.825 29.647 28.781 23.555 5.226 Bijdrage RWT Nuffic 0 0 0 10.155 10.494 10.155 339 Bijdrage RWT Landelijk Centrum Studiekeuze 0 0 0 4.228 4.298 4.447 ‒ 149 Ontvangsten 1.647 5.978 4.749 2.860 2.109 17 2.092 Realisatie Vastgestelde begroting Verschil 2021 2022 2023 2024 2025 2025 2025 Verplichtingen 5.101.522 4.462.152 4.780.237 4.652.287 4.767.500 4.238.793 528.707 waarvan garantieverplichtingen 2.126 46.658 27.018 ‒ 16.073 8.239 0 8.239 waarvan overige verplichtingen 5.099.396 4.415.494 4.753.219 4.668.360 4.759.261 4.238.793 520.468 Realisatie Vastgestelde begroting Verschil 2021 2022 2023 2024 2025 2025 2025 Verplichtingen 6.809.694 6.974.377 7.860.906 7.556.079 7.678.996 7.101.181 577.815 Uitgaven 6.087.951 6.654.563 7.094.482 7.413.441 7.405.661 7.134.717 270.944 Bekostiging 6.034.531 6.620.129 7.067.562 7.400.830 7.394.115 7.119.641 274.474 Bekostiging onderwijsdeel 2.841.970 3.097.718 3.048.157 3.144.000 3.458.732 3.324.932 133.800 Bekostiging onderzoeksdeel 2.282.436 2.486.783 2.843.361 2.990.087 2.951.008 2.845.924 105.084 Bekostiging ondersteuning geneeskunde onderwijs en onderzoek 756.693 787.647 802.832 844.371 877.636 845.850 31.786 Studievoorschot kwaliteitsafspraken 153.432 197.981 220.982 262.289 0 0 0 Fonds onderzoek en wetenschap 0 50.000 152.230 160.083 106.739 102.935 3.804 Subsidies (regelingen) 44.339 21.651 21.408 7.503 6.422 7.418 ‒ 996 Nuffic 13.985 11.880 10.569 0 0 0 0 LCSK 2.548 2.749 3.707 0 0 0 0 Vluchteling Studenten UAF 2.457 2.082 2.444 1.834 1.699 2.570 ‒ 871 Expertisecentrum inclusief onderwijs (ECIO) 850 868 1.025 1.051 1.095 1.056 39 Interstedelijk Studentenoverleg (ISO) 265 325 321 464 373 370 3 Landelijke Studenten Vakbond (LSVb) 249 255 279 308 351 338 13 Open & online onderwijs 1.639 1.879 483 480 0 0 0 Zelftesten 1.468 0 0 0 0 0 0 Overige subsidies 20.878 1.613 2.580 3.366 2.904 3.084 ‒ 180 Opdrachten 6.380 9.930 2.669 2.083 2.066 4.328 ‒ 2.262 Opdrachten 2369 2752 2538 2083 2066 4.328 ‒ 2.262 Zelftesten 4.011 7.178 131 0 0 0 0 Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties 2.701 2.853 2.843 3.025 3.058 3.330 ‒ 272 Europees Universitair Instituut Florence (EUI) 1.669 1.787 1.712 1.836 1.869 2.141 ‒ 272 United Nations University (UNU) 1.032 1.066 1.131 1.189 1.189 1.189 0 Ontvangsten 790 398 4.633 8 0 16 ‒ 16 Realisatie Vastgestelde begroting Verschil 2021 2022 2023 2024 2025 2025 2025 Verplichtingen 6.809.694 6.974.377 7.860.906 7.556.079 7.678.996 7.101.181 577.815 waarvan garantieverplichtingen 19.517 97.918 189.517 120.876 ‒ 21.607 0 ‒ 21.607 waarvan overige verplichtingen 6.790.177 6.876.459 7.671.389 7.435.203 7.700.603 7.101.181 599.422 E. Toelichting op de financiële instrumenten Verplichtingen De realisatie van de verplichtingen 2025 ligt voor het hoger beroepsonderwijs (hbo) € 528,7 miljoen en voor het wetenschappelijk onderwijs (wo) € 577,8 miljoen hoger dan oorspronkelijk begroot. Dit wordt veroorzaakt door onderstaande mutaties. Loon- en prijsbijstelling De loon- en prijsbijstelling 2025 (hbo € 338,9 en wo € 522,8 miljoen) voor zowel de uitgaven 2025 als de uitgaven 2026, welke beide in 2025 zijn verplicht. Weerbaarheid De extra middelen voor weerbaarheid (hbo € 2,6 en wo € 14,0 miljoen) die zijn overgeboekt uit artikel 16 (Onderzoek en wetenschapsbeleid). Kasschuiven en doorlopende verplichtingen Kasschuiven en doorlopende verplichtingen op de Nationaal Groeifonds-projecten NPULS, Leven Lang Ontwikkelen (LLO)-Katalysator en Nationale Aanpak Professionalisering Leraren (hbo € 32,8 miljoen). Referentieraming Bijstelling van de rijksbijdrage bekostiging 2026 (hbo € 64,8 en wo € 15,1 miljoen) als gevolg van de stijging respectievelijk daling in het aantal studenten ten opzichte van de referentieraming 2024. Garanties Bijstelling in verband met garantieverplichtingen (hbo € 8,2 en wo € 21,6 miljoen) op leningen en rekening-courantkredieten aan hogescholen en universiteiten die in 2025 zijn aangegaan of vervallen. Overige bijstellingen Bijstelling met overige oorzaken (hbo € 81,4 en wo € 77,7 miljoen) die verband houden met voornamelijk de hogere rijksbijdrage bekostiging 2026 die in 2025 is verplicht, zoals de deels teruggedraaide bezuinigingen via amendementen of doordat onderdelen van de rijksbijdrage bekostiging 2026 als verplichting zijn doorgeschoven van 2025 naar 2026. Voor een uitgebreidere toelichting op de mutaties op de verplichtingen wordt verwezen naar de Eerste Suppletoire Begroting 2025, de Tweede Suppletoire Begroting 2025 en de September Suppletoire Begroting 2025. Uitgaven De realisatie van de uitgaven 2025 ligt voor het hbo € 167,5 miljoen en voor het wo € 270,9 miljoen hoger dan oorspronkelijk begroot. Bekostiging hbo – onderwijsdeel De realisatie van de uitgaven 2025 is € 156,2 miljoen hoger dan oorspronkelijk begroot. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door de loon- en prijsbijstelling van de rijksbijdrage 2025 (€ 158,6 miljoen) en de extra middelen voor weerbaarheid (€ 2,6 miljoen).  Bekostiging wo – onderwijsdeel De realisatie van de uitgaven 2025 is € 133,8 miljoen hoger dan oorspronkelijk begroot. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door de loon- en prijsbijstelling van de rijksbijdrage 2025 (€ 123,5 miljoen) en de extra middelen voor weerbaarheid (€ 14,0 miljoen). Bekostiging wo – onderzoeksdeel De realisatie van de uitgaven 2025 is € 105,1 miljoen hoger dan oorspronkelijk begroot. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door de loon- en prijsbijstelling van de rijksbijdrage 2025 (€ 105,2 miljoen) . Bekostiging wo - ondersteuning geneeskundig onderwijs en onderzoek De realisatie van de uitgaven 2025 is € 31,8 miljoen hoger dan oorspronkelijk begroot. Dit wordt veroorzaakt door de loon- en prijsbijstelling van de rijksbijdrage 2025. Subsidies hbo - Nationaal Groeifonds LLO Katalysator De realisatie van de uitgaven is € 9,0 miljoen hoger dan oorspronkelijk begroot. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door de doorlopende verplichting uit 2024 naar 2025 (€ 75,8 miljoen) en de kasschuif en doorlopende verplichting uit 2025 naar 2026 (€ 67,9 miljoen). Het kasritme voor dit project is aangepast omdat de subsidieaanvragen later dan verwacht worden ontvangen. Subsidies hbo - Nationaal Groeifonds Npuls De realisatie van de uitgaven is € 8,8 miljoen hoger dan oorspronkelijk begroot. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door de doorlopende verplichting uit 2024 naar 2025 (€ 31,7 miljoen) en de doorlopende verplichting uit 2025 naar 2026 (€ 22,2 miljoen). Het kasritme voor dit project is aangepast omdat de subsidieaanvragen later dan verwacht worden ontvangen. Subsidies hbo - Nationaal Groeifonds Nationale Aanpak Professionaliseing Leraren De realisatie van de uitgaven is € 18,3 miljoen lager dan oorspronkelijk begroot. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door de kasschuif en doorlopende verplichting uit 2025 naar 2026 (€ 18,1 miljoen). Het kasritme voor dit project is aangepast omdat de subsidieaanvragen later dan verwacht worden ontvangen. Voor een uitgebreidere toelichting op de mutaties op de uitgaven wordt verwezen naar de Eerste Suppletoire Begroting 2025, de Tweede Suppletoire Begroting 2025 en de September Suppletoire Begroting 2025. Ontvangsten De realisatie van de ontvangsten 2025 ligt voor het hbo € 2,1 miljoen hoger dan oorspronkelijk begroot. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door terugbetaalde subsidies. 5.5 Beleidsartikel 8 Internationaal beleid A. Algemene doelstelling Het bevorderen van internationale samenwerking en uitwisseling ter ondersteuning en versterking van de kwaliteit van onderwijs, cultuur en wetenschap en ter verdere ontwikkeling van internationale competenties van lerenden, docenten, de culturele en creatieve sector en wetenschappers. B. Rol en verantwoordelijkheid Stimuleren Bij het uitvoeren van de algemene doelstelling ligt de nadruk op het zoveel mogelijk stimuleren en ondersteunen van instellingen en burgers om zich op een internationale omgeving te oriënteren. Daartoe zorgt de minister vanuit de stelselverantwoordelijkheid voor de benodigde internationaal-bestuurlijke randvoorwaarden, bijvoorbeeld door afspraken te maken over kwaliteitszorg en grensverkeer en door de uitwisseling van best practices. De minister opereert hierbij binnen multilaterale kaders als de Europese Unie, de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) en de United Nations Educational, Scientific and Cultural Organisation (Unesco) en andere – vaak daarbij aangesloten organisaties, alsmede via bilaterale contacten, verdragen, Memorandums of Understanding, etcetera. Daarnaast wordt gebruik gemaakt van stimuleringsmaatregelen in de vorm van fondsen en beurzen en worden faciliterende en uitvoerende instanties gefinancierd, zoals Stichting Nuffic, Netherlands house for Education and Research (Neth-ER) en het Duitsland Instituut Amsterdam. De bevordering van internationale samenwerking is ondersteunend aan de beleidsdoelstellingen van het Ministerie van OCW. De voorgenomen activiteiten zijn dan ook voor een belangrijk deel opgenomen in de betreffende beleidsartikelen. Indicatoren/kengetallen Internationale – ondersteunende – maatregelen laten zich moeilijk vangen in harde cijfers en beleidsconclusies. In gevallen waar dit wel mogelijk is, bijvoorbeeld bij de bevordering van in- en uitgaande studiemobiliteit of bij de bevordering van culturele activiteiten in het buitenland, zijn relevante kengetallen te volgen op OCW in Cijfers. C. Beleidsconclusies De belangrijkste conclusies op het terrein van internationaal beleid worden beschreven in het onderdeel . D. Budgettaire gevolgen van beleid Realisatie Vastgestelde begroting Verschil 2021 2022 2023 2024 2025 2025 2025 Verplichtingen 15.954 15.706 25.997 28.293 23.413 27.310 ‒ 3.897 Uitgaven 18.688 19.737 20.802 24.162 24.804 27.311 ‒ 2.507 Subsidies (regelingen) 6.706 7.780 8.192 8.706 8.435 9.398 ‒ 963 Stichting Ons Erfdeel 185 185 185 185 185 185 0 Stichting Nuffic 906 971 988 1.080 1.125 1.112 13 Nationaal Agentschap Erasmus+ Onderwijs & Training 3153 4089 4337 4555 4.918 4.533 385 Internationalisering onderwijs 1.000 1.000 1.000 966 0 1.169 ‒ 1.169 Duitsland Instituut Amsterdam (DIA) 803 820 868 852 824 940 ‒ 116 Netherlands house for Education and Research (Neth-ER) 600 599 667 686 685 687 ‒ 2 Incidentele subsidies voor het uitwisselen van cultuur 50 25 0 0 0 0 0 Overige incidentele subsidies 9 91 147 382 698 772 ‒ 74 Opdrachten 3.646 3.747 3.787 5.271 4.980 5.864 ‒ 884 Bijdrage aan medeoverheden 0 0 0 1.228 1.317 1.709 ‒ 392 Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties 7.856 7.730 8.343 8.549 9.592 9.860 ‒ 268 Nederlandse Taalunie 7.323 7.125 7.801 7.964 8974 7872 1.102 Europa College Brugge 30 30 30 30 30 35 ‒ 5 Unesco 50 50 12 14 53 59 ‒ 6 OESO CERI 85 86 90 94 99 101 ‒ 2 Fulbright Center 368 420 410 422 422 422 0 EU-programma's en activiteiten 0 19 0 0 2 23 ‒ 21 Overige bijdragen 0 0 0 25 12 1.348 ‒ 1.336 Bijdrage aan (andere) begrotingshoofdstukken 480 480 480 408 480 480 0 Vlaams-Nederlandshuis DeBuren (Hoofdstuk 5 BuZa) 480 480 480 408 480 480 0 Ontvangsten 99 1.031 1 91 235 99 136 E. Toelichting op de financiële instrumenten Verplichtingen De realisatie van het verplichtingenbudget is € 3,9 miljoen lager dan oorspronkelijk begroot. Uitgaven De realisatie van de uitgaven 2025 ligt € 2,5 miljoen lager dan oorspronkelijk begroot. Voor een uitgebreidere toelichting wordt verwezen naar de Eerste Suppletoire Begroting 2025 , de Tweede Suppletoire Begroting 2025 en de September Suppletoire Begroting 2025. Bijdragen aan (inter)nationale organisaties Realisatie Vastgestelde begroting Verschil Art. 2021 2022 2023 2024 2025 2025 2025 1 Primair onderwijs 31.773 29.781 29.823 30.747 32.336 30.747 1.589 3 Voortgezet onderwijs 10.297 9.592 9.606 9.904 10.416 9.904 512 6 Hoger beroepsonderwijs 2.873 2.873 2.873 2.963 4.698 4.698 0 7 Wetenschappelijk onderwijs 55.289 54.887 58.133 59.994 60.219 58.259 1.960 8 Internationaal beleid 715 822 665 593 665 665 0 14 Cultuur 5.934 6.017 8.920 8.219 6.787 6.806 ‒ 19 16 Onderzoek en wetenschappen 454 454 454 2.101 477 454 23 95 Apparaatskosten 589 2.405 2.539 3.203 3.867 4.385 ‒ 518 Totaal 107.924 106.831 113.013 117.724 119.465 115.918 3.547 Toelichting De Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS) is sinds 1997 een budgettaire constructie binnen de Rijksbegroting. In de HGIS worden de uitgaven van de verschillende ministeries (Kamerstukken II 2024/25, 36601, nr. 1) gebundeld, waarmee de onderlinge samenhang geïllustreerd wordt. Dit bevordert de samenwerking en de afstemming tussen de betrokken ministeries. Sinds 2021 is een deel van de onderwijskosten voor eerstejaars asielopvang in het primair en voortgezet onderwijs geïdentificeerd als ontwikkelingshulp (ODA). Het budget en uitgaven zijn onderdeel van de nieuwkomersuitgaven op artikel 1 (Primair onderwijs) en artikel 3 (Voortgezet onderwijs) van de OCW-begroting. Bovenstaande tabel geeft een onderverdeling weer van de HGIS-middelen van het Ministerie van OCW per artikel. 5.6 Beleidsartikel 9 Arbeidsmarkt- en personeelsbeleid A. Algemene doelstelling De kwaliteit van het onderwijs wordt gewaarborgd door de beschikbaarheid van voldoende personeel van voldoende kwaliteit voor alle onderwijsdeelnemers. B. Rol en verantwoordelijkheid De minister is verantwoordelijk voor een onderwijsstelsel dat zodanig functioneert dat het onderwijs aansluit bij de talenten en ambities van individuele leerlingen/studenten en bij de behoefte van de maatschappij. De leraar, de schoolleider en ondersteunend personeel zijn daarbij cruciaal. Financieren De minister draagt bij aan het personeelsbeleid op scholen door het (mee)financieren van (mogelijkheden tot) werven, matchen, opleiden, begeleiden en professionaliseren. Dit gebeurt via aanvullende bekostiging en subsidies. Stimuleren De minister is verantwoordelijk voor het borgen van de kwaliteit, toegankelijkheid en doelmatigheid van het stelsel. Door de krapte op de arbeidsmarkt en de demografische ontwikkelingen staat deze verantwoordelijkheid onder druk. Het vraagt dan ook continue aandacht en een breed pakket aan maatregelen om te zorgen voor voldoende en (blijvend) goed opgeleid personeel. Meer dan in de afgelopen periode is het daarnaast van belang om te leren omgaan met de schaarste. In sommige regio’s gaat het vooral om schaarste aan leraren en/of schoolleiders, in andere regio's is de uitdaging hoe de toegankelijkheid van lerarenopleidingen geborgd blijft. Over de aanpak en de ontwikkelingen wordt de Tweede Kamer twee keer per jaar geïnformeerd, in juni en december, via de brieven over de lerarenstrategie (Kamerstukken II, 2025/25, 27923, nr. 497 en Kamerstukken II 2024/2025, 27923, nr. 514). Kengetallen De indicatoren voor het arbeidsmarkt- en personeelsbeleid worden beschreven in het beleidsverslag op OCW in Cijfers. C. Beleidsconclusies Het op dit artikel uitgevoerde beleid en de bijbehorende resultaten waren het afgelopen jaar grotendeels conform de in de begroting gestelde doelen. De belangrijkste beleidsconclusies worden beschreven in het onderdeel . D. Budgettaire gevolgen van beleid Realisatie Vastgestelde begroting Verschil 2021 2022 2023 2024 2025 2025 2025 Verplichtingen 153.039 190.290 171.494 220.802 364.132 400.235 ‒ 36.103 Uitgaven 168.823 183.311 187.618 225.787 369.077 410.735 ‒ 41.658 Bekostiging 40.442 44.111 39.473 76.455 224.478 231.552 ‒ 7.074 Beloning Leerkacht lumpsum po/vo/mbo 0 0 0 0 1 0 1 Tegemoetkoming kosten opleidingsscholen 40.442 44.111 39.473 0 0 0 0 Tekorten regio's 0 0 0 76.455 224.477 231.552 ‒ 7.075 Subsidies (regelingen) 123.184 133.281 142.052 143.013 134.991 170.487 ‒ 35.496 Lerarenbeurs 58.087 65.386 61.127 61.579 56.258 68.678 ‒ 12.420 Zij-instroom 42.901 47.652 67.834 78.418 75.306 94.539 ‒ 19.233 Wet Beroep Leraar en Lerarenregister 568 197 0 0 0 0 0 Aanpak lerarentekort 15.831 18.416 10.253 0 0 0 0 Overige subsidies 5.797 1.630 2.838 3.016 3.427 7.270 ‒ 3.843 Opdrachten 2.241 2.729 2.400 2.382 5.403 4.513 890 Opdrachten 2.241 2.729 2.400 2.382 5.403 4.513 890 Bijdrage aan agentschappen 2.956 3.190 3.693 3.937 4.205 4.183 22 Dienst Uitvoering Onderwijs 2.956 3.190 3.693 3.937 4.205 4.183 22 Ontvangsten 6.842 5.241 6.249 8.285 12.548 7.000 5.548 E. Toelichting op de financiële instrumenten Verplichtingen De realisatie van de verplichtingen 2025 is € 36,1 miljoen lager dan de vastgestelde begroting. Uitgaven De realisatie van de uitgaven 2025 is € 41,7 miljoen lager dan de begroting. Dit komt voornamelijk door een lager aantal aanvragen op de regelingen zij-instroom en lerarenbeurs dan begroot. Het verschil tussen de kas- en verplichtingenrealisatie wordt grotendeels veroorzaakt doordat er op het budget zij-instroom minder verplichtingbudget beschikbaar en benodigd was dan kasbudget. Er was minder verplichtingbudget nodig omdat voor de regeling onderwijspersoneel opleiding tot leraar een deel van de verplichtingen al in eerdere jaren is aangegaan. Bekostiging De realisatie op de bekostiging is € 7,1 miljoen lager dan de vastgestelde begroting. Dit wordt grotendeels veroorzaakt doordat er € 4,0 miljoen minder is aangevraagd op de regelingen voor de onderwijsregio’s dan voorzien. Daarnaast zijn er middelen overgeboekt naar de instrumenten overige subsidies en opdrachten voor activiteiten ter ondersteuning van de aanpak van de tekorten. Subsidies De realisatie op de subsidies is € 35,5 miljoen lager dan de vastgestelde begroting. Dit wordt grotendeels veroorzaakt door minder aanvragen dan voorzien voor de subsidieregelingen Lerarenbeurs (€ 12,4 miljoen), zij-instroom in beroep (€ 5,3 miljoen) en onderwijspersoneel opleiding tot leraar (€ 2,1 miljoen) (toegelicht in de Tweede Suppletoire Begroting 2025). Ontvangsten De realisatie van de ontvangsten in 2025 is € 5,5 miljoen hoger dan de vastgestelde begroting. Dit wordt grotendeels veroorzaakt door terugvorderingen op de regeling onderwijspersoneel opleiding tot leraar (€ 1,7 miljoen), de regeling onderwijsregio’s (€ 1,8 miljoen) en de inmiddels afgeronde promotiebeurs voor leraren (€ 1,8 miljoen). 5.7 Beleidsartikel 11 Studiefinanciering A. Algemene doelstelling Het stelsel van studiefinanciering biedt studenten in het hoger onderwijs en in de beroepsopleidende leerweg de financiële mogelijkheden om in Nederland en daarbuiten onderwijs te kunnen volgen. B. Rol en verantwoordelijkheid De minister is verantwoordelijk voor de doeltreffende en doelmatige werking van het stelsel van studiefinanciering, zoals geregeld in de Wet studiefinanciering 2000. Financieren De minister financiert het stelsel waarbij de financiële toegankelijkheid is gewaarborgd; er zijn geen onoverkomelijke financiële belemmeringen om te gaan studeren. Tegelijkertijd wordt recht gedaan aan het principe dat studeren ook een investering van de student zelf is. Tevens wordt recht gedaan aan de bijdrage die ouders daaraan kunnen leveren. Indicatoren/kengetallen Voor indicatoren/kengetallen over studiefinanciering wordt verwezen naar de website OCW in Cijfers. C. Beleidsconclusies De Wet herinvoering basisbeurs regelt dat studenten die daar recht op hebben, vanaf 2025 een tegemoetkoming krijgen wanneer zij binnen de diplomatermijn afstuderen. Het bedrag voor de tegemoetkoming wordt verrekend met de studieschuld, of uitbetaald als er geen studieschuld resteert. Ook is de vormgeving van de studievoorschotvouchers per 1 september 2023 aangepast. (Oud-)studenten die daarvoor in aanmerking komen, krijgen voortaan geld of korting op hun studieschuld in plaats van tegoed voor een nieuwe opleiding. In 2025 hebben 698.211 (oud)-studenten een tegemoetkoming ontvangen voor in totaal € 903,0 miljoen. Bij de tegemoetkoming studievoorschotvouchers hebben 319.479 (oud)-studenten de tegemoetkoming ontvangen voor in totaal € 668,2 miljoen. In november 2024 heeft het kabinet besloten (Kamerstukken II 2024/2025, 24724, nr. 243) om alle financiële maatregelen die zijn genomen richting (oud-)studenten, na controle tussen januari 2012 en juni 2023 op basis van het oude risicogerichte selectieproces, terug te draaien. Sinds september 2025 is de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) begonnen met het uitvoeren van de eerste herzieningen en de daarbij behorende terugbetalingen aan (oud-)studenten. De controles voor de uitwonendenbeurs werden in 2025 op basis van aselecte steekproef uitgevoerd. Dit betreft zowel huisbezoeken als schriftelijke controles. De uitkomsten van de pilot met schriftelijke controles, waar in 2024 mee gestart is, waren positief. De schriftelijke controles zijn in 2025 uitgebreid en structureel onderdeel geworden van het controleproces. Daarnaast zijn er gedragsinterventies toegepast op het gebied van preventie. In het kader van de hersteloperatie toeslagen worden op dit artikel DUO-schulden van gedupeerde ouders in de toeslagenaffaire kwijtgescholden. Dit wordt ook gedaan voor de huidige partner van de ouder en de ex-partner. In 2025 is er € 47,2 miljoen aan DUO-schulden kwijtgescholden bij gedupeerden. D. Budgettaire gevolgen van beleid Realisatie Vastgestelde begroting Verschil 2021 2022 2023 2024 2025 2025 2025 Verplichtingen 5.653.306 5.330.402 5.242.784 5.418.778 6.574.504 6.663.060 ‒ 88.556 Uitgaven 5.653.306 5.330.402 5.242.784 5.418.708 6.574.575 6.663.060 ‒ 88.485 Inkomensoverdracht 2.839.628 2.338.730 2.335.894 2.174.868 3.950.899 3.007.446 943.453 Basisbeurs gift (R) 652.574 494.769 396.474 360.774 461.264 421.712 39.552 Aanvullende beurs gift (R) 711.543 714.952 715.957 785.246 821.385 841.884 ‒ 20.499 Reisvoorziening gift (R) 1.054.939 904.442 1.020.478 829.454 909.306 ‒ 152.285 1.061.591 Caribisch Nederland gift (R) 2.554 2.683 2.058 1.959 1.448 2.177 ‒ 729 Studievoorschotvouchers (R) 0 46 583 16 668.178 755.317 ‒ 87.139 Tegemoetkoming (R) 0 0 0 0 902.982 895.444 7.538 Overige uitgaven (R) 418.018 221.838 200.344 197.419 186.336 243.197 ‒ 56.861 Leningen 2.669.152 2.837.164 2.706.755 3.012.640 2.368.565 3.414.501 ‒ 1.045.936 Basisbeurs Prestatiebeurs (NR) ‒ 400.676 ‒ 262.141 278.349 1.209.060 821.615 914.351 ‒ 92.736 Aanvullende beurs Prestatiebeurs (NR) 149.305 127.858 82.140 244.247 189.403 312.425 ‒ 123.022 Reisvoorziening (NR) 170.083 182.661 249.169 120.166 3.023 115.145 ‒ 112.122 Rentedragende lening (NR) 2.476.627 2.600.355 1.899.591 1.239.412 1.174.160 1.850.561 ‒ 676.401 Collegegeldkrediet (NR) 228.999 161.364 180.340 150.753 139.984 208.284 ‒ 68.300 Levenlanglerenkrediet (NR) 27.275 21.197 21.076 17.840 16.891 22.961 ‒ 6.070 Caribisch Nederland prestatiebeurs (NR) 0 0 0 0 358 0 358 Caribisch Nederland leningen (NR) 0 0 0 262 570 0 570 Overige uitgaven (NR) 17.539 5.870 ‒ 3.910 30.900 22.561 ‒ 9.226 31.787 Bijdrage aan agentschappen 144.526 154.508 200.135 231.200 255.111 241.113 13.998 Dienst Uitvoering Onderwijs (R) 144.526 154.508 200.135 231.200 255.111 241.113 13.998 Ontvangsten 1.136.446 1.233.544 1.504.908 1.742.931 2.817.492 1.804.068 1.013.424 Ontvangsten Relevant 82.150 69.047 88.034 129.154 284.619 296.664 ‒ 12.045 Ontvangsten rente (R) 51.780 41.693 57.933 105.824 257.515 275.932 ‒ 18.417 Ontvangsten Caribisch Nederland (R) 299 457 627 729 888 736 152 Overige ontvangsten (R) 30.071 26.897 29.474 22.601 26.216 19.996 6.220 Ontvangsten Niet-Relevant 1.054.296 1.164.497 1.416.874 1.613.777 2.532.873 1.507.404 1.025.469 Terugontvangen lening (NR) 1.054.296 1.164.497 1.416.843 1.613.717 2.532.831 1.507.373 1.025.458 Ontvangsten Caribisch Nederland (NR) 0 0 31 60 42 31 11 Realisatie Vastgestelde begroting Verschil 2021 2022 2023 2024 2025 2025 2025 Relevante uitgaven: 2.984.154 2.493.238 2.536.029 2.406.068 4.206.010 3.248.559 957.451 Niet-relevante uitgaven: 2.669.152 2.837.162 2.706.755 3.012.640 2.368.565 3.414.501 ‒ 1.045.936 Relevante ontvangsten: 82.150 69.048 88.034 129.154 284.619 296.664 ‒ 12.045 Niet-relevante ontvangsten: 1.054.296 1.164.497 1.416.874 1.613.777 2.532.873 1.507.404 1.025.469 In het departementaal jaarverslag is bij dit beleidsartikel in de tabel ‘Budgettaire gevolgen van beleid’ een vermelding en onderverdeling opgenomen van relevante (R) en niet relevante (NR) uitgaven voor het uitgavenplafond. Deze vermeldingen en aanvullende tabellen inzake de onderverdeling relevant/niet relevant zijn niet vereist vanuit de Rijksbegrotingsvoorschriften. Deze informatie is opgenomen teneinde te voldoen aan het uitgangspunt dat de verantwoording een spiegeling moet zijn van de begroting. Zowel voor de uitgaven als de ontvangsten wordt een onderscheid gemaakt tussen relevant en niet-relevant. Relevant betekent: relevant voor het uitgavenplafond. Uitgangspunt in de begrotingsregels is dat uitgaven die relevant zijn voor het EMU-saldo ook relevant zijn voor het uitgavenplafond. Zoals opgenomen in de Ontwerpbegroting 2023 is de behandeling van prestatiebeurzen voor het EMU-saldo veranderd door gewijzigde inzichten van Eurostat en daarmee het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Relevante en niet-relevante uitgaven De relevante uitgaven in dit jaarverslag worden hoofdzakelijk gevormd door studiefinanciering die meteen als gift wordt toegekend en uitgekeerde prestatiebeurs die wordt omgezet in een gift. In dit jaarverslag worden de prestatiebeursuitgaven als niet-relevant behandeld (zolang die nog niet zijn omgezet in een gift); in de weergave van het EMU-saldo worden zij wel als relevant weergegeven, middels een correctie op het EMU-saldo. Overige niet-relevante uitgaven zijn de rentedragende leningen. Deze uitgaven zijn niet-relevant voor het uitgavenplafond, maar worden wel meegerekend in de EMU-schuld. Relevante en niet-relevante ontvangsten De relevante ontvangsten worden vooral gevormd door de ontvangen rente op leningen. De niet-relevante ontvangsten betreffen hoofdzakelijk aflossingen op de hoofdsom van de rentedragende leningen. Realisatie uitgaven De realisatie van de uitgaven lag in 2025 € 88,5 miljoen lager dan oorspronkelijk begroot. De relevante uitgaven vielen € 943,4 miljoen hoger uit dan begroot. Het grootste deel hiervan komt door een ov-kasschuif waarbij uitgaven van 2026 naar 2025 zijn geschoven. De niet-relevante uitgaven waren € 1.045,9 miljoen lager dan begroot. Dit komt met name doordat studenten fors minder lenen dan geraamd. Realisatie ontvangsten De realisatie van de ontvangsten is € 1.013,4 miljoen hoger dan oorspronkelijk begroot. De relevante ontvangsten waren € 12,0 miljoen lager. De niet-relevante ontvangsten zijn € 1.025,5 miljoen hoger dan begroot. Voor leenstelselstudenten met een studieschuld wordt de tegemoetkoming in mindering gebracht op de openstaande studieschulden. Deze verlaging van de studieschulden wordt op dit begrotingsartikel zichtbaar als een (hogere) niet-relevante ontvangst. Bij de begroting 2025 was deze verrekening nog niet op de niet-relevante ontvangsten begroot met als gevolg dat nu een grote meevaller gerealiseerd is. De verschillen tussen de begrotingsramingen en de realisaties 2025 worden hierna bij de financiële instrumenten toegelicht. E. Toelichting op de financiële instrumenten Verplichtingen De realisatie van de verplichtingen in 2025 is € 943,5 miljoen hoger dan oorspronkelijk begroot. De uitgaven in 2025 zijn € 943,5 miljoen hoger dan oorspronkelijk begroot. Uitgaven Inkomensoverdracht Basisbeurs De basisbeurs is een algemene voorziening die er toe bijdraagt dat deelnemers van 18 jaar en ouder in de beroepsopleidende leerweg (bol) financieel in staat worden gesteld om onderwijs te volgen in Nederland en daarbuiten. Met ingang van studiejaar 2023/2024 is het Wetsvoorstel herinvoering basisbeurs in werking getreden. Deze wet regelt dat met ingang van dat studiejaar ook studenten op het hoger beroepsonderwijs (hbo) en het wetenschappelijk onderwijs (wo) weer een basisbeurs kunnen ontvangen. Realisatie Vastgestelde begroting Verschil 2021 2022 2023 2024 2025 2025 2025 Studerenden met basisbeurs 220.960 207.888 655.956 630.047 619.064 629.900 ‒ 10.836 bol 218.262 206.610 191.377 184.836 180.781 189.800 ‒ 9.019 hbo 2.386 1.106 287.711 272.993 267.806 266.800 1.006 wo 312 172 176.868 172.218 170.477 173.300 ‒ 2.823 Studenten zonder basisbeurs 589.106 591.727 139.157 126.147 126.561 148.200 ‒ 21.639 bol 19.209 18.489 15.384 11.245 14.462 19.700 ‒ 5.238 hbo 346.110 343.416 61.967 55.447 52.019 59.800 ‒ 7.781 wo 223.787 229.822 61.806 59.455 60.080 68.700 ‒ 8.620 Totaal 810.066 799.615 795.113 756.194 745.625 778.100 ‒ 32.475 Uitgaven studiefinanciering Uit de realisatiecijfers blijkt dat het totaal aantal studerenden met een basisbeurs in 2025 lager is dan begroot: 10.836 minder ten opzichte van de ontwerpbegroting 2025. Nadere uitsplitsing laat zien dat deze onderschrijding zich voordoet in het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) (bol, ‒ 9.019) en het wo (-2.823). In het hbo is het aantal studenten met een basisbeurs hoger dan begroot (+1.006). Het aantal studenten dat geen basisbeurs ontvangt maar wel een andere vorm van studiefinanciering heeft, ligt in 2025 21.639 lager dan begroot. Deze onderschrijding doet zich zowel voor in het mbo, het hbo als het wo (-8.600). Realisatie Vastgestelde begroting Verschil 2021 2022 2023 2024 2025 2025 2025 Uitbetaalde basisbeurs gift 80.777 70.975 71.252 85.056 76.295 81.948 ‒ 5.653 bol 84.725 74.569 70.503 78.344 69.483 77.353 ‒ 7.870 hbo ‒ 4.164 ‒ 3.943 ‒ 794 1.649 2.065 1.038 1.027 wo 216 349 1.543 5.063 4.746 3.557 1.189 Naar gift omgezette basisbeurs prestatiebeurs 571.797 423.795 325.221 275.718 384.969 339.696 45.273 bol 208.710 200.565 203.663 205.582 216.153 207.413 8.740 hbo 180.488 105.573 59.872 39.272 119.118 69.878 49.240 wo 182.599 117.657 61.686 30.864 49.698 62.406 ‒ 12.708 Totaal 652.574 494.769 396.473 360.774 461.264 421.644 39.620 Uitgaven basisbeurs De relevante uitgaven aan de basisbeurs gift zijn in 2025 per saldo € 5,7 miljoen lager dan begroot. In de bol is er € 7,9 miljoen minder aan basisbeurs gift uitbetaald dan geraamd. Dit komt door lagere studentaantallen in het mbo dan geraamd. De toekenningen als gift van basisbeurzen aan hbo-studenten zijn € 1,0 miljoen hoger dan geraamd en de toekenningen aan wo-studenten zijn € 1,2 miljoen hoger dan geraamd. In het hoger onderwijs worden basisbeurzen als gift toegekend wanneer de student reeds aan de diploma-eis voldoet. De uitgaven prestatiebeurs omzettingen naar gift vallen voor de basisbeurs €45,3 miljoen hoger uit dan geraamd. In het bol en hbo is er meer omgezet dan geraamd. In het wo is minder omgezet dan geraamd. Aanvullende beurs In de studiefinanciering wordt recht gedaan aan de bijdrage die ouders kunnen leveren aan de studie van hun kinderen. In het geval dat ouders onvoldoende inkomen hebben om die bijdrage te leveren, hebben studerenden een extra financiële belemmering te overwinnen. Om deze belemmering weg te nemen wordt aan hen een aanvullende beurs verstrekt waarvan de hoogte afhankelijk is van het ouderlijk inkomen. Realisatie Vastgestelde begroting Verschil 2021 2022 2023 2024 2025 2025 2025 bol 112.674 107.367 98.992 95.072 90.591 108.900 ‒ 18.309 hbo 96.185 93.884 88.755 138.290 130.262 126.000 4.262 wo 34.615 35.716 35.730 62.534 59.413 55.800 3.613 Totaal 243.474 236.967 223.477 295.896 280.266 290.700 ‒ 10.434 Toelichting Het aantal verstrekte aanvullende beurzen aan bol-studenten is in 2025 lager uitgevallen dan geraamd (18.300 minder). In het hbo en wo zijn er meer aanvullende beurzen verstrekt dan geraamd (7.900 meer). Realisatie Vastgestelde begroting Verschil 2021 2022 2023 2024 2025 2025 2025 Uitbetaalde aanvullende beurs gift 291.160 274.412 258.228 298.906 302.426 340.916 ‒ 38.490 bol 237.829 221.687 204.678 215.770 216.758 247.750 ‒ 30.992 hbo 41.342 39.090 39.153 60.245 61.740 65.341 ‒ 3.601 wo 11.989 13.635 14.397 22.891 23.928 27.825 ‒ 3.897 Naar gift omgezette aanvullende beurs prestatiebeurs 420.382 440.539 457.729 486.340 518.960 500.789 18.171 bol 140.435 137.396 144.419 144.425 147.692 142.292 5.400 hbo 205.943 221.883 221.699 244.756 267.601 253.827 13.774 wo 74.004 81.260 91.611 97.159 103.667 104.670 ‒ 1.003 Totaal 711.542 714.951 715.957 785.246 821.386 841.705 ‒ 20.319 Uitgaven aanvullende beurs gift De relevante uitgaven aan de aanvullende beurs gift zijn in 2025 € 38,5 miljoen lager dan geraamd. De toekenningen van aanvullende beurzen gift in de bol zijn in 2025 € 31,0 miljoen lager dan geraamd. Dit komt omdat het aantal bol-studenten lager is dan geraamd. De omzettingen van aanvullende beurs prestatiebeurs naar gift van bol-studenten zijn € 5,4 miljoen hoger dan geraamd. In het hbo is er € 3,6 miljoen minder aan aanvullende beurs als gift uitbetaald dan geraamd en in het wo is € 3,9 miljoen minder gerealiseerd. In het hbo is ten opzichte van de raming € 13,8 miljoen meer aanvullende beurs omgezet in gift. In het wo is € 1,0 miljoen minder aanvullende beurs omgezet in gift. Reisvoorziening Als onderdeel van het stelsel van studiefinanciering, draagt een reisvoorziening bij aan de toegankelijkheid van het onderwijs. Meer in het bijzonder is het doel van de reisvoorziening om studenten te faciliteren in het reizen van huis naar de onderwijsinstelling en van huis naar de stageplaatsen. Realisatie Vastgestelde begroting Verschil 2021 2022 2023 2024 2025 2025 2025 Aantal gebruikers van het reisrecht 847.630 841.525 794.314 789.513 778.400 800.800 ‒ 22.400 bol minderjarig 108.797 104.827 102.644 104.158 107.305 108.900 ‒ 1.595 bol 220.292 209.045 192.237 181.297 176.244 189.300 ‒ 13.056 ho 518.541 527.653 499.433 504.058 494.851 502.600 ‒ 7.749 Aantal RBS 10.065 15.385 15.627 16.965 17.985 15.700 2.285 bol 839 1.684 1.764 1.826 1.874 1.800 74 ho 9.226 13.701 13.863 15.139 16.111 13.900 2.211 Totaal 857.695 856.910 809.941 806.478 796.385 816.500 ‒ 20.115 Toelichting Het aantal studenten dat gebruik heeft gemaakt van het reisproduct is in 2025 per saldo 22.400 lager dan begroot, waarbij de daling vooral veroorzaakt wordt door meerderjarige bol-studenten en ho-studenten. Het aantal studenten dat in 2025 een financiële vergoeding voor studeren in het buitenland, ofwel de reisvoorziening buitenland studerenden (RBS), ontving is 2.285 studenten hoger dan geraamd. Dit komt door hogere aantallen in zowel de bol als het hbo en wo. Realisatie Vastgestelde begroting Verschil 2021 2022 2023 2024 2025 2025 2025 Uitbetaalde reisvoorziening gift 91.316 95.082 99.738 96.462 92.702 102.327 ‒ 9.625 bol 79.665 76.848 79.915 75.323 71.873 80.569 ‒ 8.696 ho 11.651 18.234 19.823 21.139 20.830 21.758 ‒ 928 Naar gift omgezette reisvoorziening prestatiebeurs 719.640 750.327 774.497 838.028 882.690 863.816 18.874 bol 245.662 257.929 270.428 281.316 287.654 279.358 8.296 ho 473.978 492.398 504.069 556.712 595.036 584.458 10.578 Bijdrage studerenden aan OV-contract ‒ 1.015.081 ‒ 1.058.864 ‒ 1.157.949 ‒ 1.093.874 ‒ 1.023.156 ‒ 1.121.429 98.273 bol ‒ 395.302 ‒ 395.716 ‒ 430.595 ‒ 396.160 ‒ 373.169 ‒ 421.914 48.745 ho ‒ 619.779 ‒ 663.148 ‒ 727.354 ‒ 697.714 ‒ 649.987 ‒ 699.515 49.528 Kosten contract OV-bedrijven 1.259.065 1.117.897 1.304.192 988.838 957.070 2.949 954.121 Totaal reisvoorziening 1.054.940 904.442 1.020.478 829.454 909.306 ‒ 152.338 1.061.644 Uitgaven reisvoorziening De relevante uitgaven aan de reisvoorziening zijn in 2025 in totaal € 1.061,6 miljoen hoger dan geraamd, grotendeels vanwege een kasschuif. Het bedrag aan reisvoorziening gift dat is uitbetaald is € 9,6 miljoen lager dan begroot. Dit betreft studenten die niet onder de prestatiebeurs vallen en daardoor de reisvoorziening als directe gift krijgen. De omzettingen van prestatiebeurs naar gift waren in 2025 hoger dan begroot. De omzettingen voor de bol-studenten waren € 8,3 miljoen hoger dan geraamd, en voor de studenten hoger onderwijs € 10,6 miljoen hoger. In 2025 is het normbedrag voor de ov-studentenkaart lager dan 2024. Het lagere normbedrag zorgt voor hogere uitgaven op de post bijdrage van studerenden. Dit is een negatieve, technische tegenboeking waarmee relevante uitgaven aan vervoerders worden aangesloten op de prestatiebeurssystematiek voor studenten. In 2025 is er daardoor € 98,3 miljoen meer uitgegeven dan geraamd. Dit komt ook door lagere studentenaantallen die gebruik maken van de ov-studentenkaart. De kosten voor het contract ov-bedrijven zijn € 954,1 miljoen hoger dan geraamd. Dit bedrag geeft een vertekend beeld vanwege een kasschuif. Deze kasschuif vindt plaats om het kasritme van de Staat te optimaliseren. Als gevolg van deze kasschuif zijn de uitgaven in 2025 per saldo € 970,0 miljoen hoger dan bij de vastgestelde begroting. Deze uitgaven zijn naar voren geschoven uit 2026. De bijstelling op de post kosten voor het contract ov-bedrijven valt lager uit dan de kasschuif, door de lagere prijs voor de ov-studentenkaart en de lagere aantallen. Studievoorschotvouchers In de Wet herinvoering basisbeurs is de vorm van de studievoorschotvouchers aangepast. De doelgroep van de studievoorschotvouchers