Vergaderjaar 2025‒2026
Tweede Kamer der Staten-Generaal
2
Kamerstukken
36 850
XIII

Wijziging van de begrotingsstaat van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) voor het jaar 2025 (wijziging samenhangende met de Najaarsnota)
Nr. 2

MEMORIE VAN TOELICHTING
Ontvangen 28 november 2025
A.

ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL
Wetsartikelen 1
De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2025 wijzigingen aan te brengen in de departementale begrotingsstaat van het Ministerie van Economische Zaken.
De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zgn. begrotingstoelichting).
De Minister van Economische Zaken,
V.P.G.
Karremans
B.

BEGROTINGSTOELICHTING
1

Leeswijzer
Opbouw tweede suppletoire begroting 2025
Deze tweede suppletoire begroting geeft een geactualiseerd beeld van de begrotingsuitvoering 2025. Onderdeel B, de begrotingstoelichting, is als volgt opgebouwd:
- 1.
Leeswijzer.
- 2.
Overzicht belangrijkste suppletoire uitgaven- en ontvangstenmutaties. De belangrijkste verplichtingenmutaties zijn toegelicht in de artikelen.
- 3.
De beleidsartikelen. Voor ieder beleidsartikel is de tabel «Budgettaire gevolgen van beleid» opgenomen. Hierin zijn de begrotingsmutaties voor de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten weergegeven.
- 4.
De niet-beleidsartikelen. In de budgettaire tabellen zijn de begrotingsmutaties voor de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten opgenomen.
Ondergrenzen toelichtingen
Voor het toelichten van de begrotingsmutaties zijn in deze tweede suppletoire begroting de ondergrenzen gehanteerd zoals opgenomen in de onderstaande tabel.

Tabel 1 Ondergrenzen conform RBV
Omvang begrotingsartikel (stand ontwerp-begroting) in € miljoen | Beleidsmatige mutaties (ondergrens in € miljoen) | Technische mutaties (ondergrens in € miljoen)
< 50 | 1 | 2
=> 50 en < 200 | 2 | 4
=> 200 < 1000 | 5 | 10
=> 1000 | 10 | 20
In sommige gevallen, waar politiek relevant, worden ook posten toegelicht beneden deze ondergrenzen.
2

Beleid
2.1

Overzicht belangrijke uitgaven- en ontvangstenmutaties
Belangrijkste suppletoire uitgavenmutaties 2025

