Vergaderjaar 2025–2026 Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Kamerstukken 36 945 B Jaarverslag en slotwet gemeentefonds 2025 Nr. 4 MEMORIE VAN TOELICHTING Ontvangen 20 mei 2026 A ARTIKELGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL Wetsartikel 1 (verplichtingen, uitgaven en ontvangsten) De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 afzonderlijk bij wet vastgesteld en ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2025 wijzigingen aan te brengen in de begrotingsstaat van het gemeentefonds. Het in de begrotingsstaat opgenomen begrotingsartikel wordt in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht. Wetsartikel 3 (verplichtingenbedrag als bedoeld in artikel 5 van de Fvw) Ingevolge artikel 5, eerste lid, van de Financiële-verhoudingswet hebben gemeenten gezamenlijk recht op het bedrag dat in de begroting als verplichting voor het totaal van de algemene uitkering en de aanvullende uitkeringen is opgenomen. Ingevolge artikel 5, tweede lid, van de Financiële-verhoudingswet hebben de gemeenten gezamenlijk recht op de bedragen die in de begroting als verplichting voor het totaal van de integratie-uitkeringen en het totaal van de decentralisatie-uitkeringen zijn opgenomen. De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, P.E. Heerma De Staatssecretaris van Financiën, E. Eerenberg B ARTIKELGEWIJZE TOELICHTING BIJ DE BEGROTINGSARTIKELEN (SLOTVERSCHILLEN) Artikel 1 Gemeentefonds Uitgaven In onderstaande tabel wordt een nadere uitsplitsing gegeven van de totstandkoming van het uitgavenbedrag van het gemeentefonds. Ten opzichte van de tweede suppletoire begroting 2025 is het uitgavenbedrag van het gemeentefonds met € 136,5 mln. verlaagd. De in tabel 1 weergegeven mutaties worden onder de tabel nader verklaard. Stand uitgavenbedrag vastgestelde begroting 2025 44.896.000 Stand uitgavenbedrag eerste suppletoire begroting 2025 46.255.633 Stand uitgavenbedrag tweede suppletoire begroting 2025 47.838.068 Voorgestelde mutaties bij slotwet 2025 1a) Realisatie Kosten Financiële-verhoudingswet opdrachten ‒ 1.684 2) Realisatie Kosten Financiële-verhoudingswet bijdragen ‒ 270 3) Realisatie Kosten Financiële-verhoudingswet bijdragen agentschappen ‒ 100 4) Wijziging betalingsverloop algemene uitkering 2025 ‒ 134.160 5) Wijziging betalingsverloop integratie-uitkeringen overig 2025 ‒ 2 6) Wijziging betalingsverloop decentralisatie-uitkeringen 2025 ‒ 284 Totaal mutaties bij slotwet ‒ 136.500 Stand uitgavenbedrag slotwet 2025 47.701.568 Waarvan uitgavenbedrag Algemene uitkering 42.182.130 Waarvan uitgavenbedrag Decentralisatie-uitkeringen 1.560.690 Waarvan uitgavenbedrag Integratie-uitkering Voogdij 18+ 0 Waarvan uitgavenbedrag Integratie-uitkering Beschermd wonen 1.833.044 Waarvan uitgavenbedrag Integratie-uitkering Participatie 2.124.797 Waarvan uitgavenbedrag Integratie-uitkeringen Overig 0 Waarvan uitgavenbedrag Kosten Financiële-verhoudingswet opdrachten 327 Waarvan uitgavenbedrag Kosten Financiële-verhoudingswet bijdragen 580 Waarvan uitgavenbedrag Kosten Financiële-verhoudingswet bijdragen agentschappen 0 1,2 en 3) Realisatie Kosten Financiële-verhoudingswet opdrachten en bijdragen agentschappen Het gerealiseerde bedrag komt per saldo € 2,1 mln. lager uit dan bij tweede suppletoire begroting 2025 werd geraamd. Het budget voor 2025 is daarmee niet volledig tot besteding gekomen. Deze uitgaven zullen voor een deel in 2026 alsnog worden gedaan. Daarom zullen de uitgaven «Kosten financiële-verhoudingswet» bij eerste suppletoire begroting 2026 opwaarts worden bijgesteld met € 1 mln., conform de bestaande afspraken hierover met het ministerie van Financiën. 