betreft studenten die in de collegejaren 2015/2016 tot en met 2018/2019 voor het eerst een opleiding met studiefinanciering zijn gaan doen en daarvoor binnen de diplomatermijn een diploma hebben behaald. De resulterende tegemoetkoming bedraagt circa € 2.097 (prijspeil 2025) per student. In 2025 hebben 319.479 (oud)-studenten de tegemoetkoming studievoorschotvoucher ontvangen voor in totaal € 668,2 miljoen. Dit is € 87,1 miljoen minder dan begroot. Tegemoetkoming De Wet herinvoering basisbeurs regelt dat studenten die daar recht op hebben, vanaf 2025 een tegemoetkoming krijgen wanneer zij binnen de diplomatermijn afstuderen. De tegemoetkoming is bedoeld voor studenten die onder het leenstelsel hebben gestudeerd. De student ontvangt een tegemoetkoming voor elke maand dat die onder het leenstelsel heeft gestudeerd. Daarbij geldt een minimale periode van 12 maanden die men onder het leenstelsel moet hebben gestudeerd. In de wet is het per maand beschikbare bedrag voor de tegemoetkoming opgenomen van € 34,17 (prijspeil 2025). In 2025 hebben 698.211 (oud)-studenten een tegemoetkoming ontvangen voor in totaal € 903,0 miljoen. Overige uitgaven De relevante overige uitgaven omvatten voornamelijk kwijtscheldingen en technische correcties tussen relevante uitgaven en niet-relevante uitgaven. De realisatie 2025 is bij de relevante overige uitgaven € 56,9 miljoen lager uitgevallen. Deze bijstelling is met name het gevolg van een kasschuif naar latere jaren op het budget, voor het terugdraaien van alle besluiten naar aanleiding van de controles op de uitwonendenbeurs. Leningen Niet relevante uitgaven Niet-relevante uitgaven zijn binnen dit jaarverslag uitgaven die niet relevant zijn voor het uitgavenplafond. In dit jaarverslag worden prestatiebeurzen, de rentedragende lening, het collegegeldkrediet en het levenlanglerenkrediet als niet-relevant gezien. In de weergave van het EMU-saldo worden prestatiebeurzen als relevant in beeld gebracht middels een correctie. Basisbeurs Studenten in het bol niveau 3 en 4, in het hbo en het wo hebben recht op een basisbeurs onder het prestatiebeursregime. Sinds het studiejaar 2023/2024 is de basisbeurs opnieuw ingevoerd voor studenten in het hbo en wo. Realisatie Vastgestelde begroting Verschil 2021 2022 2023 2024 2025 2025 2025 Uitbetaalde basisbeurs 236.669 238.201 687.025 1.587.398 1.321.423 1.359.669 ‒ 38.246 bol 244.224 236.703 240.451 261.968 238.516 251.480 ‒ 12.964 hbo 9.664 6.040 236.012 699.093 591.458 609.174 ‒ 17.716 wo 2.090 1.498 213.851 629.927 493.079 499.015 ‒ 5.936 Toeslagenaffaire ‒ 19.309 ‒ 6.040 ‒ 3.288 ‒ 3.590 ‒ 1.630 0 ‒ 1.630 Naar gift omgezette basisbeurs prestatiebeurs ‒ 571.797 ‒ 423.795 ‒ 325.222 ‒ 275.719 ‒ 384.970 ‒ 339.697 ‒ 45.273 bol ‒ 208.710 ‒ 200.565 ‒ 203.664 ‒ 205.583 ‒ 216.153 ‒ 207.413 ‒ 8.740 hbo ‒ 180.488 ‒ 105.573 ‒ 59.872 ‒ 39.272 ‒ 119.118 ‒ 69.878 ‒ 49.240 wo ‒ 182.599 ‒ 117.657 ‒ 61.686 ‒ 30.864 ‒ 49.698 ‒ 62.406 12.708 Naar lening omgezette basisbeurs prestatiebeurs ‒ 65.549 ‒ 76.547 ‒ 83.454 ‒ 102.618 ‒ 114.839 ‒ 105.621 ‒ 9.218 bol ‒ 4.811 ‒ 7.067 ‒ 10.775 ‒ 15.482 ‒ 21.522 ‒ 16.806 ‒ 4.716 hbo ‒ 43.120 ‒ 53.851 ‒ 63.958 ‒ 77.242 ‒ 82.566 ‒ 78.724 ‒ 3.842 wo ‒ 17.618 ‒ 15.629 ‒ 8.721 ‒ 9.894 ‒ 10.751 ‒ 10.091 ‒ 660 Totaal ‒ 400.677 ‒ 262.141 278.349 1.209.060 821.615 914.351 ‒ 92.736 Uitgaven basisbeurs prestatiebeurs In totaal is er in 2025 € 38,2 miljoen minder aan basisbeurs prestatiebeurs uitbetaald dan geraamd. Een nadere uitsplitsing laat zien dat deze onderschrijding zich voordoet in zowel het mbo (bol, € 13,0 miljoen), het hbo (€ 17,7 miljoen) als het wo (€ 5,9 miljoen). De belangrijkste verklaringen voor deze neerwaartse bijstelling zijn dat er minder bol-studenten zijn dan geraamd en dat het aantal studenten dat een uitwonende beurs ontvangt is gedaald. Op deze post is er een tegenboeking van € 1,6 miljoen voor het kwijtschelden van de basisbeurs prestatiebeurs als gevolg van de kinderopvangtoeslagenaffaire. Deze uitgaven waren voor 2025 niet begroot. Het bedrag aan basisbeurs prestatiebeurs dat naar gift is omgezet in 2025 is € 45,3 miljoen lager dan begroot. Deze post bevat de niet-relevante tegenboeking van de relevante omzetting naar gift, die is toegelicht onder tabel 30. Het bedrag aan basisbeurs dat naar lening is omgezet in 2025 is € 9,2 miljoen lager dan begroot, het betreft hier een negatieve boekingsgang. Dit is het gevolg van hogere omzettingen naar lening in bol, hbo en wo. Er is dus uiteindelijk zowel meer omgezet naar gift als naar lening dan geraamd. Aanvullende beurs Studenten in de bol niveau 3 en 4 en studenten in het hbo en wo met recht op aanvullende beurs vallen onder het prestatiebeursregime. Realisatie Vastgestelde begroting Verschil 2021 2022 2023 2024 2025 2025 2025 Uitbetaalde aanvullende beurs 596.875 604.904 585.702 787.707 770.834 873.706 ‒ 102.872 bol 174.238 173.659 167.350 169.074 163.747 225.168 ‒ 61.421 hbo 311.930 311.217 295.940 427.340 414.535 433.722 ‒ 19.187 wo 117.362 122.042 123.586 192.691 193.088 214.817 ‒ 21.729 Toeslagenaffaire ‒ 6.655 ‒ 2.014 ‒ 1.174 ‒ 1.398 ‒ 536 0 ‒ 536 Naar gift omgezette aanvullende beurs prestatiebeurs ‒ 420.382 ‒ 440.539 ‒ 457.729 ‒ 486.340 ‒ 518.960 ‒ 500.790 ‒ 18.170 bol ‒ 140.435 ‒ 137.396 ‒ 144.419 ‒ 144.425 ‒ 147.692 ‒ 142.292 ‒ 5.400 hbo ‒ 205.943 ‒ 221.883 ‒ 221.699 ‒ 244.756 ‒ 267.601 ‒ 253.828 ‒ 13.773 wo ‒ 74.004 ‒ 81.260 ‒ 91.611 ‒ 97.159 ‒ 103.667 ‒ 104.670 1.003 Naar lening omgezette aanvullende beurs prestatiebeurs ‒ 27.188 ‒ 36.507 ‒ 45.833 ‒ 57.120 ‒ 62.471 ‒ 60.491 ‒ 1.980 bol ‒ 3.988 ‒ 5.967 ‒ 9.840 ‒ 13.250 ‒ 17.138 ‒ 14.476 ‒ 2.662 hbo ‒ 17.048 ‒ 22.528 ‒ 26.587 ‒ 33.273 ‒ 35.204 ‒ 33.566 ‒ 1.638 wo ‒ 6.152 ‒ 8.012 ‒ 9.407 ‒ 10.598 ‒ 10.129 ‒ 12.449 2.320 Totaal 149.305 127.857 82.140 244.247 189.403 312.425 ‒ 123.022 Uitgaven aanvullende beurs prestatiebeurs In totaal is er in 2025 € 102,9 miljoen minder aan aanvullende beurs prestatiebeurs uitbetaald dan geraamd. In de bol is er € 61,4 miljoen minder uitgegeven dan begroot, in het hbo € 19,2 miljoen minder en in het wo is er € 21,7 miljoen minder uitbetaald aan aanvullende beurs prestatiebeurs dan begroot. Dit komt door lagere studentenaantallen met een aanvullende beurs dan verwacht. Op deze post is er een tegenboeking van € 0,5 miljoen voor het kwijtschelden van de aanvullende beurs prestatiebeurs als gevolg van de kinderopvangtoeslagenaffaire. Deze uitgaven waren voor 2025 niet begroot. Het bedrag aan aanvullende beurs prestatiebeurs dat naar gift is omgezet in 2025 is € 18,2 miljoen lager dan begroot. Deze post bevat de tegenboeking van de relevante omzetting naar gift, die is toegelicht onder tabel 32 uitgaven aanvullende beurs gift. Het bedrag aan aanvullende beurs dat naar lening is omgezet in 2025 is € 2,0 miljoen lager dan begroot, het betreft hier een negatieve boekingsgang. Dit is het gevolg van hogere omzettingen naar lening in de bol en hbo. Er is dus uiteindelijk zowel meer omgezet naar gift als naar lening dan geraamd. Reisvoorziening Studenten in de bol niveau 3 en 4 en in het ho hebben recht op een reisvoorziening onder het prestatiebeursregime. Realisatie Vastgestelde begroting Verschil 2021 2022 2023 2024 2025 2025 2025 Uitbetaalde reisvoorziening 922.301 974.266 1.073.503 1.017.981 952.454 1.042.197 ‒ 89.743 bol 315.526 319.557 351.089 323.401 303.769 343.926 ‒ 40.157 ho 613.831 657.260 724.129 697.292 650.014 698.271 ‒ 48.257 Toeslagenaffaire ‒ 7.056 ‒ 2.551 ‒ 1.715 ‒ 2.712 ‒ 1.328 0 ‒ 1.328 Naar gift omgezette reisvoorziening prestatiebeurs ‒ 719.640 ‒ 750.327 ‒ 774.497 ‒ 838.029 ‒ 882.690 ‒ 863.816 ‒ 18.874 bol ‒ 245.662 ‒ 257.929 ‒ 270.428 ‒ 281.316 ‒ 287.654 ‒ 279.358 ‒ 8.296 ho ‒ 473.978 ‒ 492.398 ‒ 504.069 ‒ 556.713 ‒ 595.036 ‒ 584.458 ‒ 10.578 Naar lening omgezette reisvoorziening prestatiebeurs ‒ 32.578 ‒ 41.278 ‒ 49.837 ‒ 59.786 ‒ 66.741 ‒ 63.236 ‒ 3.505 bol ‒ 2.781 ‒ 4.300 ‒ 6.998 ‒ 10.035 ‒ 14.209 ‒ 10.194 ‒ 4.015 ho ‒ 29.797 ‒ 36.978 ‒ 42.839 ‒ 49.751 ‒ 52.532 ‒ 53.042 510 Totaal reisvoorziening 170.083 182.661 249.169 120.166 3.023 115.145 ‒ 112.122 Uitgaven reisvoorziening prestatiebeurs In totaal is in 2025 € 89,7 miljoen minder reisvoorziening prestatiebeurs uitbetaald dan geraamd. Dit is het gevolg van een lager normbedrag en lagere aantallen. De uitgaven aan bol prestatiebeurs waren € 40,2 miljoen lager en aan ho prestatiebeurs waren de uitgaven € 48,3 miljoen lager. Op deze post is er een tegenboeking van € 1,3 miljoen voor het kwijtschelden van uitbetaalde reisvoorziening als gevolg van de kinderopvangtoeslagenaffaire. Deze uitgaven waren voor 2025 niet begroot. Reisvoorziening naar gift Het bedrag aan reisvoorziening dat naar gift is omgezet in 2025 is € 18,9 miljoen lager dan begroot. Deze post bevat de tegenboeking van de relevante omzetting naar gift, die is toegelicht onder tabel 34 uitgaven reisvoorziening gift. Het bedrag aan reisvoorziening dat naar lening is omgezet in 2025 is € 3,5 miljoen lager dan begroot, het betreft hier een negatieve boekingsgang. Dit is het gevolg van hogere omzettingen naar lening in de bol. Er is dus uiteindelijk zowel meer omgezet naar gift als naar lening dan geraamd. Leenfaciliteit De leenmogelijkheden in de studiefinanciering stellen studerenden in staat om hun eigen bijdrage tegen relatief gunstige voorwaarden via de Rijksoverheid te financieren. Rentedragende lening De uitgaven aan de rentedragende lening zijn in 2025 per saldo € 676,4 miljoen lager dan geraamd. Voor zowel de bol als het in het hbo en wo wordt er minder geleend dan geraamd. Daarnaast vindt op deze post ook de tegenboeking plaats van kwijtscheldingen van DUO-schulden als gevolg van de kinderopvangtoeslagenaffaire (totaal € 43,7 miljoen). Deze post was voor 2025 niet begroot. Niet relevante uitgaven collegegeldkrediet De niet-relevante uitgaven aan collegegeldkrediet zijn lager gerealiseerd dan geraamd. In totaal is er € 68,3 miljoen minder collegegeldkrediet verstrekt. Er wordt door studenten minder gebruik gemaakt van het collegegeldkrediet dan geraamd ook ten opzichte van eerdere jaren. De uitgaven aan het levenlanglerenkrediet zijn in 2024 € 6,1 miljoen lager dan geraamd. Er wordt minder gebruik gemaakt van het levenlanglerenkrediet ten opzichte van eerdere jaren. Bijdrage aan Agentschappen DUO is de uitvoeringsorganisatie van het Ministerie van OCW en levert producten en diensten op het terrein van bekostiging van instellingen, financiering van studenten en informatievoorziening. Het betreft het aandeel in de uitvoeringskosten van DUO voor dit begrotingsartikel. De gerealiseerde uitgaven liggen € 14,0 miljoen hoger dan in de oorspronkelijke begroting opgenomen. De realisatie wijkt af van de begroting, met name door een loon- en prijsbijstelling en extra middelen voor Life Cycle Management, bedoeld om het ict-landschap van DUO actueel te brengen en te houden. Ontvangsten Onder de relevante ontvangsten vallen de ontvangen rente, de overige ontvangsten en de ontvangsten Caribisch Nederland. Realisatie Vastgestelde begroting Verschil 2021 2022 2023 2024 2025 2025 2025 Ontvangen rente 51.780 41.694 57.933 105.824 257.515 275.932 ‒ 18.417 Overige ontvangsten 30.070 26.897 29.473 22.601 26.216 19.996 6.220 Renteloos voorschot en relevante rentedragende lening 1.075 844 598 980 548 506 42 Kortlopende vorderingen 28.995 26.053 24.271 21.621 22.240 19.490 2.750 Overige ontvangsten ‒ ‒ 4.604 ‒ 3.428 ‒ 3.428 Caribisch Nederland 299 457 627 729 888 736 152 Totaal relevante ontvangsten 82.149 69.048 88.033 129.154 284.619 296.664 ‒ 12.045 Relevante Ontvangsten In vergelijking met de raming is er in 2025 per saldo € 12,0 miljoen minder relevante ontvangsten ontvangen dan geraamd. Dit komt hoofdzakelijk doordat ten tijden van het opstellen van de raming nog onvoldoende realisatiegegevens beschikbaar waren om een goede inschatting te maken van de daadwerkelijke renteontvangsten in 2025. Tegenover de neerwaartse bijstelling van de renteontvangsten staat een opwaartse bijstelling van per saldo € 6,4 miljoen op de overige ontvangsten en de ontvangsten vanuit Caribisch Nederland. Deze bijstelling wordt grotendeels verklaard door twee extra ontvangsten van DUO die nog niet waren begroot voor 2025.  Niet-relevante ontvangsten De niet-relevante ontvangsten bestaan uit de ontvangsten op de hoofdsom. Het terugbetalingssysteem van leningen is naar draagkracht. Wie gelet op zijn of haar inkomen niet kan terugbetalen, hoeft niet of niet volledig terug te betalen. In vergelijking met de raming is er in 2025 per saldo € 1.025,5 miljoen meer niet-relevante ontvangsten ontvangen dan geraamd. De bijstelling wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door een hogere bijstelling op de terugontvang lening. Voor leenstelselstudenten met een studieschuld wordt de tegemoetkoming in mindering gebracht op de openstaande studieschulden. Deze verlaging van de studieschulden wordt op dit begrotingsartikel zichtbaar als een (hogere) niet-relevante ontvangst. Bij de begroting 2025 was deze verrekening nog niet op de niet-relevante ontvangsten begroot met als gevolg dat nu een zeer grote meevaller gerealiseerd is. 2021 2022 2023 2024 2025 Leningen 25.266,0 26.803,7 27.423,7 27.397,6 26.480,0 Collegegeldkrediet 2.152,5 2.260,3 2.374,1 2.453,1 2.361,1 Levenlanglerenkrediet 103,8 117,6 127,5 127,5 135,5 Totaal 27.522,3 29.181,6 29.925,3 29.978,2 28.976,6 Leningen Tabel 39 bedrag aan uitstaande leningen geeft de vorderingsstanden aan het einde van het jaar weer. Het betreft de uitstaande leningen op oud-studenten en op actieve studenten, exclusief de uitgaven aan prestatiebeursleningen. Het totaal aan uitstaande leningen in 2025 is € 29,0 miljard. Het totaal aan uitstaande leningen is in 2025 gedaald met ongeveer € 1,0 miljard. In 2025 werd meer afgelost dan dat er werd geleend, mede omdat in 2025 voor leenstelselstudenten met een studieschuld de tegemoetkomingen in mindering zijn gebracht op de openstaande studieschulden. Dit zorgde voor een daling van de vorderingsstand. De positieve rente zorgt daarentegen voor een opwaarts effect in de vorderingsstand. 5.8 Beleidsartikel 12 Tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten A. Algemene doelstelling De tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten zorgt ervoor dat leerlingen vanaf 18 jaar in het voortgezet onderwijs (vo) en studenten aan een lerarenopleiding de financiële mogelijkheden hebben om onderwijs te volgen. B. Rol en verantwoordelijkheid De minister is verantwoordelijk voor de toegankelijkheid van het onderwijs in Nederland. Financieren De minister financiert het stelsel waarbij de financiële toegankelijkheid is gewaarborgd. De leerling (vo) of student (lerarenopleiding) kan in aanmerking komen voor een tegemoetkoming bestaande uit een maandelijkse basistoelage, een eventuele bijdrage in de schoolkosten en een eventuele bijdrage in het les- of cursusgeld. Indicatoren/kengetallen Voor indicatoren/kengetallen over de Wet tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten (WTOS) wordt verwezen naar de website OCW in Cijfers. C. Beleidsconclusies Op dit artikel hebben zich qua uitvoering en resultaten in 2025 geen bijzonderheden voorgedaan. D. Budgettaire gevolgen van beleid Realisatie Vastgestelde begroting Verschil 2021 2022 2023 2024 2025 2025 2025 Verplichtingen 65.014 68.823 68.943 78.253 73.334 71.158 2.176 Uitgaven 65.014 68.823 68.943 78.254 73.334 71.158 2.176 Inkomensoverdrachten 62.351 66.074 66.022 74.884 69.933 67.822 2.111 Minderjarige deelnemers bol (R) 3 0 0 0 ‒ 1 0 ‒ 1 Tegemoetkoming lerarenopleiding (tlo) (R) 3.796 3.676 3.316 3.137 3.590 3.433 157 Tegemoetkoming deeltijd (R) 1.733 1.821 2.279 2.770 2.857 2.337 520 Tegemoetkoming vavo voltijd (R) 4.715 4.788 4.945 5.445 4.765 5.963 ‒ 1.198 Tegemoetkoming vo voltijd (R) 48.308 52.287 52.141 60.266 55.702 52.832 2.870 Tegemoetkoming vso voltijd (R) 3.796 3.502 3.341 3.266 3.020 3.257 ‒ 237 Leningen 14 13 13 20 9 14 ‒ 5 Omboeking van kort- naar langlopende vorderingen (NR) 14 13 13 20 9 14 ‒ 5 Bijdrage aan agentschappen 2.649 2.736 2.908 3.350 3.392 3.322 70 Dienst Uitvoering Onderwijs 2.649 2.736 2.908 3.350 3.392 3.322 70 Ontvangsten 1.948 2.160 2.046 2.073 1.993 1.985 8 Minderjarige deelnemers bol (R) 23 81 50 7 0 0 0 Tegemoetkoming lerarenopleiding (tlo) en deeltijd vo (R) 189 290 261 291 233 261 ‒ 28 Meerderjarige scholieren v(s)o en vavo (R) 1.736 1.789 1.735 1.775 1.760 1.724 36 E. Toelichting op de financiële instrumenten Verplichtingen De realisatie van de verplichtingen en de uitgaven in 2025 liggen € 2,2 miljoen hoger dan de oorspronkelijk begrote uitgaven. Uitgaven Inkomensoverdrachten De uitgaven aan inkomensoverdrachten bij de diverse WTOS-regelingen zijn in 2025 per saldo € 2,1 miljoen hoger dan begroot. Deze bijstelling is voornamelijk opgebouwd uit hogere uitgaven aan de tegemoetkoming voltijd en lagere uitgaven aan de tegemoetkoming vavo voltijd. Dit komt doordat het aantal gebruikers anders is uitgevallen dan geraamd. Realisatie Vastgestelde begroting Verschil 2021 2022 2023 2024 2025 2025 2025 Aantal gebruikers tegemoetkoming lerarenopleiding en deeltijd vo 5.729 5.650 5.914 6.162 6.019 5.900 119 Aantal meerderjarige gebruikers v(so) en vavo 28.464 29.402 29.694 29.505 26.768 27.400 ‒ 632 Bijdrage aan agentschappen Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) is de uitvoeringsorganisatie van het Ministerie van OCW en levert producten en diensten op het terrein van de bekostiging van instellingen, financiering van studenten en informatievoorziening. Het betreft hier het aandeel in de uitvoeringskosten van DUO voor dit begrotingsartikel. De gerealiseerde uitgaven in 2025 liggen € 0,1 miljoen hoger dan oorspronkelijk begroot. Ontvangsten De ontvangsten hebben betrekking op terugbetalingen van teveel of onterecht verstrekte WTOS-uitkeringen. De ontvangsten bij de diverse onderdelen van de WTOS zijn in 2025 conform de vastgestelde begroting. 5.9 Beleidsartikel 13 Lesgeld A. Algemene doelstelling Het genereren van inkomsten voor de financiering van het onderwijs. B. Rol en verantwoordelijkheid Financieren De minister financiert een groot deel van de kosten voor het volgen van kwalitatief goed onderwijs, omdat de maatschappij baat heeft bij geschoolde burgers. Het individu heeft echter ook profijt van scholing en betaalt daarom lesgeld. Kengetallen In de Les- en cursusgeldwet is vastgelegd voor wie, wanneer en op welke wijze het lesgeld wordt vastgesteld. De hoogte van het lesgeld wordt jaarlijks geïndexeerd op basis van de algemene prijsontwikkeling. In onderstaande tabel staan de lesgeldbedragen (vastgesteld tot en met schooljaar 2025/2026) aangegeven. 2020/21 2021/22 2022/23 2023/24 2024/25 2025/26 Lesgeld 1.202 608 1.239 1.357 1.419 1.458 C. Beleidsconclusies Op dit artikel hebben zich qua uitvoering en resultaten in 2025 geen bijzonderheden voorgedaan. D. Budgettaire gevolgen van beleid Realisatie Vastgestelde begroting Verschil 2021 2022 2023 2024 2025 2025 2025 Verplichtingen 13.900 14.806 16.447 18.916 19.073 18.680 393 Uitgaven 13.900 14.806 16.447 18.916 19.073 18.680 393 Bijdrage aan agentschappen 13.900 14.806 16.447 18.916 19.073 18.680 393 Dienst Uitvoering Onderwijs 13.900 14.806 16.447 18.916 19.073 18.680 393 Ontvangsten 204.890 192.809 240.897 242.117 242.388 265.994 ‒ 23.606 E. Toelichting op de financiële instrumenten Verplichtingen De realisatie van de verplichtingen en de uitgaven in 2025 liggen € 0,4 miljoen hoger dan oorspronkelijk begroot. Uitgaven De Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) is de uitvoeringsorganisatie van het Ministerie van OCW en levert producten en diensten op het terrein van de bekostiging van instellingen, financiering van studenten en informatievoorziening. Het betreft hier het aandeel in de uitvoeringskosten van DUO voor dit begrotingsartikel. De gerealiseerde uitgaven in 2025 liggen € 0,4 miljoen hoger dan oorspronkelijk begroot. Door het betalen van lesgeld leveren studenten van 18 jaar en ouder een bijdrage aan de kosten van het onderwijs. Realisatie Vastgestelde begroting Verschil 2021 2022 2023 2024 2025 2025 2025 bol/vo 219.258 200.658 184.507 176.573 174.138 181.700 ‒ 7.562 Ontvangsten De realisatie van de ontvangsten 2025 ligt € 23,6 miljoen lager dan oorspronkelijk begroot. Dit komt voornamelijk doordat het aantal lesgeldplichtigen lager uitvalt dan geraamd. 5.10 Beleidsartikel 14 Cultuur A. Algemene doelstelling Het bevorderen van een sterke, pluriforme, toegankelijke en kwalitatief hoogwaardige cultuursector en het zorgen voor het erfgoed. B. Rol en verantwoordelijkheid De minister is verantwoordelijk voor de Wet op het specifiek cultuurbeleid, de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen, de Erfgoedwet, de Archiefwet en de Wet op de vaste boekenprijs. De minister is medeverantwoordelijk voor de uitvoering van taken die voortvloeien uit de Omgevingswet. Volgens de Wet op het specifiek cultuurbeleid is de minister belast met het scheppen van voorwaarden voor het in stand houden, ontwikkelen en sociaal en geografisch spreiden van cultuuruitingen. Overwegingen van kwaliteit en verscheidenheid zijn daarbij leidend. Dit is aanvullend op het cultuuraanbod dat zonder betrokkenheid van de overheid tot stand komt. Financieren De minister heeft een financierende rol door het bekostigen van onder andere de culturele basisinfrastructuur en subsidiëring van een aantal specifieke (wettelijke) programma's en regelingen, onder meer op het gebied van erfgoed, kunsten en bibliotheken. Stimuleren De minister heeft een stimulerende rol bij het versterken van de cultuursector door een aantal programma’s, als cultuureducatie, leesbevordering, cultuurparticipatie, arbeidsmarkt, ondernemerschap en internationaal cultuurbeleid. Regisseren De minister heeft een regisserende rol bij de uitvoering van en toezicht op het behoud en beheer van het erfgoed en (digitale) archieven. Het gaat dan onder meer over de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen, de Erfgoedwet en de Archiefwet. Toezicht op naleving van de laatste twee wetten ligt bij de Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed. De Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (RCE) en de rijksgesubsidieerde musea zijn onder andere belast met de uitvoering van de Erfgoedwet. Het Nationaal Archief geeft uitvoering aan de Archiefwet. Kengetallen De onderbouwing van de doelstellingen op basis van kwantitatieve en kwalitatieve informatie, (beleids)evaluaties en onderzoek worden zo compleet mogelijk op OCW in Cijfers gepubliceerd. Daarnaast brengt de Boekmanstichting met de Cultuurmonitor, gefinancierd door het Ministerie van OCW, trends en ontwikkelingen in het culturele leven in Nederland in beeld. De Erfgoedmonitor bevat feiten en cijfers over erfgoedthema’s en geeft inzicht in de ontwikkeling en staat van het erfgoed in Nederland. C. Beleidsconclusies Het op dit artikel uitgevoerde beleid en de bijbehorende resultaten zijn conform de verwachtingen in de begroting. Een uitgebreide toelichting op de behaalde resultaten wordt gegeven in het onderdeel en in de toelichting op de financiële instrumenten. D. Budgettaire gevolgen van beleid Realisatie Vastgestelde begroting Verschil 2021 2022 2023 2024 2025 2025 2025 Verplichtingen 1.132.743 1.149.980 770.632 3.731.658 1.094.266 764.919 329.347 Uitgaven 1.455.624 1.648.336 1.285.438 1.389.026 1.457.241 1.412.232 45.009 Bekostiging 1.187.118 1.042.439 1.022.574 1.078.696 1.196.409 1.177.571 18.838 Culturele basisinfrastructuur vierjaarlijkse instellingen 267.733 249.434 242.093 250.746 276.046 271.907 4.139 Culturele basisinfrastructuur vierjaarlijkse fondsen 364.049 298.585 276.287 287.042 338.995 328.564 10.431 Museale instellingen met een wettelijke taak 289.693 257.017 249.509 280.414 281.941 280.485 1.456 Stelseltaken openbare bibliotheekvoorzieningen 23.867 24.761 37.611 41.910 35.810 35.705 105 Digitale openbare bibliotheek 19.118 22.026 18.599 19.247 19.816 19.458 358 Bibliotheekvoorziening leesgehandicapten 12.537 13.026 13.903 14.462 14.728 14.462 266 Monumentenzorg 176.593 143.025 146.548 151.404 194.694 182.242 12.452 Huisvesting erfgoed 0 0 0 0 2 0 2 Archieven (incl. Regionale Historische Centra) 28.528 28.448 31.299 33.471 34.377 44.694 ‒ 10.317 Flankerend beleid huisvesting 5.000 6.117 6.725 0 0 0 0 Cultuureducatie (via primair onderwijs) 0 0 0 0 0 54 ‒ 54 Subsidies (regelingen) 200.934 324.986 128.190 137.555 106.456 99.472 6.984 Verbreden inzet cultuur 8.144 15.218 22.042 15.764 12.977 14.762 ‒ 1.785 Internationaal cultuurbeleid (incl. HGIS) 9.069 8.963 12.111 10.877 9.562 10.031 ‒ 469 Programma leesbevordering 4.137 16.910 20.724 42.757 30.246 32.104 ‒ 1.858 Creatieve Industrie 1661 2098 1876 2760 3.232 3.029 203 Specifiek cultuurbeleid 169.976 273.326 67.589 57.035 35.414 22.214 13.200 Subsidies Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed 7.947 8.471 3.848 7.781 6.009 2.632 3.377 NGF CIIIC 0 0 0 581 9.016 14.700 ‒ 5.684 Opdrachten 22.727 200.163 24.350 25.668 37.318 33.870 3.448 Beleidsonderzoek, evaluaties en kennisbasis 920 1.212 1.413 1.180 1.328 2.001 ‒ 673 Monumentenzorg 96 0 0 0 0 0 0 Archeologie 6 0 0 0 0 0 0 Opdrachten Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed 14.893 10.896 12.933 13.997 21.161 19.273 1.888 NGF Opdrachten 0 0 0 0 851 0 851 Overige opdrachten 6.812 188.055 10.004 10.491 13.978 12.596 1.382 Bijdrage aan agentschappen 43.088 52.249 60.986 62.795 80.812 59.152 21.660 Nationaal Archief 42.588 52.229 60.986 62.795 80812 59.152 21.660 Nationaal Archief programma 500 20 0 0 0 0 0 Bijdrage aan medeoverheden 0 26.634 47.464 82.354 34.229 40.089 ‒ 5.860 Bijdragen aan medeoverheden 0 26.634 47.464 82.354 34.229 40.089 ‒ 5.860 Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties 1.757 1.865 1.874 1.958 2.017 2.078 ‒ 61 Bijdragen aan (inter)nationale organisaties 1.757 1.865 1.874 1.958 2.017 2.078 ‒ 61 Ontvangsten 17.158 90.447 26.300 44.706 29.100 494 28.606 Realisatie Vastgestelde begroting Verschil 2021 2022 2023 2024 2025 2025 2025 Verplichtingen 1.132.743 1.149.980 770.632 3.731.658 1.094.266 764.919 329.347 waarvan garantieverplichtingen 198.957 ‒ 11.864 ‒ 38.244 ‒ 36.142 192.748 0 192.748 waarvan overige verplichtingen 933.786 1.161.844 808.876 3.767.800 901.518 764.919 136.599 E. Toelichting op de financiële instrumenten Verplichtingen De realisatie van de verplichtingen in 2025 is per saldo € 329,3 miljoen hoger dan was geraamd bij de vastgestelde begroting. Dit bedrag is samengesteld uit een positief saldo van verleende en vervallen garanties (€ 192,7 miljoen) en hogere gerealiseerde dan geraamde overige verplichtingen (€ 136,6 miljoen). Het verschil tussen de hogere overige verplichtingen ten opzichte van de hogere uitgaven (€ 45,0 miljoen) bedraagt € 91,6 miljoen. De oorzaken hiervan zijn divers, zoals meerjarige verplichtingen voor het Nationaal Groeifonds en het meerjarig verplichten van de loonbijstelling tranche 2025. Deze oorzaken zijn eerder toegelicht in de Eerste Suppletoire Begroting 2025, de Suppletoire Begroting September en de Tweede Suppletoire Begroting 2025. Uitgaven Bekostiging De realisatie van de bekostiging is € 18,8 miljoen hoger dan in de oorspronkelijk vastgestelde begroting. In de Eerste Suppletoire Begroting 2025 is ingegaan op een verhoging van per saldo € 22,6 miljoen en in de Suppletoire Begroting September is toegelicht dat het budget verhoogd is met € 10,8 miljoen in verband met een desaldering bij de monumentenzorg. Dat de hogere realisatie lager is dan de eerder toegelichte verhogingen wordt veroorzaakt door diverse niet eerder toegelichte kleinere overboekingen, zoals € 5,2 miljoen naar het financiële instrument Bijdragen aan agentschappen, bestemd voor het Nationaal Archief in het kader van Oorlog voor de rechter (Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging). Bijdrage aan agentschappen De realisatie van de bijdrage aan agentschappen is € 21,7 miljoen hoger dan in de oorspronkelijk vastgestelde begroting. In de Eerste Suppletoire Begroting 2025 is ingegaan op een verhoging van per saldo € 11,2 miljoen. Verder betreft het een overboeking van het instrument bekostiging naar het Nationaal Archief van € 5,2 miljoen in het kader van Oorlog voor de rechter (Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging) en een overboeking van BZK naar het Nationaal Archief van € 6,2 miljoen voor diverse projecten in het kader van informatiehuishouding. Ontvangsten De realisatie is € 28,6 miljoen hoger dan in de oorspronkelijk vastgestelde begroting. De raming werd eerder verhoogd door desaldering van € 10,8 miljoen voor de Subsidieregeling Instandhouding Monumentenzorg en een ontvangst van € 13,4 miljoen van het Fonds Podiumkunsten (FPK) (beide toegelicht in de Suppletoire Begroting September) en een desaldering van € 2,1 miljoen ten laste van het Museaal Aankoopfonds (toegelicht in de Tweede Suppletoire Begroting 2025). Na de Tweede Suppletoire Begroting 2025 is € 5,7 miljoen gedesaldeerd ten laste van het Museaal Aankoopfonds als dekking voor de betaling van het eigen risico van de Staat bij de schade die is ontstaan door de kunstroof uit het Drents Museum. Tot slot is van het Mondriaan Fonds € 2,9 miljoen, van het Filmfonds € 1,7 miljoen en van het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie € 1,8 miljoen ontvangen. Dit gaat om een retour van coronasteunmiddelen. De desaldering van € 10,8 miljoen voor de Subsidieregeling instandhouding Monumentenzorg is abusievelijk niet in 2025 als ontvangst gerealiseerd. Dit zal in 2026 alsnog plaatsvinden. 5.11 Beleidsartikel 15 Media A. Algemene doelstelling Het waarborgen van een onafhankelijk, gevarieerd en kwalitatief hoogwaardig media-aanbod, dat toegankelijk blijft voor alle lagen van de bevolking. B. Rol en verantwoordelijkheid Media hebben een prominente rol in onze democratie en cultuur. Wat we zien, horen en lezen, beïnvloedt ons beeld van de wereld en onze opvattingen. Daarom borgt de minister vier publieke belangen in het mediabeleid waar hij verantwoordelijk voor is: onafhankelijkheid, verscheidenheid, kwaliteit en toegankelijkheid. Verder borgt de minister de vitaliteit van het stelsel van landelijke, regionale en lokale publieke omroepen en de daarvoor relevante wet- en regelgeving. Financieren De minister financiert de landelijke en regionale publieke omroep en enkele andere aan de omroep verbonden instellingen. De taakopdracht is wettelijk bepaald en het budget van de publieke omroep is vastgesteld met behoud van afstand tot de uitvoering en inhoud. Op basis van het concessiebeleidsplan Nederlandse Publieke Omroep (NPO) 2022-2026 (Kamerstukken II 2021/22, 32827, nr. 202) sluit de minister elke vijf jaar een prestatieovereenkomst met de publieke omroep. Daarnaast sluit de minister mede op basis van het concessiebeleidsplan Regionale Publieke Omroep (RPO) een prestatieovereenkomst af voor een periode van vijf jaar met de RPO. Verder financiert de minister de borging van persvrijheid en persveiligheid (Stichting Stimuleringsfonds voor de Journalistiek (SvdJ)) en het bevorderen van mediawijsheid (Nederlands Instituut voor de Classificatie van Audiovisuele Media (NICAM) en Mediawijzer.net). Tot slot financiert de minister de omroeporkesten en omroepkoren (Stichting Omroep Muziek (SOM)), het media-archief en het expertisecentrum voor media-educatie (Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid (NIBG)).  Stimuleren Verder is de minister verantwoordelijk voor instrumenten ter bevordering van (Nederlandse) culturele producties, documentaires, drama’s, kunst- en kinderprogramma's (via NPO en de investeringsverplichting voor streamingdiensten) en het steunen en stimuleren van een onafhankelijke en kwalitatief goede journalistieke infrastructuur. Regisseren De minister is verantwoordelijk voor de wetgeving ten aanzien van de taak en organisatie van de publieke omroep en voor wetgeving voor commerciële media. De regels voor commerciële omroepen vloeien voornamelijk voort uit Europese richtlijnen voor audiovisuele mediadiensten. Verder is de minister verantwoordelijk voor wetgeving met betrekking tot omroepdistributie. Het doel daarvan is de toegang tot een gevarieerd media-aanbod te bevorderen en te verankeren. Kengetallen Op de website OCW in Cijfers worden beleidsindsindicatoren, monitoringsmatricen en andere verwijzigingen naar beleidsrelevante gegevens op het gebied van Media vermeld. Daarnaast zijn kengetallen voor het mediabeleid te vinden in de Mediamonitor van het Commissariaat voor de Media. C. Beleidsconclusies De belangrijkste conclusies op het terrein van media worden beschreven in het onderdeel . D. Budgettaire gevolgen van beleid Realisatie Vastgestelde begroting Verschil 2021 2022 2023 2024 2025 2025 2025 Verplichtingen 1.102.708 1.223.931 1.385.227 1.329.184 1.332.524 1.276.334 56.190 Uitgaven 1.085.355 1.179.246 1.275.747 1.301.833 1.297.647 1.272.025 25.622 Bekostiging 1.065.052 1.148.163 1.239.110 1.258.074 1.252.728 1.226.977 25.751 Landelijke publieke omroep 806.592 852.640 957.046 959.044 980.285 952.409 27.876 Regionale Omroep 153.106 162.894 178.969 188.349 197.578 191.401 6.177 Stichting Omroep Muziek (SOM) 17.047 18.017 19.978 23.290 22.568 21.425 1.143 Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid (NIBG) 24.195 25.572 32.092 31.062 31.461 30.744 717 Stimuleringsfonds voor de Journalistiek 2.765 2.709 3.081 3.196 3.246 3.080 166 Co-productiefonds Binnenlandse Omroep (CoBO) 8.674 2.524 5.522 5.684 5.866 5.684 182 Mediawijsheid Expertisecentrum (Bewust mediagebruik) 1.612 1.715 1.830 2.083 1.944 1.884 60 Stichting Nederlandse Lokale Publieke Omroepen (NLPO) 1.664 1.759 1.890 1.945 2.007 1.945 62 Dotatie/onttrekking Algemene Mediareserve 48.389 79.252 38.169 42.797 7.149 18.047 ‒ 10.898 Overige bekostiging media 1.008 1.081 533 624 624 358 266 Subsidies (regelingen) 15.069 25.347 28.596 34.430 34.683 34.360 323 Steunfonds Lokale Informatievoorziening 5.428 0 0 0 0 0 0 Werk aan Uitvoering 0 3.375 0 0 0 0 0 Onderzoeksjournalistiek 0 0 9.955 13.106 15.215 14.924 291 Lokale journalistiek 0 10.509 13.749 20.470 18.710 18.715 ‒ 5 Overige Subsidies 9.641 11.463 4.892 854 758 721 37 Opdrachten 289 330 852 405 392 562 ‒ 170 Opdrachten 289 330 852 405 392 562 ‒ 170 Bijdrage aan ZBO's/RWT's 4.879 5.332 7.110 8.840 9.757 10.042 ‒ 285 Commissariaat voor de Media 4.879 5.332 7.110 8.840 9.757 10.042 ‒ 285 Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties 66 74 79 84 87 84 3 European Audiovisual Observatory 66 74 79 84 87 84 3 Ontvangsten 193.339 207.000 210.260 193.126 164.641 172.400 ‒ 7.759 Reclame ontvangsten 193.339 207.000 210.000 192.000 164.500 172.400 ‒ 7.900 Overige ontvangsten 0 0 260 1.126 141 0 141 E. Toelichting op de financiële instrumenten Verplichting De realisatie van de verplichtingen 2025 ligt € 56,2 miljoen hoger dan oorspronkelijk begroot. Naast de hierna genoemde hogere uitgaven gaat het om een ophoging voor de aangegane verplichtingen 2026, omdat het budget is aangepast aan het hogere uitgavenbudget 2026. Uitgaven De realisatie van de uitgaven 2025 ligt € 25,6 miljoen hoger dan oorspronkelijk begroot, als gevolg van toevoeging van de prijsindexeringen (€ 35,7 miljoen) toegelicht in de Eerste Suppletoire Begroting 2025), het desalderen van lagere dan geraamde ontvangsten, met name op de reclame-inkomsten (€ 7,9 miljoen) toegelicht in de Eerste Suppletoire Begroting 2025) en overige kleine mutaties. Ontvangsten Deze betreffen met name de reclameopbrengsten van de Stichting Etherreclame (Ster). De gerealiseerde afdracht van reclameopbrengsten door de Ster aan de OCW begroting in 2025 is € 164,5 miljoen. Dit is € 7,9 miljoen lager dan geraamd in de begroting 2025.  In de Mediabegrotingsbrief 2025 was al een verlaging opgenomen van € 7,3 miljoen. Ten opzichte van die actualisatie is de realisatie nog € 0,6 miljoen lager uitgevallen. Op de overige ontvangsten is € 0,1 miljoen ontvangen als gevolg van vastgestelde subsidies. De liquiditeitsstand van de Algemene Mediareserve (AMr) heeft zich als volgt ontwikkeld in 2025. Saldo AMr per 01-01-2025 241.101 Uitgaven en overige mutaties 9.014 Via begroting aan AMr toegevoegd, incl. Ster-inkomsten 7.149 Saldo AMr per 31-12-2025 257.264 5.12 Beleidsartikel 16 Onderzoek en wetenschapsbeleid A. Algemene doelstelling De algemene doelstelling is het scheppen van een internationaal concurrerende onderzoeksomgeving, die onderzoekers uitdaagt tot optimale wetenschappelijke prestaties en die goed aansluit op maatschappelijke behoeften. De overkoepelende ambitie van het onderzoek en wetenschapsbeleid is het creëren van een sterk en duurzaam stelsel van hoger onderwijs en wetenschap, met een hoge kwaliteit onderwijs en onderzoek over de volle breedte, waarin kennisinstellingen en regio’s hun onderscheidende sterktes maximaal kunnen benutten. De minister heeft drie hoofddoelen geformuleerd om het stelsel toekomstbestendig te maken, namelijk:

– het versterken van het fundament;

– ruimte geven aan divers talent;

– het vergroten van de maatschappelijke impact van hoger onderwijs en onderzoek en de publieke erkenning ervan (Kamerstukken II 2021/22, 31288, nr. 964).

B. Rol en verantwoordelijkheid De minister is verantwoordelijk voor het stelsel van onderzoek en wetenschap. De instrumenten die worden ingezet om de ambitie en hoofddoelen te behalen kunnen worden ingedeeld in drie complementaire rollen: Financieren De minister bekostigt (belangrijke onderdelen van) het onderzoeks- en wetenschapsbestel, met als doel de instandhouding en het faciliteren van het stelsel. Instrumenten die hieronder vallen zijn onder andere de structurele hoofdbekostiging van instellingen, aanvullende bekostiging, sectorplannen, subsidies, bijdragen aan agentschappen, bijdragen aan internationale organisaties, matching van Horizon Europe, en nieuwe instrumenten zoals de stimuleringsbeurzen. Deze instrumenten dragen bij aan bijvoorbeeld het versterken van human capital (men is beter in staat talent op te leiden, aan te trekken en te behouden, waardoor er meer rust en ruimte is voor onderzoekers) en het versterken van de infrastructuur (hieronder vallen faciliteiten binnen instellingen, maar ook grote wetenschappelijke infrastructuren op internationaal niveau). Stimuleren De minister stimuleert (gewenste ontwikkelingen binnen) het stelsel, bijvoorbeeld door middel van het aanjagen, stimuleren en faciliteren van strategische dialogen en het maken van afspraken met relevante partijen in het kennisecosysteem. De instrumenten om het stelsel te stimuleren dragen elk bij aan de ambitie en hoofddoelen via verschillende mechanismen. Belangrijke mechanismen zijn bijvoorbeeld het verbeteren kennisbenutting (denk aan open science) en het verbeteren van profilering en samenwerking (dit leidt tot vernieuwende consortia en projecten, een betere taakverdeling in het veld, enzovoorts). Regisseren De minister schept voorwaarden voor het stelsel via bijvoorbeeld wet- en regelgeving en coördinerende activiteiten. Voorbeelden van dit soort voorwaarden zijn een klimaat waarin kennisinstellingen excellent onderzoek kunnen doen, kwaliteit en vernieuwend vermogen geborgd is, kennisinstellingen doelmatig functioneren en het wetenschapsbeleid op nationaal en internationaal niveau goed gepositioneerd is. De minister is verantwoordelijk voor het toezicht op een efficiënte besteding van publieke middelen. In de monitoring en evaluatie zal naast doelmatigheid ook speciale aandacht gaan naar de mate waarin de instrumenten (individueel en op geaggregeerd niveau) bijdragen aan de ambitie en hoofddoelen en via welke mechanismen (doeltreffendheid) dit gebeurt. C. Beleidsconclusies De belangrijkste behaalde resultaten op het terrein van onderzoek en wetenschapsbeleid zijn opgenomen in het onderdeel . Daarnaast zijn de resultaten in meer detail beschreven in de matrices van de Strategische Evaluatie Agenda. De resultaten behaald op de hoofddoelen van het onderzoeks- en wetenschapsbeleid zijn onder de volgende kopjes van de (en matrices) terug te vinden:

– het versterken van het fundament. Zie Internationale samenwerkingen en kennisveiligheid en Samenwerking en profilering in de wetenschap;

– ruimte geven aan divers talent. Zie Perspectief en zekerheid voor wetenschappers en Sociale veiligheid mbo, hbo, wo en wetenschap;

– het vergroten van de maatschappelijke impact. Zie Kennisontwikkeling voor Nederland.

D. Budgettaire gevolgen van beleid Realisatie Vastgestelde begroting Verschil 2021 2022 2023 2024 2025 2025 2025 Verplichtingen 1.257.194 1.668.080 2.035.774 1.885.419 1.871.254 1.670.245 201.009 Uitgaven 1.193.537 1.438.626 1.687.994 1.829.923 1.831.600 1.714.814 116.786 Bekostiging 1.067.549 1.295.913 1.436.205 1.523.925 1.535.006 1.413.952 121.054 NWO 496.101 508.479 589.807 646.358 705.771 631.833 73.938 KNAW 96.271 100.842 106.633 112.593 116.782 111.006 5.776 KB 50.956 59.239 60.864 68.131 68.503 65.566 2.937 NWO Talentenontwikkeling 169.561 165.885 165.885 165.885 170.885 165.885 5.000 NWO Praktijkgericht Onderzoek 0 64.142 65.030 68.405 72.340 60.610 11.730 NWO TTW 8.177 8.000 8.000 13.000 8.000 8.000 0 NWO Grootschalige Researchinfrastructuur 56.608 55.380 55.380 55.380 55.380 55.380 0 Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO) 41.700 42.070 43.768 40.739 39.537 27.209 12.328 Poolonderzoek 3.217 3.147 3.147 3.147 3.147 3.147 0 Caribisch Nederland 2.555 2.500 2.500 2.500 2.500 2.500 0 NWO Fonds onderzoek en wetenschap 0 134.000 171.799 179.665 137.047 132.395 4.652 NWO Praktijk onderzoek en wetenschap 0 15.000 15.888 16.663 16.426 15.868 558 NWO NWA 142.403 137.229 147.504 151.459 138.688 134.553 4.135 Subsidies (regelingen) 23.750 28.407 52.283 184.364 160.948 166.995 ‒ 6.047 Stichting NLBIF 566 0 0 408 0 0 0 Naturalis Biodiversity Center 6.668 7.525 8.509 15.203 13.798 13.230 568 BPRC 10.923 11.350 11.989 12.565 13.104 12.565 539 NEMO Science Museum 3.536 3.661 4.206 4.073 4.246 4.072 174 STT 231 239 254 267 278 267 11 Stichting AAP 1.084 1.124 1.192 1.250 1.304 1.250 54 Nationaal Groeifonds 0 1.140 25.165 60.636 32.104 33.126 ‒ 1.022 Nationale Coördinatie 742 3.368 968 1.895 3.298 8.008 ‒ 4.710 Subsidie Fonds onderzoek en wetenschap 0 0 0 83.222 83.599 84.575 ‒ 976 Delta Climate Center 0 0 0 4.012 8.198 9.069 ‒ 871 VSC 0 0 0 309 323 309 14 Netherlands Academy of Engineering 0 0 0 524 546 524 22 Big Chemistry 0 0 0 0 150 0 150 Opdrachten 655 1.777 3.776 1.503 2.644 8.004 ‒ 5.360 Opdrachten 655 1.777 3.085 1.191 1.304 2.411 ‒ 1.107 Opdrachten Fonds onderzoek en wetenschap 0 0 691 312 1.340 5.593 ‒ 4.253 Bijdrage aan agentschappen 1.513 1.048 80.397 3.106 2.641 4.375 ‒ 1.734 Rijksdienst voor Ondernemend Nederland 1.513 1.048 964 1.081 1.146 2.107 ‒ 961 RVO Fonds onderzoek en wetenschap 0 0 79.433 2.025 1.495 2.268 ‒ 773 Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties 1 De (inter-)nationale organisaties zijn afgekort in de tabel. De volledige namen zijn: De European Molecular Biology Conference (EMBC), European Molecular Biology Laboratory (EMBL), European Space Agency (ESA), Conseil Europeen pour la Recherche Nucléaire (CERN), European Southern Observatory (ESO) 100.070 111.481 115.333 117.025 130.361 121.488 8.873 EMBC 1.333 1.240 1.241 1.064 1.390 998 392 EMBL 5.311 5.654 6.539 7.106 7.828 8.316 ‒ 488 ESA 33.387 34.290 35.338 36.518 45.648 36.368 9.280 CERN 50.418 53.602 61.411 61.477 63.756 64.580 ‒ 824 ESO 9.621 16.695 10.804 10.860 11.739 11.226 513 Ontvangsten 78 0 148 1.788 9.603 101 9.502 Realisatie Vastgestelde begroting Verschil 2021 2022 2023 2024 2025 2025 2025 Verplichtingen 1.257.194 1.668.080 2.035.774 1.885.419 1.871.254 1.670.245 201.009 waarvan garantieverplichtingen ‒ 1.083 ‒ 1.137 ‒ 1.195 0 0 0 0 waarvan overige verplichtingen 1.258.277 1.669.217 2.036.969 1.885.419 1.871.254 1.670.245 201.009 E. Toelichting op de financiële instrumenten Verplichtingen De realisatie van de verplichtingen 2025 is per saldo € 201,0 miljoen hoger dan de oorspronkelijk vastgestelde begroting. Naast de hierna genoemde hogere uitgaven gaat het om een ophoging voor de aangegane verplichtingen 2026, omdat het budget is aangepast aan het hogere uitgavenbudget 2026. Dit budget is onder andere verhoogd als gevolg van de toekenning van loon- en prijsbijstellingen en overboekingen. Uitgaven De realisatie van de uitgaven 2025 is per saldo € 116,8 miljoen hoger dan de oorspronkelijk vastgestelde begroting. Dit is onder andere het gevolg van het toevoeging van loon- en prijsbijstelling (€ 66,5 miljoen), het toevoegen van eindejaarsmarge (€ 16,7 miljoen), zoals toegelicht in de Eerste suppletoire begroting en overboekingen van andere artikelen en departementen (37,1 miljoen). Ontvangsten De realisatie van de ontvangsten 2025 is per saldo € 9,5 miljoen hoger dan de oorspronkelijk vastgestelde begroting. Dit is het gevolg van een terugvordering vanwege een beschikking met een foutief kasritme die in 2024 is verstuurd. Dit is hersteld. 5.13 Beleidsartikel 25 Emancipatie A. Algemene doelstelling Het realiseren van gendergelijkheid en gelijkheid wat betreft seksuele oriëntatie, genderidentiteit en geslacht in de Nederlandse samenleving. In de rechtsstaat Nederland moeten mannen, vrouwen en lhbtiq+ personen op een veilige, vrije en volwaardige manier kunnen deelnemen aan onze pluriforme samenleving. B. Rol en verantwoordelijkheid De opdracht van het emancipatiebeleid is het bevorderen van gelijkheid tussen vrouwen, mannen (gendergelijkheid) en het bevorderen van de positie van lhbtiq+-personen. Het overkoepelende doel is dat iedereen gelijk wordt behandeld en zich geaccepteerd weet en dat persoonlijke vrijheden zoals keuzevrijheid en zelfbeschikking worden beschermd en versterkt; uiteraard met inachtneming van de vrijheid van anderen. Deze opdracht is belangrijk voor de maatschappelijke participatie, bestaanszekerheid, de veiligheid en het welzijn van burgers. Daarmee draagt emancipatie ook bij aan de welvaart en aan de realisatie van andere maatschappelijke opgaven zoals minder tekorten op de arbeidsmarkt of het terugbrengen van de zorg- en sociale zekerheidskosten en aan een samenleving die voor iedereen veilig is. Daarnaast draagt het emancipatiebeleid bij aan het waarborgen van grondrechten en gelijke behandeling. Financieren De minister biedt financiële ondersteuning, waaronder subsidies aan maatschappelijke instellingen via de Subsidieregeling gender- en lhbti+-gelijkheid 2022-2027. Deze regeling voorziet onder andere in het verstrekken van subsidies aan allianties voor de realisering van de doelstellingen op gender- en lhbtiq+-gelijkheid. Stimuleren Het Ministerie van OCW sluit met deze allianties strategische partnerschappen op diverse gebieden van Emancipatiebeleid. Gemeente ontvingen via decentralisatie-uitkeringen een bijdrage voor de uitvoering van de samenwerkingsafspraken over versterking en uitvoering van het lokale beleid op het gebied van gendergelijkheid en lhbtiq+ gelijkheid. Regisseren Emancipatiebeleid wordt rijksbreed gecoördineerd door de Staatssecretaris Funderend Onderwijs en Emancipatie door wetgeving en beleid te ontwikkelen en aan te jagen bij andere departementen. De coördinatie behelst onder andere samenwerking met andere departementen in de uitvoering van de Emancipatienota: Veilig Meedoen!(Kamerstukken II 2024/25, 30420 VIII, nr. 418) die op 11 juni 2025 aan de Tweede Kamer is verzonden. C. Beleidsconclusies De belangrijkste wijzigingen op het terrein van emancipatie worden beschreven in het onderdeel . Het Ministerie van OCW heeft zich ingezet op drie samenhangende thema's: veiligheid, bestaanszekerheid en onderwijs. Deze komen terug in de twee prioriteiten van het kabinet zoals uiteengezet in de Kamerbrief Emancipatie(Kamerstukken II 2024/25, 30420 VIII, nr. 414) van 18 november 2024:

1. iedereen moet veilig zijn;

2. iedereen moet kunnen meedoen.

Met de uitvoering van het Nationaal Actieprogramma Aanpak Seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld is ingezet op het vergroten van de veiligheid van vrouwen. Dit betrof onder andere activiteiten gericht op bewustwording, studenten, sportverenigingen, omstanders en de rol van mannen. In het kader van het plan van aanpak Stop Femicide! is in 2025 een start gemaakt met het opzetten van een mannenalliantie, die in 2026 van start zal gaan. Verder is met Bonaire, Sint-Eustatius en Saba een nieuw Bestuursakkoord getekend voor de aanpak van geweld tegen vrouwen, huiselijk geweld en kindermishandeling. Daarnaast wordt een nationaal coördinator ingesteld om de aanpak van geweld tegen vrouwen te coördineren en is een implementatiewet voor de EU-richtlijn geweld tegen vrouwen in consultatie gebracht. Daarnaast is ingezet op het vergroten van de veiligheid van lhbtiq+-personen. Daarvoor zijn gesprekken gevoerd met 75 betrokken organisaties, ervaringsdeskundigen en is een probleemanalyse, bloemlezing en eindrapport gemaakt dat stelt dat de problemen zich voordoen in verschillende contexten: gebrek aan persoonlijke veiligheid in de publieke ruimte, privésfeer en online en het in meer of mindere mate ontbreken van kennis en kunde binnen de instanties. Op basis daarvan is in december 2025 een eerste versterking van de bestaande aanpak lhbtiq-veiligheid(Kamerstukken II, 2025/26, 30420, nr. 437) door dit kabinet opgeleverd. Er is een onderzoek gestart door het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) naar hoe een verbod op non-consensuele niet-noodzakelijke medische behandelingen (nnmb's) bij intersekse kinderen vorm kan krijgen. Op basis van inzichten uit het "Literatuuronderzoek naar de implementatie van gendermainstreaming bij overheden" door Movisie (2024) is een plan van aanpak opgesteld om de praktijk van gendermainstreaming bij de Rijksoverheid te verbeteren. Er is daarbij onder andere ingezet op betere toepassing van de gendertoets in het beleidskompas het ontwikkelen van een guidance note voor de gendertoets, het delen van kennis over deze toets tijdens de Dag van de Wetgeving en rond Internationale Vrouwendag 2025 en het breder bevorderen van kennis en vaardigheden met betrekking tot gendermainstreaming. Daarnaast is bijgedragen aan internationale samenwerking voor gendergelijkheid en gelijke rechten voor lhbtiq+-personen met organisaties als Europese Unie, de Raad van Europa en de Verenigde Naties. In samenwerking met andere gelijkgestemde staten heeft Nederland zich succesvol uitgesproken voor maatregelen die bijdragen aan de bescherming en bevordering van gendergelijkheid en gelijke rechten van lhbtiq+-personen, zoals het steunen van de Europese Commissie in haar rol als de hoeder van verdragen bij schendingen hiervan op het gebied van lhbtiq+, de realisatie van de Aanbeveling van het Comité van Ministers voor Gelijke Rechten voor Intersekse Personen van de Raad van Europa en internationale inzet die ertoe leidde dat het Europese Hof in een recente zaak de verplichting heeft vastgesteld van erkenning van registratie van paren van gelijk geslacht door lidstaten wanneer deze paren gebruik maken van hun recht op vrij verkeer in de Europese Unie. D. Budgettaire gevolgen van beleid Realisatie Vastgestelde begroting Verschil 2021 2022 2023 2024 2025 2025 2025 Verplichtingen 5.662 69.628 15.160 8.421 9.280 7.612 1.668 Uitgaven 14.057 15.328 19.953 20.822 22.520 21.777 743 Bekostiging 8.685 7.109 13.263 13.962 14.449 13.901 548 Kennisinfrastructuur: Gender- en LHBTI- gelijkheid 8.685 7.109 13.263 13.962 14.449 13.901 548 Subsidies (regelingen) 4.631 6.929 4.680 3.912 4.953 5.503 ‒ 550 Vrouwenemancipatie 11 0 0 0 0 0 0 LHBTI 0 6 0 0 0 0 0 Gender- en LHBTI- gelijkheid 2022-2027 4.620 6.923 4.680 3.912 4.953 5.503 ‒ 550 Opdrachten 741 1.290 2.010 2.948 3.118 2.208 910 Opdrachten 741 1.290 2.010 2.948 3.118 2.208 910 Bijdrage aan medeoverheden 0 0 0 0 0 165 ‒ 165 Gemeentefonds gender- en LHBTI-gelijkeid 0 0 0 0 0 165 ‒ 165 Ontvangsten 0 355 183 70 44 0 44 E. Toelichting op de financiële instrumenten Verplichtingen De realisatie van de verplichtingen is per saldo € 1,7 miljoen hoger dan de oorspronkelijk vastgestelde begroting. De mutaties zijn toegelicht bij respectievelijk de Eerste en Tweede Suppletoire Begroting. Uitgaven De realisatie van de uitgaven is per saldo € 0,7 miljoen hoger dan de oorspronkelijk vastgestelde begroting. De mutaties zijn toegelicht bij respectievelijk de Eerste en Tweede Suppletoire Begroting. 6. Niet-beleidsartikelen 6.1 Niet-beleidsartikel 91 Nog onverdeeld Doel van dit artikel is het tijdelijk boeken van sector overschrijdende middelen. Zodra een exacte verdeling over de betrokken beleidsartikelen bekend is, worden de middelen naar deze artikelen overgeboekt. Het betreft:

– loonbijstelling;

– prijsbijstelling;

– onvoorzien.

Op deze onderdelen worden dus geen feitelijke uitgaven verantwoord. D. Budgettaire gevolgen van beleid Realisatie Vastgestelde begroting Verschil 2021 2022 2023 2024 2025 2025 2025 Verplichtingen 0 0 0 0 0 ‒ 22.302 22.302 Uitgaven 0 0 0 0 ‒ 22.302 22.302 Loonbijstelling 0 0 0 0 0 0 - programma 0 0 0 0 0 0 - apparaat 0 0 0 0 0 0 Prijsbijstelling 0 0 0 0 0 0 - programma 0 0 0 0 0 0 - apparaat 0 0 0 0 0 0 Onvoorzien 0 0 0 0 0 ‒ 22.302 22.302 Ontvangsten 0 0 0 0 0 0 6.2 Niet-beleidsartikel 95 Apparaat Kerndepartement D. Budgettaire gevolgen van beleid Realisatie Vastgestelde begroting Verschil 2021 2022 2023 2024 2025 2025 2025 Verplichtingen 281.530 310.337 364.027 433.858 440.755 420.079 20.676 Uitgaven 281.554 306.653 367.257 432.050 440.783 420.079 20.704 Personele uitgaven 212.310 242.670 300.166 365.321 374.394 344.805 29.589 Eigen Personeel 204.681 229.634 281.271 331.825 343.591 327.090 16.501 Externe inhuur 5.330 11.032 16.934 31.273 28.463 13.323 15.140 Overige personele uitgaven 2.299 2.004 1.961 2.223 2.340 4.392 ‒ 2.052 Materiële uitgaven 67.740 62.408 65.183 64.832 64.343 75.274 ‒ 10.931 ICT 17.941 15.992 20.054 11.350 12.486 8.320 4.166 Bijdrage aan SSO's 22.088 26.246 21.641 23.627 25.062 23.315 1.747 Overig Materieel 27.711 20.170 23.488 29.855 26.795 43.639 ‒ 16.844 Storting/onttrekking begrotingsreserve 1.504 1.575 1.908 1.897 2.046 0 2.046 Begrotingsreserve Schatkistbankieren 1.504 1.575 1.908 1.897 2.046 0 2.046 Ontvangsten 3.653 2.590 2.933 4.706 3.179 539 2.640 Ontvangsten 2.149 1.015 1.025 2.809 1.133 539 594 Begrotingsreserve Schatkistbankieren 1.504 1.575 1.908 1.897 2.046 0 2.046 E. Toelichting op de financiële instrumenten Het Ministerie van OCW heeft de apparaatskosten technisch verdeeld naar instrumenten (Personeel en Materieel) op basis van de realisatiecijfers van voorgaande jaren. Het Ministerie van OCW stuurt op het totaal toegewezen budget aan de organisatieonderdelen en niet per instrument. Indien mutaties al bij de Eerste Suppletoire Begroting of Tweede Suppletoire Begroting zijn toegelicht, worden deze hier niet herhaald. Verplichtingen De verplichtingen voor de apparaatskosten van het Ministerie van OCW zijn in 2025 € 20,7 miljoen hoger dan de vastgestelde begroting. Uitgaven De uitgaven voor de apparaatskosten van het Ministerie van OCW zijn in 2025 € 20,7 miljoen hoger dan de vastgestelde begroting. Dit is het saldo van diverse mutaties gedurende het jaar:

– bij Eerste Suppletoire Begroting zijn de uitgaven verhoogd met € 50,8 miljoen (toegelicht in de Eerste Suppletoire Begroting);

– bij de September Suppletoire zijn de uitgaven verlaagd met € 11,3 miljoen (toegelicht in de September Suppletoire);

– bij Tweede Suppletoire Begroting zijn de uitgaven verlaagd met € 4,3 miljoen (toegelicht in de Tweede Suppletoire Begroting);

– bij Slotwet zijn de uitgaven verlaagd met € 14,6 miljoen. Deze onderuitputting wordt veroorzaakt door verschillende posten. Het gaat met name om overschotten bij verschillende directies en dienstonderdelen, deels veroorzaakt doordat vacatures (met name op het terrein van de expertisegebieden, zoals inspecteurs, veiligheid en ICT) moeilijk of niet te vervullen zijn of niet worden ingevuld vanwege de taakstelling.