Tabel 2 Belangrijkste suppletoire uitgavenmutaties 2025 (Tweede suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)
| Art. | Uitgaven 2025
Vastgestelde begroting 2025 | | 3.274.362
Stand suppletoire begroting september 2025 | | 3.529.451
Belangrijkste suppletoire mutaties | |
AI-fabriek | 1 | 5.100
Bijdrage Metrologie | 1 | 6.000
NGF - project NXTGEN HIGH TECH | 2 | 25.000
NGF - project PhotonDelta | 2 | 21.000
Bedrijfssteun | 2 | ‒ 270.000
Bijdrage aan TNO | 2 | 37.238
Kamer van Koophandel | 2 | 11.665
Overige mutaties | | ‒ 45.097
Stand 2^e suppletoire begroting 2025 | | 3.320.357
Toelichting
AI-fabriek
Het bedrag van in totaal € 5,1 mln betreft het naar voren halen van eerder toegekende middelen voor de AI-fabriek. Zodra de supercomputer van de AI-fabriek operationeel is, is het essentieel dat er voldoende use cases beschikbaar zijn om AI-modellen te trainen, en dat er tijdig een breed scala aan databronnen op een verantwoorde manier toegankelijk wordt gemaakt voor het gebruik van AI. Om deze voorbereidingen uit te voeren, is een deel van het budget naar voren gehaald zodat de benodigde activiteiten tijdig kunnen worden opgestart.
Bijdrage Metrologie
Het Ministerie van Economische Zaken is systeemverantwoordelijke voor de Metrologiewet. De uitvoering hiervan is belegd bij VSL en is als het Nationaal Metrologie Instituut verantwoordelijk voor het beheer van de meetstandaarden (Metrologiewet) in Nederland. Voor de uitvoering van deze wettelijke taak, wordt gebuik gemaakt van verschillende meetapparaturen. Verschillende meetapparaturen zijn inmiddels verouderd en dienen vervangen te worden. Het bedrag van € 6 mln wordt ingezet om deze verouderde (meet)apparaturen te vervangen die bijdragen aan de kalibraties van meetstandaarden in de Nederlandse industrie, maatschappelijke instellingen en binnen de zorg.
NGF-project NXTGEN HIGH TECH
Op basis van de huidige uitvoeringsinformatie en prognoses van RVO wordt het kasbuget voor 2025 met € 25 mln naar boven bijgesteld. Deze verhoging is nodig voor de uitvoering van het NGF-project NXTGEN. Eerder dit jaar zijn op basis van de toen geldende inzichten kasbudgetten uit 2025 en 2026 naar latere jaren geschoven, maar op basis van de huidige realisatie en prognose is in 2025 kasbudget nodig.
NGF-project PhotonDelta
Op basis van de huidige uitvoeringsinformatie en prognoses van RVO wordt het kasbuget voor 2025 met € 21 mln naar boven bijgesteld. Deze verhoging is nodig voor de uitvoering van het NGF-project PhotonDelta. Eerder dit jaar zijn op basis van de toen geldende inzichten kasbudgetten uit 2025 en 2026 naar latere jaren geschoven, maar op basis van de huidige realisatie en prognose is in 2025 kasbudget nodig.
Bedrijfssteun
Het budget van € 270 mln is middels de tweede incidentele suppletoire begroting van Economische Zaken beschikbaar gesteld vanuit het Defensiematerieelbegrotingsfonds naar aanleiding van een verzoek tot bedrijfssteun. Nu het verzoek tot steun is ingetrokken worden deze middelen weer terug overgeheveld naar het Defensiematerieelbegrotingsfonds bij het Ministerie van Defensie.
Bijdrage aan TNO
Bij de 2^e suppletoire begroting is € 37,2 mln aan kasbudget toegevoegd aan het budget voor de Rijksbijdrage aan TNO. Deze ophoging betreft aanvullende bijdragen vanuit andere departementen (o.a. J&V, I&W, BZK, VWS, en SZW) voor onderzoeken en opdrachten die TNO uitvoert.
Kamer van Koophandel
Bij de 2^e suppletoire begroting is € 11,7 mln aan kasbudget toegevoegd aan het budget voor de Kamer van Koophandel. Deze ophoging betreft o.a. aanvullende bijdragen vanuit andere departementen (o.a. SZW, J&V, I&W, BZK, LVVN, Fin, en VWS) voor het Handelsregister van de Kamer van Koophandel. De verhoging is het gevolg van sterk gestegen kosten.
Belangrijkste suppletoire ontvangstenmutaties 2025

Tabel 3 Belangrijkste suppletoire ontvangstenmutaties 2025 (Tweede suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)
| Art. | Ontvangsten 2025
Vastgestelde begroting 2025 | | 497.336
Stand suppletoire begroting september 2025 | | 626.894
Belangrijkste suppletoire mutaties | |
High Trust | 1 | ‒ 20.000
F-35 | 2 | ‒ 10.576
Diverse ontvangsten | 2 | 14.959
Tegemoetkoming vaste lasten | 2 | ‒ 40.000
Overige mutaties | | 15.493
Stand 2^e suppletoire begroting 2025 | | 586.770
Toelichting
High Trust
De High Trust-ontvangsten bestaan voornamelijk uit door de ACM ontvangen boetes. Die fluctueren door de jaren heen. Dit komt onder andere door het aantal en de hoogte van door de ACM opgelegde boetes. De ACM is hierin volledig onafhankelijk. Op basis van de huidige realisatie is de raming van de boete ontvangsten met € 20 mln verlaagd.
F-35
Voor het instrument Joint Strike Fighter (JSF) zijn de ontvangsten met € 10,6 mln naar beneden bijgesteld. Eind 2023 is besloten om de afdracht voor 2023-2025 te pauzeren. De reden hiervoor is dat in de contracten van deze jaren geen rekening gehouden is met de hoge inflatie in Nederland. Er is afgesproken dat deze vrijstelling mogelijk is omdat de leveranciers voor het afgesproken jaar 2062 alsnog de totale afdracht kunnen doen.
Diverse ontvangsten
Voor het instrument Diverse ontvangsten is het kasbudget met € 15 mln naar boven bijgesteld. Dit betreft onder andere het desalderen van de afrekening van de RVO opdracht 2024. Hierbij wordt een ontvangst geregistreerd van € 10 mln, die tegelijkertijd ook aan de uitgavenkant wordt opgeboekt.
Tegemoetkoming vaste lasten
Voor de Tegemoetkoming vaste lasten (TVL) wordt het ontvangstenbudget met € 40 mln naar beneden bijgesteld op basis van de nu bekende uitvoeringsinformatie. De TVL wordt teruggevorderd wanneer bij de definitieve vaststelling blijkt dat de daadwerkelijke omzetderving lager is geweest dan aanvankelijk door de aanvrager was geraamd. In dergelijke gevallen wordt (een deel van) het eerder uitgekeerde voorschot teruggevorderd.
3