4) Wijziging betalingsverloop algemene uitkering 2025 De uitbetalingen van voorschotten aan gemeenten in 2025 zijn lager geweest dan het beschikbare uitgavenbudget bij tweede suppletoire begroting 2025. Het gaat hierbij om een verschil van € 134,2 mln. Dit hangt enerzijds samen met de jaarlijkse verdeelreserve die wordt aangehouden om te voorkomen dat er in enig jaar te veel wordt uitgekeerd en anderzijds met het feit dat de mutaties uit de tweede suppletoire begroting pas in de betaalmaand januari van jaar t-1 verwerkt kunnen worden. Omdat gemeenten recht hebben op deze bedragen wordt het bedrag in 2025 afgeboekt en het kasbudget 2026 met dit bedrag opgehoogd. Dat maakt het mogelijk om de uitkeringen in 2026 alsnog tot betaling te laten komen. 5) Wijziging betalingsverloop integratie-uitkeringen overig 2025 De uitbetalingen van voorschotten aan gemeenten in 2025 zijn lager geweest dan het beschikbare uitgavenbudget bij tweede suppletoire begroting 2025. Het gaat hierbij om een verschil van € 2.000. Het uitgavenbudget voor de integratie-uitkeringen zal bij eerste suppletoire 2026 met dit bedrag opwaarts worden bijgesteld. 6) Wijziging betalingsverloop decentralisatie-uitkeringen 2025 De uitbetalingen aan gemeenten in 2025 zijn lager dan het beschikbare uitgavenbudget bij tweede suppletoire begroting 2025. Het gaat hierbij om een verschil van € 0,3 mln. Een specificatie van dit bedrag is opgenomen in de bijlage bij deze slotwet. Het uitgavenbudget voor de decentralisatie-uitkeringen zal bij eerste suppletoire 2026 met dit bedrag opwaarts worden bijgesteld. Verplichtingen In tabel 2 wordt ter toelichting een nadere uitsplitsing gegeven van de totstandkoming van het verplichtingenbedrag van het gemeentefonds. Ten opzichte van de tweede suppletoire begroting 2025 is het verplichtingenbedrag met € 1,9 mln. verlaagd. Stand verplichtingenbedrag vastgestelde begroting 2025 44.896.000 Stand verplichtingenbedrag eerste suppletoire begroting 2025 46.121.449 Stand verplichtingenbedrag tweede suppletoire begroting 2025 47.703.884 Voorgestelde mutaties bij slotwet 2025 1) Realisatie Kosten Financiële-verhoudingswet opdrachten ‒ 1 427 2) Realisatie Kosten Financiële-verhoudingswet bijdragen ‒ 366 3) Realisatie Kosten Financiële-verhoudingswet bijdragen agentschappen ‒ 100 Totaal mutaties bij slotwet ‒ 1.893 Stand verplichtingenbedrag slotwet 2025 47.701.991 Waarvan verplichtingenbedrag Algemene uitkering 42.182.379 Waarvan verplichtingenbedrag Decentralisatie-uitkeringen 1.560.703 Waarvan verplichtingenbedrag Integratie-uitkering Voogdij 18+ 0 Waarvan verplichtingenbedrag Integratie-uitkering Beschermd wonen 1.833.044 Waarvan verplichtingenbedrag Integratie-uitkering Participatie 2.124.797 Waarvan verplichtingenbedrag Integratie-uitkeringen Overig 0 Waarvan verplichtingenbedrag Kosten Financiële-verhoudingswet opdrachten 584 Waarvan