Vergaderjaar 2025-2026 Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Kamerstukken 36 915 C Wijziging van de begrotingsstaat van het provinciefonds voor het jaar 2026 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) Nr. 2 MEMORIE VAN TOELICHTING INHOUDSOPGAVE A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL 1 B. BEGROTINGSTOELICHTING 3 1 Leeswijzer 3 2 Beleid 3 2.1 Overzicht belangrijke uitgaven- en ontvangstenmutaties 3 3 Beleidsartikelen 5 3.1 Artikel 1 provinciefonds 5 4 Bijlagen 7 4.1 Overzicht decentralisatie-uitkeringen 7 A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL Wetsartikel 1 De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016elk afzonderlijk bij wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2026 wijzigingen aan te brengen in de begrotingsstaat voor het provinciefonds. Het in de begrotingsstaat opgenomen begrotingsartikel wordt in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zgn. begrotingstoelichting). Wetsartikel 3 Ingevolge artikel 5, eerste lid, van de Financiële-verhoudingswethebben provincies gezamenlijk recht op het bedrag dat in de begroting als verplichting voor het totaal van de algemene uitkering is opgenomen. Ingevolge artikel 5, tweede lid, van de Financiële-verhoudingswethebben de provincies gezamenlijk recht op de bedragen die in de begroting als verplichting voor het totaal van de integratie-uitkeringen en het totaal van de decentralisatie-uitkeringen zijn opgenomen. De in dit wetsartikel opgenomen bedragen zijn niet rechtstreeks uit de begrotingsstaat af te leiden. De bedragen worden nader onderbouwd in deze memorie van toelichting. De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, P.E. Heerma De Staatssecretaris van Financiën, E. Eerenberg B. BEGROTINGSTOELICHTING 1 Leeswijzer De eerste suppletoire begroting geeft een beeld van de uitvoering van de begroting 2026. De stand van de eerste suppletoire begroting wordt opgebouwd vanaf de stand van de vastgestelde begroting 2026. Door wijzigingen in beleid van verschillende departementen kan worden overgegaan tot het beleggen of juist weghalen van taken bij provincies. Indien dit gepaard gaat met een toevoeging aan of een uitname uit het provinciefonds, wordt dit begrotingstechnisch verwerkt. In de tabel met belangrijkste mutaties worden de mutaties groter dan € 10,0 mln. weergegeven. Vanaf de eerste suppletoire begroting 2026 wordt in de tabel budgettaire gevolgen van beleid een extra kolom toegevoegd voor het presenteren van de extrapolatie voor het jaar 2031. 2 Beleid 2.1 Overzicht belangrijke uitgaven- en ontvangstenmutaties Uitgaven 2026 Uitgaven 2027 Uitgaven 2028 Uitgaven 2029 Uitgaven 2030 Uitgaven 2031 Vastgestelde begroting 2026 3.696.842 3.630.949 3.660.171 3.654.992 3.457.632 0 Belangrijkste suppletoire mutaties 1) Bijstelling accrestranche 2026 14.425 14.167 14.282 14.261 13.492 12.270 2) Afrekening ruimte onder plafond BCF 2025 14.436 0 0 0 0 0 3) Agrarisch natuur- en landschapsbeheer (ANLb) 83.040 83.040 83.040 0 0 0 4) Economische Agenda Groningen 50.000 0 0 0 0 0 5) Concessierisico Maaslijn 34.300 0 0 0 0 0 6) ANB Investeringsmiddelen 11.981 0 0 0 0 0 7) Stimuleringsprogramma Energiehubs 10.500 0 0 0 0 0 8) «Weeffout» Jeugdzorg 10.000 10.000 10.000 10.000 10.000 10.000 9) Mkb-Innovatieregeling Topsectoren (MIT) 9.969 7.476 7.476 0 0 0 10) Capaciteit decentrale overheden klimaat- en energiebeleid (CDOKE) 0 55.717 0 0 0 0 11) Extrapolaties 2031 0 0 0 0 3.432.471 12) Wijziging betalingsverloop decentralisatie-uitkeringen 2025 16.527 0 0 0 0 0 13) Overige mutaties 18.172 8.565 8.388 8.562 5.442 104 Stand 1e suppletoire begroting 2026 3.970.192 3.809.914 3.783.357 3.687.815 3.486.566 3.454.845 Toelichting 1) Bijstelling accrestranche 2026 Op basis van de geactualiseerde bbp-ontwikkeling voor 2026 wordt de accrestranche 2026 overgeheveld naar het provinciefonds. Het betreft een bedrag van € 14,4 mln. in 2026 aflopend naar structureel € 12,3 mln. vanaf 2031. 2) Afrekening ruimte onder plafond BCF 2026 Het BTW-compensatiefonds (BCF) kent jaarlijks een plafond. Wanneer er aan het eind van het jaar minder gedeclareerd is dan het vastgestelde plafond, dan wordt het restant naar rato toegevoegd (dan wel onttrokken in het geval van een overschrijding) aan het provinciefonds en gemeentefonds. Dit betreft de definitieve afrekening van de ruimte onder het plafond. Bij Miljoenennota 2026 heeft er reeds een voorlopige afrekening plaatsgevonden. Ten opzichte hiervan wordt het bedrag met € 14,4 mln. gecorrigeerd. 3) Agrarisch natuur- en landschapsbeheer (ANLb) In de Contourenbrief Agrarisch Natuurbeheer (Kamerstukken II 2024/25, 33576, nr 402) heeft het Kabinet de ambitie uitgesproken om voortvarend te beginnen met een stapsgewijze uitbreiding van het ANLb. Met deze decentralisatie-uitkering van jaarlijks € 83 mln. worden provincies in staat gesteld om in de jaren 2026, 2027 en 2028 de tarieven te actualiseren en het aantal hectares Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer uit te breiden ten behoeve van de natuur-, water- en klimaatdoelen in het landelijk gebied. 4) Economische Agenda Groningen In Nij Begun, de kabinetsreactie op de parlementaire enquête aardgaswinning Groningen, is de ontwikkeling van een economische agenda aangekondigd. Van het startkapitaal is in 2026 nog € 50 mln. beschikbaar. Deze middelen worden middels een decentralisatie-uitkering aan de provincie Groningen beschikbaar gesteld. 5) Rijksbijdrage concessierisico Maaslijn De provincie Limburg en het Rijk hebben een bestuursovereenkomst en addendum met elkaar over het project Maaslijn (Staatscourant 2021, 48349). In artikel 6 van het addendum is bepaald dat het Rijk garant staat voor 50% van vertragingskosten en ook de daaraan gekoppelde meerkosten voor de ov-concessie. Met een bijdrage van € 34,3 mln. wordt de provincie Limburg – in de rol van concessieverlener – in staat gesteld om uitvoering te geven aan de afspraken met de concessiehouder. 6) ANB Investeringsregeling De provincies Friesland, Noord-Holland en Overijssel ontvangen in totaal een bijdrage van € 12 mln. ten behoeve van de uitbreiding van zwaar en geconcentreerd Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer. 7) Stimuleringsprogramma Energiehubs In het kader van het Stimuleringsprogramma Energiehubs wordt er € 10,5 mln. beschikbaar gesteld aan de provincies. 8) «Weeffout» Jeugdzorg Bij de decentralisatie van de jeugdzorg is de verantwoordelijkheid voor de jeugdzorg overgegaan van de provincies naar de gemeenten. In het bestuursakkoord 2011–2015 (Kamerstukken II 2010/11, 32749, nr. 1) is vastgelegd dat € 90 mln. van het provinciefonds werd overgeheveld naar het gemeentefonds. De uitname was gebaseerd op het aantal jongeren op dat moment. Bij de berekening van de bedragen is geen rekening gehouden met het feit dat de steden Amsterdam, Rotterdam en Den Haag zelf al verantwoordelijk waren voor de jeugdzorg. Hierdoor is destijds € 10 mln. structureel te veel overgeheveld van het provinciefonds naar het gemeentefonds. Dit wordt met deze mutatie structureel hersteld. 