Beleidsartikelen
3.1

Beleidsartikel 1 Goed functionerende economie en markten

Budgettaire gevolgen van beleid

Tabel 4 Budgettaire gevolgen van beleid art. 1 Goed functionerende economie en markten (Tweede suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)
| Vastgestelde begroting (incl. Suppletoire Begrotingen, NvW en amendementen) (1) | Mutaties 2^e suppletoire begroting (2) | Stand 2^e suppletoire begroting (3) = (1) + (2)
Verplichtingen | 522.924 | 8.347 | 531.271
Uitgaven | 450.128 | 2.920 | 453.048
Subsidies (regelingen) | 114.406 | 3.911 | 118.317
Cyber security | 4.348 | 2.549 | 6.897
Subsidiemaatregel telecom Caribisch Nederland | 5.200 | ‒ 400 | 4.800
EU-cofinanciering Digital Europe | 9.731 | ‒ 3.850 | 5.881
AI-fabriek | 500 | 5.100 | 5.600
NGF - project AiNed | 19.860 | 22 | 19.882
NGF - project Nationaal Onderwijslab | 6.360 | | 6.360
NGF - project 6G Future Network Services | 26.728 | | 26.728
NGF - project Subsidie route | 22.207 | 490 | 22.697
Digitale veiligheid | 19.472 | | 19.472
Opdrachten | 29.852 | ‒ 5.640 | 24.212
Onderzoek&opdrachten | 3.036 | 911 | 3.947
Beleidsvoorbereiding en evaluaties Veiligheid en Frequenties | 4.863 | ‒ 53 | 4.810
Digital trust centre | 3.906 | ‒ 3.375 | 531
Cyber security | 7.774 | 4 | 7.778
ICT beleid | 5.391 | ‒ 1.127 | 4.264
CSIRT - DSP | 2.651 | ‒ 2.000 | 651
Nationaal Groeifonds | 2.231 | | 2.231
Bijdrage aan agentschappen | 82.176 | ‒ 2.253 | 79.923
Bijdrage RVO.nl | 26.678 | ‒ 150 | 26.528
Bijdrage RDI | 55.498 | ‒ 2.103 | 53.395
Bijdrage aan ZBO's/RWT's | 218.609 | 7.041 | 225.650
Bijdrage Metrologie | 13.332 | 6.000 | 19.332
Raad voor de Accreditatie | 675 | | 675
Bijdrage ACM | 945 | | 945
Bijdrage aan het CBS | 203.657 | 1.041 | 204.698
Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties | 5.085 | ‒ 139 | 4.946
Bijdrage Nederlands Normalisatie Instituut | 1.507 | ‒ 139 | 1.368
Bijdrage aan internationale organisaties | 3.578 | | 3.578
Ontvangsten | 43.906 | ‒ 16.542 | 27.364
Ontvangsten ACM | 162 | | 162
Ontvangsten High Trust | 41.550 | ‒ 20.000 | 21.550
NGF - project AINed | 0 | 22 | 22
NGF - projecten subsidie route | 0 | 490 | 490
Diverse ontvangsten | 2.194 | 2.946 | 5.140
Budgetflexibiliteit
De oorspronkelijke budgetflexibiliteit in de ontwerpbegroting 2025 was 7%. Dit betekent dat 93% van het kasbudget al juridisch verplicht was. De resterende 7% aan flexibele budget was volledig bestuurlijk gebonden. Bij de 1^e suppletoire begroting 2025 steeg dit naar 98%. Van de 2% van de flexibele budgetten was 100% bestuurlĳk gebonden. Dit betrof onder andere budgetten voor het ‘Opdracht en Onderzoeksbudget Nationaal Groeifonds’ en voor de subsidie-instrumenten ‘Digital Europe’ en ‘Kennis en innovatie ICT’
Het percentage juridisch verplicht bij de 2^e suppletoire begroting is 99,5%, Dit heeft te maken met reeds aangegane verplichtingen bij onder andere Cybersecurity, AI-fabriek, Digital Europe en onderzoeksbudgetten.