Ontvangsten De realisatie van de ontvangsten is in 2025 € 2,6 miljoen hoger dan geraamd (toegelicht in de Tweede Suppletoire Begroting). Realisatie Vastgestelde begroting Verschil 2021,0 2022,0 2023,0 2024,0 2025,0 2025,0 2025,0 Totaal apparaatsuitgaven ministerie 281,6 306,7 367,3 432,0 440,8 420,1 20,7 Kerndepartement 168,0 182,1 213,7 259,3 261,5 267,2 ‒ 5,7 Rijksdienst Cultureel Erfgoed 39,9 42,8 51,0 57,9 59,1 54,1 5,0 Inspectie van het Onderwijs 63,7 71,2 89,9 99,6 105,5 85,7 19,8 Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed 3,9 3,9 4,8 6,4 6,9 6,6 0,3 Onderwijsraad 2,2 2,4 2,5 3,1 3,0 3,0 0,0 Raad voor Cultuur 2,5 2,9 3,7 4,0 3,2 2,8 0,4 Adviesraad voor Wetenschaps- en Technologiebeleid 1,4 1,4 1,7 1,7 1,6 0,7 0,9 Totaal apparaatskosten agentschappen 399,2 430,8 504,6 562,3 Dienst Uitvoering Onderwijs 356,4 385,0 446,3 489,9 ‒ ‒ ‒ Nationaal Archief 42,8 45,8 58,3 72,4 ‒ ‒ ‒ Totaal apparaatskosten zbo’s en rwt's 462,2 319,4 40470,0 10,2 Stichting Cito1Deze organisaties zijn vanaf 2023 aan dit overzicht toegevoegd. ‒ ‒ 33,0 36,6 43,1 36,0 7,1 Stichting SLO ‒ ‒ 10,6 10,9 12,5 12,5 0,0 College voor Toetsen en Examens ‒ ‒ ‒ ‒2Het personeel van het CvTE bestaat uit rijksambtenaren, de apparaatskosten van het CvTE zijn dan ook opgenomen in het apparaatsuitgaven van het kerndepartement. De realisatie voor 2024 bedraagt € 9,5 miljoen. 3 Het personeel van het CvTE bestaat uit rijksambtenaren, de apparaatskosten van het CvTE zijn dan ook opgenomen in het apparaatsuitgaven van het kerndepartement. De realisatie voor 2025 bedraagt € 10,8 miljoen. ‒ ‒ Nederlands Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO) 4,1 4,3 5,0 4,84De gegevens over zbo's worden gebaseerd op de laatste vastgestelde jaarrekeningen. In dit geval betreft het 2024. ‒ 4,45Om de vergelijking met de begroting te maken, wordt de begroting uit het jaar gebruikt dat correspondeert met de laatst bekende jaarrekening. In dit geval 2024. 0,46Het verschil wordt berekend door de begroting van een jaar te vergelijken met de realisatie cf. jaarrekening. In dit geval betreft het 2024. Landelijk Centrum Studiekeuze (voorheen Studiekeuze 123) ‒ 1,7 2,1 2,37De gegevens over zbo's worden gebaseerd op de laatste vastgestelde jaarrekeningen. In dit geval betreft het 2023. ‒ ‒8Voor de begrote apparaatskosten is er geen vergelijkbare informatie beschikbaar. Daardoor kan ook het verschil tussen de realisatie en begroting niet berekend worden. ‒ Nationaal Agentschap Erasmus+ ‒ ‒ 4,3 4,6 ‒ 4,5 0,19Om de vergelijking met de begroting te maken, wordt de begroting uit het jaar gebruikt dat correspondeert met de laatst bekende jaarrekening. In dit geval 2024. . Nuffic ‒ ‒ 8,9 10,7 ‒ ‒ ‒ Netherlands house for Education and Research (Neth-er) ‒ ‒ 0,5 0,4 ‒ ‒ ‒ Stichting Fonds voor de Podiumkunsten 6,6 7,4 6,2 10,2 ‒ 9,0 1,2 Stichting Fonds voor Cultuurparticipatie 6,1 5,9 6,5 9,3 ‒ 11,1 ‒ 1,8 Stichting Mondriaanfonds 5,1 6,5 6,0 7,1 ‒ 5,5 1,6 Stichting Nederlands Filmfonds 5,1 6,1 4,8 5,8 ‒ 5,8 0,0 Stichting Stimuleringsfonds Creatieve Industrie 3,6 4,1 4,0 4,5 ‒ 4,8 ‒ 0,3 Stichting Nederlands Letterenfonds 3,2 3,5 4,7 4,4 ‒ 5,0 ‒ 0,6 Bureau Architectenregister 1,0 1,0 0,6 0,6 ‒ 0,6 0,0 Commissariaat voor de Media (CvdM) 4,9 5,3 7,0 9,1 ‒ 9,1 0,0 Nederlandse Publieke Omroep (NPO) 2,7 2,9 106,9 99,7 ‒ ‒ ‒ Stichting Regionale Publieke Omroep (RPO) 1,2 1,8 2,2 3,1 ‒ 1,4 1,7 Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen (KNAW) 79,3 82,4 170,9 103,6 ‒ ‒ ‒ Koninklijke Bibliotheek (KB) 60,0 59,2 58,0 60,1 ‒ 68,4 ‒ 8,3 Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) 225,2 71,1 101,0 114,0 ‒ 136,5 ‒ 22,5 Stichting Participatiefonds 2,6 2,0 0,4 0,5 ‒ 1,4 ‒ 0,9 Stichting Samenwerking Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (SBB) 56,6 60,9 82,0 88,4 ‒ 87,2 1,2 Stichting Vervangingsfonds10Op 20 februari 2020 is een wetsvoorstel ingediend bij de Tweede Kamer om de verplichte aansluiting bij het Vervangingsfonds af te schaffen. Op 14 September 2021 is het wetsvoorstel ‘’beëindiging vervangingsfonds en modernisering Participatiefonds’’ met algemene stemming aangenomen. Het Participatiefonds zal gedeeltelijk de taken van het Vervangingsfonds overnemen. 2,0 2,7 0,3 0,4 ‒ 0,5 ‒ 0,1 Stimuleringsfonds voor de Journalistiek 0,6 0,7 1,4 1,8 ‒ 2,9 ‒ 1,1 Instellingen die onder de Erfgoedwet vallen ‒ ‒ 260,4 286,2 ‒ ‒ ‒ Bevoegde gezagsorganen primair onderwijs ‒ ‒ 14695,3 14769,2 15407,0 ‒ ‒ Bevoegde gezagsorganen voortgezet onderwijs ‒ ‒ 10115,6 11050,8 11445,6 ‒ ‒ Regionale opleidingscentra, argrarische opleidingscentra en vakinstellingen ‒ ‒ 4179,8 4333,9 ‒ ‒ ‒ Instellingsbesturen hogescholen ‒ ‒ 4474,6 4537,3 ‒ ‒ ‒ Instellingsbesturen universiteiten ‒ ‒ 6264,7 6556,5 ‒ ‒ ‒ Academische ziekenhuizen ‒ ‒ 802,8 844,4 ‒ ‒ ‒ 7. Bedrijfsvoeringsparagraaf Inleiding De bedrijfsvoeringsparagraaf (BVP) biedt een overzicht van de bedrijfsvoering binnen alle onderdelen van het Ministerie van OCW. In deze paragraaf wordt ingegaan op belangrijke zaken zoals risicobeheersing, tekortkomingen en bijzondere gebeurtenissen met betrekking tot de bedrijfsvoering in 2025. Fouten en onzekerheden in de rechtmatigheid van verplichtingen, uitgaven en ontvangsten worden op artikelniveau gerapporteerd. De BVP biedt daarmee inzicht in de prestaties van de bedrijfsvoering binnen het Ministerie van OCW. Voor 2025 is het beeld dat de bedrijfsvoering, inclusief begrotingsbeheer, financieel beheer en materiële bedrijfsvoering, op orde is. De financiële overzichten geven een getrouw beeld van de uitkomsten van de begrotingsuitvoering. Paragraaf 1 – Uitzonderingsrapportage Rechtmatigheid De verantwoording in het departementale jaarverslag is in overeenstemming met de begrotingswetten, de Europese regelgeving, Nederlandse wetten, algemene maatregelen van bestuur en in ministeriële regelingen opgenomen bepalingen. Voor de bepaling van fouten en onzekerheden is de Rijksbrede normering toegepast. Rapporteren over onrechtmatigheden is verplicht als deze onrechtmatigheden meer bedragen dan de betreffende tolerantiegrens. (1) Rapporteringstolerantie (2) Verantwoord bedrag in € (omvangsbasis) (3) Rapporterings-tolerantie voor fouten en onzekerheden in € (4) Bedrag aan fouten in € (5) Bedrag aan onzekerheden in € (6) Bedrag aan fouten en onzekerheden in € (7) Percentage aan fouten en onzekerheden t.o.v. verantwoord bedrag = (6)/(2)*100% Totaalniveau artikelen verplichtingen Artikel 95 (Apparaat Kerndepartement) verplichtingen € 440.755 € 25.000 € 36.086 € 0 € 36.086 8,2% Samenvattende staat baten-lastenagentschappen € 683.214 € 25.000 € 91.089 € 9.423 € 100.512 14,7% Afgerekende voorschotten € 5.441.542 € 272.077 € 360 € 139.083 € 139.443 ‒ Onrechtmatigheid op artikel 95 (Apparaat Kerndepartement) De tolerantiegrens voor de fouten en onzekerheden op de verplichtingen van artikel 95 bedraagt € 25,0 miljoen. De totale onrechtmatigheid op dit artikel is € 36,1 miljoen. De tolerantiegrens wordt daardoor overschreden met € 11,1 miljoen in 2025. Dit wordt onder andere veroorzaakt door geïmporteerde fouten in onrechtmatige overbruggings- en tussenovereenkomsten voor inhuur van ICT-professionals en interim-management en organisatieadvies (IMOA), met een totaalbedrag van € 26,7 miljoen. Het betreft een geïmporteerde onrechtmatigheid waar OCW geen actie heeft kunnen ondernemen om deze te voorkomen, aangezien de verantwoordelijkheid voor de aanbesteding bij het Ministerie van Economische Zaken (EZ) en Infrastructuur en Waterstaat ligt. Onrechtmatigheid op de baten- en lastenagentschappen De tolerantiegrens voor fouten en onzekerheden van de baten van de agentschappen Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) en het Nationaal Archief (NA) bedraagt € 25,0 miljoen. De totale onrechtmatigheid bedraagt € 100,5 miljoen. De tolerantiegrens wordt daardoor overschreden met € 75,5 miljoen in 2025. Onrechtmatigheid DUO De onrechtmatigheid bij DUO wordt grotendeels veroorzaakt door onrechtmatige inhuur. Vanaf 1 januari 2025 is er vertraging opgetreden in de aanbesteding van de raamovereenkomst «ICT-Professionals 2025-2028» voor DUO Groningen en OCW Overig, waar de locatie DUO Den Haag onder valt. Ten gevolge van deze vertraging wordt vanaf 1 januari 2025 ingehuurd onder overbruggingsovereenkomsten en is er sprake van onrechtmatige inhuur. Het totaalbedrag aan onrechtmatige inhuur in 2025 betreft € 80,4 miljoen. Dit wordt onder andere veroorzaakt door: - onrechtmatige inhuur onder de overbruggingsovereenkomst ICT Professionals DUO Groningen: € 71,1 miljoen; - onrechtmatige inhuur onder de overbruggingsovereenkomst ICT Professionals OCW overig: € 3,9 miljoen. Het gaat om een geïmporteerde onrechtmatigheid omdat DUO zelf geen actie heeft kunnen nemen om deze te voorkomen, aangezien het Ministerie van EZ de aanbesteding voor DUO regelt. De oorspronkelijke raamovereenkomsten (ROK) met een looptijd van vier jaar eindigden van rechtswege op 31 december 2024. Bij beide aanbestedingen vanuit het IUC van EZ zijn fouten in de procedure opgetreden. Voor de aanbesteding DUO Groningen kan op zijn vroegst in april 2026 een nieuwe raamovereenkomst gesloten worden waardoor de onrechtmatige inhuur onder de overbruggingsovereenkomst voorlopig voortduurt. Voor OCW Overig is er per 1 november 2025 een nieuwe raamovereenkomst van kracht waardoor er voor de locatie DUO Den Haag geen sprake meer is van onrechtmatige inhuur. Onrechtmatigheid NA Het totaalbedrag aan onrechtmatige inhuur voor het NA bedraagt € 6,2 miljoen. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door de onrechtmatige inhuur onder de overbruggingsovereenkomst ICT Professionals van OCW. Onrechtmatigheden op de afgerekende voorschotten De tolerantiegrens voor fouten en onzekerheden op de afgerekende voorschotten exlusief de basisonnauwkeurigheid en nauwkeurigheidsverval bedraagt € 272,1 miljoen. In Tabel 55 is het direct geconstateerde bedrag aan fouten en onzekerheden opgenomen (€ 139,4 miljoen), op basis van een statistische steekproef van de ADR. In deze steekproef zijn fouten en onzekerheden van € 1,7 miljoen op artikel 14 (Cultuur) en 16 (Onderzoek- en wetenschapsbeleid) geconstateerd. Wanneer deze fouten worden geëxtrapoleerd naar de volledige populatie, bedraagt de totale onrechtmatigheid inclusief basisonnauwkeurigheid en nauwkeurigheidsverval € 377,2 miljoen, waarmee de tolerantiegrens met € 105,1 miljoen wordt overschreden. Totstandkoming niet-financiële verantwoordingsinformatie De Auditdienst Rijk (ADR) heeft bij het departementale jaarverslag 2024 als aandachtspunten geconstateerd dat een centraal beleid voor de dossiervorming en documentatie, evenals een ingericht proces voor eerste en tweedelijns toezicht, ontbrak. Zij noemden daarbij als risico dat beleidsindicatoren op www.ocwincijfers.nl mogelijk niet geheel tijdig of betrouwbaar tot stand komen. Als handelingsperspectief adviseerde ze het Ministerie van OCW om te zorgen voor ministerie-brede procedures en procesomschrijvingen op strategisch en uitvoerend niveau. Op basis van de adviezen van de ADR heeft OCW het beleid voor documentatie en dossiervorming, het maken en vastleggen van afspraken met dataleveranciers, en het uitvoeren van eerste- en tweedelijns toezicht voor de totstandkoming van beleidsindicatoren in (de begroting en) het jaarverslag vastgelegd aan de hand van een procesbeschrijving. Hierin staan de procedures, betrokken actoren en bijbehorende rollen en verantwoordelijkheden in de totstandkoming van beleidsindicatoren beschreven. Daarmee is het beeld van Ministerie OCW dat er voldoende aandacht wordt besteed aan de betrouwbare totstandkoming. De niet-financiële informatie is niet strijdig is met de financiële begrotingsinformatie. Begrotingsbeheer, financieel beheer en de materiële bedrijfsvoering De Algemene Rekenkamer (AR) heeft bij het departementale jaarverslag 2024 op de volgende twee aspecten onvolkomenheden op het gebied van financieel- en/of materieel beheer geconstateerd: - M&O-beleid subsidies onderwijsinstellingen; - M&O-beleid bekostigingsregelingen onderwijsinstellingen. Aanvullend heeft de ADR bij het departementaal jaarverslag 2024 op het volgende aspect een bevinding geconstateerd: - IT-beheer DUO. M&O-beleid subsidies onderwijsinstellingen De AR heeft in haar rapport bij het jaarverslag 2024 de onvolkomenheid op het misbruik en oneigenlijk gebruik (M&O) beleid bij subsidies aan onderwijsinstellingen gehandhaafd. De bevinding op subsidies is onder te verdelen in twee onderdelen: - subsidieregelingen; - individuele subsidies (project- en instellingssubsidies). Voor subsidieregelingen geldt dat de AR over 2024 verbeteringen heeft geconstateerd, maar dat deze verbeteringen nog niet toereikend waren om de onzekerheid over de rechtmatigheid van subsidieregelingen weg te nemen. De resterende aandachtspunten betroffen de onderbouwing van risico-inschattingen en restrisico’s. Op dat punt zijn de formats voor risicoanalyse eind 2025 aangepast en binnen het ministerie afspraken gemaakt over de invoering. Nieuw in het rapport was de bevinding op het gebied van individuele subsidies. Daarvan oordeelt de AR dat een vastlegging van risico’s ontbreekt. Binnen het ministerie is in 2025 een format ontwikkeld en de werking om dit OCW-breed in te voeren is gepland. In het risicogerichte format wordt onder meer ingegaan op de M&O-gevoeligheid van de subsidie en de financiële situatie van de ontvanger. M&O-beleid bekostigingsregelingen onderwijsinstellingen De AR heeft in haar rapport bij het jaarverslag 2024 twee onvolkomenheden geconstateerd op het M&O-beleid van de volgende twee bekostigingsregelingen: - bekostiging nieuwkomers; - bekostiging speciaal onderwijs. Bekostiging nieuwkomers De nieuwkomersregeling gaat het om de aanvullende bekostiging voor nieuwkomers. Het Ministerie van OCW heeft de bewijslast van nieuwkomers in 2021 voor het primair onderwijs (po) en in 2022 het voorgezet onderwijs (vo) laten vervallen. Dit met het oog op de privacy, het beperken van administratieve lasten, de kwetsbaarheid van de doelgroep en de plotselinge hoge instroom van nieuwkomers. De onderwijsinstellingen hoeven de leerlingen voor de aanvullende bekostiging niet meer op persoonsniveau te onderbouwen en administreren. Door het vervallen van de bewijslast kan niet met zekerheid worden vastgesteld of de bekostigingsvoorwaarden zijn nageleefd. Het Ministerie van OCW heeft gewerkt aan verschillende structurele oplossingen, welke in de komende jaren in werking zullen treden. Voor deze implementatie zijn middelen gereserveerd in de voorjaarsnotabesluitvorming van 2025. Zo wordt in het vo de startdatum van de bekostiging per 1 januari 2026 aangepast, waardoor scholen zelf geen datum meer hoeven op te geven. Daarnaast blijft de bewijslast voor specifieke gevallen in het vo behouden. In het po worden voorbereidingen getroffen voor het invoeren van ambtshalve nieuwkomersbekostiging, waardoor niet langer een aanvraag nodig is. Bekostiging speciaal onderwijs Voor het po en vo zijn er samenwerkingsverbanden voor passend onderwijs. Deze samenwerkingsverbanden ontvangen een vast budget voor zware ondersteuning aan leerlingen. Een deel van dit budget wordt direct uitgekeerd aan de scholen voor (voortgezet) speciaal onderwijs ((v)so). Dit gebeurt op basis van de zwaartecategorie in de toelaatbaarheidsverklaring die het samenwerkingsverband afgeeft. Deze categorie wordt niet door DUO gecontroleerd, waardoor niet met zekerheid kan worden vastgesteld of voor de betaling van de zware ondersteuningsbekostiging aan (v)so-scholen vanuit het budget van samenwerkingsverbanden aan de bekostigingsvoorwaarden is voldaan. In 2025 zijn de mogelijke verbetermaatregelen geïnventariseerd en de consequenties voor wetgeving, uitvoering en gerelateerd beleid verkend. Bezien wordt nog hoe hier invulling aan gegeven kan worden. IT-beheer DUO De ADR constateert in het rapport dat de daling van de afgelopen jaren van het aantal bevindingen uit General IT Controls (GITC) in 2025 niet doorzet, maar licht stijgt. De ADR ziet hierbij ook een aantal positieve ontwikkelingen en kansen, maar vragen aandacht voor het tempo waarin de oplossingen worden doorgevoerd, een effectieve Plan-Do-Check-Act-cyclus (PDCA-cyclus) die wordt ingevoerd en het aanscherpen van enkele processen. Op 1 januari 2025 stonden 31 ADR-bevindingen uit onderzoeken naar GITC open. Dit betrof met name de volledigheid en betrouwbaarheid van controleactiviteiten rondom autorisaties, logging en monitoring en de opzet van de PDCA-cyclus binnen de ICT-organisatie. Ook bleek dat de indeling van applicaties en systemen in twee verschillende systemen niet één-op-één aansloot, waardoor de risicobeoordeling per applicatie minder eenduidig kon worden uitgevoerd. In de loop van 2025 zijn 18 bevindingen aantoonbaar afgesloten. Voor de resterende bevindingen is de opvolging gestart. Zo zijn in 2025 stappen gezet om de hoge-rechtenaccounts uit het financiële systeem te verwijderen of te vergrendelen echter is dit niet in 2025, maar in januari 2026 afgerond.  Ook is gestart met de inrichting van een koppeling tussen het financiële systeem en Splunk, een platform gericht op het versterken van logging en monitoring binnen het financiële systeem. Een goed functionerende PDCA-cyclus is noodzakelijk om blijvend grip te houden op IT-beheersmaatregelen en zo de continuïteit en beveiliging van het IT-landschap van DUO te waarborgen. Om risico’s op kwetsbaarheden in de informatiebeveiliging en verstoringen in cruciale processen te beperken, is in 2025 gestart met het inrichten van een aantoonbare en herhaalbare PDCA-cyclus binnen de ICT-organisatie. Onder regie van de ICT-directie is een pilot gestart die is gericht op patchmanagement, inclusief mandaat, prioriteitstelling en beschikbare capaciteit. De pilot is operationeel en wordt iteratief uitgevoerd. Daarnaast zijn binnen de PDCA-cyclus in 2025 meerdere werkpakketten uitgevoerd die gericht zijn op het verbeteren van de risicobeheersing en interne beheersing binnen DUO ICT. Deze pakketten hebben onder andere betrekking op het inventariseren en actualiseren van beleid en voorschriften, het koppelen met externe normen en het uitvoeren van verschillende analyses. Fraude & corruptierisico’s Het Ministerie van OCW heeft de belangrijkste risico’s op fraude en corruptie en de maatregelen die zijn genomen om deze risico’s te beheersen in kaart gebracht. Deze risico’s zijn geïdentificeerd door middel van een frauderisicoanalyse. In 2025 introduceerde het Ministerie van OCW de frauderisicomatrix, waarmee de interne frauderisico’s binnen de financiële processen en de bijbehorende beheersmaatregelen zijn vastgelegd. Deze matrix biedt een overzicht van de huidige situatie rondom interne fraudebeheersing binnen het ministerie. Op basis van deze matrix is een analyse uitgevoerd van de risico’s. De belangrijkste materiële risico’s op interne fraude zijn te onderkennen bij: - inkoop- en aanbestedingstrajecten; - personele vergoedingen; - doorbreking van interne beheersmaatregelen in financiële en betaalprocessen; - niet volledig verantwoorden van de opbrengsten. Het algemene beeld binnen het Ministerie van OCW is dat er voldoende aandacht wordt besteed aan het voorkomen van fraude. In de diverse financiële processen zijn zowel preventieve als detectieve maatregelen ingebouwd om te voorkomen dat opzettelijk handelingen worden gepleegd door management, werknemers of andere interne betrokkenen om financiële middelen, gegevens of bedrijfsmiddelen te misbruiken voor persoonlijk gewin. Om deze risico’s te beheersen, worden onder andere de volgende beheersmaatregelen toegepast: - preventieve beheersmaatregelen: integriteitsbeleid, functiescheiding, vier-ogen principe, goedkeuringsproces; - detectieve maatregelen: maandelijkse rapportages, periodieke steekproefcontroles. Verder heeft het Ministerie van OCW, in samenwerking met de ADR, met behulp van data-analyse een dashboard ontwikkeld, waarmee detectieve analyses uitgevoerd kunnen worden om afwijkende of frauduleuze betalingen op te sporen. De implementatie van het dashboard is nog niet in werking gesteld. Fraudemeldingen Binnen Dienst Uitvoering Subsidies aan Instellingen (DUS-i), een dienstonderdeel van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), is bij het behandelproces subsidies een melding gedaan inzake een mogelijke integriteitsschending voor een subsidiestroom van het Ministerie van OCW. De onregelmatigheden zijn geconstateerd nog voordat er beschikkingen zijn verstuurd en betalingen verricht. Het Ministerie van OCW is hier op tijd van op de hoogte gesteld en het Ministerie van VWS heeft de nodige beheersmaatregelen ingezet. Ook is er een onderzoek ingesteld. Het Ministerie van OCW had na de initiële melding proactiever zicht kunnen houden op het inzetten van de beheersmaatregelen en de opzet van het onderzoek.  Er zijn mogelijke risico's op materieel beheer. De procesomschrijvingen zullen hierop in 2026 aangepast worden. Misbruik en oneigenlijk gebruik (M&O) Het Ministerie van OCW heeft als uitgangspunt regelgeving tot stand te brengen die zo min mogelijk gevoelig is voor fraude, misbruik of oneigenlijk gebruik. Jaarlijks worden de risico’s op M&O geïnventariseerd. Waar nodig wordt het voorlichtings-, controle-, sanctie- en/of evaluatiebeleid aangepast, daarbij de wenselijkheid en doelmatigheid van deze middelen in ogenschouw nemend. In sommige gevallen zijn de getroffen beheersmaatregelen niet voldoende om M&O geheel uit te sluiten. Dat kan bijvoorbeeld het geval zijn wanneer de kosten van de controles hoger zijn dan de baten of wanneer de wettelijke mogelijkheden begrensd zijn. Er is dan sprake van een restant M&O gevoelige geldstroom, oftewel restant M&O. Dit is de gevoeligheid voor M&O die (bewust) overblijft nadat maatregelen ten aanzien van voorlichting, controle, sanctie en evaluatie zijn getroffen. Regelingen Maatschappelijke Diensttijd (MDT) Bij de MDT-regelingen zijn er meerdere signalen van mogelijk M&O geregistreerd. Deze signalen verschillen in aard en omvang. Alle verdenkingen van misbruik van subsidiegelden worden onderzocht. Een deel van de signalen heeft betrekking op subsidieaanvragen die zijn afgewezen. Bij een deel van de signalen is inmiddels vastgesteld dat geen sprake is van M&O. In twee gevallen is aangifte gedaan bij het Openbaar Ministerie. Sinds regeling MDT2023 zijn bij elk aanvraag tijdvak, met name MDT2025, meerdere beheersmaatregelen doorgevoerd die het risico op M&O beperken, waaronder een stevigere financiële toets bij aanvraag, een uitgebreider format voor de begroting waar tussentijds en achteraf op gecontroleerd kan worden, en de ontwikkeling van een steekproefplan en een nieuw accountantsprotocol. Hiermee wordt het risico op M&O van MDT-subsidiegelden aanzienlijk verkleind, maar niet volledig uitgesloten. Aanvullende beurs Studenten kunnen in aanmerking komen voor een aanvullende beurs die mede afhankelijk is van het ouderlijk inkomen. Vanaf september 2024 bedraagt de maximale aanvullende beurs voor studenten van het hoger onderwijs (ho) € 475,17 per maand. Het maximale bedrag aan aanvullende beurs is vanaf augustus 2024 € 455,22 voor uitwonende middelbaar beroepsonderwijs (mbo) studenten en € 427,82 voor een thuiswonende mbo-student. Het risico op misbruik van de aanvullende beurs is zeer beperkt wanneer de ouders van de student in Nederland wonen. De Belastingdienst beheert de inkomensgegevens vanuit het basisregister inkomen. DUO is bevoegd deze inkomensgegevens van de Belastingdienst te gebruiken en baseert de berekening voor de aanvullende beurs volledig op deze gegevens. Het gaat hier om 93,2% (PM) van alle toegekende aanvullende beurzen. Het M&O gevoelige restant zit bij gevallen waarin inkomensgegevens uit het buitenland nodig zijn. In 2025 is er in totaal circa € 1,1 (PM) miljard aan aanvullende beurs toegekend. Daarvan heeft € 75,1 miljoen (6,8%(PM)) betrekking op studenten met ouders die inkomen verwerven in het buitenland (dit kunnen zowel studenten zijn met een Nederlandse als een niet-Nederlandse nationaliteit). Voor deze groep vraagt DUO de inkomensbewijsstukken zelf bij de ouders of de student op. De ontvangen bewijsstukken worden gecontroleerd door DUO. Dat gebeurt onder andere door te kijken of ze van de juiste instantie uit het desbetreffende land afkomstig zijn en of de relevante informatie aanwezig is. DUO heeft echter beperkte mogelijkheden om de belastingdiensten uit andere landen te bevragen op de juistheid van de gegevens. Uitzondering hierop zijn de andere landen binnen het Koninkrijk (€ 14,1 miljoen), waar DUO de gegevens wel kan verifiëren. De totale omvang van de M&O gevoelige geldstroom komt daarmee uit op € 61 miljoen (5,5%(PM)). Omdat niet aangetoond kan worden hoeveel buitenlandse inkomens DUO onjuist vaststelt, is de exacte omvang van eventueel misbruik en oneigenlijk gebruik niet te kwantificeren. Beurzen voor uitwonenden Op grond van de Wet studiefinanciering 2000 (WSF 2000) en de Wet tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten (WTOS) komt een deel van de studerenden in aanmerking voor een hogere beurs wanneer ze uitwonend zijn. DUO kent op aanvraag een uitwonendenbeurs toe aan een mbo-, hbo- of wo-studerende indien de studerende op een ander adres woont dan diens ouder(s). Deze studerende ontvangt in dat geval een toelage op de basisbeurs. WSF 2000 In 2025 bedraagt de basisbeurs voor een uitwonende mbo-student € 338,68 per maand en voor een thuiswonende mbo-student € 103,78 per maand. De basisbeurs voor een uitwonende ho-student bedraagt € 314 per maand en € 125 voor een thuiswonende ho-student. Het Ministerie van OCW en DUO zijn bezig met het ontwikkelen van een nieuw controleproces voor de uitwonendenbeurs. Het oude risicogerichte selectieproces is sinds juni 2023 stilgelegd vanwege signalen van indirecte discriminatie. Na onderzoek van PwC concludeerde het toenmalige kabinet in maart 2024 dat er inderdaad sprake was van onbewuste indirecte discriminatie in het selectieproces. In 2025 werden er aselecte controles uitgevoerd. Dit betreft zowel huisbezoeken als schriftelijke controles. Het streven is dat DUO vanaf studiejaar 2026/2027 met een nieuw controleproces gaat werken. Omdat het nieuwe controleproces op dit moment nog in ontwikkeling is, kan het restant M&O niet gekwantificeerd worden. De bovenstaande passage betreft alleen studerenden die in Nederland wonen. Studenten met een woonadres in België of Duitsland, ook wel grensbewoners genoemd, zijn uitgesloten van controle indien hun ouders op meer dan 120 km van de studieplaats van de student woonachtig zijn. Op dat moment wordt aangenomen dat de student daadwerkelijk uitwonend is. De meest recente cijfers van het restant M&O zijn gebaseerd op controles uit studiejaar 2019/2020 maar zijn sinds de herinvoering van de basisbeurs in het hbo en wo niet volledig representatief. Voor studenten met een buitenlands woonadres buiten de grensgebieden, wordt meegelift met de controle op de inschrijving aan de buitenlandse onderwijsinstelling. Indien de student daadwerkelijk studeert in het gastland, wordt verondersteld dat deze ook feitelijk in het gastland verblijft en betrouwbaar uitwonend is. Het is niet mogelijk een inschatting te maken van de mogelijke uitzonderingsgevallen in deze groep. Ontwikkelingen in 2025 In november 2024 heeft het kabinet besloten (Kamerstukken II 2024/2025, 24724, nr. 243) om alle financiële maatregelen die zijn genomen richting (oud-)studenten, na controle tussen januari 2012 en juni 2023 op basis van het oude risicogerichte selectieproces, terug te draaien. Sinds september 2025 is DUO begonnen met het uitvoeren van de eerste herzieningen en de daarbij behorende terugbetalingen aan (oud-) studenten. De controles voor de uitwonendenbeurs werden in 2025 op basis van aselecte steekproef uitgevoerd. Dit betreft zowel huisbezoeken als schriftelijke controles. De uitkomsten van de pilot met schriftelijke controles, waar in 2024 mee gestart is, waren positief. De schriftelijke controles zijn in 2025 uitgebreid en structureel onderdeel geworden van het controleproces. Daarnaast zijn er gedragsinterventies toegepast op het gebied van preventie. WTOS De uitwonende basistoelage die op grond van de WTOS (regeling meerderjarige vo-scholieren) aan een uitwonende scholier wordt verstrekt, bedroeg in 2025 € 333,10 per maand en voor thuiswonende scholieren € 142,86 per maand. Bij vaststelling van de tegemoetkoming scholieren (WTOS) wordt het adres van de leerling geverifieerd bij de Basisregistratie Personen (BRP). Daarnaast verklaren de ouders dat de leerling uitwonend is, het adres van de ouders wordt niet standaard gecontroleerd bij de BRP. Dit adres wordt vastgelegd als het inkomensafhankelijke deel van de tegemoetkoming is aangevraagd. Ook vindt er bij verhuizing van de leerling altijd een controle plaats. Het is niet bekend hoeveel WTOS-scholieren onterecht een uitwonende tegemoetkoming ontvangen. Op basis van realisaties uit het verleden wordt geschat dat het restant van de M&O gevoelige geldstroom minder dan €5,0 miljoen is. De exacte omvang van het misbruik en oneigenlijk gebruik is echter niet te kwantificeren. Verlegging peiljaar Een debiteur die een studieschuld heeft uitstaan bij DUO kan onder bepaalde voorwaarden de draagkracht bepalen op basis van het jaarinkomen in een later jaar dan het jaar t-2, waar regulier naar wordt gekeken voor de bepaling van de draagkracht. Dat noemen we de verlegging peiljaar. Er moet dan sprake zijn van een terugval in het inkomen van minimaal 15%. Het peiljaar kan worden verlegd naar het eerste of het tweede jaar na het reguliere peiljaar. Als er sprake is van een inkomensdaling in het lopende jaar, dan kan DUO alleen draagkracht berekenen op grond van een geschat inkomen. Er vindt altijd een controle achteraf plaats bij een aanvraag van verlegging peiljaar. Als de debiteur toch een hoger inkomen blijkt te hebben gehad, wordt hiervoor indien mogelijk gecorrigeerd. Op basis van realisaties uit het verleden wordt het restant M&O geschat op minder dan €5,0 miljoen. De exacte omvang van het misbruik en oneigenlijk gebruik is echter niet te kwantificeren. Migrerend werknemers Studenten met de nationaliteit van een van de lidstaten van de Europese Economische Ruimte (hierna: EER) en Zwitserland, of die daarmee gelijkgesteld zijn, kunnen net als Nederlandse studenten in aanmerking komen voor volledige studiefinanciering, mits zijzelf, hun ouder(s) of hun partner worden aangemerkt als migrerend werknemer. DUO controleert de aanvragen van studenten die als migrerend werknemer willen worden aangemerkt vooraf. De student moet bewijsstukken aanleveren, waaruit blijkt dat de student, diens ouder(s) of hun partner aan een van de volgende drie voorwaarden voldoet: - gemiddeld 32 uur of meer per maand werkt; - gemiddeld meer dan 24 uur per maand werkt voor een duur van minimaal 6 maanden; - of gemiddeld minimaal de helft van de bijstandsnorm verdient. Als het een migrerend zelfstandige betreft, moet worden aangetoond dat de omzet minimaal 50% van de maandelijkse bijstandsnorm bedraagt. Als uit de controles van de DUO vooraf blijkt dat de student niet aan de eisen voldoet, gaat DUO ervanuit dat de student in beginsel geen recht heeft op studiefinanciering, tenzij de student kan aantonen dat er alsnog sprake is van reële en daadwerkelijke arbeid. Indien de student wel aan de voorwaarden voldoet, wordt de studiefinanciering toegekend voor de duur van de arbeidsovereenkomst. Bij een nuluren- of oproepcontract wordt in beginsel voor een periode van zes maanden toegekend, of voor een kortere periode als de arbeidsovereenkomst van kortere duur is, met in beginsel een minimum van drie maanden. Een verlenging van de toekenning van studiefinanciering moet de student zelf aanvragen na overlegging van een passende arbeidsovereenkomst. Daarmee zijn er dus verschillende controles alvorens tot toekenning wordt overgegaan. Het is niet mogelijk om de risico’s op misbruik en oneigenlijk gebruik voor migrerend werknemers te kwantificeren. Op dit moment wordt bezien of de controles rond migrerend werknemers verder kunnen worden verbeterd. Paragraaf 2- Rijksbrede bedrijfsvoeringsonderwerpen Grote lopende ICT-projecten Het Ministerie van OCW en de aan haar gerelateerde zbo's kenden in 2025 zeven ICT-projecten groter dan € 5 miljoen. Het betreft één project bij het kerndepartement namelijk het Programma Doorontwikkeling Leeroverzicht, één bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) namelijk het programma DNA Nl en 5 projecten bij DUO: DUO Dynamics; Enterprise Cloud; Moderniseren Examens; Moderniseren SAP; Doorontwikkelen Applicatielandschap Bekostiging. De laatstgenoemde was een groot deel van 2025 in heroriëntatie. De projecten Enterprise Cloud en DNA Nl zijn in 2025 getoetst via het rijksbreed afgesproken CIO-oordeel door de Chief Information Officer (CIO) van het Ministerie van OCW. Doorontwikkelen Applicatielandschap Bekostiging en Enterprise Cloud zijn in 2025 ook getoetst door het Adviescollege ICT-toetsing. Voor alle projecten geldt dat de centrale en decentrale CIO's, Security Officers en privacyfunctionarissen adviseren over de uitvoerings-, privacy- en veiligheids-risico’s. De risico's worden decentraal in beeld gebracht door het betreffende dienstonderdeel, en centraal door het integrale risicobeeld en eerdergenoemde CIO-oordelen. Beleid en kaders worden concern-breed besproken in de OCW-netwerken van CIO's, Chief Information Security Officers, Chief Data Officers en Chief Privacy Officers. Van alle projecten wordt de stand van zaken openbaar gemaakt via het Rijks ICT-dashboard. Gebruik open standaarden en open source software De Instructie Rijksdienst bij de aanschaf en ontwikkeling van ICT-diensten of ICT-producten schrijft in beginsel voor dat gebruik moet worden gemaakt van open standaarden van de lijst van het Forum Standaardisatie (www.forumstandaardisatie.nl). Valide afwijkingsgronden zijn opgenomen in de Instructie Rijksdienst. Indien er sprake is van een afwijking van de Instructie Rijksdienst, dan wordt dit gemotiveerd aangegeven. Bij het Ministerie van OCW zijn de Chief Information Officers (CIO’s) verantwoordelijk voor het naleven van de instructie Rijkdienst. De CIO’s van de dienstonderdelen werken samen in het CIO Netwerk. Hier worden afspraken gemaakt over de wijze waarop de dienstonderdelen invulling geven aan deze eis. De CIO’s van de dienstonderdelen informeren de departementale CIO over de naleving van de richtlijn. Bij het Ministerie van OCW is in 2025 geen sprake geweest van afwijking van de Instructie Rijksdienst voor gebruik open standaarden. Voor gebruik en beschikbaarstellen van open source software heeft het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties een afwegingskader opgesteld. Dit kader moet echter nog worden afgestemd met de departementen tijdens het CIO Beraad. Daarbij moet ook aandacht worden besteed aan de consequenties van het afwegingskader voor de uitvoering. Het Ministerie van OCW kan pas rapporteren over het gebruik van open source software als er een afgestemd afwegingskader beschikbaar is. De zbo’s rapporteren zelf over gebruik open standaarden en open source software in hun eigen jaarverslag. Betaalgedrag Het streefpercentage voor tijdig betalen is 95% van alle facturen binnen 30 dagen na datum van ontvangst van de factuur. Het Ministerie van OCW voldoet al jarenlang aan de gestelde norm. Over 2025 is het percentage tijdig betalen bij het Ministerie van OCW uitgekomen op 97,9%. Evaluatie van Audit Committee In 2025 is verder ingezet op de voorgestelde ontwikkelpunten vanuit de evaluatie van 2023. Zo zijn er twee extra externe leden benoemd en worden er in ieder audit committee (beleids-)inhoudelijke onderwerpen geagendeerd. De evaluatie van deze nieuwe werkwijze loopt nog door in 2026. Departementale checks and balances subsidieregelingen In 2025 hebben zich geen tussentijdse wijzigingen voorgedaan in de departementale check and balance voor subsidieregelingen. Normenkader financieel beheer Het normenkader financieelbeheer maakt vast onderdeel uit van het toezichtkader zelfstandige bestuursorganen (zbo's) en rechtspersonen met een wettelijke taak (rwt's). Binnen het Ministerie van OCW is dit kader ook verankerd in een handreiking die handvatten biedt bij het reguliere toezicht op individuele zbo’s en het inrichten van het sturingsmodel (eigenaar, opdrachtgever en opdrachtnemer). Er zijn geen afwijkingen geconstateerd t.a.v. zbo’s en rwt’s. Paragraaf 3 - Belangrijke ontwikkelingen en verbeteringen in de bedrijfsvoering Datalekken bij het Ministerie van OCW Er zijn 419 potentiële datalekken gemeld bij de interne datalekmeldpunten. Hiervan kwalificeerden 118 uiteindelijk niet als datalek. Dit brengt het totaal aantal daadwerkelijke datalekken op 301. Er zijn 38 datalekken gemeld aan betrokkenen en 36 aan de Autoriteit Persoonsgegevens (AP). De datalekken zijn uitgesplitst naar organisatieonderdelen. Totaal gemelde incidenten Waarvan geen datalek Waarvan wel een datalek Gemeld bij de AP Gemeld bij betrokkenen Totaal 419 118 301 36 38 Bestuursdepartement 33 10 23 4 2 DUO 356 92 264 31 35 Inspectie vh Onderwijs 19 11 8 0 0 Nationaal Archief 10 5 5 0 1 Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed 1 0 1 1 0 DUO heeft in 2025 356 meldingen van de potentiële datalekken ontvangen (286 in 2024), waarvan in 264 gevallen (211 in 2024) daadwerkelijk sprake was van een datalek. Hiervan is in 31 (26 in 2024) gevallen een melding bij de AP gedaan. Tot slot zijn 35 datalekken (28 in 2024) gemeld aan de betrokkenen, wiens persoonsgegevens gelekt zijn. Het verschil tussen het aantal gemelde potentiële datalekken en het aantal meldingen bij de AP is te verklaren. Bij de meeste datalekken is de inschatting dat het risico op ernstige mogelijke gevolgen voor betrokkenen verwaarloosbaar klein is en deze worden daarom niet bij de AP of bij een betrokkene gemeld. Op inhoud is er geen significante verschuiving in de soorten of oorzaken van datalekken binnen DUO geconstateerd. Qua aantallen datalekken is er sprake van een stijging, die mogelijk te maken heeft met de extra inzet op bewustwording door bijvoorbeeld e-learning modules. De aard van de datalekken wordt continu gemonitord om te bepalen of eventuele aanpassingen in processen noodzakelijk zijn. Externe inhuur Het Ministerie van OCW stuurt actief aan op de afbouw van de uitgave aan externe inhuur, conform de rijksbrede «Roemernorm». Deze norm stelt dat de uitgaven aan externe inhuur maximaal 10% van de totale personeelsuitgaven mogen bedragen. In 2025 was het percentage externe inhuur voor OCW 16,4%, een daling ten opzichte van 2024 (18,2%). Alle onderdelen binnen OCW hebben in 2025 een aanpak uitgewerkt om de uitgaven verder te verlagen. Deze aanpak bevat concrete maatregelen en een tijdslijn waarin de daling van de uitgaven gerealiseerd zal worden. Daarnaast is, in lijn met de Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties (DBA), de inzet van zelfstandigen zonder personeel aangescherpt om risico’s op schijnzelfstandigheid te voorkomen. Dit betekent dat geen nieuwe risicovolle zzp-inhuur wordt aangegaan en dat bestaande situaties waar nodig worden afgebouwd door verambtelijking, beëindiging of in zeer specifieke situaties tijdelijke voortzetting in het belang van de bedrijfscontinuïteit. Taakstelling Het Ministerie van OCW moet in de periode van 2025 tot en met 2029 22% bezuinigen op de apparaatskosten. Om aan deze taakstelling te voldoen, is een combinatie van maatregelen noodzakelijk.   Een deel van de bezuinigingen is OCW-breed vertaald naar een jaarlijkse efficiencykorting van 0,5% op het apparaatskostenbudget, oplopend tot 2,5% in 2029. Het Centraal Planbureau (CPB) geeft aan dat een korting van deze omvang binnen de overheid haalbaar zou moeten zijn. Deze korting geldt ook voor onze uitvoeringsorganisaties, inspecties en zelfstandige bestuursorganen. Daarnaast geldt voor het Bestuursdepartement van OCW (BD) een financiële taakstelling op de apparaatskosten (APK) vanaf 2026, oplopend tot 17,5% van het totale budget vanaf 2029 en verder. Ook wordt er bespaard op de centrale budgetten van het bestuursdepartement. In 2025 zijn voor de inhoudelijke en personele invulling van deze taakstellingen plannen opgesteld. De uitvoering van deze plannen start in 2026 en wordt gemonitord via de reguliere Planning- & controlcyclus. Bij de inhoudelijke keuzes staat centraal hoe we op het terrein van het Ministerie OCW en in bredere maatschappelijke opgaven de meest positieve impact hebben voor mensen in Nederland. Er wordt daarom ingezet op duidelijke keuzes over wat als OCW niet meer, minder of anders zal gaan worden. Ook blijft de continuïteit van het werk centraal staan, net als de personeelszorg voor OCW’ers. In het bijzonder wordt de werkdruk scherp in de gaten gehouden. Dit laat onverlet dat de keuzes moeilijk zijn en op onderdelen ook ten koste gaan van kerntaken. C. JAARREKENING 8. Departementale verantwoordingsstaat (1) Vastgestelde begroting (2) Realisatie (3) = (2) - (1) Verschil realisatie en vastgestelde begroting Art Omschrijving Verplichtingen Uitgaven Ontvangsten Verplichtingen Uitgaven Ontvangsten Verplichtingen Uitgaven Ontvangsten TOTAAL 56.225.003 57.761.491 2.274.012 61.874.250 59.531.877 3.368.378 5.649.247 1.770.386 1.094.366 Beleidsartikelen 55.827.226 57.363.714 2.273.473 61.433.495 59.091.094 3.365.199 5.606.269 1.727.380 1.091.726 1 Primair onderwijs 15.855.046 16.288.940 9.208 17.884.016 16.900.289 65.017 2.028.970 611.349 55.809 3 Voortgezet onderwijs 11.721.694 11.887.455 7.391 13.340.899 12.330.470 13.857 1.619.205 443.015 6.466 4 Beroepsonderwijs en volwassenen educatie 6.010.959 5.958.890 4.700 6.400.304 6.135.396 6.172 389.345 176.506 1.472 6 Hoger beroepsonderwijs 4.238.793 4.481.920 17 4.767.500 4.649.407 2.109 528.707 167.487 2.092 7 Wetenschappelijk onderwijs 7.101.181 7.134.717 16 7.678.996 7.405.661 0 577.815 270.944 ‒ 16 8 Internationaal beleid 27.310 27.311 99 23.413 24.804 235 ‒ 3.897 ‒ 2.507 136 9 Arbeidsmarkt- en personeelsbeleid 400.235 410.735 7.000 364.132 369.077 12.548 ‒ 36.103 ‒ 41.658 5.548 11 Studiefinanciering 6.663.060 6.663.060 1.804.068 6.574.504 6.574.575 2.817.492 ‒ 88.556 ‒ 88.485 1.013.424 12 Tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten 71.158 71.158 1.985 73.334 73.334 1.993 2.176 2.176 8 13 Lesgelden 18.680 18.680 265.994 19.073 19.073 242.388 393 393 ‒ 23.606 14 Cultuur 764.919 1.412.232 494 1.094.266 1.457.241 29.100 329.347 45.009 28.606 15 Media 1.276.334 1.272.025 172.400 1.332.524 1.297.647 164.641 56.190 25.622 ‒ 7.759 16 Onderzoek en wetenschaps beleid 1.670.245 1.714.814 101 1.871.254 1.831.600 9.603 201.009 116.786 9.502 25 Emancipatie 7.612 21.777 0 9.280 22.520 44 1.668 743 44 Niet-beleidsartikelen 397.777 397.777 539 440.755 440.783 3.179 42.978 43.006 2.640 91 Nog onverdeeld ‒ 22.302 ‒ 22.302 0 0 0 0 22.302 22.302 0 95 Apparaat Kerndepartement 420.079 420.079 539 440.755 440.783 3.179 20.676 20.704 2.640 9. Samenvattende verantwoordingsstaat agentschappen (1) Vastgestelde begroting (2) Realisatie (3) Verschil realisatie en vastgestelde begroting (4) Realisatie 2024 Baten-lastenagentschap DUO Totale baten 508.617 599.901 91.284 535.899 Totale lasten 508.617 581.636 73.019 533.162 Saldo van baten en lasten 0 18.265 18.265 2.737 Totale kapitaaluitgaven 139.654 128.707 ‒ 10.947 107.692 Totale kapitaalontvangsten 94.300 75.130 ‒ 19.170 85.900 Baten-lastenagentschap NA Totale baten 64.400 83.313 18.913 73.230 Totale lasten 64.400 80.038 15.638 75.505 Saldo van baten en lasten 0 3.275 3.275 ‒ 2.275 Totale kapitaaluitgaven 2.300 2.996 696 4.363 Totale kapitaalontvangsten 1.200 0 ‒ 1.200 0 10. Jaarverantwoording agentschappen per 31 december 2025 10.1 Dienst Uitvoering Onderwijs Inleiding De Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) is de uitvoeringsorganisatie van de Rijksoverheid voor het onderwijs. DUO levert producten en diensten op het terrein van bekostiging van instellingen, financiering van studenten en examens, informatievoorziening, alsmede diensten gericht op de verbetering van de verbinding tussen beleid en uitvoering, waarbij de burger en instellingen centraal worden gesteld. Daarnaast verricht DUO werkzaamheden voor overige departementen en derden. Onderdeel van DUO is de Shared Service Organisatie Noord (SSO-Noord), waarbinnen het Inkoop Uitvoeringscentrum en het Overheidsdatacenter zijn ondergebracht, die dienstverlening verricht voor het concern OCW, haar dienstonderdelen en andere overheidsorganen. Vastgestelde begroting (1) Realisatie (2) Verschil (3) = (2) - (1) Realisatie 2024 Baten - Omzet 507.617 598.265 90.648 534.252 waarvan omzet moederdepartement 401.392 470.538 69.146 426.600 waarvan omzet overige departementen 99.538 116.549 17.011 99.305 waarvan omzet derden 6.687 11.178 4.491 8.347 Rentebaten 1000 1.488 488 1.647 Vrijval voorzieningen 0 148 148 0 Bijzondere baten 0 0 0 0 Totaal baten 508.617 599.901 91.284 535.899 Lasten Apparaatskosten 428.184 485.154 56.970 458.032 - Personele kosten 330.768 367.060 36.292 349.481 waarvan eigen personeel 249.490 278.542 29.052 256.095 waarvan inhuur externen 69.454 76.328 6.874 80.149 waarvan overige personele kosten 11.824 12.190 366 13.237 - Materiële kosten 97.416 118.094 20.678 108.551 waarvan apparaat ICT 38.686 56.776 18.090 49.578 waarvan bijdrage aan SSO's 28.412 29.796 1.384 28.562 waarvan overige materiële kosten 30.318 31.522 1.204 30.411 Kosten uitbesteed werk en andere externe kosten 30.316 36.278 5.962 31.878 Rentelasten 2.563 2.829 266 1.344 Afschrijvingskosten 45.354 54.805 9.451 39.548 - Materieel 13.000 19.128 6.128 14.406 waarvan apparaat ICT 12.500 18.741 6.241 13.995 waarvan overige materiële afschrijvingskosten 500 387 ‒ 113 411 - Immaterieel 32.354 35.677 3.323 25.142 Overige lasten 2.100 2.512 412 2.307 waarvan dotaties voorzieningen 2.100 2.512 412 2.307 waarvan bijzondere lasten 0 0 0 0 Totaal lasten 508.517 581.578 73.061 533.109 Saldo van baten en lasten gewone bedrijfsuitoefening 100 18.323 18.223 2.790 Agentschapsdeel Vpb-lasten 100 58 ‒ 42 53 Saldo van baten en lasten ‒ 18.265 18.265 2.737 Voorgestelde resultaatbestemming Vastgestelde begroting Realisatie Verschil Realisatie 2024 Toevoeging/ onttrekking: - Pok/ Wau 0 0 0 0 - Exploitatiereserve 0 18.265 ‒ 18.265 2.737 Saldo van baten en lasten 0 18.265 ‒ 18.265 2.737 Toelichting DUO heeft een positief resultaat van € 18,3 miljoen gerealiseerd. Het positieve resultaat wordt toegevoegd aan het eigen vermogen en wordt als volgt verklaard:

– in 2025 heeft DUO ingezet op verambtelijking van extern personeel. Als gevolg hiervan is de externe inhuur lager, zoals eveneens zichtbaar is in de doelmatigheidstabel, wat resulteert in een forse kostenbesparing. Dit resulteert in een positieve bijdrage aan het DUO resultaat van circa € 8,5 miljoen;

– DUO voert al jarenlang specifieke werkzaamheden uit om de continuïteit van haar dienstverlening te waarborgen. Bij de Voorjaarsnota besluitvorming 2025 zijn hiervoor financiële middelen beschikbaar gesteld. Dit resulteert in een incidentele positieve bijdrage aan het DUO resultaat van circa € 6,1 miljoen;

– DUO heeft in 2025 fors meer werkzaamheden uitgevoerd dan initieel voorzien. De additionele werkzaamheden resulteren in een hogere dekkingsbijdrage dan verondersteld in de begroting. Dit resulteert in een positieve bijdrage aan het DUO resultaat van circa € 3,7 miljoen.