9) Mkb-Innovatieregeling Topsectoren (MIT) De MIT is een subsidieregeling die gezamenlijk wordt uitgevoerd door het Ministerie van Economische Zaken en alle provincies. Er is in totaal € 24,9 mln. beschikbaar voor de uitvoering van de MIT. In 2026 is € 10 mln. beschikbaar. In zowel 2027 als 2028 is € 7,5 mln. beschikbaar. 10) Capaciteit decentrale overheden klimaat- en energiebeleid (CDOKE) Voor 2027 wordt € 55,7 mln. beschikbaar gesteld aan provincies om uitvoering te geven aan hun taken op het gebied van klimaat- en energiebeleid, waaronder de uitvoering van de Nationale Agenda Laadinfrastructuur (NAL). Deze middelen worden conform interbestuurlijke afspraken via het provinciefonds uitgekeerd. 11) Extrapolaties 2031 In Miljoenennotajaar 2026 is het jaar 2031 toegevoegd aan de begroting. De middelen voor 2031 zijn via de extrapolatie in de 1e suppletoire begroting toegevoegd. 12) Wijziging betalingsverloop decentralisatie-uitkeringen 2025 Bij Slotwet 2025 is vastgesteld hoe de in 2025 gerealiseerde uitbetalingen voor de decentralisatie-uitkeringen aan de gemeenten zich verhoudentot het bedrag dat bij de tweede suppletoire begroting 2025 voor de uitbetalingen is geraamd. Daarbij is gebleken dat er bij de decentralisatie-uitkeringen lagere uitbetalingen zijn gedaan dan bij tweede suppletoire begroting 2025 werd verwacht. Het gaat hierbij om een verschil van € 16,5 mln. (Decentraal Spoor € 7 mln. en Wet versterking regie volkshuisvesting € 9,5 mln.). Dit bedrag wordt, conform de bestaande systematiek, toegevoegd aan het uitgavenbudget voor 2026. 3 Beleidsartikelen 3.1 Artikel 1 provinciefonds In onderstaande tabel worden voor de verplichtingen, de uitgaven en de ontvangsten de budgettaire gevolgen van beleid van het provinciefonds weergegeven. Hiermee worden de integrale uitgaven die samenhangen met de samengestelde beleidsdoelstelling (het nastreven van een adequate omvang van het provinciefonds en het nastreven van een adequate verdeling van de middelen over de provincies) inzichtelijk gemaakt. Budgettaire gevolgen van beleid Budgettaire Ontwerp-begroting (1) Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2) Vastge-stelde begroting (3=1+2) Mutaties 1e suppletoire begroting (4) Stand 1e suppletoire begroting (5=3+4) Mutatie 2027 Mutatie 2028 Mutatie 2029 Mutatie 2030 Mutatie 2031 Verplichtingen 3.696.842 0 3.696.842 263.823 3.960.665 178.965 123.186 32.823 28.934 3.454.845 Uitgaven 3.696.842 0 3.696.842 273.350 3.970.192 178.965 123.186 32.823 28.934 3.454.845 Financiering provincies Bijdragen aan medeoverheden Algemene uitkering 3.437.512 0 3.437.512 – 68.139 3.369.373 – 107.833 – 107.718 – 140.739 –141.508 3.426.613 Decentralisatie-uitkeringen 259.230 0 259.230 341.389 600.619 286.798 230.904 173.562 170.442 28.132 Kosten Financiële verhoudingswet Opdrachten Onderzoeken verdeelsystematiek 100 0 100 100 200 0 0 0 0 100 Ontvangsten 3.696.842 0 3.696.842 273.350 3.970.192 178.965 123.186 32.823 28.934 3.454.845 Toelichting Algemeen Het aandeel juridisch verplicht bedraagt bij het provinciefonds 100%. Bijdragen aan medeoverheden Algemene uitkering Dit betreft de uitkering aan