verplichtingenbedrag Kosten Financiële-verhoudingswet bijdragen 484 Waarvan verplichtingenbedrag Kosten Financiële-verhoudingswet bijdragen agentschappen 0 De wijziging van het verplichtingenbedrag is als volgt te verklaren: 1, 2 en 3) Realisatie Kosten Financiële-verhoudingswet opdrachten en bijdragen agentschappen Het gerealiseerde bedrag komt € 1,9 mln. lager uit dan bij tweede suppletoire begroting 2025 werd geraamd. Dit is veroorzaakt doordat in 2025 minder opdrachten zijn aangegaan dan vooraf geraamd. Ontvangsten Sinds de invoering van de Financiële-verhoudingswet zijn de uitgaven en de inkomsten op grond van artikel 4 van die wet over ieder uitkeringsjaar aan elkaar gelijk. Ten opzichte van de tweede suppletoire begroting 2025 worden de ontvangsten met € 136,5 mln. verlaagd. Bijlage Specificatie integratie- en decentralisatie-uitkeringen Budget na NJN Slotwet Budget totaal Uitgegeven Verschil Integratie-uitkeringen Voogdij 18+ 1 ‒ 1 0 0 0 Beschermd wonen 1.833.044 0 1.833.044 1.833.044 0 Participatie 2.124.797 0 2.124.797 2.124.797 0 Wijziging betalingsverloop 1 ‒ 1 0 0 0 SUBTOTAAL IU 3.957.843 ‒ 2 3.957.841 3.957.841 0 Decentralisatie-uitkeringen Aanpak flakka problematiek 200 200 200 0 Aanpak laaggeletterdheid 6.500 6.500 6.497 ‒ 3 Aanpak ondermijning zeehavens 365 365 365 0 Aanpak overlast asielzoekers 3.435 3.435 3.434 ‒ 1 Aanpak van criminele machtsstructuren 360 360 360 0 Aanpak recreatieparken 170 170 171 1 Actieagenda MKB-dienstverlening 369 369 369 0 Alleenverdienersproblematiek 25.395 25.395 25.395 0 Alleenverdienersproblematiek aanvulling 2.073 2.073 2.073 0 Almere Explosies en Jeugd 100 100 100 ‒ 1 Beeldende kunst en vormgeving 13.500 13.500 13.501 1 Begeleiding jongeren naar werk 14.895 14.895 14.895 0 Behoud sociale voorzieningen Groningen 1.506 1.506 1.506 0 Bodembescherming 8.636 8.636 8.636 0 BRP centralisering inschrijving vergunninghouders 7.856 7.856 7.856 0 Compensatie medewerkers sociaal ontwikkelbedrijven 40.000 40.000 40.000 0 Correctie Waterschapswegen (Knelpunten verdeelproblematiek) 4.140 4.140 4.140 0 Doorontwikkeling Ondernemers Centraal (OC)-applicatie 532 532 532 0 Dossier Fivoor Zeist 121 121 121 0 DU Almere 10.134 10.134 10.134 0 Beëindiging varkenshouderij Nederweert 4.000 4.000 4.000 0 Een Warme Jas, verduurzaming monumenten 30 30 30 0 Einde lening inburgeringsplichtig 1.000 1.000 1.000 0 Erfgoed Deal 3.610 3.610 3.610 0 Evacuees 181 181 180 ‒ 1 Extra capaciteit BOA's 13.000 13.000 13.000 0 Faciliteitenbesluit opvancentra aanvulling 840 840 840 0 Faciliteitenbesluit opvangcentra 21.355 21.355 21.351 ‒ 4 Gebiedsplan Maasduinen 64 64 64 0 Gelijkwaardige schadeafhandeling Drieborg 1.082 1.082 1.082 0 Gemeentelijke antidiscriminatievoorzieningen 2.500 2.500 2.500 0 Grenslandconferentie 45 45 45 0 Impulsbudget arbeidsmarktregio's 40.730 40.730 40.730 0 Impulsbudget sociale infrastructuur 36.706 36.706 36.706 0 Intensivering wijkgerichte vaccinatieaanpak 5.044 5.044 5.044 0 Inzet ID-wallets 218 218 218 0 Jeugdhulp aan kinderen in een AZC 5.100 5.100 5.100 0 Kansen voor alle kinderen 85.000 85.000 85.000 0 Landelijk bureau Zorg- en Veiligheidshuizen 802 802 802 0 Landelijke aanpak adreskwaliteit 2.856 2.856 2.856 0 Landelijke Vreemdelingen Voorziening 9.368 9.368 9.367 ‒ 1 Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties 13.311 13.311 13.310 ‒ 1 Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties kleine sectoren 1.332 1.332 1.333 1 LHBTI beleid Regenboogsteden 1.532 1.532 1.532 ‒ 1 LPO Meerjarige regeling aardbevingsgebied Groningen 2024–2030 4.734 4.734 4.734 0 Maatschappelijke begeleiding 263 263 263 0 Maatschappelijke opvang 385.057 385.057 385.057 0 Maatwerkoplossing grootschalige bodemschade drugsproductie 753 753 753 0 Meerkosten Oekraine sociaal domein 33.021 33.021 33.021 0 Nationaal Actieplan dakloosheid 55.000 55.000 55.000 0 Nationaal Programma Vitale Regio’s (NPVR) 3.257 3.257 3.258 1 Gebiedsgerichte leeraanpak funderingsproblematiek 650 650 650 0 Natuur bij Energieprojecten 7.828 7.828 7.828 0 Natuurbrandpreventie en -mitigatie 2.548 2.548 2.548 0 Nieuwkomers aan het werk 1.200 1.200 1.200 0 Uitvoeringskosten Nij Begun 29.126 29.126 29.126 0 Onderwateropgraving Land van Cuijk 424 424 424 0 Ondersteuning lokale energiehulp 9.826 9.826 9.826 0 Openbare bibliotheken 59.282 59.282 59.282 0 Pilot dakloze EU-burgers 7.000 7.000 7.000 0 Pilot implementatie Leidraad evenementen en drugs 33 33 33 0 Pilot maatschappelijk herbestemmen (Maher) 484 484 484 0 Pilot Sportpas 1.609 1.609 1.609 0 Pilots Samenwerken sociaal- en veiligheidsdomein 765 765 765 0 Implementatie Plateau 2 4.550 4.550 4.550 0 Powerport regio Moerdijk 430 430 430 0 Preventie aanpak van jeugdcriminaliteit 1.181 1.181 1.181 0 Privacy jurist Amsterdam 99 99 99 0 Realisatie energietransitie 115 115 115 0 Regionale doelgroepspecifieke aanpak 4.784 4.784 4.783 ‒ 1 Register Externe Veiligheidrisico's (REV) 850 850 850 0 RES regio's 8.781 8.781 8.781 0 slavernijverleden 327 327 327 0 Uitvoering Sociale Agenda Groningen en Noord-Drenthe 826 826 826 0 Spreidingswet 15.300 15.300 15.300 0 Startbanen statushouders 3.800 3.800 3.800 0 Toekomstbestendig maken energiebeleid 10.375 10.375 10.374 ‒ 1 Uitstapprogramma prostituees 6.000 6.000 6.000 0 Uitvoering Sociale Agenda Groningen en Noord-Drenthe 28.172 28.172 28.172 0 Uitvoeringskosten Omgevingswet 80.679 80.679 80.679 0 Veerkracht en weerbaarheid 898 898 897 ‒ 1 Veilig vergaderen 2.400 2.400 2.400 0 Veilig wonen 2.415 2.415 2.415 0 Veilige steden 825 825 825 0 Veiligheidshuizen 7.699 7.699 7.699 0 Veldacademie 97 97 97 0 Verduurzaming Vlieland 325 325 325 0 Verkeersveiligheid 95 95 95 0 Versterking arbeidsmarktregio's 23.440 23.440 23.440 0 Versterking dienstverlening gemeenten: personen met verward gedrag 10.000 10.000 10.000 0 Versterking omgevingsveiligheidsdiensten 3.925 3.925 3.925 0 Voorbereiding bouw kerncentrales 4.182 4.182 4.182 0 Voorschoolse voorziening peuters 30.000 30.000 30.000 0 Vrouwenopvang 230.621 230.621 230.621 0 VTH-taken 46.700 46.700 46.700 0 Weerbare gemeenschappen tegen ondermijnende criminaliteit 373 373 373 0 Wet betaalbare huur 20.256 20.256 20.255 ‒ 1 Wet kwaliteitsborging bouw 10.076 10.076 10.076 0 Wijziging betalingsverloop decentralisatie-uitkeringen 2024 271 0 271 0 ‒ 271 Work in NL (Dienstverlening arbeidsmarktregio) 6.246 6.246 6.246 ‒ 1 Work in NL Betrekken zelforganisaties en sleutelpersonen 1.008 1.008 1.008 0 SUBTOTAAL DU 1.560.974 0 1.560.974 1.560.690 ‒ 284 TOTAAL IU en DU 5.518.817 ‒ 2 5.518.815 5.518.531 ‒ 284