In onderstaande beschrijving worden de omzet- en kostenontwikkelingen nader toegelicht en wordt een vergelijking gemaakt tussen de Rijksbegroting en de realisatie 2025. Baten Omzet moederdepartement Omzet moederdepartement (bedragen x € 1.000) 470.538 waarvan direct gerelateerd aan geleverde producten/diensten waarvan productgroep/dienstengroep Bekostiging 58.201 waarvan productgroep/dienstengroep Studiefinanciering 163.395 waarvan productgroep/dienstengroep Examendiensten 68.374 waarvan productgroep/dienstengroep Basisregister 49.761 waarvan productgroep/dienstengroep Informatiediensten 12.900 waarvan productgroep/dienstengroep Overige taken 10.897 waarvan productgroep/dienstengroep Opdrachten 34.333 waarvan productgroep/dienstengroep Vervangingen LCM 65.769 waarvan productgroep/dienstengroep Shared Service Organisatie Noord 6.908 De totale omzet moederdepartement bedraagt € 470,5 miljoen en is hierboven onderscheiden naar product of dienst. De omzet moederdepartement is € 69,1 miljoen hoger dan de Rijksbegroting. De stijging is het gevolg van dienstverlening vanuit SSO-Noord voor € 6,9 miljoen verricht voor het moederdepartement en onder haar vallende diensten welke geen onderdeel is van de omzet in de Rijksbegroting. Daarnaast wordt de stijging verklaard door de looncompensatie 2025 van € 12,2 miljoen en bijstellingen in de (basis)dienstverlening welke per saldo € 50,0 miljoen bedragen. Dit betreffen middelen uit het coalitieakkoord Rutte IV (€ 6,2 miljoen), additionele middelen voor compliance (€ 10,9 miljoen), herijking van de middelen beschikbaar voor Life Cycle Management (€ 6,1 miljoen), overheveling van projectfinanciering naar de basisbetaling (€ 11,0 miljoen) en additionele middelen vanuit de (Voorjaarsnota) besluitvorming (€ 15,8 miljoen). De genoemde extra omzet van € 69,1 miljoen wordt voor € 53,1 miljoen gedekt vanuit middelen die het Ministerie van OCW en de onder haar vallende diensten in hun eigen apparaatsbegroting hebben opgevoerd of worden gedekt vanuit de Voorjaarsnota. De overige € 16,0 miljoen worden gedekt vanuit middelen die reeds beschikbaar waren op de begroting van het Ministerie van OCW. Omzet overige departementen Onder de omzet overige departementen (€ 116,6 miljoen) vallen onder meer de werkzaamheden in het kader van de inburgeringstaak (€ 40,7 miljoen) en de print- en couverteerwerkzaamheden die DUO uitvoert voor het Centraal Justitieel Incasso Bureau (€ 2,5 miljoen), beide ten behoeve van het Ministerie van JenV. Verder vallen hieronder het voeren van het Landelijk Register Kinderopvang (€ 8,9 miljoen) en een aantal overige projecten (€ 0,2 miljoen) voor het Ministerie van SZW. Ten slotte betreffen het de examens in het kader van de Wet Financieel Toezicht (€ 2,5 miljoen) ten behoeve van het Ministerie van Financiën en de detacheringen vanuit DUO aan de verschillende departementen (€ 1,1 miljoen). Daarnaast genereert DUO omzet vanuit de activiteiten op het gebied van inkoopdiensten en datacenter gerelateerde activiteiten van de SSO-Noord voor diverse ministeries (€ 61,1 miljoen). De afnemers zijn de Ministeries van BZK (€ 26,9 miljoen), JenV (€ 19,2 miljoen), EZ (€ 7,6 miljoen), VWS (€ 3,0 miljoen), IenW (€ 2,4 miljoen) en Financiën (€ 2,0 miljoen). De omzet overige departementen stijgt met € 17,0 miljoen ten opzichte van de Rijksbegroting. De stijging is vooral het gevolg van additionele dienstverlening van het Overheidsdatacenter van de SSO-Noord welke met € 20,0 miljoen is gestegen. Daarnaast is er sprake van een daling van de dienstverlening aan het Ministerie van SZW van € 3,0 miljoen. Omzet derden De omzet derden (€ 11,2 miljoen) betreft onder andere de ontvangen examengelden van de kandidaten examens Nederlands als tweede taal en staatsexamen voortgezet onderwijs (€ 6,7 miljoen), vergoeding voor tweede aanmaningskosten (€1,6 miljoen) en overige werkzaamheden voor derden binnen het domein onderwijs voortkomend uit OCW-beleidsmaatregelen en bedrijfsvoering DUO (€ 0,9 miljoen). Daarnaast betreft het de dienstverlening op het gebied van inkoop- en housingactiviteiten door de SSO-Noord (€ 2,0 miljoen). De stijging ten opzichte van de Rijksbegroting bedraagt € 4,5 miljoen en heeft primair betrekking op de ontvangen examengelden (€ 3,2 miljoen) en de overige dienstverlening (€ 1,3 miljoen). Rentebaten De rentebaten van € 1,5 miljoen betreffen de ontvangen rente over het uitstaande rekening courant tegoed bij het Ministerie van Financiën. Vrijval voorziening De vrijval van de voorzieningen in 2025 is € 0,1 miljoen. Bijzondere baten De bijzondere baten in 2025 zijn nihil. Taakstelling In de budgettaire bijlage van het hoofdlijnenakkoord is opgenomen dat er bezuinigd moet worden op het apparaat van de Rijksoverheid. Voor DUO betreft dit een oplopende reeks naar € 10,8 miljoen in 2030 waarvan € 2,2 miljoen ingevuld is in 2025. Daarnaast geldt dat een structurele additionele taakstelling is opgelegd van € 3,8 miljoen via het inhouden van de loon- en prijsbijstelling voor externe inhuur. Het totaal aan ingevulde taakstellingen voor 2025 bedraagt derhalve € 6,0 miljoen. Nieuwe Regeling Agentschappen Per 1 januari 2025 is de nieuwe Regeling Agentschappen ingegaan. De nieuwe regeling geeft de mogelijkheid voor bekostiging op basis van output en/of input. Voor de uitvoering van het jaar 2025 wordt daarom naast het exploitatieoverzicht, in onderstaande tabel, inzicht gegeven in de nieuwe categorisering van de totale baten zoals opgenomen in de begroting 2026. Vastgestelde begroting (1) Realisatie (2) Verschil (3) = (2) - (1) waarvan omzet moederdepartement waarvan omzet overige departementen waarvan omzet derden Realisatie Baten - Baten als tegenprestatie voor de levering van producten en/of diensten 48.816 78.493 29.677 7.118 61.816 9.559 78.493 Examendiensten 3.410 6.654 3.244 0 0 6.654 6.654 ICT-Diensten 42.050 65.875 23.825 3.691 60.219 1.965 65.875 Inkoopdiensten 971 4.164 3.193 3.217 947 0 4.164 Overige dienstverlening 2.385 1.800 ‒ 585 210 650 940 1.800 - Baten als tegenprestatie voor levering van input 458.801 519.772 60.971 463.420 54.733 1.619 519.772 Hoofdproduct Bekostiging 72.251 80.892 8.642 80.892 0 0 80.892 Hoofdproduct Studiefinanciering 184.640 199.100 14.460 197.481 0 1.619 199.100 Hoofdproduct Examendiensten 64.223 78.419 14.197 78.419 0 0 78.419 Hoofdproduct Onderwijsregisters 64.223 72.040 7.818 72.040 0 0 72.040 Hoofdproduct Informatiediensten 16.056 17.485 1.429 17.485 0 0 17.485 ICT-Diensten 0 17.102 17.102 17.102 0 0 17.102 Inburgering 40.574 40.699 125 0 40.699 0 40.699 Diverse registers 4.705 5.033 328 0 5.033 0 5.033 Overige Dienstverlening 12.130 9.001 ‒ 3.129 0 9.001 0 9.001 Rentebaten 1.000 1.488 488 1.488 0 0 1.488 Vrijval voorzieningen 0 148 148 148 0 0 148 Bijzondere baten 0 0 0 0 0 0 0 Totaal baten 508.617 599.901 91.284 472.174 116.549 11.178 599.901 Baten als tegenprestatie voor de levering van producten en/of diensten De totale verwachte baten als tegenprestatie voor de levering van diensten bedragen € 78,5 miljoen. Het gaat hier om dienstverlening op het gebied van Examens, ICT- en Inkoopdiensten aangeboden door SSO-Noord en overige dienstverlening waaronder vergoedingen voor detacheringen. Baten als tegenprestatie voor de levering van input De totale verwachte baten als tegenprestatie voor het leveren input bedragen € 519,8 miljoen. Deze baten vloeien voort uit het uitvoeren van de vijf hoofdproducten en de werkplekdienstverlening in opdracht van het Ministerie van OCW. Tevens zijn hier de baten opgenomen in verband met het uitvoeren van de inburgeringstaken in opdracht van het Ministerie van JenV. Voorts zijn de baten opgenomen in verband met het voeren van diverse registers en overige dienstverlening, met name het Landelijk Register Kinderopvang.  Stelselwijziging Het Ministerie van Financiën heeft zowel de begrotingstabel als de balanstabel, zoals opgenomen in de Rijksbegrotingsvoorschriften voor de verantwoording over boekjaar 2025, gewijzigd. Deze wijziging classificeert als stelselwijziging. De wijziging heeft bij DUO enkel impact op de vergelijkende cijfers 2024 en niet op de resultaatsbepaling. In de vergelijkende cijfers wordt daarom een aantal jaarrekeningposten gedetailleerder weergegeven. De tabel hieronder geeft de impact op de toelichting weer. Herkomst Was Bedrag 2024 Wordt Bedrag 2024 Staat van baten en lasten Materiële kosten - waarvan overige materiële kosten 62.289 Materiële kosten - waarvan overige materiële kosten 30.411 Staat van baten en lasten Kosten uitbesteed werk en andere externe kosten 31.878 Balans Materiële vaste activa - waarvan installaties en inventarissen 36.911 Materiële vaste activa - waarvan andere vaste bedrijfsmiddelen 36.911 Balans Voorraden en onderhanden projecten 1.088 Voorraden - waarvan grond- en hulpstoffen 1.088 Balans Overige vorderingen en overlopende activa 42.110 Vorderingen - waarvan overige vorderingen 4.074 Balans Vorderingen - waarvan overlopende activa 38.036 Balans Overige schulden en overlopende passiva 144.876 Overige schulden 43.492 Balans Overlopende passiva 101.384 Lasten Apparaatskosten De totale apparaatskosten bedragen € 485,2 miljoen en zijn € 57,0 miljoen hoger dan opgenomen in de Rijksbegroting. De personele kosten zijn € 36,3 miljoen hoger dan begroot. De toename is het gevolg van de additionele werkzaamheden in de reguliere basisdienstverlening, het coalitieakkoord, compliance en de loonontwikkeling in 2025. Een deel van de personele inzet 2025 is geactiveerd en verantwoord onder immateriële vaste activa. Het gaat hier om gerealiseerde kosten ten behoeve van de ontwikkeling van software, systemen en applicaties. Deze zullen in de toekomst als afschrijvingskosten verantwoord worden. De materiële kosten zijn € 20,7 miljoen hoger dan begroot als gevolg van de eerder genoemde additionele werkzaamheden. Kosten uitbesteed werk en andere externe kosten De kosten voor uitbesteed werk en andere externe kosten bedragen € 36,3 miljoen en zijn € 6,0 miljoen hoger dan begroot. Onder deze post worden primair de kosten ICT-ondersteuning ten behoeve van de primaire dienstverlening verantwoord. Rentelasten De rentelasten van € 2,8 miljoen hebben betrekking op de leningen afgesloten ter financiering van investeringen in materiële en immateriële vaste activa. Het betreffen met name door DUO zelf ontwikkelde software, systemen en applicaties ten behoeve van de primaire dienstverlening. De rentelasten zijn € 0,3 miljoen hoger dan begroot. Afschrijvingskosten De afschrijvingskosten hebben betrekking op de materiële en immateriële vaste activa en bedragen € 54,8 miljoen en zijn € 9,5 miljoen hoger dan initieel begroot. Dotaties voorzieningen De dotatie aan de voorzieningen bedraagt € 2,5 miljoen en is € 0,4 miljoen hoger dan initieel begroot. De voorzieningen hebben betrekking op verplichtingen die voortvloeien uit regelingen vallend onder Sociaal Beleid Rijk, specifieke maatwerkafspraken binnen DUO en de cao. Bijzondere lasten De bijzondere lasten zijn nihil. 2025 2024 Activa Vaste activa 245.766 218.826 Immateriële vaste activa 207.234 181.915 Materiële vaste activa 38.532 36.911 waarvan grond en gebouwen 0 0 waarvan machines en installaties 0 0 waarvan andere vaste bedrijfsmiddelen 38.532 36.911 waarvan vaste bedrijfsmiddelen in uitvoering en vooruitbetaald op materiële vaste activa 0 0 waarvan niet aan de bedrijfsuitvoering dienstbaar 0 0 Vlottende activa 149.331 118.090 Voorraden 935 1.088 waarvan grond- en hulpstoffen 935 1.088 waarvan onderhanden werk 0 0 waarvan gereed product en handelsgoederen 0 0 waarvan vooruitbetaald op voorraaden 0 0 Vorderingen 56.488 52.217 waarvan debiteuren 9.731 10.107 waarvan overige vorderingen 5.321 4.074 waarvan overlopende activa 41.436 38.036 Liquide middelen 91.908 64.785 Totaal activa 395.097 336.916 Passiva Eigen Vermogen 25.086 6.821 Bestemmingsfonds(en) 0 0 Pok/ Wau reserve 0 0 Exploitatiereserve 6.821 4.084 Onverdeeld resultaat 18.265 2.737 Voorzieningen 7.095 6.475 Langlopende schulden 159.875 136.012 Leningen bij het Ministerie van Financiën 159.875 136.012 Kortlopende schulden 203.041 187.608 Crediteuren 2.761 2.612 Belastingen en premies sociale lasten 150 408 Kortlopend deel leningen bij het Ministerie van Financiën 51.268 39.712 Overige schulden 53.616 43.492 Overlopende passiva 95.246 101.384 Totaal passiva 395.097 336.916 Toelichting Activa Immateriële vaste activa Onder de immateriële vaste activa zijn aangekochte software licenties, activa in ontwikkeling en zelfontwikkelde software opgenomen. De boekwaarde is toegenomen met € 25,3 miljoen ten opzichte van 2024.  Er is sprake van  investeringen in het systeemlandschap, software en licenties voor een netto bedrag van € 68,8 miljoen. Ook is op de immateriële vaste activa € 35,8 miljoen afgeschreven en een totaalbedrag van € 7,7 miljoen afgewaardeerd welke hieronder nader wordt toegelicht. De voor activering in aanmerking komende werkzaamheden zijn als activa in ontwikkeling opgenomen. Het betreft een groot aantal projecten met een totale waarde van € 29,7 miljoen bestaande uit materiële en personele kosten. De waardering van de materiële kosten heeft plaatsgevonden tegen werkelijke kosten. De inzet van externe medewerkers is verantwoord tegen de werkelijke kosten en de inzet van interne medewerkers is verantwoord tegen de kosten zoals opgenomen in de handleiding overheidstarieven. Voor de afschrijvingstermijn van de vervangingen wordt uitgegaan van een gedifferentieerde levensduur tussen de drie en tien jaar. De afschrijvingstermijnen zijn conform de economische levensduur van de zelf ontwikkelde software. Gedurende 2025 heeft een afwaardering van de activa in ontwikkeling plaatsgevonden van € 7,1 miljoen. Dit is het gevolg van een andere technologiekeuze naar aanleiding van het advies van de AC ICT. De afwaardering vindt plaats ten laste van de beschikbare Life Cycle Management middelen en is daarmee resultaatsneutraal. Ten slotte is voor een bedrag van € 0,6 miljoen aan software en licenties afgewaardeerd. Materiële vaste activa Onder de materiële vaste activa is hardware en inventaris opgenomen. De boekwaarde van de materiële vaste activa is met € 1,7 miljoen toegenomen ten opzichte van 2024. Het investeringsniveau was in 2025 hoger dan de afschrijvingslast als gevolg van investeringen in het ICT domein. De afschrijvingstermijn van de materiële vaste activa bedraagt drie tot tien jaar conform de economische levensduur. Voorraden Dit betreffen de voorraden papier en kantoorartikelen. Debiteuren De debiteurenstand bedraagt ultimo 2025 € 9,7 miljoen en ligt daarmee in lijn met 2024. Onder de debiteuren is voor € 8,7 miljoen aan vorderingen op andere Ministeries opgenomen te weten: het Ministerie van BZK € 4,3 miljoen, het Ministerie van JenV € 3,1 miljoen, het Ministerie van EZ € 1,1 miljoen, het Ministerie van Financiën € 0,1 miljoen en het Ministerie van IenW € 0,1 miljoen. Overige vorderingen De post overige vorderingen bedraagt ultimo 2025 € 5,3 miljoen en is € 1,2 miljoen toegenomen ten opzichte van 2024. Onder de post overige vorderingen is voor € 0,3 miljoen aan vorderingen op andere ministeries opgenomen te weten: het Ministerie van JenV € 0,2 miljoen en het Ministerie van SZW € 0,1 miljoen. Overlopende activa De post overlopende activa bedraagt ultimo 2025 € 41,4 miljoen en is € 3,4 miljoen toegenomen ten opzichte van 2024. Onder deze post zijn bedragen opgenomen ten behoeve van softwarelicenties en onderhoudscontracten die in 2025 en eerdere jaren vooruit zijn betaald. De stijging is het gevolg van een aantal grote vooruitbetalingen in 2025. Liquide middelen De post liquide middelen bedraagt € 91,9 miljoen en is met € 27,1 miljoen gestegen ten opzichte van 2024. Dit als gevolg van de positieve operationele kasstroom van € 80,7 miljoen, de gepleegde investeringen van € 89,0 miljoen waar een lening van € 75,1 miljoen tegenover staat. Daarnaast is er € 39,7 miljoen afgelost op de leningen. Passiva Eigen vermogen Het eigen vermogen DUO bedraagt na verwerking van het exploitatieresultaat 2025 € 25,1 miljoen. Het eigen vermogen bedraagt 4,7% van de gemiddelde omzet in de laatste drie jaar. Dit is onder het plafond van 5% van de gemiddelde omzet in de afgelopen drie jaar (€ 27,0 miljoen). Voorzieningen De voorzieningen bestaan uit verplichtingen voor toekomstige jubileumuitkeringen, maatwerkafspraken binnen DUO en afspraken in het kader van Sociaal Beleid Rijk. De jubileumvoorziening (€ 5,2 miljoen) is op individueel niveau gevormd ten behoeve van toekomstige jubileumuitkeringen. Bij de bepaling van de voorziening is rekening gehouden met het uitkeringspercentage van het salaris, verwachte salarisstijgingen, opgebouwde jaren, blijfkans en sterftekans. De voorziening is contant gemaakt tegen een disconteringsvoet van 2,97%. Onder de overige voorzieningen (€ 1,5 miljoen) en de wachtgeldvoorziening (€ 0,4 miljoen) zijn de verplichtingen voortvloeiend uit maatwerkafspraken binnen DUO en afspraken in het kader van Sociaal Beleid Rijk opgenomen. Beide voorzieningen zijn op individueel niveau gevormd. Voorzieningen 31-12-2024 Onttrekkingen Dotaties Vrijval 31-12-2025 Jubilea 5.188 ‒ 540 729 ‒ 125 5.252 Overige 1.008 ‒ 753 1.234 ‒ 23 1.466 Wachtgeld 279 ‒ 451 549 0 377 Totaal voorzieningen 6.475 ‒ 1.744 2.512 ‒ 148 7.095 Leningen bij het Ministerie van Financiën DUO heeft in 2025 gebruik gemaakt van de leenfaciliteit bij het Ministerie van Financiën. Het betreffen primair leningen ten behoeve van de financiering van vervangingen in het systeemlandschap. Van deze leningen is € 51,3 miljoen opgenomen onder het kortlopende deel leningen bij het Ministerie van Financiën, zijnde de aflossingsverplichting 2025. Een bedrag van € 135,5 miljoen dient binnen vijf jaar afgelost te worden en het restantbedrag van € 24,3 miljoen heeft een looptijd langer dan vijf jaar. Lening Hoofdsom Looptijd (in hele jaren) Rente % Begindatum Einddatum Aantal aflostermijnen Openstaande leensom 31-12-2025 L709712 22.900 4 2,30% 30-12-2025 30-12-2029 16 22.900 L177428 28.300 8 2,59% 30-12-2025 30-12-2033 32 28.300 L354856 550 8 2,59% 30-12-2025 30-12-2033 32 550 L797521 4.900 5 2,38% 30-12-2025 30-12-2030 20 4.900 L398760 4.900 4 2,30% 30-12-2025 30-12-2029 16 4.900 L723668 1.900 7 2,53% 30-12-2025 30-12-2032 28 1.900 L088714 550 5 2,38% 30-12-2025 30-12-2030 20 550 L044357 7.500 5 2,38% 30-12-2025 30-12-2030 20 7.500 L370848 130 10 2,72% 30-12-2025 30-12-2035 40 130 L546466 3.500 4 2,30% 30-12-2025 30-12-2029 16 3.500 L015203 23.400 4 2,17% 24-12-2024 24-12-2028 16 17.550 L263094 11.100 4 2,17% 24-12-2024 24-12-2028 16 8.325 L655835 4.000 6 2,23% 24-12-2024 24-12-2030 24 3.333 L526188 5.000 4 2,17% 24-12-2024 24-12-2028 16 3.750 L327917 39.377 8 2,29% 24-12-2024 24-12-2032 32 34.455 L327917 623 8 2,29% 24-12-2024 24-12-2032 32 545 L163958 2.400 8 2,29% 24-12-2024 24-12-2032 32 2.100 L179333 18.180 4 2,45% 20-12-2023 20-12-2027 16 9.090 L306977 1.230 6 2,31% 20-12-2023 20-12-2029 24 820 L613954 18.360 8 2,28% 20-12-2023 20-12-2031 32 13.770 L003901 11.100 4 2,47% 21-12-2022 21-12-2026 16 2.775 L003904 9.500 8 2,54% 21-12-2022 21-12-2030 32 5.938 L003903 4.500 6 2,50% 21-12-2022 21-12-2028 24 2.250 L003701 2.500 6 0,00% 16-12-2021 16-12-2027 24 833 L003702 23.500 8 0,00% 16-12-2021 16-12-2029 32 11.750 L003538 21.000 8 0,00% 18-12-2020 18-12-2028 32 7.875 L003540 2.000 6 0,00% 18-12-2020 18-12-2026 24 333 L003360 13.700 10 0,01% 30-12-2019 30-12-2029 40 5.480 L003167 16.800 10 0,57% 5-11-2018 5-11-2028 40 5.040 Totaal 303.400 211.143 Crediteuren De crediteurenstand bedraagt ultimo 2025 € 2,8 miljoen en is daarmee gestegen ten opzichte van vorig jaar. Onder de post crediteuren is € 0,2 miljoen aan schulden aan een ander Ministerie opgenomen te weten: het Ministerie van BZK € 0,2 miljoen. Belastingen en premies sociale lasten De post belastingen en premies heeft betrekking op nog af te dragen BTW en eindheffingen. Overige schulden De post overige schulden bedraagt ultimo 2025 € 53,6 miljoen en is € 10,1 miljoen gestegen ten opzichte van 2024. Onder de overige schulden zijn de opgebouwde verlofrechten opgenomen van het personeel in loondienst. Overlopende passiva De post overlopende passiva bedraagt ultimo 2025 € 95,2 miljoen en is € 6,1 miljoen gedaald ten opzichte van 2024. De overlopende passiva bestaat voor € 68,0 miljoen aan vooruit ontvangen middelen van het Ministerie van OCW. Het betreft middelen die DUO in het boekjaar 2025 of eerder heeft ontvangen maar waarvoor in het boekjaar nog geen prestatie is verricht. Op het moment dat de prestatie is geleverd, worden de ontvangsten als baten verantwoord. Het betreft hier doorlopende werkzaamheden die in 2026 zullen worden uitgevoerd. Hiervan heeft € 30,0 miljoen betrekking op diverse (doorlopende) werkzaamheden in het kader van Life Cycle Management, € 23,7 miljoen op werkzaamheden basisdienstverlening en € 14,3 miljoen op overige opdrachten. Daarnaast zijn onder de overlopende passiva de nog te ontvangen facturen (€ 18,0 miljoen) en de overige te betalen bedragen (€ 9,0 miljoen) opgenomen. Tenslotte zijn onder deze post de in het verleden ontvangen investering specifieke financiële bijdragen van de Ministeries verantwoord. Het betreft bijdragen die in het verleden de financiering van uitbreidingsinvesteringen mogelijk maakten. De onttrekking volgt het afschrijvingspatroon van de betrokken vaste activa en komt ten gunste van de afschrijvingskosten. De ultimo stand bedraagt € 0,2 miljoen waarvan € 0,1 miljoen een looptijd heeft van langer dan één jaar. Niet uit de balans blijkende verplichtingen De niet uit de balans blijkende verplichtingen bedragen ultimo circa € 125,0 miljoen (2024: € 152,7 miljoen). Het betreffen vooral contracten voor huisvesting (€ 90,3 miljoen), telecommunicatie en informatietechnologie (€ 18,0 miljoen) en support en abonnementen (€ 16,7 miljoen). De volgende totaalbedragen vervallen binnen één jaar (€ 43,8 miljoen), respectievelijk vijf jaar (€ 81,2 miljoen) en later dan vijf jaar (€ 0,0 miljoen). Er is geen sprake van verplichtingen uit hoofde van langlopende leasecontracten per balansdatum. Vastgestelde begroting (1) Realisatie (2) Verschil (3) = (2) - (1) 1. Rekening courant RHB 1 januari +  depositorekeningen 20.231 64.785 44.554 totaal ontvangsten operationele kasstroom (+) 508.617 617.189 108.572 totaal uitgaven operationele kasstroom (-/-) ‒ 463.263 ‒ 536.489 ‒ 73.226 2. Totaal operationele kasstroom 45.354 80.700 35.346 totaal investeringen (-/-) ‒ 94.300 ‒ 88.995 5.305 totaal boekwaarde desinvesteringen (+) 0 0 0 3. Totaal investeringskasstroom ‒ 94.300 ‒ 88.995 5.305 eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-) 0 0 0 eenmalige storting door moederdepartement (+) 0 0 0 aflossingen op leningen (-/-) ‒ 45.354 ‒ 39.712 5.642 beroep op leenfaciliteit (+) 94.300 75.130 ‒ 19.170 4. Totaal financieringskasstroom 48.946 35.418 ‒ 13.528 5. Rekening courant RHB 31 december + stand  depositorekeningen (=1+2+3+4) 20.231 91.908 71.677 Toelichting De positieve operationele kasstroom (€ 80,7 miljoen) is het saldo ontvangsten moederdepartement, overige departementen en derden (€ 617,2 miljoen). Hier staan uitgaven aan de crediteuren en personeel tegenover (€ 536,5 miljoen). De investeringskasstroom van € 89,0 miljoen heeft betrekking op investeringen in het rekencentrum, software ten behoeve van de basisdienstverlening en investering in zelfontwikkelde software. Voor deze investeringen is gebruik gemaakt van de leenfaciliteit voor een bedrag van € 75,1 miljoen. Ten slotte is een bedrag van € 39,7 miljoen afgelost op bestaande leningen. De afwijking van de operationele kasstroom ten opzichte van de begroting laat zich verklaren door toegenomen volumes aan zowel omzet- als kostenzijde.  Doelmatigheid Hieronder is de tabel met doelmatigheidsindicatoren weergegeven. De basisindicatoren voor het bepalen van de doelmatigheid zijn de kostprijs en kwaliteit per product of dienst. DUO streeft naar gelijkblijvende kosten en kwaliteit van dienstverlening bij ongewijzigde taak- en beleidsuitvoering. DUO maakt voor haar dienstverlening in verregaande mate gebruik van ICT-systemen en applicaties. Om het ICT-landschap in stand te houden wordt gebruik gemaakt van Life Cycle Management waarin structurele investeringen worden gedaan die over langere tijd worden afgeschreven. De omvang van het ICT-landschap wordt door middel van drie indicatoren financieel weergegeven. De indicator vervangingskosten geeft de niet activeerbare ontwikkelkosten van de vervangingen en de afschrijvingen van de immateriële vaste activa weer. Daarnaast zijn de kosten met betrekking tot onderhoud en beheer weergegeven. DUO streeft naar gelijkblijvende kosten voor onderhoud en beheer bij ongewijzigde taak- en beleidsuitvoering. Ten slotte is de totale omvang van de door DUO zelfontwikkelde software weergegeven door middel van de post Immateriële vaste activa. DUO streeft naar gelijkblijvende overheadkosten en kwaliteit van dienstverlening bij ongewijzigde taak- en beleidsuitvoering. De stijging ten opzichte van voorgaande wordt als volgt verklaard. In 2025 is een integrale overheadanalyse uitgevoerd op de totale kosten van DUO en is de toerekening aan overhead nader verfijnd. Daarnaast wordt een fors deel van de stijging verklaard door toenemende wet- en regelgeving op het gebied van compliance waaraan DUO moet voldoen. Ook worden de kwaliteitsindicatoren van het klantcontact, onderscheiden naar digitaal en traditioneel, weergegeven. Deze indicatoren zijn met het Ministerie van OCW overeen gekomen. Omschrijving Generiek Deel Realisatie Vastgestelde begroting 2022 2023 2024 2025 2025 Generiek Deel Omzet per productgroep Omzet Bekostiging Instellingen 42,8 53,7 54,8 58,2 45,7 Omzet Studiefinanciering 106,7 136,2 152,0 163,4 115,9 Omzet Examendiensten 33,3 44,6 53,8 68,4 30,3 Omzet Basisregister 33,4 39,9 50,8 49,8 34,0 Omzet Informatiediensten 10,3 13,0 17,1 12,9 11,1 Totaal basiscontract excl. LCM 226,5 287,4 328,5 352,6 237,0 Vervangingskosten (x1 mln.) 35,9 47,4 53,0 65,8 52,1 Kosten met betrekking tot onderhoud en beheer (x1 mln.) 44,5 43,7 57,9 58,7 57,9 Immateriële vaste activa (x1 mln.) 111,6 138,0 177,0 202,0 161,4 Overheadkosten t.o.v. de totale kosten (%) 22% 20% 18% 30% 20% FTE FTE-Internen 2.719,0 2.961,5 3.103,0 3.232,2 3.243,3 FTE-Extern 480,9 510,2 545,0 468,1 431,7 Tarieven/uur Projecttarief (ICT gerelateerd) 121,5 132,0 140,0 146,5 140,0 Lijntarief (meerwerk) 82,0 87,0 94,5 103,0 94,5 Saldo van baten en lasten (%) 100,0 100,0 100,5 103,1 100,0 Kwaliteitsindicatoren Klantcontact digitaal 6,7 6,6 6,5 6,5 6,5 Klantcontact traditioneel 7,4 7,8 7,9 7,8 7,0 Toelichting Omzet/kostprijs per product DUO aggregeert haar werkzaamheden in de going concern (basiscontract) naar vijf producten, te weten: Bekostiging, Studiefinanciering, Examens, Registers en Informatiediensten. DUO streeft naar verbeterde dienstverlening zichtbaar in de klanttevredenheid bij optimale inzet van middelen. Vervangingskosten De effecten van Life Cycle Management zijn inzichtelijk gemaakt door het totaal van de niet activeerbare ontwikkelkosten van de vervangingen, afschrijvingskosten, rentelasten en eventuele afwaarderingen van de immateriële vaste activa (IMVA) te specificeren. Kosten met betrekking tot onderhoud en beheer DUO streeft naar gelijkblijvende kosten voor onderhoud en beheer bij ongewijzigde taak- en beleidsuitvoering. Immateriële vaste activa De omvang van het ICT-landschap wordt weerspiegeld in de balanspost immateriële vaste activa. Specifiek gaat het hier om de zelfontwikkelde software opgenomen binnen de immateriële vaste activa. Overheadkosten t.o.v. de totale kosten (%) De indicator drukt de overhead uit als percentage van de totale kosten. FTE totaal De bezetting stijgt licht ten opzichte van 2024. Dit is met name het gevolg van diverse compliance opgaven. Er is sprake van een groei van de interne inzet en een afname van de externe inhuur. Projecttarief per uur Het projecttarief (ICT gerelateerd) is € 146,50 per uur en met € 6,50 gestegen ten opzichte van 2024. Lijntarief per uur Het meerwerktarief is € 103,00 per uur en met € 8,50 gestegen ten opzichte van 2024. Saldo baten en lasten DUO begroot een exploitatiesaldo van nul. Het positieve saldo van baten en lasten in 2025 van € 18,3 miljoen bedraagt 3,0% van de baten. Klanttevredenheid klantcontact digitaal Dit betreft klanttevredenheid over het contact via MijnDUO. Over 2025 heeft deze indicator een score van 6,5 op een schaal van 0 tot 10 (2024: 6,5). Klanttevredenheid klantcontact traditioneel Dit betreft klanttevredenheid over het telefonisch contact. Over 2025 heeft deze indicator een score van 7,8 op een schaal van 0 tot 10 (2024: 7,9). 10.2 Nationaal Archief Inleiding Het Nationaal Archief (NA) beheert de archieven van de Rijksoverheid en archieven van maatschappelijke organisaties en individuele personen die van nationaal belang zijn (geweest). In de depots ligt bijna duizend jaar geschiedenis van Nederland opgeslagen in archieven en in duizenden kaarten, tekeningen en foto’s. De missie van het Nationaal Archief is het dienen van ieders recht op informatie en het geven van inzicht in het verleden van ons land door inzet voor een sterk archiefbestel, een afgewogen beleid voor archiefwaardering en selectie en optimale zorg voor alle rijksarchieven en de nationale archiefcollectie in Den Haag te beheren en onsite en online te presenteren. Nationaal Archief en Regionale Historische Centra Op basis van de Archiefwet 1995 heeft de Minister van OCW een specifieke verantwoordelijkheid voor alle rijksarchiefbewaarplaatsen, zijnde het Nationaal Archief in Den Haag en elf rijksarchiefbewaarplaatsen in de provinciehoofdsteden. De archiefbewaarplaatsen in de provinciehoofdsteden maken deel uit van de Regionale Historische Centra (RHC’s). De RHC’s zijn zelfstandige openbare lichamen, die vanuit het Rijk en andere partners een financiële bijdrage ontvangen. Dit jaarverslag handelt alleen over de baten en lasten van het Nationaal Archief. De rijksbijdragen aan de afzonderlijke RHC’s zijn onderdeel van artikel 14 (Cultuur) van de begroting van het Ministerie van OCW. Staat van baten en lasten over 2025 Omschrijving (1) Vastgestelde begroting (2) Realisatie (3)=(2)-(1) Verschil realisatie en vastgestelde begroting (4) Realisatie 2024 Baten Omzet 64.400 81.872 17.472 72.438 waarvan omzet moederdepartement 59.100 72.532 13.432 70.245 waarvan omzet overige departementen 3.900 6.712 2.812 755 waarvan omzet derden 1.400 2.629 1.229 1.439 Rentebaten 0 626 626 710 Mutatie projectgelden 0 439 439 0 Vrijval voorzieningen 0 63 63 82 Bijzondere baten 0 313 313 0 Totaal baten 64.400 83.313 18.913 73.230 Lasten Apparaatskosten 61.800 74.593 12.793 72.421 - Personele kosten 37.300 45.366 8.066 43.016 waarvan eigen personeel 32.500 35.991 3.491 31.559 waarvan inhuur externen 3.800 7.409 3.609 8.739 waarvan overige personele kosten 1.000 1.966 966 2.717 - Materiële kosten 24.500 29.227 4.727 29.405 waarvan apparaat ICT 2.000 4.231 2.231 4.147 waarvan bijdrage aan SSO’s 7.000 8.154 1.154 7.453 waarvan overige materiële kosten 15.500 16.842 1.342 17.806 Afschrijvingskosten 2.500 3.621 1.121 2.460 - Materieel 2.500 3.621 1.121 2.460 waarvan apparaat ICT 200 1.924 1.724 1.403 waarvan overige materiële afschrijvingskosten 2.300 1.698 ‒ 602 1.057 - Immaterieel 0 0 0 0 Overige lasten 0 1.850 1.850 523 waarvan dotaties voorzieningen 0 940 940 18 waarvan bijzondere lasten 0 910 910 505 Rentelasten 100 74 ‒ 26 100 Totaal lasten 64.400 80.138 15.738 75.505 Saldo van baten en lasten gewone bedrijfsuitoefening 0 3.175 3.175 ‒ 2.275 Agentschapsdeel Vpb-lasten 0 0 0 0 Saldo van baten en lasten 0 3.175 3.175 ‒ 2.275 Voorgestelde resultaatbestemming Vastgestelde begroting Realisatie Verschil Realisatie 2024 Toevoeging/ onttrekking: - Pok/Wau 0 0 0 0 - Exploitatiereserve 0 3.175 ‒ 3.175 ‒ 2.275 Saldo van baten en lasten 0 3.175 ‒ 3.175 ‒ 2.275 Omschrijving Balans 2025 Balans 2024 Activa Vaste activa 7.609 10.015 Materiële vaste activa 7.609 10.015 waarvan grond en gebouwen 230 456 waarvan installaties en inventarissen 7.323 9.476 waarvan projecten in uitvoering 0 0 waarvan overige materiële vaste activa 56 83 Immateriële vaste activa 0 0 Vlottende activa 18.827 11.030 Voorraden en onderhanden projecten 62 71 Debiteuren 51 183 Overige vorderingen en overlopende activa 1.501 1.821 Liquide middelen 17.212 8.956 Totaal activa 26.436 21.046 Passiva Eigen Vermogen 3.608 456 Exploitatiereserve 433 2.732 Onverdeeld resultaat 3.175 ‒ 2.275 Voorzieningen 4.164 2.770 Langlopende schulden 4.762 6.420 Leningen bij het Ministerie van Financiën 4.762 6.420 Investeringsbijdrage 0 0 Projectgelden 0 0 Kortlopende schulden 13.902 11.399 Investeringsbijdrage 0 0 Projectgelden 0 0 Crediteuren 2.469 1.591 Belastingen en premies sociale lasten 0 0 Kortlopend deel leningen bij het Ministerie van Financiën 1.658 1.783 Overige schulden en overlopende passiva 9.774 8.025 Totaal passiva 26.436 21.046 Algemene grondslagen voor de opstelling van de jaarrekening De jaarrekening is opgesteld volgens de bepalingen van Titel 9 van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek en de Regeling agentschappen 2024. De waardering van activa en passiva en de bepaling van het resultaat vinden plaats op basis van historische kosten. Tenzij bij het desbetreffende balanshoofd anders vermeld, worden de activa en passiva opgenomen tegen nominale waarde. Aan archiefstukken wordt geen waarde toegekend. Baten en lasten worden toegerekend aan het jaar waarop ze betrekking hebben. Winsten worden slechts opgenomen voor zover zij op balansdatum zijn gerealiseerd. Verplichtingen, mogelijke verliezen en risico’s die hun oorsprong vinden voor het eind van het verslagjaar, worden in acht genomen indien zij voor het opmaken van de jaarrekening bekend zijn geworden. Grondslagen voor de waardering van activa en passiva Materiële vaste activa De materiële vaste activa worden gewaardeerd tegen verkrijgingsprijs onder aftrek van lineaire afschrijvingen dan wel tegen lagere economische bedrijfswaarde. De afschrijvingstermijn is gelijk aan de geschatte economische levensduur van de desbetreffende activa. De investeringen worden met ingang van de maand van ingebruikname afgeschreven. Voorraad De voorraad voor verkoop in de winkel wordt gewaardeerd tegen inkoopprijs. Vorderingen en overlopende activa Vorderingen zijn gewaardeerd op nominale waarde, onder eventuele aftrek van een per vordering bepaalde voorziening voor mogelijke oninbaarheid. De vorderingen hebben een verwachte resterende looptijd korter dan een jaar. Liquide middelen De liquide middelen staan vrij ter beschikking. Eigen vermogen Het eigen vermogen bestaat uit een exploitatiereserve en een onverdeeld resultaat. Het eigen vermogen is bedoeld voor het opvangen van algemene bedrijfsrisico’s die voortvloeien uit de normale bedrijfsvoering van het Nationaal Archief. Overeenkomstig de Regeling agentschappen van het Ministerie van Financiën is het eigen vermogen gebonden aan een maximumomvang van 5% van de gemiddelde jaaromzet, berekend over de laatste drie jaar. Onder jaaromzet wordt verstaan: bijdragen van het moederdepartement, bijdragen van overige departementen en bijdragen van derden. Het onverdeeld resultaat bestaat uit een bedrag dat mag worden toegevoegd aan de exploitatiereserve, tot het voorgeschreven maximum, en het bedrag dat afgedragen wordt aan het moederdepartement (Ministerie van OCW). De exploitatiereserve betreft het gecumuleerd saldo van baten en lasten uit voorgaande jaren. Het onverdeeld resultaat is het saldo baten en lasten over het verslagjaar. Directe vermogensmutaties zijn de bijdragen die niet als omzet kunnen worden gekwalificeerd zoals directe ontvangsten van het moederdepartement. Voorzieningen Voor specifieke risico’s die zijn verbonden aan bepaalde activa of passiva of die verband houden met activiteiten van het Nationaal Archief worden voorzieningen getroffen voor zover deze risico’s op balansdatum bekend zijn en voortvloeien uit gebeurtenissen in het verslagjaar of de voorgaande verslagjaren. De voorzieningen zijn opgenomen voor het geschatte nominale bedrag. Vooruit ontvangen projectgelden Ontvangen projectgelden die in het verslagjaar niet zijn besteed, worden gerubriceerd onder de nog te betalen bedragen. Kortlopende schulden De kortlopende schulden worden gewaardeerd op nominale waarde en hebben een verwachte resterende looptijd korter dan een jaar. Grondslagen voor de bepaling van het resultaat Baten Onder baten wordt verstaan de opbrengst van de aan opdrachtgevers geleverde diensten en producten. Zij wordt als gerealiseerd beschouwd in het boekjaar waarin de diensten zijn verricht en/of de producten zijn geleverd. Lasten De lasten worden bepaald met inachtneming van de hiervoor reeds vermelde waarderings- grondslagen en worden toegerekend aan het boekjaar waarop zij betrekking hebben. Dotatie en vrijval voorzieningen worden verantwoord via de post dotatie voorzieningen in de staat van baten en lasten. Onttrekkingen aan de voorzieningen worden ten laste van getroffen voorzieningen verantwoord. Belastingen In artikel 2 van de Wet op de Vennootschapsbelasting 1969 zijn de belastingplichtigen voor de vennootschapsbelasting opgesomd. Uit dit artikel blijkt dat de Staat onder de Vennootschapsbelasting valt. Met ingang van 1 januari 2016 is de vrijstelling voor de directe en indirecte overheidslichamen komen te vervallen en vervangen door deze bepaling. Het Nationaal Archief heeft in 2025 geen activiteiten verricht die voldoen aan de bepalingen voor belastingplicht. Daarom is in deze jaarrekening geen vennootschapsbelasting verwerkt. Mutatie projectgelden in de Staat van baten-lasten De mutatie projectgelden moederdepartement en overige departementen is in 2025 niet als aparte jaarrekeningpost gepresenteerd. Deze mutaties worden gepresenteerd als onderdeel van de omzet. Toelichting op de staat van baten en lasten 2025 Omzet moederdepartement De omzet van het moederdepartement over 2025 bedraagt € 72,5 miljoen. Hierin is ook een bijdrage opgenomen voor activiteiten in het kader van Werk aan Uitvoering (WaU-gelden), De Oorlog voor de Rechter, Tijdelijke Voorziening en de Nieuwe Archiefwet. De omzetverantwoording naar productgroepen is als volgt: Omzet moederdepartement (x € 1 miljoen) 72,5 waarvan direct gerelateerd aan geleverde producten/diensten 72,5 waarvan productgroep/dienstengroep Fysiek archief 16,6 waarvan productgroep/dienstengroep Digitaal archief 17,7 waarvan productgroep/dienstengroep Publiek 12,5 waarvan productgroep/dienstengroep Digitalisering 14,6 waarvan productgroep/dienstengroep Kennis en advies 11,1 De stijging van de baten ten opzichte van de begroting komt vooral omdat er meer projectmiddelen voor Oorlog voor de Rechter, Tijdelijke Voorziening en Werk aan Uitvoering zijn opgenomen in het resultaat over 2025. Daarnaast is er een stijging door onder andere de loon- en prijsbijstellingen in 2025. Het Nationaal Archief presenteert de doorbetalingen van gelden van het Ministerie van OCW aan de regionale historische centra niet in de eigen omzet omdat het NA hierbij een kassiersfunctie vervult. Omzet overige departementen De omzet overige departementen bedraagt € 6,7 miljoen. Dit betreft o.a. projectmiddelen voor programma Open Overheid (POO) en Leerhuis, de detachering van NA personeel naar andere departementen en het depotverhuur aan Doc-Direkt. Omzet derden De omzet derden is gestegen vanwege bijdragen van derden voor onder andere samenwerkingsprojecten, tentoonstellingen, archiefwerkzaamheden en doorbelastingen van gebruik van het gebouw. De bijdrage van de Provincie Zuid-Holland (€ 0,4 miljoen) is voor het beheer van de archieven Zuid-Holland. Rentebaten In de vastgestelde begroting is geen rekening gehouden met rentebaten omdat in de jaren voor 2023 over direct opneembare tegoeden bij het schatkistbankieren aanzienlijk minder rente werd vergoed. In 2025 is € 0,6 miljoen aan rentebaten ontvangen. Mutatie projectgelden De mutatie projectgelden bedraagt € 0,4 miljoen. Dit betreft de vrijval van projectgelden derden van voorgaande jaren. Vrijval voorzieningen De vrijval voorziening wachtgeld bedraagt 63k en heeft betrekking op verplichtingen aan oud-personeelsleden. Bijzondere baten De bijzondere baten bedragen € 0,3 miljoen en hebben betrekking op o.a. afrekening huisvesting 2024. Lasten Apparaatskosten De apparaatskosten bedragen € 74,6 miljoen en zijn circa € 13 miljoen hoger dan de begroting. De personele kosten nemen toe door een uitbreiding van de personele bezettingen en cao-loonstijgingen. Er is meer uitgegeven aan lopende projecten (hier staan hogere projectopbrengsten tegenover) en aan de inhuur van extern personeel. Dit is met name inhuur van specialistische (ict-) kennis. Materiële kosten De materiële kosten zijn ten opzichte van 2024 licht gedaald met € 0,2 miljoen. Afschrijvingskosten De afschrijvingskosten zijn toegenomen door o.a. de aanschaf van scanners en de afwaardering van een ontzuringsmachine. Overige lasten De overige lasten zijn gestegen door o.a. de opschoning projecten van voorgaande jaren en dotatie voorziening. Rentelasten De rentelasten zijn lager dan in 2024 als gevolg van de afbouw van de leningen. Toelichting op de balans per 31 december 2025 Activa De afschrijvingen zijn gebaseerd op de volgende geschatte economische gebruiksduur van de materiële vaste activa:

– verbouwingen                          10 jaar

– installaties en inventarissen     5 - 15 jaar

Vaste Activa De post Vaste Activa is per saldo met € 2,4 miljoen afgenomen door afschrijvingen op de vaste activa. Vlottende Activa De vlottende activa stijgen doordat de liquide middelen zijn toenomen. Omschrijving 2025 2024 Vorderingen op het moederdepartement 0 0 Vorderingen op overige departementen 0 143 Vorderingen op overige debiteuren 51 40 Stand per 31 december 2025 51 183 Omschrijving 2025 2024 Nog te ontvangen van moederdepartement 416 634 Nog te ontvangen op overige departementen 17 20 Nog te ontvangen van overige organisaties 1.068 1.167 Stand per 31 december 2025 1.501 1.821 Liquide middelen De liquide middelen bestaan uit de Rekening-Courant met de Rijkshoofdboekhouding (RHB) van het Ministerie van Financiën en een klein saldo kasmiddelen. De liquide middelen zijn toegenomen door o.a. een afname in de projectuitgaven. Passiva Eigen Vermogen Het eigen vermogen bedraagt ultimo 2025 € 3,6 miljoen. Besloten is het onverdeeld resultaat van € 3,2 miljoen aan te wenden als weerstandsvermogen voor 2026. 2025 2024 2023 Eigen Vermogen Saldo per 1 januari 456 3.596 8.079 Onverdeeld resultaat 3.175 ‒ 2.275 1.161 Overige directe mutaties ‒ 23 4 ‒ Directe vermogensmutatie Bijdrage door moederdepartement Overige directe mutaties ‒ ‒ 869 ‒ 5.644 Saldo per 31 december 2025 3.608 456 3.596 Voorzieningen De voorzieningen zijn in 2025 toegenomen als gevolg van het opnemen van de reservering vakantiedagen als voorziening en niet zoals voorgaande jaren is gedaan als kortlopende schuld. De reservering van de vakantiedagen laat de afgelopen jaren een stijging zien met name door toename van het IKB-spaarverlof. Daarnaast is er een dotatie en vrijval geweest van wachtgeld verplichtingen welke betrekking hebben op de voorziening voor verplichtingen aan oud-personeelsleden. Wachtgeld Vakantiedagen Tijdelijke voorziening Totaal Stand 1 januari 2025 67 2.702 0 2.769 Dotatie 19 539 900 1.458 Onttrekking 0 0 0 0 Vrijval 63 0 0 63 Stand 31 december 2025 23 3.241 900 4.164 Langlopende schulden De langlopende schulden nemen af in 2025 vanwege aflossing op leningen die zijn afgesloten bij het Ministerie van Financiën. Deze werkwijze is passend bij de status van baten-lastenagentschap. Kortlopende schulden De crediteuren en nog te betalen bedragen zijn als volgt te specificeren: Omschrijving 2025 2024 Schulden op het moederdepartement 481 35 Schulden op overige departementen 473 11 Schulden op overige crediteuren 1.515 1.545 Stand per 31 december 2025 2.469 1.591 Omschrijving 2025 2024 Nog te betalen aan moederdepartement 6.794 5.423 Nog te betalen aan overige departementen 1.029 857 Nog te betalen aan overige organisaties 1.884 1.744 Stand per 31 december 2025 9.707 8.024 Er waren in 2025 nog te betalen bedragen aan het moederdepartement, overige departementen en overige organisaties die een kortlopend karakter hebben. Het Nationaal Archief heeft eind 2021 een bijdrage ontvangen van het Ministerie van OCW aan het meerjarige project Oorlog voor de Rechter en hierover zijn met het Ministerie van OCW afspraken gemaakt over meerjarige financiering en bevoorschotting. In 2025 heeft het NA van OCW financiering ontvangen voor de Nieuwe Archiefwet en Leerhuis. Leningen Er zijn in 2025 geen nieuwe leningen aangegaan bij het Ministerie van Financiën. Lening Hoofdsom Looptijd (in hele jaren) Rente % Begindatum Einddatum Aantal aflos- termijnen Openstaande leensom 31-12-2025 Deel <1 jaar Deel >1 en <5 jaar Deel >5 jaar L004037 300.000,00 10 3,26% 26-10-2023 26-10-2033 40 240.000 30.000 120.000 90.000 L004036 1.600.000,00 5 3,03% 26-10-2023 26-10-2028 20 960.000 320.000 640.000 0 L004035 1.200.000,00 3 3,06% 26-10-2023 26-10-2026 12 400.000 400.000 0 0 L003877 600.000,00 5 2,07% 30-11-2022 30-11-2027 20 240.000 120.000 120.000 0 L003684 950.000,00 5 0,00% 7-12-2021 7-12-2026 60 190.000 190.000 0 0 L003625 400.000,00 3 0,00% 25-6-2021 25-6-2024 12 0 0 0 0 L003624 1.250.000,00 5 0,00% 25-6-2021 25-6-2026 20 125.000 125.000 0 0 L003623 600.000,00 10 0,00% 25-6-2021 25-6-2031 40 330.000 60.000 240.000 30.000 L003622 5.300.000,00 15 0,10% 25-6-2021 25-6-2036 60 3.710.000 353.333 1.413.333 1.943.333 L003284 600.000,00 10 0,00% 16-7-2019 16-7-2029 40 225.000 60.000 165.000 0 L002083 1.000.000,00 10 2,00% 15-11-2012 15-11-2022 40 0 0 0 0 Totaal 13.800.000 6.420.000 1.658.333 2.698.333 2.063.333 Niet uit de balans blijkende verplichtingen Het Nationaal Archief heeft de volgende langlopende financiële verplichtingen die niet uit de balans blijken:

– huurcontract RVB Hoofdvestiging Den Haag: € 2,9 miljoen per jaar, looptijd tot en met 31 juli 2028;

– huurcontract RVB Bendienplein 5 Emmen: € 1,4 miljoen per jaar, looptijd tot en met 31 mei 2049.