alle provincies, die ten goede komt aan de algemene middelen van de provincies. De uitkering is gebaseerd op artikel 5, eerste lid, van de Financiële-verhoudingswet. Een toelichting op de belangrijkste mutaties is opgenomen in paragraaf 2.1. Decentralisatie-uitkeringen Naast de algemene uitkering kent het provinciefonds ook decentralisatie-uitkeringen. De decentralisatie-uitkeringen zijn gebaseerd op het artikel 5, tweede lid, van de Financiële-verhoudingswet. Een toelichting op de belangrijkste mutaties is opgenomen in paragraaf 2.1. Een overzicht van de decentralisatie-uitkeringen is opgenomen in paragraaf 4.1 Opdrachten Onderzoeken verdeelsystematiek Dit betreft het budget dat elk jaar is gereserveerd voor de uitvoering van onderzoeken op het vlak van de omvang en verdeling van het provinciefonds en het onderhoud van het betaalsysteem. 4 Bijlagen 4.1 Overzicht decentralisatie-uitkeringen Omschrijving Uitgaven 2026 Uitgaven 2027 Uitgaven 2028 Uitgaven 2029 Uitgaven 2030 Uitgaven 2031 Aanpak vakantieparken 200 0 0 0 0 0 Actieagenda mkb-dienstverlening: Leerprogramma 83 0 0 0 0 0 Agrarisch natuur- en landschapsbeheer (ANLb) 83.040 83.040 83.040 0 0 0 ANB Investeringsmiddelen 11.981 0 0 0 0 0 ANLb-uitvoeringskosten RVO 4.500 0 0 0 0 0 Bestuursafspraak Friese taal en cultuur OCW 375 375 375 0 0 0 Capaciteit decentrale overheden klimaat- en energiebeleid (CDOKE) 37.349 55.717 0 0 0 0 Decentraal Spoor 7.000 0 0 0 0 0 Deltaprogramma Waddengebied 26 0 0 0 0 0 Digitale tweeling as a service 108 108 63 0 0 0 Economische Agenda Groningen 50.000 0 0 0 0 0 EV opcenten MRB 107.000 132.000 132.000 165.000 165.000 0 Erfgoed en Overheid 512 0 0 0 0 0 Amendement Friese taal 1.485 0 0 0 0 0 Friese taal en cultuur 268 268 268 0 0 0 Fryske Akademie 1.559 1.559 1.559 1.559 1.559 1.559 Gebiedsgerichte leeraanpak funderingsproblematiek 1.000 0 0 0 0 0 Hergebruik stedelijk afvalwater 250 250 0 0 0 0 Interbestuurlijk toezicht domein erfgoed 922 922 922 922 922 922 Invasieve exoten 2.790 0 0 0 0 0 Uitvoeringskosten Lbv en Lbv-plus 22 0 0 0 0 0 Uitvoeringskosten Lbv en Lbv-plus (kleine sectoren) 35 0 0 0 0 0 Mkb-Innovatieregeling Topsectoren (MIT) 9.969 7.476 7.476 0 0 0 Monumenten 20.000 20.000 20.000 20.000 20.000 20.000 Na-ijlende effecten mijnbouw 2.601 2.601 2.601 2.601 2.601 647 Nationaal Programma Vitale Regio's (NPVR) 0 277 0 0 0 0 Nationale Databank Flora en Fauna 1.200 1.200 1.200 1.200 1.200 1.200 Nationale parken 3.643 3.384 3.384 3.384 3.384 0 Natuurbrandpreventie en -mitigatie 1.643 3.123 2.946 3.120 0 0 NOVEX-gebieden 577 0 0 0 0 0 Ontwikkeling NOVEX-gebied Groningen 525 0 0 0 0 0 NOVEX-samenwerking 959 0 0 0 0 0 OV op peil houden 74.420 0 0 0 0 0 Regionaal OV tarief 67.387 0 0 0 0 0 RES regio's 2.619 2.619 2.619 2.619 2.619 2.619 Concessierisico Maaslijn 34.300 0 0 0 0 0 Rijksheren GROS 150 150 0 0 0 0 Stimuleringsprogramma Energiehubs 10.500 0 0 0 0 0 Veilig wonen 85 0 0 0 0 0 Verbeterprogramma VHR 1.651 1.651 0 0 0 0 Verbreding en vernieuwing provincies 2.000 2.000 2.000 0 0 0 Verkeersveiligheid 1.185 1.185 1.185 1.185 1.185 1.185 Versterking omgevingsveiligheidsdiensten 1.855 1.855 1.855 0 0 0 Versterking vergunningverlening maatwerk 9.905 3.714 3.714 3.714 0 0 Voorbereiding bouw kerncentrales 2.160 0 0 0 0 0 Waddenfonds 29.253 0 0 0 0 0 Weerbaar bestuur kleine gemeenten 2.000 2.000 2.000 2.000 0 0 Totaal: 591.092 327.474 269.207 207.304 198.470 28.132