De contracten voor beide contracten zijn tussen het Ministerie van OCW en het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) gesloten. De totale hiermee gemoeide verplichting bedraagt € 48,9 miljoen. Hierbij is voor het pand aan het Bendienplein 5 bij de berekening uitgegaan van een huurperiode van 30 jaar vanaf de ingangsdatum, de looptijd van het huurcontract is echter onbepaald. Gebeurtenissen na balansdatum Er zijn geen noemenswaardige gebeurtenissen na balansdatum. Partnerorganisaties Het Nationaal Archief werkt samen met een partnerorganisatie. Hieronder is een korte uiteenzetting gegeven van de aard van de relatie. Stichting Genootschap voor het Nationaal Archief Doel van het Genootschap voor het Nationaal Archief is het uitvoeren en ontwikkelen van activiteiten voor een breed publiek met gebruikmaking van de collectie van het Nationaal Archief. De stichting heeft een eigen bestuur. Kasstroomoverzicht (1) Vastgestelde begroting (2) Realisatie (3)=(2)-(1) Verschil realisatie en vastgestelde begroting 1. Rekening courant RHB 1 januari 2025 +  depositorekeningen 8.956 8.677 ‒ 279 totaal ontvangsten operationele kasstroom (+) 64.400 87.149 22.749 totaal uitgaven operationele kasstroom (-/-) ‒ 61.800 ‒ 75.617 ‒ 13.817 2. Totaal operationele kasstroom 2.600 11.532 8.932 totaal investeringen (-/-) ‒ 1.200 ‒ 1.213 ‒ 13 totaal boekwaarde desinvesteringen (+) 0 0 0 3. Totaal investeringskasstroom ‒ 1.200 ‒ 1.213 ‒ 13 eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-) 0 0 0 eenmalige storting door moederdepartement (+) 0 0 0 aflossingen op leningen (-/-) ‒ 1.100 ‒ 1.783 ‒ 683 beroep op leenfaciliteit (+) 1.200 ‒ ‒ 1.200 4. Totaal financieringskasstroom 100 ‒ 1.783 ‒ 1.883 5. Rekening courant RHB 31 december 2025 + stand depositorekeningen (=1+2+3+4) 10.456 17.213 6.757 Toelichting In het kasstroomoverzicht wordt voor de operationele kasstroom een uitsplitsing gemaakt naar ontvangsten en uitgaven. De ontvangsten hebben betrekking op bijdragen van het moederdepartement, andere departementen, omzet derden en projectgelden. De uitgaven betreffen betalingen aan personeel en leveranciers voor de reguliere werkzaamheden, maar ook voor projecten. De liquide middelen van het NA zijn in 2025 met circa € 8,5 miljoen toegenomen vanwege o.a. afgenomen projectuitgaven. Doelmatigheid Tabel Overzicht doelmatigheidsindicatoren per 31 december 2025 Omschrijving Vastgestelde begroting 2022 2023 2024 2025 2025 Generiek Deel Gemiddeld gewogen kostprijs per productgroep - de (gem) prijs per m fysiek archief (capaciteit) 18 20 20 21 21 - de (gem) prijs per Terabyte digitaal archief 1.253 1.217 1.217 1.300 1.300 Gemiddeld gewogen uurtarief intern personeel - primaire taken - activiteiten 61 63 62 69 69 Aantal fte - formatie op lumpsum en projecten 275,15 303,40 357,39 350,25 300-340 - formatie Programma Digitale Taken rijksarchieven 0 0 0 0 0 Saldo baten en lasten 6.113.292 1.160.671 ‒ 2.274.884 3.175.194 0 Ontwikkeling aantallen bezoekers - bezoekers - tentoonstellingen 5.456 4.270 7.321 2.211 20.000 - onderwijs 4.931 5.263 3.420 4.655 13.000 - studiezaal - bezoekers 10.139 14.157 14.067 23.608 12.000 - studiezaal - raadplegingen archiefstukken 112.986 159.292 91.7071De cijfers van het jaarverslag 2024 zijn ten opzichte van de eerdere publicatie aangepast naar aanleiding van een correctie over het voorgaande jaar. 125.853 100.000 - Website Nationaal Archief 1.921.015 2.666.524 2.856.674 4.811.701 2.500.000 Cijfer bezoeker tevredenheid n.v.t. n.v.t. 7,5 8,4 7,5 Voldoen aan webrichtlijnen Rijk *** *** *** *** *** Beschikbaarheid - bereikbaarheid organisatie - fysieke dienstverlening; geopend: - informatiecentrum en studiezaal di t/m vr di t/m vr di t/m vr di t/m vr di t/m vr - tentoonstelling di t/m zo di t/m zo di t/m zo di t/m vr di t/m zo - ontvangst schoolgroepen ma t/m vr ma t/m vr ma t/m vr ma t/m vr ma t/m vr - Digitale dienstverlening eDepot (basisdienstverlening) - beschikbaarheid (%) nvt nvt nvt nvt nvt - helpdesk openingstijden op werkdagen 8:30–17:00 8:30–17:00 8:30–17:00 8:30–17:00 8:30–17:00 Toelichting De kostprijzen per productgroep zijn gebaseerd op het kostprijsmodel 2018. De sterke toename bezoekersaantallen heeft vooral te maken met de aandacht voor het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR). 11. Saldibalans Activa 31-12-2025 31-12-2024 Passiva 31-12-2025 31-12-2024 Intra-comptabele posten 1) Uitgaven ten laste van de begroting 59.531.872 56.463.775 2) Ontvangsten ten gunste van de begroting 3.368.378 2.382.523 3) Liquide middelen 245 252 4) Rekening-courant Rijkshoofdboekhouding 0 0 4a) Rekening-courant Rijkshoofdboekhouding 56.162.362 54.078.854 5) Rekening-courant RHB begrotingsreserve 66.450 59.094 5a) Begrotingsreserves 66.450 59.094 6) Vorderingen buiten begrotingsverband 495 109 7) Schulden buiten begrotingsverband 1.872 2.758 8) Kas-transverschillen 0 0 0 0 Subtotaal intra-comptabel 59.599.062 56.523.229 Subtotaal intra-comptabel 59.599.062 56.523.229 Extra-comptabele posten 9) Openstaande rechten 193.095 191.322 9a) Tegenrekening openstaande rechten 193.095 191.322 10) Vorderingen 39.605.480 39.458.109 10a) Tegenrekening vorderingen 39.605.480 39.458.109 11a) Tegenrekening extra-comptabele schulden 0 0 11) Schulden 0 0 12) Voorschotten 11.061.995 11.371.574 12a) Tegenrekening voorschotten 11.061.995 11.371.574 13a) Tegenrekening garantieverplichtingen 4.234.866 4.085.977 13) Garantieverplichtingen 4.234.866 4.085.977 14a) Tegenrekening andere verplichtingen 51.194.350 49.053.051 14) Andere verplichtingen 51.194.350 49.053.051 15) Deelnemingen 0 0 15a) Tegenrekening deelnemingen 0 0 Subtotaal extra-combtabel 106.289.786 104.160.033 Subtotaal extra-combtabel 106.289.786 104.160.033 Overall Totaal 165.888.848 160.683.262 Overall Totaal 165.888.848 160.683.262 Toelichting 1 en 2. Begrotingsuitgaven en -ontvangsten 2025 De uitgaven over 2025 zijn uitgekomen op € 59,5 miljard en de ontvangsten op € 3,4 miljard. In de departementale jaarrekening komen de uitgaven uit op € 59,5 miljard en de ontvangsten op € 3,4 miljard. Het verschil tussen de werkelijke uitgaven en de realisatie volgens de departementale jaarrekening 2025 wordt veroorzaakt door de in deze rekening gehanteerde afrondingsregels. 3. Liquide middelen De post Liquide middelen is opgebouwd uit het saldo bij de banken (gebaseerd op het laatste dagafschrift). Openstaand per 31-12-2025 Openstaand per 31-12-2024 Totaal liquide middelen 245 252 4. Rekening-courant Rijkshoofdboekhouding (RHB) Op de rekening-courant wordt de financiële verhouding met het Ministerie van Financiën geadministreerd. Ook worden door middel van deze administratie de begrotingsuitgaven en ontvangsten met het Ministerie van Financiën afgewikkeld. 5. Rekening-Courant RHB Begrotingsreserve Een begrotingsreserve is een geoormerkte meerjarige budgettaire voorziening die door een ministerie op een afzonderlijke rekening-courant bij het Ministerie van Financiën wordt aangehouden. Het gaat om een budgettaire voorziening of reserve binnen de Rijksbegroting. De reserve blijft meerjarig beschikbaar voor het doen van uitgaven in latere jaren. Voor de begrotingsreserve museaal aankoopfonds en de begrotingsreserve risicopremie garantstelling onderwijsinstellingen en rekening courantlimieten die instellingen aanhouden bij het Ministerie van Financiën wordt een rekening-courant aangehouden bij het Ministerie van Financiën. Naam begrotingsreserve Saldo 1-1-2025 Toevoegingen 2025 Onttrekkingen 2025 Saldo 31-12-2025 Verwijzing naar begrotingsartikel Museaal aankoopfonds 38.932 13.085 7.830 44.187 14 Risicopremie garantstelling onderwijsinstellingen 20.162 2.046 0 22.208 95 Achterborgstelling 0 56 0 56 14 Totaal 59.094 15.186 7.830 66.450 Begrotingsreserve museaal aankoopfonds In 1998 is het museaal aankoopfonds opgericht. Dit is een intra-comptabel fonds met het karakter van een interne reserverekening. Op deze rekening wordt bijgehouden hoeveel geld er voor kunstaankopen voor latere jaren beschikbaar is. Begrotingsreserve risicopremie garantstelling onderwijsinstellingen In 2004 is de regeling Schatkistbankieren van kracht geworden. Instellingen kunnen bij het Ministerie van Financiën een schatkistlening aanvragen op basis van een strikte hypothecaire zekerheid of garantiestelling van de gemeenten. Het Ministerie van OCW staat garant voor deze leningen. Hiervoor ontvangt het Ministerie van OCW een risicopremie van 0,1 procentpunt per jaar gedurende de gehele looptijd van de schatkistlening. In verband met een herziening van de afspraken tussen de Ministeries van Financiën en het Ministerie van OCW staat OCW vanaf 2012 ook garant voor de rekening courantlimieten die instellingen aanhouden bij het Ministerie van Financiën. Hiervoor ontvangt het Ministerie van OCW een risicopremie van 0,25 procentpunt van het uitstaande saldo. Beide risicopremies worden gestort op een begrotingsreserve. Begrotingsreserve Achterborgstelling De begrotingsreserve is bedoeld om de afdracht van de risicopremie van het Nationaal Restauratiefonds aan het Ministerie van OCW te ontvangen en te beheren. Deze premie geldt voor leningen die het oorspronkelijke plafond overstijgen binnen de Achterborgstelling. Wanneer een betalingsprobleem ontstaat bij een lening en het onderpand niet voldoende blijkt, wordt het bedrag van de risicovoorziening afgeboekt. 6. Vorderingen buiten begrotingsverband Openstaand per 31-12-2025 Te verrekenen personeel en voormalig personeel 141 Nog door te berekenen uitgaven 354 Totaal 495 7. Schulden buiten begrotingsverband Openstaand per 31-12-2025 Overig 1.872 Totaal 1.872 Bij de post overig gaat het om diverse posten als EU-projecten (€ 1,7 miljoen), legaten (€ 0,2 miljoen), fondsen (€ 0,3 miljoen) en nog af te dragen btw (€ 0,2 miljoen). 8. Kas-transverschillen De stand van de kas-transverschillen per 31-12-2025 bedraagt 0. 9. Openstaande rechten Openstaand per 31-12-2025 Lesgelden 193.095 Totaal 193.095 Het betreft hier de lesgeldvorderingen van de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) Groningen. 10. Vorderingen De stand van de debiteuren per 31-12-2025 wordt als volgt gespecificeerd naar beleidsartikel en overige onderdelen: Openstaand per 31-12-2025 Openstaand per 31-12-2024 1 Primair onderwijs 29.147 15.448 3 Voortgezet onderwijs 794 560 4 Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie 2.983 2.268 6 Hoger beroepsonderwijs 1.839 1.833 7 Wetenschappelijk onderwijs 1 0 8 Internationaal beleid 0 0 9 Arbeidsmarkt- en personeelsbeleid 1.932 1.368 11 Studiefinanciering 39.529.099 39.390.372 12 Tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten 1.221 1.444 13 Lesgelden 0 0 14 Cultuur 37.949 36.932 15 Media 0 0 16 Onderzoek en wetenschapsbeleid 82 7.011 25 Emancipatie 0 1 95 Apparaat Kerndepartement 433 872 Lening Bonaire 0 0 Totaal 39.605.480 39.458.109 De overige openstaande vorderingen (€ 75,0 miljoen) hebben onder meer betrekking op de afrekeningen van voorschotten. Deze vorderingen worden beschouwd als direct opeisbaar. De openstaande vorderingen van beleidsartikel 11 (Studiefinanciering) kunnen als volgt worden gespecificeerd: Openstaand per 31-12-2025 Openstaand per 31-12-2024 Direct opeisbaar 51.356 56.484 Kortlopende vorderingen 9.295 9.180 Ov vorderingen 42.061 47.304 Op termijn opeisbaar 39.477.743 39.333.888 Prestatiebeurs 10.501.129 9.350.280 Rentedragende lening 28.976.614 29.983.608 Eindtotaal 39.529.099 39.390.372 Prestatiebeursleningen zijn leningen die in een gift worden omgezet als de debiteur heeft voldaan aan de eerstejaars prestatienorm of een diploma heeft behaald. Bij de leningen en de prestatiebeursleningen is alleen de hoofdsom niet-relevant. De rente wordt als relevant beschouwd. De relevante kortlopende vorderingen bestaan voornamelijk uit ten onrechte betaalde studiefinanciering en vorderingen wegens het onterecht bezit van reisrecht. Openstaand per 31-12-2025 Openstaand per 31-12-2024 Openstaande bedragen per 01-01-2025 39.390.372 37.648.808 Mutatie bruto vorderingen 4.940.405 5.288.514 Omgezet in gift ‒ 1.786.644 ‒ 1.600.088 Afgelost (ontvangen en verrekend) ‒ 2.968.542 ‒ 1.866.456 Overige mutaties, w.o. buiten invordering en kwijtschelding ‒ 46.492 ‒ 80.406 Totaal 39.529.099 39.390.372 De vorderingstand neemt toe doordat vorderingen worden uitbetaald of ingesteld. De vorderingstand neemt af doordat er wordt afgelost, doordat prestatieleningen worden omgezet in gift, en omdat vorderingen onder voorwaarden mogen of moeten worden afgeboekt. 12. Voorschotten De stand van de voorschotten per 31-12-2025 wordt als volgt naar beleidsartikel gespecificeerd: Openstaand per 31-12-2025 Openstaand per 31-12-2024 1 Primair onderwijs 3.429.172 2.875.998 3 Voortgezet onderwijs 2.087.701 1.372.832 4 Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie 853.430 787.802 6 Hoger beroepsonderwijs 205.441 103.639 7 Wetenschappelijk onderwijs 15.500 30.892 8 Internationaal beleid 20.648 20.336 9 Arbeidsmarkt- en personeelsbeleid 336.679 152.950 11 Studiefinanciering 2.020.374 2.069.304 12 Tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten 0 0 13 Lesgelden 0 0 14 Cultuur 1.688.725 3.549.578 15 Media 203.533 171.904 16 Onderzoek en wetenschapsbeleid 149.839 201.363 25 Emancipatie 50.586 34.742 95 Apparaat Kerndepartement 367 234 Totaal 11.061.995 11.371.574 Het bedrag aan openstaande voorschotten bij artikel 11 (Studiefinanciering) betreft de voorlopige vergoeding van contractkosten aan de ov-bedrijven. De stand van de voorschotten per 31-12-2025 wordt als volgt gespecificeerd naar vergoedingsjaar: Stand per 1-1-2025 Verstrekt 2025 Afgerekend 2025 Stand per 31-12-2025 2003 1.340 ‒ 1.340 ‒ 2004 21 ‒ 21 ‒ 2005 2.723 ‒ 2.723 ‒ 2006 ‒ ‒ ‒ ‒ 2007 1.061 ‒ 1.061 ‒ 2008 1.361 ‒ 1.361 ‒ 2009 2.091 ‒ 2.091 ‒ 2010 1.806 ‒ 1.806 ‒ 2011 2.983 ‒ 2.983 ‒ 2012 4.682 ‒ 4.682 ‒ 2013 8.603 ‒ 8.603 ‒ 2014 12.675 ‒ 9.675 3.000 2015 10.624 ‒ 10.229 395 2016 7.315 ‒ 6.877 438 2017 5.700 ‒ 4.827 873 2018 9.639 ‒ 4.455 5.184 2019 23.495 ‒ 9.503 13.992 2020 249.197 ‒ 22.899 226.298 2021 1.016.199 ‒ 709.928 306.271 2022 1.942.339 ‒ 1.343.545 598.794 2023 3.577.261 ‒ 1.926.847 1.650.414 2024 4.490.459 ‒ 1.347.467 3.142.992 2025 0 5.131.963 18.619 5.113.344 Totaal 11.371.574 5.131.963 5.441.542 11.061.995 13. Garantieverplichtingen In het verleden zijn instellingen zelfstandig op de kapitaalmarkt leningen aangegaan ter financiering van bouwinvesteringen, onder garantiestelling van het Rijk richting de geldverschaffers voor de rente en aflossingsverplichtingen. De destijds vigerende garantieregelingen zijn inmiddels niet meer van kracht. Vanaf 2014 kunnen onderwijsinstellingen leningen afsluiten bij het Ministerie van Financiën in het kader van schatkistbankieren voor her- en nieuwbouw. Het bedrag van de garantieverplichtingen (nog openstaande rente en aflossingsverplichtingen op lopende leningen) is het theoretisch maximale risico dat het ministerie ultimo 2025 nog loopt in verband met garantiestellingen op bouwleningen en overige garantieleningen. In onderstaand overzicht zijn de ultimo 2025 openstaande garanties gespecificeerd opgenomen. Openstaand per 31-12-2025 Openstaand per 31-12-2024 Bouwleningen aan academische ziekenhuizen 74.957 87.666 Bouwleningen aan scholen en instellingen vo 0 0 Garanties Cultuur 952.207 759.459 Garantie Vervangingsfonds 23.000 23.000 Garantie Participatiefonds 7.000 7.000 Garanties Onderzoek en wetenschapsbeleid 15.329 16.648 Garanties Wetenschappelijk Onderwijs 683.283 704.890 Garanties Hoger beroepsonderwijs 842.315 834.075 Garanties Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie 877.746 901.305 Garanties Voortgezet onderwijs 594.101 588.272 Garanties Primair onderwijs 164.928 163.661 Totaal 4.234.866 4.085.976 Voor de academische ziekenhuizen is sinds 1991 de garantieregeling niet meer van kracht, met uitzondering van enkele op dat moment in gang gezette bouwprojecten. Sinds 1996 zijn geen garanties meer verstrekt. Deze leningen hebben gemiddeld een looptijd van 40 jaar. Expiratie van deze leningen zal omstreeks het jaar 2035 volledig hebben plaatsgevonden. De uitstaande garanties bij Cultuur bedragen € 952,2 miljoen. Hiervan is € 742,9 miljoen verstrekt door het Nationaal Restauratiefonds, waarvan € 411,0 miljoen betrekking heeft op de achterborgovereenkomst en € 331,9 miljoen betreft een garantie onder de indemniteitsregeling. Voorts is er garantie verleend ad € 209,3 miljoen betrekking hebbende op de door het Ministerie van Financiën verstrekte geldleningen aan cultuurinstellingen. De uitstaande garanties participatie- en vervangingsfonds zijn het gevolg van het bestuurlijk akkoord dat in 2003 met de fondsen is gesloten en houden verband met garantstelling in verband met het schatkistbankieren. De uitstaande garantie bij Onderzoek en Wetenschapsbeleid bedraagt € 15,3 miljoen. Dit betreft de garantie voor een lening van Stichting Biomedical Primate Research Center (BPRC) bij de Bank Nederlandse Gemeenten. De uitstaande garanties bij Wetenschappelijk onderwijs (€ 683,3 miljoen), het Hoger beroepsonderwijs (€ 842,3 miljoen), het Beroepsonderwijs (€ 877,7 miljoen), het Voortgezet onderwijs (€ 594,1 miljoen) en het Primair onderwijs (€ 164,9 miljoen) hebben betrekking op de door het Ministerie van Financiën verstrekte geldleningen en rekeningcourantkredieten aan onderwijsinstellingen. De geldleningen in het wo, hbo en mbo worden verstrekt onder hypothecaire zekerheid; de geldleningen in het po en vo onder gemeentegarantie. Het risico voor het Ministerie van OCW is hierdoor beperkt. Voor de rekeningcourantkredieten wordt geen zekerheid gevraagd. De garantstelling betreft de maximale roodstandfaciliteit. In de praktijk wordt dit zelden volledig benut. In onderstaande tabel is een overzicht opgenomen per onderwijssector. Maximale Leningen Wetenschappelijk onderwijs 216 467,3 Hoger onderwijs 281,4 560,9 Beroepsonderwijs en volwasseneducatie 285,1 592,7 Voortgezet onderwijs 200,3 393,8 Primair onderwijs 52,5 112,4 De opbouw van de stand van de garantieverplichtingen kan als volgt worden weergegeven: Stand 1 januari 2025 4.085.977 Bij: Aangegane verplichtingen 2025 627.711 Af: Afgelopen garantie 2025 0 Af: Verrichte betalingen 2025 459.096 Af: Negatieve bijstellingen van aangegane garantieverplichtingen voor 2025 5.698 garantieverplichtingen voor 2025 14.028 Stand 31 december 2025 4.234.866 Toelichting Eind 2025 heeft een betaling plaatsgevonden van circa € 5,7 miljoen. Deze betaling kent zijn oorsprong in de Subsidieregeling indemniteit bruiklenen 2016 (indemniteitsregeling). Voor het Drents Museum in Assen is op basis van die regeling een indemniteitsverklaring afgegeven voor de tentoonstelling «Dacia - Rijk van goud en zilver» van maximaal circa € 9,0 miljoen. Op 25 januari 2025 is het museum getroffen door een diefstal. Daarbij is een aantal stukken van de tentoonstelling ontvreemd die in bruikleen waren verkregen van The National History Museum of Romania. Op basis van de verzekerde waarde van deze objecten is de indemniteitssubsidie vastgesteld op € 5,7 miljoen en uitbetaald. 14. Andere verplichtingen De opbouw van de stand van de aangegane verplichtingen kan als volgt worden weergegeven: Stand 1 januari 2025 49.053.051 Bij: aangegaan 2025 61.673.171 Af: Tot betaling gekomen in 2025 59.531.872 Af: Negatieve bijstellingen van aangegane vpl voor 2025 0 Stand 31 december 2025 51.194.350 De specificatie van de openstaande verplichtingen per beleidsartikel ultimo 2025 is hieronder opgenomen. 1 Primair onderwijs 16.493.315 3 Voortgezet onderwijs 11.296.959 4 Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie 5.780.800 6 Hoger beroepsonderwijs 4.481.136 7 Wetenschappelijk onderwijs 7.343.926 8 Internationaal beleid 18.086 9 Arbeidsmarkt- en personeelsbeleid 6.857 11 Studiefinanciering 0 12 Tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten 0 13 Lesgelden 0 14 Cultuur 2.676.707 15 Media 1.257.394 16 Onderzoek en wetenschapsbeleid 1.804.696 25 Emancipatie 34.183 95 Apparaat Kerndepartement 291 Totaal 51.194.350 15 en 15a. Deelnemingen en Tegenrekening deelnemingen De stand van de deelnemingen en tegenrekening deelnemingen per 31-12-2025 bedraagt 0. Niet uit de saldibalans blijkende bestuurlijke verplichtingen Artikel 1: Primair en Voortgezet onderwijs Vanuit de drie convenanten onderwijshuisvesting Saba, Bonaire en Sint Eustatius (Caribisch Nederland) is er in totaal $ 74,1 miljoen (US dollars) beschikbaar. Hiervan is inmiddels $ 56,0 miljoen (US Dollars) betaald dan wel verplicht. Voor het restant, voor de jaren 2026 en verder, geldt dat er hiervoor bestuurlijke verplichtingen zijn aangegaan. Het gaat in totaal om een bedrag van $ 18,1 miljoen (US Dollars). Dat bedrag is nog niet juridisch verplicht en betreft derhalve een niet uit de saldibalans blijkende bestuurlijke verplichting. Artikel 4: Middelbaar beroepsonderwijs Op 14 februari 2023 is de werkagenda mbo «Samen werken aan talent» met de sector afgesloten. Onderdeel van de werkagenda is de vierde tranche van de regeling kwaliteitsafspraken mbo. In het Hoofdlijnenakkoord, tezamen met enkele amendementen daarop bij de begrotingsbehandeling 2025, zijn er enkele bezuinigingen doorgevoerd die ook de bedragen in de Werkagenda mbo raken. Hiermee is een bedrag van in totaal € 3.701,1 miljoen bestuurlijk verplicht over de periode 2024 tot en met 2027 voor de Werkagenda mbo. Van dit bedrag is ultimo 2025 een bedrag van € 2.751,6 miljoen juridisch verplicht en € 949,5 miljoen bestuurlijk verplicht. Het resterende bestuurlijk verplichte bedrag wordt in de jaren 2026 en 2027 daadwerkelijk juridisch verplicht. Het betreft de volgende bedragen in 2026 € 901,4 miljoen en in 2027 € 48,1 miljoen. Naar aanleiding van de parlementaire enquête aardgaswinning Groningen is op 19 januari 2024 door het kabinet een meerjarig investeringspakket toegezegd ten behoeve van de brede sociaaleconomische ontwikkeling in Groningen. Het masterplan campussen vormt van dit investeringspakket een van deze pijlers. Het gaat daarbij om het versterken van het kennis- en innovatie ecosysteem in Noord-Nederland. Hiermee is een bedrag van in totaal € 50,0 miljoen bestuurlijk verplicht voor de periode 2024 tot en met 2030. Van dit bedrag is ultimo 2025 € 2,2 miljoen juridisch verplicht en € 47,8 miljoen bestuurlijk verplicht. Het resterende bestuurlijk verplichte bedrag wordt in de periode 2026 tot en met 2030 daadwerkelijk juridisch verplicht. Het betreft de volgende bedragen € 7,8 miljoen in 2026 en daarna jaarlijks € 10,0 miljoen voor de periode 2027 tot en met 2030. Artikel 14: Erfgoed en Kunsten Aan het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies van de KNAW is een subsidie verstrekt voor het Expertisecentrum Restitutie Cultuurgoederen en Tweede Wereldoorlog (ECR). Deze subsidie is bestemd voor het uitvoeren van feitenonderzoek naar cultuurgoederen die tijdens de Tweede Wereldoorlog door het Naziregime zijn geroofd, ter ondersteuning van restitutieaanvragen. Conform het Convenant tussen de KNAW en het Ministerie van OCW (2018) verricht het ECR dit onderzoek. De directie Erfgoed & Kunsten boekt dit bedrag via de Voorjaarsnota 2026 over naar de directie Onderzoek & Wetenschapsbeleid. Artikel 16: Hoger beroepsonderwijs en wetenschappelijk onderwijs en Onderzoek & Wetenschapsbeleid In 2022 is het Bestuursakkoord 2022 hoger onderwijs en wetenschap afgesloten met de Vereniging Hogescholen en de Vereniging Universiteiten van Nederland. Hierin zijn afspraken gemaakt over onder andere starters- en stimuleringsbeurzen, sectorplannen en praktijkgericht onderzoek. In totaal is hiermee voor € 9,3 miljard (prijspeil 2022) bestuurlijk verplicht voor de periode 2022 ‒ 2031. In het Hoofdlijnenakkoord, tezamen met enkele amendementen daarop bij de begrotingsbehandeling 2025, zijn bezuinigingen doorgevoerd die ook de bedragen in het Bestuursakkoord 2022 raken. Per ultimo 2025 zijn de bedragen voor jaren 2022-2026 grotendeels al betaald c.q. juridisch verplicht. Het nog bestuurlijk verplichte deel per ultimo 2025 bedraagt voor artikel 6 (Hoger Beroepsonderwijs) € 620,0 miljoen, voor artikel 7 (Wetenschappelijk Onderwijs ) € 1,6 miljard en artikel 16 (Onderzoek en wetenschapsbeleid) € 551,0 miljoen. De overige bestuurlijke toezegging op artikel 16 bedraagt € 42,4 miljoen. Dit is de verplichting aan het Delta Climate Center die volgt uit het bestuurlijk akkoord over het compensatiepakket Wind in de zeilen. Niet uit de saldibalans blijkende financiële risico’s voortkomend uit lopende juridische procedures Er loopt een rechtszaak van 221 schoolbesturen tegen de Staat/OCW die gaat over wel of niet te weinig ontvangen bekostiging door schoolbesturen vanwege een verandering van bekostigingssystematiek. In de uitspraak van 21 juni 2024 heeft de rechtbank het beroep van de schoolbesturen tegen de beslissing op bezwaar van de Minister van OCW gegrond verklaard. De vordering van de schoolbesturen dat ze gezamenlijk € 251 miljoen te vorderen hebben van OCW is daarmee toegewezen door de rechtbank. De Minister van OCW heeft hiertegen hoger beroep ingesteld bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. Aanleiding voor de kwestie is de inwerkingtreding van de Wet vereenvoudiging bekostiging primair onderwijs (Stb. 2021, 171). Als gevolg van deze wet wordt de bekostiging per 1 januari 2023 vastgesteld op kalenderjaarbasis in plaats van op schooljaarbasis. Daarnaast wordt de bekostiging uitgekeerd met een betaalritme waarin schoolbesturen maandelijks 1/12e van de totale bekostiging ontvangen. Dat is een verandering ten opzichte van daarvoor: tot 1 januari 2023 werd de bekostiging grotendeels verstrekt op basis van een schooljaar en door middel van een «onevenredig betaalritme» betaald, waarbij in de periode januari t/m juli 65,45% van de bekostiging voor personeelskosten wordt betaald en in de periode augustus t/m december 34,55%. Op grond van dit betaalritme is vervolgens de periode van 1 augustus 2022 t/m 31 december 2022 vastgesteld op 34,55% van de schooljaarbekostiging. Als gevolg van deze verandering in de bekostigingssystematiek zouden de schoolbesturen volgens hen 7,12% van de totale bekostiging voor personeelskosten in kalenderjaar 2022 mislopen en hierdoor gezamenlijk een schade lijden van ongeveer € 251 miljoen. OCW stelt dat de schoolbesturen in het primair onderwijs steeds 100% van de bekostiging voor personeelskosten hebben ontvangen. 12. WNT-verantwoording 2025 Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) De Wet normering topinkomens (WNT) bepaalt dat de bezoldiging en eventuele ontslaguitkeringen van topfunctionarissen in de publieke en semi-publieke sector op naamsniveau vermeld moeten worden in het financieeljaarverslag. Deze publicatieplicht geldt tevens voor topfunctionarissen die bij een WNT-instelling geen - al dan niet fictieve- dienstbetrekking hebben of hadden. Daarnaast moeten van niet-topfunctionarissen de bezoldiging (zonder naamsvermelding) gepubliceerd worden indien deze het wettelijk bezoldigingsmaximum te boven gaan. Niet-topfunctionarissen zonder dienstverband vallen echter buiten de reikwijdte van de wet. Voor dit departement heeft de publicatieplicht betrekking op onderstaande functionarissen. De bezoldigingsgegevens van de leden van de Top Management Groep zijn opgenomen in het jaarverslag van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Het algemeen bezoldigingsmaximum bedraagt in 2025 € 246.000. Naast de hierboven vermelde functionarissen zijn er geen andere functionarissen die in 2025 een bezoldiging boven het toepasselijke bezoldigingsmaximum hebben ontvangen, of waarvoor in eerdere jaren een vermelding op grond van de WNT heeft plaatsgevonden of had moeten plaatsvinden. Er zijn in 2025 geen functionarissen die hun werkzaamheden als topfunctionaris hebben neergelegd en die op grond van hun voormalige functie nog 4 jaar aangemerkt worden als topfunctionaris. Er zijn in 2025 geen ontslaguitkeringen betaald die op grond van de WNT dienen te worden gerapporteerd. Naam instelling Naam top-functionaris Functie (+gegevens 2024) Datum aanvang functievervulling in 2025 (+ gegevens 2024) Datum einde functievervulling in 2025 (+gegevens 2024) Dienstverband in fte (+ omvang in 2024) Op externe inhuur-basis (nee; <= 12 kalender-mnd; > 12 kalender-mnd) Beloning + onkostenvergoedingen (belast)(+ bedrag in 2024) Voorzieningen t.b.v. beloningen betaalbaar op termijn (+ bedrag in 2024) Totale bezoldiging in 2025 (+ bedrag in 2024) Individueel toepasselijk bezoldigings-maximum (+bedrag in 2024) Motivering en bedrag (indien overschrijding) CvTE A.J. Aardema** plv lid (n.v.t.) 1-1-2025 (n.v.t.) 31-12-2025 (n.v.t.) CvTE A. Boks** plv lid (n.v.t.) 1-5-2025 (n.v.t.) 31-12-2025 (n.v.t.) CvTE H. de Deugd** lid (lid) 1-1-2025 (1-1-2024) 1-10-2025 (31-12-2024) CvTE D. Ensberg-Kleijkers** plv lid (plv lid) 1-1-2025 (1-10-2024) 31-12-2025 (31-12-2024) CvTE S.J. de Groot** plv lid (plv lid) 1-1-2025 (1-1-2024) 31-12-2025 (31-12-2024) CvTE A.M.L. Jansen** lid (lid) 1-1-2025 (1-1-2024) 31-12-2025 (31-12-2024) CvTE S.S.W. Koch** lid (lid) 1-1-2025 (1-10-2024) 1-5-2025 (31-12-2024) CvTE C. Kroon-Baten** lid (plv lid) 1-1-2025 (1-10-2024) 31-12-2025 (31-12-2024) CvTE R.C. Leeftink** lid (lid) 1-1-2025 (1-1-2024) 31-12-2025 (31-12-2024) CvTE A.E. van der Meij** plv lid (plv lid) 1-1-2025 (1-10-2024) 31-12-2025 (31-12-2024) CvTE M. Spierings2In voorgaande jaren is M. Spierings niet opgenomen in het WNT-overzicht, terwijl dit wel verplicht was. Hij bekleedt zijn functie sinds 1 september 2018 als secretaris-directeur. Dit is in het huidige jaar gecorrigeerd in de verantwoording. Secretaris-directeur (Secretaris-directeur) 1-1-2025 (1-1-2024) 31-12-2025 (31-12-2024) 1 (1) nee 153.844 (149.406) 23.064 (23.051) 176.908 (172.457) 246.000 (233.000) n.v.t. CvTE W.B. Spoelstra** plv. lid tot 30-09-25/lid vanaf 01-10-25 (plv lid) 1-1-2025 (1-1-2024) 31-12-2025 (31-12-2024) n.v.t. (0,025) nee n.v.t (2.951) n.v.t n.v.t (2.951) 6.150 (5.825) n.v.t CvTE J.H. van der Vegt voorzitter (voorzitter) 1-1-2025 (1-1-2024) 31-12-2025 (31-12-2024) 0,200 (0,200) nee 31.308 (30.898) n.v.t 31.308 (30.898) 49.200 (46.600) n.v.t CvTE D. Wakker** plv. lid (tot 1-10-2025) / lid (vanaf 1-10-2025) (plv lid) 1-1-2025 (1-1-2024) 31-12-2025 (31-12-2024) CvTE C.W.M. Zandbergen** lid (lid) 1-1-2025 (1-1-2024) 31-12-2025 (31-12-2024) D. BIJLAGEN Bijlage 1 Toezichtrelaties zelfstandige bestuursorganen (zbo) en Rechtspersonen met een Wettelijke Taak (rwt) Naam ZBO/RWT Begrote bijdrage moederdepartement aan ZBO/RWT Gerealiseerde bijdrage moederdepartement aan ZBO/RWT Begrote bijdrage overige departementen Gerealiseerde bijdrage overige departementen Bijzonderheden ZBO's Bedrag Bedrag Bedrag Bedrag Ja/Nee Stichting Nederlands Fonds voor Podiumkunsten+ 92.157 96.592 0 0 nee Stichting Fonds voor Cultuurparticipatie 52.817 58.605 0 0 nee Stichting Nederlands Fonds voor de Film 94.824 99.824 0 0 nee Stichting Stimuleringsfonds Creatieve Industrie 23.153 32.740 0 0 nee Stichting Mondriaan Fonds 49.042 55.421 0 0 nee Stichting Nederlands Letterenfonds 19.184 19.590 0 0 nee Bureau Architectentregister 915,0 1.038 0 0 nee Commissariaat voor de Media 10.042 9.757 0 0 nee Nederlands Vlaamse Accreditatie Organisatie 7.015 7.312 0 0 nee Koninklijke Bibliotheek 135.191 139.643 3.595 Nb. nee Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek 1.278.475 1.401.148 202.762 Nb. nee Stichting Participatiefonds (PF) 4.626 4.784 0 0 nee Vervangingsfonds (VF) 2.730 2.820 0 0 nee Stimuleringsfonds voor de Journalistiek 3.080 27.102 0 0 nee College voor Toetsen en Examens 17.749 17.130 0 0 nee Nederlandse Publieke Omroep 952.409 980.286 0 0 nee Regionale Publieke Omroep 191.401 197.578 0 0 nee Stichting Samenwerking Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (SBB) 86.308 92.028 0 0 nee Nationaal Coördinatiepunt NLQF 970,0 1.116 0,1 0,1 nee Nationaal Agentschap Erasmus+ 4.533 4.918 0 0 nee RWT's Collectiebeherende instellingen die onder de Erfgoedwet vallen 269.716 291.256 Bevoegde gezagsorganen primair onderwijs 14.698.818 15.407.019 Bevoegde gezagsorganen voortgezet onderwijs 10.845.474 11.445.551 Instellingsbesturen mbo-instellingen 4.487.798 4.715.138 0 0 Instellingsbesturen hogescholen 4.305.698 4.470.069 Instellingsbesturen universiteiten 6.273.791 6.516.479 Academische Ziekenhuizen 845.850 877.636 Stichting Cito 36.012 46.221 Stichting SLO 24.380 30.401 Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen 111.006 116.782 0 0 Nee Landelijk Centrum Studiekeuze (voorheen Studiekeuze 123) 4.447 4.298 0 0 Nuffic 11.267 11.619 Netherlands house for Education and Research (Neth-er) 687,0 686,4 686,0 687,0 Toelichting Op basis van artikel 4.2, lid 2 van de Comptabiliteitswet (CW), is het Ministerie van OCW, als moederdepartement verantwoordelijk voor de bijdrage aan het zbo en het afleggen van verantwoording over een bepaald onderwerp waarbij verschillende ministeries zijn betrokken. Omdat van de meeste zbo’s het jaarverslag over 2024 nog niet zodanig beschikbaar is, dat ze voor het jaarverslag van het Ministerie van OCW gebruikt kunnen worden, worden alleen de bijzonderheden in de tabel opgenomen die vóór 15 maart bekend zijn. In het geval er een bijzonderheid bekend wordt, ná het verschijnen van het jaarverslag, worden de Eerste en Tweede Kamer hier zo snel mogelijk over geïnformeerd. Mede doordat het jaarverslag van het zbo nog niet gereed is ten tijde van het opstellen van het jaarverslag van het Ministerie van OCW, is het opnemen van met name kwalitatieve informatie over de activiteiten van het betreffende zbo lastig. Een optie is gebruik te maken van het jaarverslag van het zbo van het jaar ervoor (t-1). Het geeft echter een scheve vergelijking om deze gegevens op te nemen in het jaarverslag jaar t van het departement. Bijlage 2 Afgerond evaluatie- en overig onderzoek Thema 1 COVID-19 Evaluatie en monitoring Nationaal Programma Onderwijs Art. 1 & 3 Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Evaluatie NP Onderwijs Ex post 2025 Afgerond 1, 3 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2025/12/09/evaluatie-np-onderwijs-funderend-onderwijs Verkenning verschillen leerprestaties Ex post 2025 Afgerond 1, 3 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2025/12/09/verkenning-verschillen-leerprestaties-funderend-onderwijs NCO: vijf jaar sinds COVID-19 Ex post 2025 Afgerond 1, 3 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2025/12/09/20251201-beleidsrapport-vijf-jaar-sinds-covid-19-v-1-1 Trends in het voortgezet onderwijs Ex post 2025 Afgerond 1, 3 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2025/12/09/cito-trends-in-het-voortgezet-onderwijs Vaardigheid examenkandidaten Ex post 2025 Afgerond 1, 3 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2025/12/09/rapport-vaardigheid-examenkandidaten-2025-def Kenniscommunity als proeftuin Ex post 2025 Afgerond 1, 3 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2025/12/09/rapportage-kenniscommunity-als-proeftuin-met-bijlage COVID-19 in internationaal perspectief Ex post 2025 Afgerond 1, 3 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2025/12/09/de-covid-19-pandemie-in-internationaal-perspectief-pdf Scholieren over het NP Onderwijs Ex post 2025 Afgerond 1, 3 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2025/12/09/overkoepelende-analyse-scholieren-over-np-onderwijs-incl-reflectie-laks Evaluatie en monitoring Nationaal Programma Onderwijs Art. 4, 6 & 7 Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Evaluatie Nationaal programma onderwijs, deel: onderzoek Ex post 2025 Afgerond 4, 6 en 7 https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?id=2025Z21434&did=2025D50712 Thema 2 Een sterke basis en hoge kwaliteit Basisvaardigheden funderend onderwijs Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Ontwerpstudie leerlingvolgsystemen in het vo Ex ante 2025 Afgerond 3 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2025/05/15/rapport-ontwerpstudie-leerlingvolgsystemen-in-het-voortgezet-onderwijs Implementatiemonitor subsidieregeling «Verbetering basisvaardigheden» Ex durante 2025 Afgerond 3 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2025/12/01/sardes-seo-implementatieonderzoek-subsidieregeling-tranche-2-eindmeting Casestudies implementatiemonitor subsidieregeling «Verbetering basisvaardigheden» Ex durante 2025 Afgerond 1, 3 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2025/10/15/sardes-seo-addendum-bij-implementatieonderzoek-tranche-2-eindmeting-casusbeschrijvingen Tussenevaluatie subsidieregeling «Verbetering basisvaardigheden» Ex post 2025 Afgerond 3 https://www.cpb.nl/tussenevaluatie-subsidieregeling-verbetering-basisvaardigheden Trends in het voortgezet onderwijs Ex post 2025 Afgerond 3 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2025/12/01/cito-trends-in-het-voortgezet-onderwijs-2025 Factsheets basisvaardigheden basisonderwijs Ex post 2025 Afgerond 3 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2025/12/01/nco-beleidsrapport-derde-meting-masterplan-basisvaardigheden-2024-2025 Het vo-examen: doelgroepen en voorzieningen Ex durante 2025 Afgerond 3 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2025/02/18/onderzoek-oberon-naar-de-doelgroepen-van-de-drie-examenvoorzieningen Evaluatie subsidieregeling impuls en innovatie bewegingsonderwijs Ex post 2025 Afgerond 1, 3 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2025/06/15/bijlage-3-evaluatie-impuls-en-innovatie-bewegingsonderwijs Prijsontwikkeling leermiddelenmarkt Ex durante 2025 Afgerond 1, 3 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2025/03/25/finale-rapportage-2-verklarende-analyses-voor-onderzoek-prijsontwikkeling-vo-leermiddelenmarkt Doelmatigheid en doeltreffendheid van tien jaar cultuureducatie Ex post 2025 Afgerond 1, 3 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2025/04/25/bijlage-1-beknopte-samenvatting-doelmatigheid-en-doeltreffendheid-tien-jaar-cultuureducatiebeleid Examenmonitor 2025 Ex post 2025 Afgerond 3 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2025/09/29/bijlage-1-kamerbrief-eindexamenresultaten-2025 Evaluatieonderzoek vormingsonderwijs Ex post 2025 Afgerond 1, 3 https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/detail?id=2025D32105&did=2025D32105 Terugblik normering doorstroomtoetsen 2025 Ex post 2025 Afgerond 1, 3 https://open.overheid.nl/details/3bc53f03-667a-41c6-9d08-2e9a0057df05 Vmbo vijf jaar? Argumenten voor verlenging nader onderzocht Ex ante 2025 Afgerond 1, 3 https://open.overheid.nl/details/511c7a78-f14d-4007-9378-82154fc76f63 Verkenning van scenario's voor de afname van één doorstroomtoets Ex ante 2025 Afgerond 1, 3 https://open.overheid.nl/details/81655212-c7a4-427b-974d-8ce094401b63 Het vormingsonderwijs in Nederland Ex post 2025 Afgerond 1, 3 https://open.overheid.nl/details/8a9c1472-9e87-41e9-9195-be6bedd9ab1b Op weg naar eigentijds onderwijs - Curriculumherziening in Nederland Ex ante 2025 Afgerond 1, 3 https://open.overheid.nl/details/8b465d52-25c4-4916-b7d5-8780b19c849e Staatsexamenmonitor Voortgezet Onderwijs 2024 Ex post 2025 Afgerond 1, 3 https://open.overheid.nl/details/9282aadc-5310-4c5b-9d73-8cf6c6bc64c0 Onderzoek prijsontwikkeling VO Leermiddelenmarkt I Feitenbasis voor onderzoek prijsontwikkeling VO Leermiddelenmark Ex durante 2025 Afgerond 1, 3 https://open.overheid.nl/details/9e4c2f87-d713-4dfa-a821-f9959567d5d5 Onderzoeken wat we niet zien Ex durante 2025 Afgerond 1, 3 https://open.overheid.nl/details/aef442a9-30ef-447b-948d-9db5263c933a Effectstudie voorschoolse educatie: een natuurlijk experiment in Nederlandse gemeenten Ex post 2025 Afgerond 1, 3 https://open.overheid.nl/details/c6129d3b-f26c-43ad-917e-1729dd62bfec Evaluatie Impuls en innovatie bewegingsonderwijs Ex post 2025 Afgerond 1, 3 https://open.overheid.nl/details/c6282aa0-4165-4497-b355-3b2961badbcb Peiling ondersteuningsbehoeften docenten bij lesgeven over de Holocaust Ex durante 2025 Afgerond 1, 3 https://open.overheid.nl/details/c6acc2dc-32c4-4533-9e89-92a3743bcca0 Verbeteragenda Staatsexamens vo Ex durante 2025 Afgerond 1, 3 https://open.overheid.nl/details/dpc-73dad9d701ed9b3aba83ac2539ec2eeec26a2c69 De beroepshavo, een verkennend onderzoek Ex durante 2025 Afgerond 1, 3 https://open.overheid.nl/details/1a86ad39-1fab-420c-bcff-2dc1b8a6b7a4 Flexibilisering van de organisatie, afnamewijze & inhoud van de centraal schriftelijke en praktische examens in het vmbo Ex durante 2025 Afgerond 1, 3 https://open.overheid.nl/details/c7b37616-7a9f-4a87-99ad-4a6c9a30073b Rapportage pilots praktijkgericht programma (pgp) vmbo Rapport 2024 Ex durante, ex post 2025 Afgerond 1, 3 https://open.overheid.nl/details/d10fe2d5-541b-431e-8fe3-e3b04ac7f517 Imago (v)mbo Ex durante 2025 Afgerond 1, 3 https://open.overheid.nl/details/d2c6b141-9fb0-48e0-8050-1bd91aecaafa Onderzoek Prijsontwikkeling VO Leermiddelenmarkt II Verklarende analyses voor onderzoek prijsontwikkeling VO Leermiddelenmarkt Ex durante 2025 Afgerond 1, 3 https://open.overheid.nl/details/d678d561-b238-424d-a860-fe54202ca50d Examenprogramma’s in ontwikkeling Ex durante 2025 Afgerond 1, 3 https://open.overheid.nl/details/dcce1f8b-9672-43c9-8be8-a27668d1d2f6 Hoogtepunten van 5 jaar STO 2020-2024 Ex post 2025 Afgerond 1, 3 https://open.overheid.nl/details/ea0f64d2-c7f9-489d-9dd9-04d953a1bfb1 Experiment PIE/BWI in het vmbo - Tussenrapportage 2025 Ex durante 2025 Afgerond 1, 3 https://open.overheid.nl/details/f700e6c8-3a22-4d62-aed9-c6fddeaa27ec Kansen op een goede start Ex durante 2025 Afgerond 1, 3 https://open.overheid.nl/details/f8ffa7fa-fc94-4b9e-9a8a-29bc103193f5 Voorlopig beeld doorstroomtoetsen 2025 Ex durante 2025 Afgerond 1, 3 https://open.overheid.nl/details/26ce3b93-e82a-4b39-9dbc-5f977365b75b Kwaliteitscriteria voor leermiddelen funderend onderwijs Ex ante 2025 Afgerond 1, 3 https://open.overheid.nl/details/28413902-e031-485d-b4cf-2c424d648d30 Monitor schooladvies en doorstroomtoets 2023-2024 Ex durante 2025 Afgerond 1, 3 https://open.overheid.nl/details/2dadc660-0f30-485b-869e-db00a87b76cc Flexibilisering van de afnamemomenten van de centraal schriftelijk en praktisch examens in het vmbo Ex ante 2025 Afgerond 1, 3 https://open.overheid.nl/details/33b15231-fcfa-4961-9382-dbafc08b63b6 Verschillen in leerwinst tussen basisscholen Ex post 2025 Afgerond 1, 3 https://www.cpb.nl/verschillen-leerwinst-tussen-basisscholen Een goede basis in het vernieuwde vmbo Ex post 2025 Afgerond 1, 3 https://open.overheid.nl/details/35bcd711-b426-43a9-a98e-41f6666cc502 Aanpak basisvaardigheden middelbaar beroepsonderwijs Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Onderzoek rekenproblematiek mbo Ex ante 2025 Afgerond 4 Rekenproblemen in het mbo Onderzoek taalinterventies verbinden aan beroep Ex ante 2025 Afgerond 4 Inventarisatie taalinterventies in het mbo Adviesrapport Expertgroep Nieuwe Taaleisen in het mbo Ex ante 2025 Afgerond 4 Adviesrapport Expertgroep Nieuwe taaleisen in het MBO Uniforme opleidingseisen mbo-docenten basisvaardigheden Ex ante 2025 Afgerond 4 file Kwaliteitsafspraken mbo (onderdeel werkagenda mbo) Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Deelrapportage prioriteit 1 van de werkagenda mbo Ex durante jaarlijks t/m 2028 Lopend 4 Werkagenda mbo en Stagepact mbo - voortgang halverwege de looptijd | Tweede Kamer der Staten-Generaal Deelrapportage prioriteit 2 van de werkagenda mbo Ex durante jaarlijks t/m 2028 Lopend 4 Werkagenda mbo en Stagepact mbo - voortgang halverwege de looptijd | Tweede Kamer der Staten-Generaal Deelrapportage prioriteit 3 werkagenda mbo Ex durante jaarlijks t/m 2028 Lopend 4 Werkagenda mbo en Stagepact mbo - voortgang halverwege de looptijd | Tweede Kamer der Staten-Generaal Monitor werkagenda en stagepact Ex durante jaarlijks t/m 2028 Lopend 4 Werkagenda mbo en Stagepact mbo - voortgang halverwege de looptijd | Tweede Kamer der Staten-Generaal Trendrapport, Startmonitor en Studentenmonitor Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Trendrapport (vervanging van de monitor Beleidsmaatregelen) Monitor 2025 Jaarlijks 6, 7 en 11 https://duo.nl/open_onderwijsdata/hoger-onderwijs/publicaties/trends-in-het-ho.jsp Startmonitor Monitor 2025 Jaarlijks 6, 7 en 11 Er is geen aparte site voor de Startmonitor en de Studentenmonitor, maar de data komen terug in het Trendrapport HO. https://duo.nl/open_onderwijsdata/hoger-onderwijs/publicaties/trends-in-het-ho.jsp Studentenmonitor Monitor 2025 Jaarlijks 6, 7 en 11 Er is geen aparte site voor de Startmonitor en de Studentenmonitor, maar de data komen terug in het Trendrapport HO. https://duo.nl/open_onderwijsdata/hoger-onderwijs/publicaties/trends-in-het-ho.jsp Onderzoek bestuursakkoord flexibilisering lerarenopleidingen Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Onderzoek bestuursakkoord flexibilisering lerarenopleidingen Monitor, ex-durante evaluatie 2025 Afgerond 6, 7 Eindrapport Onderzoek Bestuursakkoord flexibilisering lerarenopleidingen | Aanpak Lerarentekort Stelselrapportage hoger onderwijs Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Stelselrapportage Hoger Onderwijs (periodieke synthese rapportage) Evaluatie 2023 Afgerond 6, 7 Stelselrapportage hoger onderwijs 2016 ‒ 2023 | Rapport | Rijksoverheid.nl Strategische evaluatiecommissie Stelselrapportage (Periodieke rapportage) Evaluatie 2027 Lopend 6, 7 Wordt in 2027 verwacht. Evaluatie kwaliteitsafspraken en evaluatie kwaliteitsbekostiging Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Evaluatie kwaliteitsbekostiging Ex-post evaluatie 2025 Uitgesteld 6, 7 Deze evaluatie is voorlopig uitgesteld. Het Bestuursdepartement heeft moeten besluiten de evaluatie van het instrument kwaliteitsbekostiging te deprioriteren. De capaciteit is nu niet aanwezig om deze evaluatie uit te voeren. Evaluatie kwaliteitsafspraken Ex-post evaluatie 2026 Afgerond 6, 7 Nog niet gepubliceerd. Publicatie naar verwachting Q1 2026. Onderzoek en wetenschapsbeleid Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Evaluatie Loket kennisveiligheid Ex durante 2026 Lopend1Vertraging in de uitvoering 16 ‒ Impactassessment wetsvoorstel screening kennisveiligheid (voorheen uitvoeringstoets) Ex ante 2026 Uitgesteld2Uitstel omdat wetsvoorstel in deze fase nog wordt aangepast en nog onvoldoende is uitgekristalliseerd om de impact op zinvolle wijze te kunnen onderzoeken 16 ‒ Monitor en evaluatie starters- en stimuleringsbeurzen Ex durante 2027 Uitgesteld3Uitstel omdat de bezuinigingen op de starters- en stimuleringsbeurzen vragen om een andere en vereenvoudigde aanpak van de evaluatie 16 ‒ Onderzoek verlagen van het aantal proeven op niet-humane primaten Overig onderzoek 2025 Afgerond 16 Kamerstukken II, 2024/25, 32 336, nr. 164 Monitoring en evaluatie Sectorplannen 1 (2019-2024) Ex post 2025 Afgerond 16 Kamerstukken II, 2024/25, 29 338, nr. 296 Evaluatie Koninklijke Bibliotheek (KB) Ex durante 2025 Afgerond 16 Kamerstukken II, 2024/25, 25 268, nr. 241 Onderzoek naar (wettelijke) facilitering van webharvesting Overig onderzoek 2025 Afgerond 16 Kamerstukken II, 2024/25, 26 643, nr. 1418 Evaluatie Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) Ex durante 2025 Afgerond 16 Nog niet gepubliceerd. Publicatie naar verwachting Q1 2026. Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Monitor mobiele telefoons in de klas Ex durante 2025 Afgerond 1, 3 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2025/07/03/bijlage-1-definitief-eindrapport-monitoring-landelijke-afspraak-mobiele-telefoons-en-andere-devices-in-de-klas-kohnstamm-instituut-oberon Evaluatieonderzoek CvTE Ex post 2025 Afgerond 1, 3 https://open.overheid.nl/details/6e129be3-1015-40ad-90b5-c3c378e28876 Eindrapportage Expertscholen en Netwerken Ex post 2025 Afgerond 1, 3 https://open.overheid.nl/details/2d505811-7ac3-4d70-ae32-b73475077dcd Tussenevaluatie landelijk subsidiekader studentenwelzijn Ex-durante evaluatie 2026 Afgerond 6 , 7 Nog niet gepubliceerd. Publicatie naar verwachting Q1 2026. Het subsidiekader loopt tot en met 2030; de tussentijdse evaluatie is een lerende evaluatie gericht op het proces. Tussenevaluatie 30 miljoen middelen tekortsectoren opleidingen HBO Ex-durante evaluatie 2025 Afgerond 6 Niet gepubliceerd. Thema 3 Iedereen is nodig Doorstroom po-vo Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Onderzoeken wat we niet zien: onderadvisering van leerlingen in het po en vo Ex ante 2025 Afgerond 1, 3 Onderzoeken wat we niet zien | Rapport | Rijksoverheid.nl School en omgeving Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Randvoorwaarden om kwaliteit van het programma School en Omgeving te borgen Ex durante evaluatie 2025 Afgerond 1, 3 Randvoorwaarden om kwaliteit van het programma School en Omgeving te borgen | Rapport | Rijksoverheid.nl Programma Ontwikkeling van het Jonge Kind Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Samen werken aan een stevige basis: onderzoek naar samenwerkingen tussen kinderopvang en onderwijs Monitor 2025 Afgerond 1, 3 Samen werken aan een stevige basis | Rapport | Rijksoverheid.nl Effectstudie voorschoolse educatie: een natuurlijk experiment in Nederlandse gemeenten Ex durante evaluatie 2025 Afgerond 1, 3 Effectstudie voorschoolse educatie: een natuurlijk experiment in Nederlandse gemeenten | Rapport | Rijksoverheid.nl Monitoring verbetermaatregelen passend onderwijs primair en voortgezet onderwijs Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Vierde voortgangsrapportage verbeteraanpak passend onderwijs - primair en voortgezet onderwijs Monitor 2025 Lopend 1, 3 Vierde voortgangsrapportage verbeteraanpak passend onderwijs - primair en voortgezet onderwijs | Rapport | Rijksoverheid.nl Maatschappelijke Diensttijd Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek MDT 2024 bloeien in turbulente tijden ex durante 2025 Afgerond 1, 3 MDT 2024 - Bloeien in Turbulente Tijden | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl MDT rapport 2022-2024 ex durante 2025 Afgerond 1, 3 MDT rapport 2022-2024 | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl Overzichtsrapport de Impact van MDT ex durante 2025 Afgerond 1, 3 Impact Centre Erasmus - Rapportage De Impact van MDT™ Werkzame elementen MDT voor sociale cohesie ex durante 2025 Afgerond 1, 3 Werkzame elementen MDT voor sociale cohesie | Rapport | Rijksoverheid.nl Duurzame verbinding tussen MDT en het onderwijs ex durante 2025 Afgerond 1, 3 Duurzame verbinding tussen MDT en het onderwijs | Rapport | Rijksoverheid.nl Onderzoekrapportage MDT en Meedoenbalies AZC ex durante 2025 Afgerond 1, 3 https://organisaties.doemeemetmdt.nl/assets/eindversie-versie-rapportage-mdt-&-meedoenbalies-azc-28022025-(a).pdf Kansengelijkheid mbo (onderdeel werkagenda mbo) Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Onderzoek gelijke behandeling Ex post 2025 afgerond 4 Gelijkwaardige behandeling mbo-studenten Evaluatie en monitoring Wet vroegtijdige aanmelddatum en toelatingsrecht mbo Ex durante jaarlijks t/m 2027 lopend 4 file Dashboard VSV Ex durante jaarlijks lopend 4 Dashboards vsv, neet en jikp Impactmonitor groeifondsproject LLO Collectief Ex durante 2025 afgerond 4 Impactmonitor LLO Collectief Laagopgeleiden en Laaggeletterden Schoolverlatersonderzoek CBS Ex durante jaarlijks lopend 4 Voortijdig schoolverlaters ervaringen en toekomstplannen, 2024 | CBS Passend onderwijs mbo Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Monitor Passend onderwijs Ex durante 2027 lopend 4 file Studentenmonitor HO Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Studentenmonitor Monitor 2025 Jaarlijks 6, 7 en 11 Er is geen aparte site voor de Startmonitor en de Studentenmonitor, maar de data komen terug in het Trendrapport HO. Trends in het ho - Publicaties - DUO Monitor mentale gezondheid en middelengebruik studenten HO Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Monitor mentale gezondheid en middelengebruik studenten hoger onderwijs Monitor 2025 Jaarlijks 6, 7 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2025/11/20/landelijk-rapport-mmms-2025-hbo-en-wo Invoeringstoets herinvoering Basisbeurs Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Invoeringstoest herinvoering basisbeurs Evaluatie – invoeringstoets 2026 Afgerond 6, 7 en 11 Nog niet gepubliceerd. Publicatie naar verwachting Q1 2026. Evaluatie gaat over de invoeringstoets van de herinvoering van de basisbeurs. Verbeteren aansluiting en verminderen krapte op de arbeidsmarkt in sectoren voor maatschappelijke opgaven (onderdeel werkagenda mbo) Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Onderzoek project onderwijs arbeidsmarkt Ex durante Jaarlijks lopend 4 Project Onderwijs-Arbeidsmarkt (POA)In Progress | ROA Monitor keuzedelen Ex durante jaarlijks t/m 2026 lopend 4 Monitor keuzedelen Onderzoek stagebegeleiding en maatregelen stagediscriminatie onder onderwijspersoneel en leerbedrijven Ex durante 2026 lopend 4 Werkagenda mbo en Stagepact mbo - voortgang halverwege de looptijd | Tweede Kamer der Staten-Generaal Onderzoek effectiviteit stagematching Ex durante 2026 lopend 4 Werkagenda mbo en Stagepact mbo - voortgang halverwege de looptijd | Tweede Kamer der Staten-Generaal Werkgeverstevredenheidsonderzoek Ex durante tweejaarlijks lopend 4 Werkgevers positief over afgestudeerde mbo-studenten | SBB Monitor Leven Lang Ontwikkelen Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Verkenning wettelijke taak LLO Ex-ante onderzoek 2025 Afgerond 6, 7 Eindrapport - Onderzoek Verbreding wettelijke taak LLO | Rapport | Rijksoverheid.nl Pilots Slimmer collegejaar Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Monitoring van pilots slimmer collegejaar Monitor 2025 Afgerond 6, 7 Tussenevaluatie Een Slimmer Collegejaar | Rapport | Rijksoverheid.nl Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Onderzoek naar beleidsmaatregelen voor tegengaan segregatie in het onderwijs Monitor 2025 Afgerond 1, 3 Gescheiden werelden: Onderwijssegregatie houdt aan | Rapport | Rijksoverheid.nl Monitor subsidieregeling begaafde leerlingen po en vo Ex durante evaluatie 2025 Afgerond 1, 3 Monitor subsidieregeling Begaafde leerlingen primair en voortgezet onderwijs 2019 ‒ 2024 | Rapport | Rijksoverheid.nl Evaluatie wet tijdelijke onderwijsvoorzieningen bij massale toestroom van ontheemden Probleemanalyse 2025 Afgerond 1, 3 Evaluatie Wet tijdelijke onderwijsvoorzieningen bij massale toestroom van ontheemden Beter zicht op verzuim - tussenrapportage. Def rapport volgt later in 2025 Monitor 2025 Afgerond 1, 3 Beter zicht op verzuim - Tussenrapportage | Rapport | Rijksoverheid.nl Bouwstenen voor inclusievere onderwijshuisvesting Ex ante evaluatie 2025 Afgerond 1, 3 Bouwstenen voor inclusievere onderwijshuisvesting | Rapport | Rijksoverheid.nl Van arrangeren naar includeren Ex durante evaluatie 2026 Lopend 1, 3 Van arrangeren naar includeren: iedereen helpen leren | NRO Op naar geïntegreerde onderwijsvoorzieningen funderend onderwijs Ex durante evaluatie 2026 Lopend 1, 3 Op naar geïntegreerde onderwijsvoorzieningen: tussenrapportage beleidsonderzoek (tweede meting, tranche 2021) | Rapport | Rijksoverheid.nl Sneller en beter: toekennen van ondersteuningsaanvragen Ex ante evaluatie 2025 Afgerond 1, 3 Sneller en beter | Rapport | Rijksoverheid.nl Evaluatie wet kwaliteit (v)so Ex post evaluatie 2025 Afgerond 1, 3 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2025/05/19/rapport-evaluatie-wet-kwaliteit-v-so-kba-nijmegen-researchned Thema 4 Lerarenstrategie Evaluatie onderwijspersoneel Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Arbeidsmarktramingen inclusief tekorten po en vo Monitor 2025 Afgerond 9 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2025/12/18/rapporten-bij-trendrapportage-arbeidsmarkt-leraren-po-vo-en-mbo-2025 IPTO - vakken en bevoegdheden in het voortgezet onderwijs Monitor 2025 Afgerond 9 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2025/12/18/rapporten-bij-trendrapportage-arbeidsmarkt-leraren-po-vo-en-mbo-2025 Loopbaanmonitor recent afgestudeerden en zij-instromers Monitor 2025 Afgerond 9 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2025/12/18/rapporten-bij-trendrapportage-arbeidsmarkt-leraren-po-vo-en-mbo-2025 TALIS 2024 Ex durante 2025 Afgerond 9 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2025/10/07/nationaal-rapport-talis-2024-de-werk-en-leeromgeving-op-school-in-beeld Monitoring bestuursakkoord flexibilisering lerarenopleidingen Ex durante 2025 Afgerond 9 https://www.aanpaklerarentekort.nl/documenten/2025/06/24/onderzoek-bestuursakkoord-flexibilisering-lerarenopleidingen Tussenrapportage werkdrukmiddelen vo Ex durante, ex post 2027 Lopend 3 https://www.aanpaklerarentekort.nl/documenten/2025/12/08/definitieve-rapportage-werkdrukmiddelen-vo---meting-2025 Administratieve lasten in het vo en so Ex durante 2025 Afgerond 9 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2025/07/04/bijlage-3-eindrapport-administratieve-lasten-leraren-vo-en-go-mei-2025-1 Eerste tussenrapport evaluatie onderwijsregio's Ex durante 2027 Lopend 9 https://www.aanpaklerarentekort.nl/documenten/2025/06/24/eerste-tussenrapport-evaluatie-onderwijsregios Tweede tussenrapport evaluatie onderwijsregio’s Ex durante 2027 Lopend 9 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2025/12/18/7-rapportage-berenschot-evaluatieonderzoek-onderwijsregio-s-fase-2 Voorspellers in- en uitstroom op de onderwijsarbeidsmarkt Ex durante Niet uitgevoerd 9 Gestopt vanwege de reeds beschikbare analyses over beroepsrendement Lerend monitoronderzoek onderwijsregio’s Ex durante Niet uitgevoerd 9 Omgezet in een traject gericht op handreikingen voor de regio's Evaluatie co-teach informatica Ex durante 2025 Afgerond 9 https://www.aanpaklerarentekort.nl/documenten/2025/04/23/eindrapport-evaluatie-co-teach-informatica Effectieve inzet van Onderwijs Ondersteunend Personeel Ex durante 2025 Afgerond 9 https://open.overheid.nl/documenten/adb4eaf8-70a1-476b-8d04-208c443e4845/file Tussenrapportage Pilot onderwijstijd VO Ex durante 2026 Lopend 3 https://www.aanpaklerarentekort.nl/documenten/2025/12/09/tussentijdse-rapportage-pilot-onderwijstijd Monitorings- en evaluatieonderzoek van Experiment Ruimte in Onderwijstijd PO Ex post 2025 Afgerond 1 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2025/12/05/andere-tijden werkbelasting van schoolleiders en de school als lerende organisatie Ex durante 2025 Afgerond 9 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2025/12/18/8-rapport-lerendleiderschap-eindrapport Onderzoek managementstatuut Ex durante 2025 Afgerond 9 https://www.aanpaklerarentekort.nl/documenten/2025/12/09/eindrapport-onderzoek-managementstatuut-regioplan Onderzoek naar de behoefte aan gedifferentieerde opleidingen tot leraar basisonderwijs bij de doelgroep Ex ante 2025 Afgerond 9 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2025/07/04/bijlage-2-onderzoeksrapportage-vignettenonderzoek-maart-2025-ministerie-van-ocw-x-qompas Leren en lesgeven met ICT in het mbo Ex durante 2027 Lopend 4 Leren en lesgeven met ict in het mbo 2024 Onderzoek personeelstekorten mbo Ex durante 2025 Afgerond 4 https://www.tweedekamer.nl/downloads/document?id=2025D53355 Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Inventarisatie bekostigingsvarianten mbo Ex ante 2025 Afgerond 4 https://open.overheid.nl/documenten/770732f3-5688-4279-90ce-754155d6f7f2/file Thema 5 Sociale veiligheid en gelijke behandeling Monitoring sociale veiligheid mbo, hbo en wo Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Onderzoek naar de kwaliteit van klacht- en meldvoorzieningen sociale veiligheid Overig onderzoek 2025 Afgerond 16 Kamerstukken II, 2025/26, 31288, nr. 179 Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Gediscrimineerd, en dan? Probleemanalyse 2025 Afgerond 14 Gediscrimineerd, en dan? Mentale gezondheid leerlingen en studenten Probleemanalyse 2025 Afgerond 1, 3, 4 Mentale gezondheid leerlingen en studenten | Rapport | Rijksoverheid.nl Thema 6 Versterking culturele en creatieve sector Subthema Cultuur - Algemeen/overkoepelend cultuur Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Cultuurmonitor Boekmanstichting Ex durante (monitor) Doorlopend Afgerond 14 https://www.cultuurmonitor.nl/ Onderzoek naar mogelijkheden investerings verplichting streamers (Motie Kwint) Ex ante (verkennend) 2024 Afgerond 14 https://open.overheid.nl/documenten/bd2dc0c4-6fa2-4a69-9645-2bc22ab08e50/file Vrijetijdsomnibus (VTO) van CBS/Boekmanstichting Ex durante (monitor) 2026 Lopend 14 Terugkerend tweejaarlijks monitoringsonderzoek, volgende onderzoeksresultaten worden in Q1 2026 verwacht Spreiding van cultuuruitingen Ex durante (monitor) 2026 Lopend 14 Onderzoeksrapport wordt in Q2 2026 verwacht Subthema Cultuur - Cultuurbeoefening Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Vrijetijdsbesteding van kinderen met een beperking. Een vergelijking tussen kinderen met en zonder beperking Ex durante (monitor) 2025 Afgerond 14 https://www.kennisbanksportenbewegen.nl/?file=12428&m=1760104724&action=file.download Monitor Cultuurbeoefening Caribisch deel van het Koninkrijk Ex durante (monitor) 2026 Lopend 14 Onderzoeksrapport wordt in Q2 2026 verwacht Beleidsonderzoek landelijke ondersteuningsstructuur cultuurbeoefening Ex post/ex ante (verkennend) 2026 Lopend 14 Onderzoeksrapport wordt in Q2 2026 verwacht Subthema Cultuur - Diversiteit en Inclusie Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Diversiteit van personeel, zelfstandigen, toezichthouders en adviseurs in de culturele en creatieve sector. Wat is de stand in 2024? Ex durante (monitor) 2024 Afgerond 14 https://open.overheid.nl/documenten/dpc-e181ebb6762597c9c645df069cb647ad8be5711d/pdf Onderzoeken naar ervaringen en perspectieven van vrouwelijke film- en televisieprofessionals Ex ante (verkennend) 2025 Afgerond 14 https://www.vrouweninbeeld.nl/onderzoek/ Onderzoek naar de mate van toegankelijkheid van de Nederlandse Audiovisuele sector voor mensen met een beperking Ex durante (monitor) 2026 Lopend 14 Onderzoeksrapport wordt in Q2 2026 verwacht Onderzoek naar de mate van toegankelijkheid van de Nederlandse podiumkunstensector voor mensen met een beperking Ex durante (monitor) 2026 Lopend 14 Onderzoeksrapport wordt in Q2 2026 verwacht Subthema Cultuur - Bibliotheken Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Evaluatie Koninklijke Bibliotheek Ex post 2025 Afgerond 14 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2025/03/26/rapport-evaluatie-kb-nationale-bibliotheek-2019-2023 Subthema Cultuur - Letteren Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Evaluatie Wet op de Vaste Boekenprijs Ex post 2025 Afgerond 14 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2025/07/04/bijlage-1-ecorys-evaluatie-wet-op-de-vaste-boekenprijs-2019-2023 Onderzoek naar gratis lidmaatschap bibliotheken Ex ante (verkennend) 2026 Lopend 14 Onderzoeksrapport wordt in Q1 2026 verwacht Subthema Cultuur - Arbeidsmarkt Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Prevalentieonderzoek Grensoverschrijdend gedrag Ex ante (verkennend) 2025 Vervallen 14 Dit onderzoek komt te vervallen; er is voor gekozen om dit onderzoek bij de sector zelf te beleggen Subthema Cultuur - Basisinfrastructuur Cultuur (BIS) Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Onderzoek podiumkunstenfestivals Ex ante (verkennend) 2026 Lopend 14 Onderzoeksrapport wordt in Q2 2026 verwacht Subthema Cultuur - Creatieve Industrie Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Monitor Creatieve Industrie ex durante (monitor) 2026 Lopend 14 Onderzoeksrapport wordt in Q2 2026 verwacht Sectorbreed onderzoek AV-sector ex durante (monitor) 2026 Lopend 14 Onderzoeksrapport wordt in Q3 2026 verwacht Subthema Cultuur - Digitalisering Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Verkenning beleidsinstrumenten digitale cultuur Ex ante (verkennend) 2025 Afgerond 14 https://open.overheid.nl/documenten/1ca2ac1f-3a7b-4b5c-9b1f-89655496abcd/file Subthema Cultuur - Duurzaamheid Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Duurzaamheid in de culturele sector. Wat is de stand in 2024? Ex durante (monitor) 2025 Afgerond 14 https://open.overheid.nl/documenten/dpc-9dcfa855e2f604c031dbc6955b3a1e667aad9943/pdf Subthema Cultuur - Architecten Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Evaluatie zelfstandig bestuursorgaan Bureau Architectenregister Ex post 2025 Afgerond 14 https://open.overheid.nl/documenten/e835e511-b409-422e-95a5-cb7bf18899b1/file Subthema Cultuur - Digitale transitie Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Het faciliteren van webharvesting Ex post 2025 Afgerond 14 https://open.overheid.nl/documenten/91db1792-511f-4360-8919-33833352ea90/file Beleidsonderzoek digitale transformatie culturele sector Ex ante (verkennend) 2026 Lopend 14 Onderzoeksrapport wordt in Q2 2026 verwacht Subthema Cultuur - Internationaal Cultuurbeleid Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Evaluatie Internationaal Cultuurbeleid 2021-2024, in samenwerking met Ministerie van Buitenlandse Zaken Ex post 2026 Lopend 14 Onderzoeksrapport wordt in Q3 2026 verwacht Subthema Erfgoed - Monumenten Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Evaluatie Monumentenwet BES-eilanden 2010-2025 Ex post 2025 Lopend 14 Onderzoeksrapport wordt in Q1 2026 verwacht Evaluatie molenfonds en boerderijenfonds Ex post (evaluatie) 2025 Afgerond 14 https://open.overheid.nl/documenten/c13cef9c-174a-4b21-a14d-79e1fbed292e/file Subthema Erfgoed - Archeologie Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Onderzoek versterking sectorvertegenwoordiging archeologie Ex ante 2025 Afgerond 14 https://open.overheid.nl/documenten/1397ec72-a1f8-4c34-9e00-344f02f5d1b9/file Subthema Erfgoed - Musea Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Modelanalyse gratis openstelling musea Ex ante (verkennend) 2025 Afgerond 14 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2025/07/29/gratis-openstelling-musea Subsidieregeling indemniteit bruiklenen 2016 - Evaluatie 2019-2024 Ex post 2025 Afgerond 14 https://open.overheid.nl/documenten/0340326c-6ac9-4827-a050-a5cfc377f3b1/file Subthema Erfgoed - Ruimte/Leefomgeving Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Behoeftepeiling Erfgoed & Leefomgeving Ex ante (verkennend) 2025 Afgerond 14 https://open.overheid.nl/documenten/7fadb0e3-ecc5-420d-932b-3b9dff6cb844/file Beleidsevaluatie Erfgoeddeal Ex post 2025 Afgerond 14 https://open.overheid.nl/documenten/243d832e-4048-4554-b362-30f8931630e9/file Evaluatie NOVEX-gebiedsbiografieën Ex post 2025 Afgerond 14 https://open.overheid.nl/documenten/561c0a56-18d4-41e4-ad39-534d734ec7d2/file Subthema Erfgoed - Immaterieel erfgoed/erfgoedparticipatie Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Monitor Erfgoedparticipatie, door de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (RCE) en het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland (KIEN) Ex durante (monitor) 2025 Afgerond 14 https://erfgoedmonitor.cultureelerfgoed.nl/mosaic/rapport-monitor-erfgoedbeoefening/inleiding Subthema Cultuureducatie Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Onderzoek (top)talentontwikkeling klassieke muziek en dans Ex ante (verkennend) 2026 Lopend 14 Onderzoeksrapport wordt in Q2 2026 verwacht Subthema Archieven Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Uitvoeringstoetsen van het Archiefbesluit en de Archiefregeling Ex ante (verkennend) 2026 Afgerond 14 Onderzoeksrapport wordt in Q1 2026 openbaar gemaakt Onderzoek naar archiefonderwijs Ex post 2025 Afgerond 14 https://open.overheid.nl/documenten/4f4eef9b-f864-4a76-bc44-ba137b4d7b17/file Thema 7 Modernisering landelijke media en versterking lokale media Algemeen/overkoepelend media Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Mediamonitor, onderzoek door Commissariaat voor de Media Ex durante (monitor) 2025 Afgerond 15 https://www.cvdm.nl/nieuws/mediamonitor-2025-maatregelen-nodig-om-betrouwbare-en-diverse-nieuwsvoorziening-te-versterken/ Onderzoek televisiepakketten en kijkgedrag, onderdeel van de Mediamonitor Ex durante (monitor) 2025 Afgerond 15 https://www.cvdm.nl/nieuws/mediamonitor-2025-maatregelen-nodig-om-betrouwbare-en-diverse-nieuwsvoorziening-te-versterken/ Impactanalyse gevolgen uitbreiding reclamemogelijkheden Ster Ex ante (verkennend) 2025 Afgerond 15 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2025/10/03/onderzoek-seo-effecten-reclameregels-voor-de-ster Journalistiek Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Evaluatie Stimuleringsfonds voor de Journalistiek Ex post (evaluatie) 2025 Afgerond 15 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2026/01/12/bijlage-bij-beleidsreactie-zbo-evaluatie-stimuleringsfonds-voor-de-journalistiek-2017-2023 Ontwikkeling pluriformiteitsmonitor nieuwsaanbod (Motie Kwint) Ex durante (monitor) 2025 Afgerond 15 https://www.cvdm.nl/mediamonitor/mediamonitor-onderzoek-project-ontwikkeling-pluriformiteitsmonitor-nieuwsaanbod/ Evaluatie extra middelen onderzoeksjournalistiek Ex post (evaluatie) 2026 Uitgesteld1Onderzoek is later van start gegaan; aanvankelijk werd voorzien om dit met een ander traject samen te nemen. 15 Eindrapport wordt in Q3 2026 verwacht Thema 8 Werken aan uitvoeringversterking publieke dienstverlening Titel onderzoek Type onderzoek Afronding Status Begrotingsartikel Vindplaats onderzoek Werk aan uitvoering (WaU) uitvoeringsorganisaties Ex durante 2024 Afgerond Alle beleidsartikelen m.u.v. 25 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2024/06/28/ocw-wau-voortgangsrapportage Bijlage 3 Inhuur externen Programma- en apparaatskosten 1. Interim-management 2.203 2. Organisatie- en Formatieadvies 4.248 3. Beleidsadvies 2.135 4. Communicatieadvisering 3.935 Beleidsgevoelig (som 1 t/m 4) 12.521 5. Juridisch Advies 2.104 6. Advisering opdrachtgevers automatisering 101.456 7. Accountancy, financiën en administratieve organisatie 3.969 (Beleids)ondersteunend (som 5 t/m 7) 107.529 8. Uitzendkrachten (formatie & piek) 16.522 Ondersteuning bedrijfsvoering 16.522 Totaal uitgaven inhuur externen 136.572 2025 Aantal overschrijdingen maximumuurtarief DUO 0 Aantal overschrijdingen maximumuurtarief NA 0 Aantal overschrijdingen maximumtarief OCW-BD 0 Heel OCW OCW excl. DUO DUO Uitgaven ambtelijk personeel 696.094 380.717 315.377 Uitgaven externe inhuur 136.572 35.674 100.898 Waarvan beleidsgevoelige inhuur 12.522 8.384 4.138 Totale personele uitgaven (int pers + inh) 832.666 416.391 416.275 Percentage externe inhuur 2025 16,4% 8,6% 24,2% Toelichting Het gerealiseerde percentage externe inhuur van het Ministerie van OCW in totaal in 2025 bedraagt 16,4%. Het agentschap Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) is met een inhuurpercentage van 24,2% verantwoordelijk voor de meeste inhuur binnen het Ministerie van OCW. DUO verzorgt rijksbrede dienstverlening naar instellingen, studenten, leerlingen, leraren en andere overheidsorganen. In opdracht van het Ministerie van OCW zelf maar ook van andere overheidsorganen, bijvoorbeeld de Ministeries van SZW en van Financiën, voert DUO opdrachten uit gericht op de dienstverlening en de daarbij behorende werkprocessen. Informatisering en digitalisering zijn daarvan belangrijke bouwstenen. Bij deze veelal ICT-gerelateerde opdrachten maakt DUO vanwege noodzakelijke externe expertise en uit doelmatigheidsoverwegingen gebruik van externe inhuur. Het gerealiseerde percentage externe inhuur 2025 is OCW-breed ten opzichte van 2024 gedaald van 18,2% naar 16,4%. Deze daling is zichtbaar bij alle onderdelen van OCW. OCW stuurt strakker op inhuur met als doel om deze de komende jaren verder te laten dalen en om in 2030 binnen de Roemernorm van 10% te blijven. Bijlage 4 Financieel beeld van het onderwijs - landelijk en per sector Door het Ministerie van OCW bekostigde onderwijsinstellingen van Europees Nederland stellen hun jaarverslagen en verantwoording op nadat het desbetreffende kalenderjaar is afgerond. Deze jaarstukken en verantwoordingsinformatie dienen ze in bij de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) op papier en digitaal via XBRL, conform de Regeling Jaarverslaggeving Onderwijs, vóór 1 juli van het opvolgende jaar. In kalenderjaar 2025 zijn de gegevens met betrekking tot verslagjaar 2024 door DUO ontvangen en in deze bijlage verwerkt samen met de vier voorlopende verslagjaren die DUO de jaren ervoor heeft ontvangen. Deze bijlage geeft een financieel beeld van het onderwijs op basis van de balans, de staat van baten en lasten en kengetallen op landelijk niveau en per sector over de periode 2020 t/m 2024. Ter aanvulling hierop worden de eerste, tweede en derde geldstroom van de sector wetenschappelijk onderwijs en een overzicht van bevindingen per sector, ontleend aan de controleverklaringen van de accountants, in deze bijlage weergegeven. Databron en verwijzingen Zowel de datasets, terug te vinden op de website van DUO «Open Onderwijsdata», als de papieren jaarverslagen, beschikbaar via DUO en door de onderwijsinstellingen gepubliceerd op hun website, zijn gebruikt voor het opstellen en controleren van deze bijlage. De data betreft de financiële gegevens van de onderwijsinstellingen op bestuurs-, sector- en landelijk niveau. Op de website «Onderwijs in Cijfers» van het Ministerie van OCW wordt onder meer verwezen naar de twee financiële dashboards van OCW, namelijk: het Dashboard Jaarrekeninggegevens en het Dashboard Financiële Positie van het Onderwijs. Het «Dashboard Jaarrekeninggegevens» geeft een meerjarig inzicht in de financiële gegevens uit de jaarrekeningen, financiële kengetallen en de continuïteitsparagraaf op bestuurs-, sector-, en landelijk niveau van de door OCW bekostigde onderwijsinstellingen van Europees Nederland. Het «Dashboard Financiële Positie Onderwijs» vervangt de kamerbrief Financiële Positie van het Onderwijs die door het Ministerie van OCW is opgesteld vanaf 2021 t/m 2024 (betreft verslagjaar 2020 t/m 2023). Dit dashboard, tevens opgesteld door het Ministerie van OCW, bevat analyses van de jaarrekeningen van onderwijsinstellingen, zowel per sector als voor het gehele onderwijsveld, voorzien van technische toelichtingen en duidingen. LET OP: er kan sprake zijn van afwijkingen in de cijfers van voorgaande jaren waardoor totalen in de tabellen van deze bijlage mogelijk niet sluitend zijn met de bijlages in de departementale jaarverslagen van voorgaande jaren, de financiële dashboards of de datasets van DUO. Dit komt voor vanwege afrondingsverschillen, aanvullingen en/of correcties op ingediende jaarstukken of verantwoordingsinformatie. Gehanteerde definities voor de kengetallen Rentabiliteit: De rentabiliteit geeft aan of er sprake is van een positief of negatief financieel resultaat, ook wel exploitatieresultaat genoemd. Dit blijft over nadat alle uitgaven van alle inkomsten worden afgetrokken. Dat bedrag wordt gedeeld door het totaalbedrag aan inkomsten en levert een waarde op. (resultaat/(totaal van baten + financiële baten)*100). Onderwijsinstellingen kunnen een positief financieel resultaat realiseren maar streven geen winst na omdat dit niet past bij hun publieke taak. Als een bestuur meer heeft uitgegeven dan er geld binnenkwam, levert dat een negatief resultaat op en daarmee ook een negatieve rentabiliteit. Een negatieve rentabiliteit is niet per se zorgelijk, zolang er maar voldoende vermogen overblijft. Rentabiliteit zegt als het ware iets over het «kasboek» en niet over een eventuele «spaarrekening». De Inspectie van het Onderwijs hanteert als grenswaarde 0%. Rentabiliteit = (resultaat / (totaal van baten + financiële baten))*100 Solvabiliteit II: De solvabiliteit geeft aan of een bestuur in staat is om op korte en langere termijn aan haar betalings- en aflossingsverplichtingen te voldoen. Dat moet blijken uit de verhouding tussen het eigen vermogen en het totaal vermogen. Met eigen vermogen bedoelen we het verschil tussen de bezittingen (inclusief specifieke spaarpotjes, de zogenoemde «voorzieningen») en de schulden van het schoolbestuur. Met totaal vermogen bedoelen we het eigen vermogen met daarbij opgeteld het vreemd vermogen; geld dat het bestuur heeft geleend. Als er weinig eigen vermogen is en/of er sprake is van veel geleend geld, dan heeft dat een negatieve invloed op de score op de solvabiliteit. De Inspectie van het Onderwijs houdt een grenswaarde aan van 0,30. Solvabiliteit II = (eigen vermogen + voorzieningen) / totaal van passiva Liquiditeit : De liquiditeit (current ratio) geeft aan of een schoolbestuur in staat is om op korte termijn aan de betalingsverplichtingen te voldoen. Dat zijn bijvoorbeeld aflossingen op leningen, salarissen, huisvestingslasten, enz. Om dit te kunnen bepalen wordt gekeken naar geld dat het bestuur nog tegoed heeft en wat het bestuur op de bank heeft staan. Die optelsom wordt vervolgens gedeeld door de kortlopende schulden van het bestuur. De Inspectie van het Onderwijs houdt verschillende grenswaarden aan, afhankelijk van het balanstotaal van het schoolbestuur varieert het tussen 0,75 en 1,5. Liquiditeit (current ratio) = vlottende activa / kortlopende schulden Landelijk Balans 2020 2021 2022 2023 2024 1 Activa 1.1 Immateriële vaste activa 81 87 92 95 88 1.2 Materiële vaste activa 15.471 16.038 16.826 17.762 18.316 1.3 Financiële vaste activa 738 703 704 692 716 Totaal vaste activa 16.291 16.829 17.622 18.550 19.121 1.4 Voorraden 14 20 19 16 14 1.5 Vorderingen 2.340 2.375 2.417 2.701 2.755 1.6 Effecten 99 86 72 98 130 1.7 Liquide middelen 9.888 11.344 13.447 14.301 14.144 Totaal vlottende activa 12.341 13.826 15.955 17.116 17.044 Totaal activa 28.632 30.654 33.577 35.665 36.164 2 Passiva 2.1 Eigen vermogen 14.200 15.929 16.825 17.058 16.627 Aandeel in het groepsvermogen dat niet aan de rechtspersoon toekomt 4 13 14 11 11 Totaal van groepsvermogen 14.204 7.887 7.890 7.325 7.101 2.2 Voorzieningen 2.902 3.046 3.248 3.496 3.702 2.3 Langlopende schulden 3.225 3.221 3.325 3.512 3.522 2.4 Kortlopende schulden 8.300 8.445 10.165 11.589 12.305 Totaal passiva 28.632 30.654 33.577 35.665 36.167 Staat van baten en lasten 2020 2021 2022 2023 2024 3 Baten 3.1 Rijksbijdragen 34.753 38.523 41.682 43.914 45.212 3.2 Overige overheidsbijdragen en-subsidies 673 627 637 691 769 3.3 College-, cursus-, les- en examengelden 1.737 1.580 1.428 2.001 2.164 3.4 Baten werk in opdracht van derden 2.277 2.469 2.613 2.895 3.185 3.5 Overige baten 1.613 1.643 1.848 2.001 2.115 Totaal baten 41.054 44.842 48.208 51.503 53.445 4 Lasten 4.1 Personeelslasten 30.585 32.085 35.188 38.234 40.567 4.2 Afschrijvingen op immateriële en materiële vaste activa 1.614 1.669 1.718 1.761 1.893 4.3 Huisvestingslasten 2.497 2.544 2.754 3.298 3.179 4.4 Overige lasten 4.306 4.637 5.332 5.741 6.027 4.5 Doorbetalingen aan schoolbesturen 2.014 2.033 2.256 2.531 2.644 Verstrekte subsidies 36 34 38 52 51 Totaal lasten 41.052 43.002 47.286 51.616 54.361 Saldo Baten en Lasten 1 1.840 922 ‒ 114 ‒ 916 Gerealiseerde herwaardering 1 0 0 1 0 Financiële baten 16 22 61 395 485 Financiële lasten 115 106 106 78 81 5 Financiële baten en lasten ‒ 98 ‒ 169 ‒ 45 317 404 Totaal van resultaat voor belastingen ‒ 96 1.756 877 204 ‒ 511 6 Belastingen ‒ 2 2 4 3 4 7 Resultaat uit deelnemingen 5 ‒ 10 0 0 ‒ 4 Totaal van resultaat na belastingen ‒ 89 1.744 873 200 ‒ 519 8 Aandeel in het geconsolideerde resultaat dat niet aan de rechtspersoon toekomt ‒ 4 3 7 ‒ 5 ‒ 4 Nettoresultaat na belastingen ‒ 93 1.747 880 196 ‒ 515 2020 2021 2022 2023 2024 Rentabiliteit% ‒ 0,23 3,91 1,82 0,39 ‒ 0,95 Solvabiliteit II 0,60 0,62 0,60 0,58 0,56 Liquiditeit 1,49 1,64 1,57 1,48 1,39 Figuur 4 Kengetallen landelijk totaal Primair Onderwijs Balans 2020 2021 2022 2023 2024 1 Activa 1.1 Immateriële vaste activa 0 0 0 0 1 1.2 Materiële vaste activa 1.765 1.837 1.988 2.198 2.384 1.3 Financiële vaste activa 200 166 149 174 151 Totaal vaste activa 1.965 2.004 2.138 2.372 2.535 1.4 Voorraden 0 0 0 0 0 1.5 Vorderingen 866 871 492 573 599 1.6 Effecten 36 44 36 42 45 1.7 Liquide middelen 2.692 3.166 4.146 4.318 4.034 Totaal vlottende activa 3.595 4.082 4.675 4.934 4.678 Totaal activa 5.560 6.086 6.813 7.306 7.213 2 Passiva 2.1 Eigen vermogen 3.098 3.552 3.835 3.850 3.532 Aandeel in het groepsvermogen dat niet aan de rechtspersoon toekomt 0 2 6 7 7 Totaal van groepsvermogen 3.098 248 294 375 372 2.2 Voorzieningen 848 920 1.031 1.147 1.195 2.3 Langlopende schulden 128 109 104 97 105 2.4 Kortlopende schulden 1.486 1.502 1.837 2.205 2.374 Totaal passiva 5.560 6.086 6.813 7.305 7.213 Staat van baten en lasten 2020 2021 2022 2023 2024 3 Baten 3.1 Rijksbijdragen 10.911 11.886 13.156 14.024 14.195 3.2 Overige overheidsbijdragen en-subsidies 359 273 270 309 325 3.3 College-, cursus-, les- en examengelden 0 ‒ 0 0 0 3.4 Baten werk in opdracht van derden 11 7 10 37 41 3.5 Overige baten 413 427 450 527 597 Totaal baten 11.694 12.594 13.885 14.897 15.158 4 Lasten 4.1 Personeelslasten 9.809 9.936 11.221 12.366 12.883 4.2 Afschrijvingen op immateriële en materiële vaste activa 292 298 316 338 355 4.3 Huisvestingslasten 821 827 888 1.009 976 4.4 Overige lasten 973 1.038 1.153 1.266 1.331 4.5 Doorbetalingen aan schoolbesturen 3 3 4 3 4 Verstrekte subsidies ‒ 0 0 0 0 Totaal lasten 11.898 12.103 13.582 14.982 15.549 Saldo Baten en Lasten ‒ 204 491 303 ‒ 86 ‒ 391 Gerealiseerde herwaardering 0 0 0 0 0 Financiële baten 7 5 1 93 111 Financiële lasten 9 12 18 4 5 5 Financiële baten en lasten ‒ 2 ‒ 13 ‒ 17 89 107 Totaal van resultaat voor belastingen ‒ 206 485 286 4 ‒ 284 6 Belastingen 0 0 0 1 2 7 Resultaat uit deelnemingen 0 0 0 0 0 Totaal van resultaat na belastingen ‒ 206 484 286 3 ‒ 286 8 Aandeel in het geconsolideerde resultaat dat niet aan de rechtspersoon toekomt 0 0 0 ‒ ‒ Nettoresultaat na belastingen ‒ 206 484 286 3 ‒ 286 2020 2021 2022 2023 2024 Rentabiliteit% ‒ 1,76 3,85 2,06 0,03 ‒ 1,86 Solvabiliteit II 0,71 0,73 0,71 0,68 0,66 Liquiditeit 2,42 2,72 2,54 2,24 1,97 Figuur 5 Kengetallen primair onderwijs Samenwerkingsverbanden primair onderwijs Balans 2020 2021 2022 2023 2024 1 Activa 1.1 Immateriële vaste activa 0 0 0 0 0 1.2 Materiële vaste activa 3 4 4 4 4 1.3 Financiële vaste activa 0 0 0 0 0 Totaal vaste activa 4 4 4 4 4 1.4 Voorraden 0 ‒ ‒ ‒ ‒ 1.5 Vorderingen 13 16 15 18 25 1.6 Effecten 0 ‒ ‒ 0 0 1.7 Liquide middelen 132 119 159 129 113 Totaal vlottende activa 145 135 174 147 138 Totaal activa 148 139 178 151 142 2 Passiva 2.1 Eigen vermogen 103 91 107 74 78 Aandeel in het groepsvermogen dat niet aan de rechtspersoon toekomt 0 ‒ ‒ ‒ ‒ Totaal van groepsvermogen 103 ‒ ‒ ‒ 3 2.2 Voorzieningen 1 2 3 3 4 2.3 Langlopende schulden 0 0 0 0 0 2.4 Kortlopende schulden 45 47 69 74 60 Totaal passiva 148 139 178 151 142 Staat van baten en lasten 2020 2021 2022 2023 2024 3 Baten 3.1 Rijksbijdragen 890 905 1039 1231 1347 3.2 Overige overheidsbijdragen en-subsidies 6 6 8 11 12 3.3 College-, cursus-, les- en examengelden ‒ ‒ ‒ ‒ ‒ 3.4 Baten werk in opdracht van derden ‒ ‒ 0 0 ‒ 3.5 Overige baten 13 13 10 6 7 Totaal baten 910 924 1057 1249 1366 4 Lasten 4.1 Personeelslasten 101 103 111 127 139 4.2 Afschrijvingen op immateriële en materiële vaste activa 1 1 1 1 1 4.3 Huisvestingslasten 3 3 3 4 4 4.4 Overige lasten 47 48 53 61 73 4.5 Doorbetalingen aan schoolbesturen 770 781 870 1090 1147 Verstrekte subsidies Totaal lasten 922 936 1039 1283 1364 Saldo Baten en Lasten ‒ 12 ‒ 12 18 ‒ 34 2 Gerealiseerde herwaardering ‒ ‒ ‒ ‒ 0 Financiële baten 0 0 0 1 1 Financiële lasten 0 0 0 0 0 5 Financiële baten en lasten 0 ‒ 1 0 1 1 Totaal van resultaat voor belastingen ‒ 12 ‒ 12 17 ‒ 32 3 6 Belastingen ‒ ‒ ‒ ‒ 0 7 Resultaat uit deelnemingen ‒ ‒ ‒ ‒ 0 Totaal van resultaat na belastingen ‒ 12 ‒ 12 17 ‒ 32 3 8 Aandeel in het geconsolideerde resultaat dat niet aan de rechtspersoon toekomt Nettoresultaat na belastingen ‒ 12 ‒ 12 17 ‒ 32 3 2020 2021 2022 2023 2024 Rentabiliteit% ‒ 1,33 ‒ 1,34 1,65 ‒ 2,59 0,23 Solvabiliteit II 0,70 0,66 0,61 0,51 0,58 Liquiditeit 3,25 2,90 2,53 1,98 2,29 Figuur 6 Kengetallen samenwerkingsverbanden passend onderwijs po Voortgezet onderwijs Balans 2020 2021 2022 2023 2024 1 Activa 1.1 Immateriële vaste activa 1 1 1 1 1 1.2 Materiële vaste activa 2.443 2.573 2.724 2.906 3.100 1.3 Financiële vaste activa 286 284 279 256 271 Totaal vaste activa 2.729 2.857 3.003 3.163 3.372 1.4 Voorraden 2 8 6 3 1 1.5 Vorderingen 321 333 424 466 510 1.6 Effecten 19 20 13 28 37 1.7 Liquide middelen 2.394 2.981 3.475 3.672 3.479 Totaal vlottende activa 2.737 3.342 3.918 4.169 4.027 Totaal activa 5.466 6.199 6.921 7.333 7.399 2 Passiva 2.1 Eigen vermogen 2.369 2.962 3.279 3.450 3.378 Aandeel in het groepsvermogen dat niet aan de rechtspersoon toekomt 0 1 1 1 1 Totaal van groepsvermogen 2.369 387 420 435 500 2.2 Voorzieningen 876 940 1.032 1.065 1.080 2.3 Langlopende schulden 734 772 802 798 771 2.4 Kortlopende schulden 1.488 1.524 1.807 2.019 2.172 Totaal passiva 5.466 6.199 6.921 7.333 7.402 Staat van baten en lasten 2020 2021 2022 2023 2024 3 Baten 3.1 Rijksbijdragen 8.512 9.519 10.139 10.663 11.014 3.2 Overige overheidsbijdragen en-subsidies 141 145 157 160 176 3.3 College-, cursus-, les- en examengelden 10 10 12 13 15 3.4 Baten werk in opdracht van derden 1 1 1 1 2 3.5 Overige baten 338 357 422 450 476 Totaal baten 9.001 10.032 10.730 11.286 11.683 4 Lasten 4.1 Personeelslasten 7.268 7.628 8.310 8.875 9.492 4.2 Afschrijvingen op immateriële en materiële vaste activa 293 313 329 339 358 4.3 Huisvestingslasten 553 565 599 710 720 4.4 Overige lasten 890 967 1.169 1.282 1.369 4.5 Doorbetalingen aan schoolbesturen ‒ 1 6 2 2 1 Verstrekte subsidies ‒ 0 0 0 0 Totaal lasten 9.003 9.479 10.409 11.208 11.940 Saldo Baten en Lasten ‒ 2 553 321 78 ‒ 258 Gerealiseerde herwaardering 0 ‒ 1 0 0 0 Financiële baten 4 3 10 101 119 Financiële lasten 18 18 22 12 13 5 Financiële baten en lasten ‒ 14 ‒ 30 ‒ 12 89 106 Totaal van resultaat voor belastingen ‒ 16 537 309 167 ‒ 152 6 Belastingen 0 0 ‒ ‒ ‒ 7 Resultaat uit deelnemingen 0 0 0 0 0 Totaal van resultaat na belastingen ‒ 16 537 309 167 ‒ 152 8 Aandeel in het geconsolideerde resultaat dat niet aan de rechtspersoon toekomt 0 0 ‒ ‒ ‒ Nettoresultaat na belastingen ‒ 16 537 309 167 ‒ 152 2020 2021 2022 2023 2024 Rentabiliteit% ‒ 0,18 5,35 2,88 1,46 ‒ 1,29 Solvabiliteit II 0,59 0,63 0,62 0,62 0,60 Liquiditeit 1,84 2,19 2,17 2,06 1,85 Figuur 7 Kengetallen voortgezet onderwijs Samenwerkingsverbanden voortgezet onderwijs Balans 2020 2021 2022 2023 2024 1 Activa 1.1 Immateriële vaste activa 0 0 0 0 0 1.2 Materiële vaste activa 6 6 6 6 6 1.3 Financiële vaste activa 1 0 0 0 0 Totaal vaste activa 7 7 7 7 6 1.4 Voorraden 0 ‒ ‒ 0 ‒ 1.5 Vorderingen 18 16 20 27 29 1.6 Effecten 0 ‒ 0 0 0 1.7 Liquide middelen 156 139 147 133 120 Totaal vlottende activa 174 155 168 160 149 Totaal activa 181 162 174 167 155 2 Passiva 2.1 Eigen vermogen 133 119 96 71 74 Aandeel in het groepsvermogen dat niet aan de rechtspersoon toekomt 0 ‒ ‒ ‒ ‒ Totaal van groepsvermogen 133 4 4 3 1 2.2 Voorzieningen 3 4 6 7 5 2.3 Langlopende schulden 0 0 0 0 0 2.4 Kortlopende schulden 44 40 71 88 76 Totaal passiva 181 162 174 167 155 Staat van baten en lasten 2020 2021 2022 2023 2024 3 Baten 3.1 Rijksbijdragen 1.350 1.379 1.493 1.555 1.651 3.2 Overige overheidsbijdragen en-subsidies 10 10 12 11 11 3.3 College-, cursus-, les- en examengelden 0 ‒ 0 ‒ ‒ 3.4 Baten werk in opdracht van derden 1 ‒ 0 ‒ ‒ 3.5 Overige baten 18 18 20 20 21 Totaal baten 1.379 1.407 1.525 1.587 1.684 4 Lasten 4.1 Personeelslasten 92 95 100 109 114 4.2 Afschrijvingen op immateriële en materiële vaste activa 1 1 1 1 1 4.3 Huisvestingslasten 5 5 6 6 6 4.4 Overige lasten 49 52 60 61 69 4.5 Doorbetalingen aan schoolbesturen 1.242 1.243 1.380 1.436 1.493 Verstrekte subsidies Totaal lasten 1.390 1.397 1.547 1.614 1.682 Saldo Baten en Lasten ‒ 10 10 ‒ 22 ‒ 27 1 Gerealiseerde herwaardering ‒ ‒ 0 ‒ ‒ Financiële baten 0 0 0 3 3 Financiële lasten 0 0 0 0 0 5 Financiële baten en lasten 0 ‒ 1 0 3 3 Totaal van resultaat voor belastingen ‒ 10 10 ‒ 22 ‒ 25 4 6 Belastingen 0 0 7 Resultaat uit deelnemingen 0 0 0 Totaal van resultaat na belastingen ‒ 10 10 ‒ 22 ‒ 25 4 8 Aandeel in het geconsolideerde resultaat dat niet aan de rechtspersoon toekomt 0 Nettoresultaat na belastingen ‒ 10 10 ‒ 22 ‒ 25 4 2020 2021 2022 2023 2024 Rentabiliteit% ‒ 0,76 0,71 ‒ 1,45 ‒ 1,55 0,26 Solvabiliteit II 0,75 0,76 0,59 0,47 0,51 Liquiditeit 3,91 3,93 2,34 1,82 1,95 Figuur 8 Kengetallen samenwerkingsverbanden passend onderwijs vo Middelbaar beroepsonderwijs Balans 2020 2021 2022 2023 2024 1 Activa 1.1 Immateriële vaste activa 10 10 13 12 13 1.2 Materiële vaste activa 3.665 3.661 3.687 3.750 3.782 1.3 Financiële vaste activa 69 65 87 77 76 Totaal vaste activa 3.743 3.736 3.787 3.839 3.872 1.4 Voorraden 3 3 3 3 3 1.5 Vorderingen 167 180 322 250 265 1.6 Effecten 5 5 7 14 25 1.7 Liquide middelen 1.257 1.474 1.343 1.627 1.674 Totaal vlottende activa 1.433 1.662 1.675 1.893 1.967 Totaal activa 5.177 5.398 5.462 5.732 5.839 2 Passiva 2.1 Eigen vermogen 2.855 3.087 3.155 3.291 3.367 Aandeel in het groepsvermogen dat niet aan de rechtspersoon toekomt 1 5 1 1 1 Totaal van groepsvermogen 2.856 1.830 1.605 1.593 1.554 2.2 Voorzieningen 364 351 357 372 376 2.3 Langlopende schulden 928 907 888 885 862 2.4 Kortlopende schulden 1.029 1.049 1.061 1.184 1.233 Totaal passiva 5.177 5.398 5.462 5.732 5.839 Staat van baten en lasten 2020 2021 2022 2023 2024 3 Baten 3.1 Rijksbijdragen 5.063 5.566 5.686 6.008 6.192 3.2 Overige overheidsbijdragen en-subsidies 92 90 92 106 125 3.3 College-, cursus-, les- en examengelden 65 55 61 85 90 3.4 Baten werk in opdracht van derden 122 132 165 191 207 3.5 Overige baten 180 167 187 197 224 Totaal baten 5.521 6.010 6.190 6.587 6.839 4 Lasten 4.1 Personeelslasten 4.122 4.393 4.655 4.873 5.229 4.2 Afschrijvingen op immateriële en materiële vaste activa 316 333 324 328 337 4.3 Huisvestingslasten 365 370 393 519 465 4.4 Overige lasten 597 643 734 771 794 4.5 Doorbetalingen aan schoolbesturen ‒ ‒ ‒ ‒ ‒ Verstrekte subsidies ‒ ‒ ‒ ‒ ‒ Totaal lasten 5.400 5.739 6.107 6.491 6.826 Saldo Baten en Lasten 121 271 84 96 14 Gerealiseerde herwaardering 1 1 0 0 0 Financiële baten 2 2 7 44 61 Financiële lasten 42 30 25 22 24 5 Financiële baten en lasten ‒ 40 ‒ 57 ‒ 18 22 37 Totaal van resultaat voor belastingen 81 243 66 119 51 6 Belastingen 0 0 0 0 1 7 Resultaat uit deelnemingen 0 0 0 ‒ 4 ‒ 2 Totaal van resultaat na belastingen 81 243 65 114 49 8 Aandeel in het geconsolideerde resultaat dat niet aan de rechtspersoon toekomt 0 0 0 0 0 Nettoresultaat na belastingen 81 243 65 114 49 2020 2021 2022 2023 2024 Rentabiliteit% 1,47 4,05 1,06 1,79 0,74 Solvabiliteit II 0,62 0,64 0,64 0,64 0,64 Liquiditeit 1,39 1,58 1,58 1,60 1,60 Figuur 9 Kengetallen middelbaar beroepsonderwijs Hoger beroepsonderwijs Balans 2020 2021 2022 2023 2024 1 Activa 1.1 Immateriële vaste activa 6 8 13 18 20 1.2 Materiële vaste activa 2.625 2.698 2.780 2.914 2.906 1.3 Financiële vaste activa 33 31 32 33 38 Totaal vaste activa 2.664 2.737 2.825 2.965 2.964 1.4 Voorraden 1 2 2 2 2 1.5 Vorderingen 174 177 207 280 253 1.6 Effecten 3 4 2 0 8 1.7 Liquide middelen 1.143 1.341 1.697 1.641 1.698 Totaal vlottende activa 1.322 1.523 1.908 1.924 1.961 Totaal activa 3.986 4.260 4.733 4.889 4.925 2 Passiva 2.1 Eigen vermogen 1.795 2.083 2.208 2.283 2.278 Aandeel in het groepsvermogen dat niet aan de rechtspersoon toekomt 1 3 4 1 1 Totaal van groepsvermogen 1.796 1.395 1.436 1.465 1.296 2.2 Voorzieningen 323 305 310 333 377 2.3 Langlopende schulden 688 665 660 675 613 2.4 Kortlopende schulden 1.179 1.204 1.552 1.597 1.655 Totaal passiva 3.986 4.260 4.733 4.889 4.925 Staat van baten en lasten 2020 2021 2022 2023 2024 3 Baten 3.1 Rijksbijdragen 3.396 4.073 4.511 4.527 4.558 3.2 Overige overheidsbijdragen en-subsidies 64 91 97 93 111 3.3 College-, cursus-, les- en examengelden 880 776 660 947 1.019 3.4 Baten werk in opdracht van derden 197 218 237 282 310 3.5 Overige baten 124 116 146 150 147 Totaal baten 4.661 5.274 5.651 6.000 6.145 4 Lasten 4.1 Personeelslasten 3.639 3.936 4.342 4.717 4.912 4.2 Afschrijvingen op immateriële en materiële vaste activa 241 245 257 236 283 4.3 Huisvestingslasten 248 253 282 317 308 4.4 Overige lasten 494 546 641 690 691 4.5 Doorbetalingen aan schoolbesturen Verstrekte subsidies 0 4 4 4 Totaal lasten 4.622 4.981 5.526 5.965 6.199 Saldo Baten en Lasten 39 294 125 35 ‒ 54 Gerealiseerde herwaardering 0 0 0 0 Financiële baten 1 1 13 58 67 Financiële lasten 22 19 18 19 17 5 Financiële baten en lasten ‒ 21 ‒ 37 ‒ 5 39 50 Totaal van resultaat voor belastingen 18 275 120 74 ‒ 4 6 Belastingen 1 1 4 1 0 7 Resultaat uit deelnemingen 0 1 1 1 1 Totaal van resultaat na belastingen 18 275 117 73 ‒ 3 8 Aandeel in het geconsolideerde resultaat dat niet aan de rechtspersoon toekomt 0 0 0 0 0 Nettoresultaat na belastingen 18 276 117 73 ‒ 3 2020 2021 2022 2023 2024 Rentabiliteit% 0,39 5,21 2,12 1,21 ‒ 0,06 Solvabiliteit II 0,53 0,56 0,53 0,54 0,54 Liquiditeit 1,12 1,27 1,23 1,20 1,18 Figuur 10 Kengetallen hoger beroepsonderwijs Wetenschappelijk onderwijs Balans 2020 2021 2022 2023 2024 1 Activa 1.1 Immateriële vaste activa 64 68 66 63 53 1.2 Materiële vaste activa 4.964 5.260 5.637 5.984 6.134 1.3 Financiële vaste activa 151 157 156 152 180 Totaal vaste activa 5.178 5.484 5.859 6.199 6.368 1.4 Voorraden 8 8 9 9 9 1.5 Vorderingen 781 782 937 1.087 1.074 1.6 Effecten 34 13 13 13 15 1.7 Liquide middelen 2.113 2.123 2.479 2.780 3.026 Totaal vlottende activa 2.936 2.927 3.438 3.889 4.124 Totaal activa 8.114 8.411 9.296 10.088 10.492 2 Passiva 2.1 Eigen vermogen 3.847 4.035 4.146 4.038 3.922 Aandeel in het groepsvermogen dat niet aan de rechtspersoon toekomt 2 3 2 2 2 Totaal van groepsvermogen 3.850 4.022 4.132 3.454 3.376 2.2 Voorzieningen 487 523 509 569 664 2.3 Langlopende schulden 747 770 871 1.057 1.171 2.4 Kortlopende schulden 3.030 3.080 3.767 4.422 4.733 Totaal passiva 8.114 8.411 9.296 10.088 10.492 Staat van baten en lasten 2020 2021 2022 2023 2024 3 Baten 3.1 Rijksbijdragen 4.631 5.195 5.659 5.906 6.255 3.2 Overige overheidsbijdragen en-subsidies 1 13 2 1 7 3.3 College-, cursus-, les- en examengelden 783 739 696 956 1.040 3.4 Baten werk in opdracht van derden 1.945 2.111 2.200 2.384 2.625 3.5 Overige baten 526 544 614 651 643 Totaal baten 7.887 8.602 9.170 9.897 10.570 4 Lasten 4.1 Personeelslasten 5.553 5.995 6.448 7.166 7.798 4.2 Afschrijvingen op immateriële en materiële vaste activa 470 478 489 518 557 4.3 Huisvestingslasten 502 521 582 732 700 4.4 Overige lasten 1.256 1.341 1.523 1.609 1.699 4.5 Doorbetalingen aan schoolbesturen ‒ ‒ ‒ ‒ ‒ Verstrekte subsidies 36 34 34 48 47 Totaal lasten 7.817 8.369 9.076 10.074 10.800 Saldo Baten en Lasten 70 233 94 ‒ 177 ‒ 230 Gerealiseerde herwaardering 0 0 0 ‒ ‒ Financiële baten 3 12 30 95 123 Financiële lasten 23 27 22 20 23 5 Financiële baten en lasten ‒ 21 ‒ 30 8 75 100 Totaal van resultaat voor belastingen 49 218 102 ‒ 102 ‒ 130 6 Belastingen ‒ 3 0 0 1 1 7 Resultaat uit deelnemingen 5 ‒ 11 ‒ 1 4 ‒ 3 Totaal van resultaat na belastingen 57 207 101 ‒ 99 ‒ 134 8 Aandeel in het geconsolideerde resultaat dat niet aan de rechtspersoon toekomt ‒ 4 3 7 ‒ 4 ‒ 4 Nettoresultaat na belastingen 53 210 108 ‒ 103 ‒ 130 2020 2021 2022 2023 2024 Rentabiliteit% 0,62 2,53 1,10 ‒ 1,02 ‒ 1,22 Solvabiliteit II 0,53 0,54 0,50 0,46 0,44 Liquiditeit 0,97 0,95 0,91 0,88 0,87 Figuur 11 Kengetallen wetenschappelijk onderwijs Geldstromen wetenschappelijk onderwijs Toezegging aan de Tweede Kamer Tijdens het Wetgevingsoverleg op 10 oktober 2018 heeft de minister toegezegd om de derde geldstroom en de verdeling daarvan over wo instellingen inzichtelijk te maken in het jaarverslag van het Ministerie van OCW. Dit is voor het eerst opgenomen in het departementaal jaarverslag van 2018 samen met de eerste en tweede geldstroom zodat deze financiële weergave volledig is. In het wetenschappelijk onderwijs worden drie separate geldstromen gehanteerd:

1. De eerste geldstroom bestaat uit de rijksbijdrage, de ontvangen collegegelden en ontvangen lesgelden;

2. De tweede geldstroom omvat de ontvangen subsidies van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW);

3. De derde geldstroom omvat de ontvangen, overige inkomsten. Dit zijn onder andere subsidies van Nederlandse ministeries en de Europese Unie, ontvangen middelen voor contractonderwijs, contractonderzoek en overige baten uit opdracht van derden. Ook inkomsten uit catering en verhuur vallen onder de derde geldstroom.

In onderstaande tabel en grafiek worden van de jaren 2020 t/m 2024 de eerste, tweede en derde geldstroom per wo instelling inzichtelijk gemaakt. Deze weergaves zijn opgesteld op basis van DUO datasets die te vinden zijn op de webstie «Open Onderwijsdata». 2020 2021 2022 2023 2024 Erasmus Universiteit Rotterdam Eerste geldstroom 393 57% 432 57% 465 57% 511 59% 543 60% Tweede geldstroom 30 4% 34 4% 37 5% 43 5% 45 5% Derde geldstroom 264 38% 286 38% 308 38% 309 36% 318 35% Totaal van baten 686 100% 752 100% 810 100% 863 100% 906 100% Open Universiteit Nederland 2020 2021 2022 2023 2024 Eerste geldstroom 70 95% 75 94% 80 93% 84 94% 89 94% Tweede geldstroom 1% 1 1% 1 1% 1 1% 1 1% Derde geldstroom 4 5% 4 5% 5 6% 5 5% 5 5% Totaal van baten 73 100% 80 100% 86 100% 89 100% 95 100% Protest. Theolog. Universiteit 2020 2021 2022 2023 2024 Eerste geldstroom 11 88% 11 89% 11 87% 12 85% 13 83% Tweede geldstroom 0% 0% 0% 1% 0% Derde geldstroom 1 11% 1 11% 2 13% 2 14% 3 17% Totaal van baten 12 100% 12 100% 13 100% 14 100% 15 100% Radboud Univ Nijmegen 2020 2021 2022 2023 2024 Eerste geldstroom 383 62% 420 62% 438 61% 474 62% 500 61% Tweede geldstroom 55 9% 55 8% 62 9% 67 9% 75 9% Derde geldstroom 177 29% 204 30% 215 30% 227 30% 247 30% Totaal van baten 615 100% 679 100% 715 100% 769 100% 822 100% Rijksuniversiteit Groningen 2020 2021 2022 2023 2024 Eerste geldstroom 523 73% 571 72% 599 72% 657 73% 691 72% Tweede geldstroom 35 5% 35 4% 34 4% 38 4% 41 4% Derde geldstroom 158 22% 183 23% 201 24% 204 23% 223 23% Totaal van baten 716 100% 789 100% 834 100% 900 100% 955 100% Stg. Kath. Univ. Brabant 2020 2021 2022 2023 2024 Eerste geldstroom 184 76% 209 78% 230 79% 252 79% 272 79% Tweede geldstroom 8 3% 8 3% 7 3% 9 3% 11 3% Derde geldstroom 50 21% 52 19% 54 19% 58 18% 60 17% Totaal van baten 242 100% 268 100% 291 100% 319 100% 343 100% Stg. Universit. v. Humanistiek 2020 2021 2022 2023 2024 Eerste geldstroom 7 85% 7 78% 8 79% 11 84% 12 85% Tweede geldstroom 0% 0% 0% 2% 2% Derde geldstroom 1 15% 2 22% 2 21% 2 13% 2 13% Totaal van baten 8 100% 9 100% 10 100% 13 100% 14 100% Techn. Universiteit Eindhoven 2020 2021 2022 2023 2024 Eerste geldstroom 286 69% 315 70% 342 72% 359 71% 382 69% Tweede geldstroom 21 5% 21 5% 20 4% 32 6% 37 7% Derde geldstroom 106 26% 115 25% 116 24% 118 23% 134 24% Totaal van baten 413 100% 450 100% 478 100% 508 100% 552 100% Technische Universiteit Delft 2020 2021 2022 2023 2024 Eerste geldstroom 547 69% 589 71% 647 71% 685 71% 721 70% Tweede geldstroom 64 8% 59 7% 53 6% 59 6% 86 8% Derde geldstroom 179 23% 178 22% 214 23% 225 23% 221 21% Totaal van baten 790 100% 825 100% 914 100% 969 100% 1.028 100% Theol Universiteit Apeldoorn 2020 2021 2022 2023 2024 Eerste geldstroom 2 57% 2 52% 2 56% 3 66% 3 69% Tweede geldstroom 1% 0% 0% 0% 0% Derde geldstroom 1 42% 2 48% 1 44% 1 34% 1 31% Totaal van baten 3 100% 3 100% 3 100% 4 100% 4 100% TUU 2020 2021 2022 2023 2024 Eerste geldstroom 2 37% 2 38% 2 39% 4 46% 4 53% Tweede geldstroom 0% 0% 0% 0% 0% Derde geldstroom 3 63% 3 62% 3 61% 4 54% 3 47% Totaal van baten 5 100% 5 100% 5 100% 8 100% 7 100% Universiteit Leiden 2020 2021 2022 2023 2024 Eerste geldstroom 482 68% 520 67% 564 69% 611 68% 650 67% Tweede geldstroom 52 7% 56 7% 52 6% 56 6% 74 8% Derde geldstroom 174 25% 201 26% 196 24% 228 26% 250 26% Totaal van baten 707 100% 777 100% 813 100% 894 100% 974 100% Universiteit Maastricht 2020 2021 2022 2023 2024 Eerste geldstroom 327 68% 363 70% 392 70% 411 70% 448 71% Tweede geldstroom 22 5% 25 5% 24 4% 25 4% 31 5% Derde geldstroom 129 27% 133 26% 143 26% 153 26% 154 24% Totaal van baten 477 100% 521 100% 559 100% 590 100% 633 100% Universiteit Twente 2020 2021 2022 2023 2024 Eerste geldstroom 271 73% 293 73% 314 73% 334 69% 349 69% Tweede geldstroom 26 7% 29 7% 27 6% 29 6% 37 7% Derde geldstroom 72 20% 80 20% 92 21% 118 25% 117 23% Totaal van baten 369 100% 402 100% 432 100% 482 100% 503 100% Universiteit Utrecht 2020 2021 2022 2023 2024 Eerste geldstroom 612 66% 669 66% 707 66% 769 67% 817 65% Tweede geldstroom 76 8% 74 7% 72 7% 79 7% 95 8% Derde geldstroom 240 26% 277 27% 286 27% 308 27% 346 28% Totaal van baten 928 100% 1.020 100% 1.066 100% 1.157 100% 1.258 100% Universiteit van Amsterdam 2020 2021 2022 2023 2024 Eerste geldstroom 592 69% 650 70% 692 70% 757 70% 810 71% Tweede geldstroom 38 4% 44 5% 49 5% 53 5% 54 5% Derde geldstroom 223 26% 237 25% 252 25% 276 25% 273 24% Totaal van baten 853 100% 931 100% 993 100% 1.085 100% 1.137 100% V U A 2020 2021 2022 2023 2024 Eerste geldstroom 443 76% 498 77% 533 77% 575 78% 622 78% Tweede geldstroom 24 4% 27 4% 24 3% 31 4% 35 4% Derde geldstroom 117 20% 120 19% 134 19% 133 18% 140 18% Totaal van baten 585 100% 646 100% 690 100% 740 100% 798 100% W U 2020 2021 2022 2023 2024 Eerste geldstroom 283 70% 308 71% 330 72% 353 71% 369 70% Tweede geldstroom 32 8% 34 8% 35 8% 36 7% 39 7% Derde geldstroom 90 22% 90 21% 94 20% 106 21% 119 23% Totaal van baten 405 100% 431 100% 458 100% 495 100% 527 100% Geldstromen wo 2020 2021 2022 2023 2024 Totaal Eerste geldstroom 5.415 69% 5.934 69% 6.355 69% 6.861 69% 7.293 69% Totaal Tweede geldstroom 482 6% 501 6% 497 5% 559 6% 660 6% Totaal Derde geldstroom 1.990 25% 2.167 25% 2.318 25% 2.477 25% 2.617 25% Totaal Totaal van baten 7.887 100% 8.602 100% 9.170 100% 9.897 100% 10.570 100% Figuur 12 Geldstromen in het wetenschappelijk onderwijs Overzicht van Bevindingen Toezegging aan de Tweede Kamer Op aangeven van de Algemene Rekenkamer is toegezegd om de informatievoorziening over de rechtmatigheid bij onderwijsclusters in het departementaal jaarverslag op te nemen. In de onderstaande tabel staat een overzicht van bevindingen per sector (hbo en wo zijn samengebracht onder de noemer ho; hoger onderwijs). Deze bevindingen zijn ontleend aan de controleverklaringen van de accountant bij de jaarverslagen verslagjaar 2024 van de door het Ministerie van OCW bekostigde onderwijsinstellingen van Europees Nederland. Er is sprake van een bevinding als een accountant een opmerking, beperking of afkeuring opneemt bij zijn rechtmatigheidsoordeel in de controleverklaring. Accountants kwantificeren niet altijd de bevinding, dit kan ook bij de andere sectoren spelen. Het totaal van de lasten betreft het totaal van de lasten zoals opgenomen in de XBRL aanlevering van de door OCW bekostigde onderwijsinstellingen van Europees Nederland. Deze data is ook te vinden op de website van DUO «Open Onderwijsdata». PO VO MBO HO Aantal onrechtmatigheden 15 1 0 1 Bedrag per sector € (x 1.000) 0 0 0 0 Totaal lasten per sector € (x 1.000) 16.913.489 13.622.808 6.825.515 16.998.787 Percentage bedrag per sector t.o.v. totaal van de lasten per sector (in %) 0,00 0,00 0,00 0,00 Totaal aantal besturen 900 311 53 53 Bijlage 5 Budgettair overzicht Oekraïne Artikel Artikelnaam Maatregel Verplichtingen 2025 Uitgaven 2025 Ontvangsten 2025 Relevante Kamerstukken 9 Arbeidsmarkt- en personeelsbeleid Subsidieregeling statushouders 2.200 2.200 0 ‒ 4 Beroepsonderwijs en volwasseneducatie Taalonderwijs Oekraïense ontheemden 0 10.000 0 Verzamelbrief opvang Oekraine juni 2024 | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl 1 Primair onderwijs, Voortgezet onderwijs Huisvesting, noodlocaties en voorschoolse educaties 0 0 19.000 ‒ Subsidieregeling statushouders Deze subsidieregeling biedt een financiële tegemoetkoming in de opleidings- en begeleidingskosten die een school in het primair of voortgezet onderwijs maakt voor het bieden van een ondersteuningsprogramma aan een statushouder of Oekraïense ontheemden. Taalonderwijs Oekraïense ontheemden In 2025 hebben het Ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV) en het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) € 10,0 miljoen extra beschikbaar gesteld voor taalonderwijs aan volwassen Oekraïense ontheemden. Deze Web-middelen konden al worden ingezet voor deze groepen, maar met deze ophoging kan er meer prioriteit gegeven worden aan deze groepen. Het totale Web-budget voor 2025 was daarmee € 100,5 miljoen. Huisvesting, noodlocaties en voorschoolse educaties Via de specifieke uitkeringen (spuk) voor huisvesting/noodlocaties en voorschoolse educatie ontvingen gemeenten middelen om:

– extra onderwijshuisvesting te regelen waar de bestaande onderwijshuisvesting niet toereikend was om de Oekraïense leerlingen op te vangen;

– voorschoolse educatie te bieden aan Oekraïense kinderen in de leeftijd van 2,5 tot 4 jaar om zo te voorkomen dat deze kinderen met een taalachterstand het onderwijs in zouden stromen.

Deze spuk's liepen t/m 2023, waarna de gemeenten verantwoording hebben afgelegd over de inzet van de ontvangen middelen. Niet (op correcte wijze) uitgegeven middelen worden teruggevorderd en landen in onze ontvangsten.