Toelichting
Verplichtingen
Ten opzichte van de stand in de Suppletoire begroting september is het verplichtingenbudget voor artikel 1 van de EZ-begroting verhoogd met € 8,3 mln. Dit is het saldo van met name de volgende mutaties:
- –Aanvullende verplichtingbudget die beschikbaar is gesteld voor het vervangen van verouderde meetappartuur in het kader van de Metrologiewet (€ 4,2 mln).
- –De verplichtingsruimte die naar voren is gehaald voor de uitvoering van de AI-fabriek (€ 3 mln).
Uitgaven
Subsidies
AI-Fabriek
Het bedrag van in totaal € 5,1 mln betreft het naar voren halen van eerder toegekende middelen voor de AI-fabriek. Zodra de supercomputer van de AI-fabriek operationeel is, is het essentieel dat er voldoende praktijktoepassingen beschikbaar zijn om AI-modellen te trainen, en dat er tijdig een breed scala aan databronnen op een verantwoorde manier toegankelijk wordt gemaakt voor het gebruik van AI. Om deze voorbereidingen uit te voeren, is een deel van het budget naar voren gehaald zodat de benodigde activiteiten tijdig kunnen worden opgestart.
Bijdragen aan ZBO's/RWT's
Bijdrage Metrologie
Het Ministerie van Economische Zaken is systeemverantwoordelijke voor de Metrologiewet. De uitvoering hiervan is belegd bij VSL en is als het Nationaal Metrologie Instituut verantwoordelijk voor het beheer van de meetstandaarden (Metrologiewet) in Nederland. Voor de uitvoering van deze wettelijke taak, wordt gebuik gemaakt van verschillende meetapparaturen. Verschillende meetapparaturen zijn inmiddels verouderd en dienen vervangen te worden. Het bedrag van € 6 mln wordt ingezet om deze verouderde (meet)apparaturen te vervangen die bijdragen aan de kalibraties van meetstandaarden in de Nederlandse industrie, maatschappelijke instellingen en binnen de zorg.
Ontvangsten
Ontvangsten High Trust
De High Trust-ontvangsten bestaan voornamelijk uit door de ACM ontvangen boetes. Die fluctueren door de jaren heen. Dit komt onder andere door het aantal en de hoogte van door de ACM opgelegde boetes. De ACM is hierin volledig onafhankelijk. Op basis van de huidige realisatie is de raming van de boete ontvangsten met € 20 mln verlaagd.
3.2

Beleidsartikel 2 Bedrijvenbeleid: innovatie en ondernemerschap voor duurzame welvaartsgroei

Budgettaire gevolgen van beleid

Tabel 5 Budgettaire gevolgen van beleid art. 2 Bedrijvenbeleid: innovatie en duurzaam ondernemen (Tweede suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)
| Vastgestelde begroting (incl. Suppletoire Begrotingen, NvW en amendementen) (1) | Mutaties 2^e suppletoire begroting (2) | Stand 2^e suppletoire begroting (3) = (1) + (2)
Verplichtingen | 3.437.381 | ‒ 154.778 | 3.282.603
Uitgaven | 2.181.579 | ‒ 199.984 | 1.981.595
Subsidies (regelingen) | 629.236 | 14.172 | 643.408
MKB-Innovatiestimulering Topsectoren (MIT) | 6.520 | ‒ 2.000 | 4.520
Eurostars | 22.447 | ‒ 2.447 | 20.000
Bevorderen ondernemerschap | 19.991 | 849 | 20.840
Cofinanciering EFRO | 32.077 | ‒ 7.348 | 24.729
Bijdrage aan ROM's | 13.550 | | 13.550
Startup beleid | 4.325 | 1.400 | 5.725
Invest-Nl | 12.811 | ‒ 71 | 12.740
Tegemoetkoming vaste lasten | 25.643 | ‒ 4.055 | 21.588
Europees Defensie Fonds cofinanciering | 1.200 | | 1.200
Tegemoetkoming vaste lasten Startersregeling | 500 | | 500
Herstructurering winkelgebieden | 9.388 | 6.000 | 15.388
R&D mobiliteitssectoren | 28.981 | ‒ 3.066 | 25.915
SEG | 2.474 | | 2.474
NGF - project Health-RI | 11.000 | | 11.000
NGF - project RegMed XB | 4.424 | | 4.424
NGF - project QuantumDeltaNL | 75.951 | | 75.951
NGF - project Oncode-PACT | 58.543 | | 58.543
NGF - project NXTGEN HIGH TECH | 52.957 | 25.000 | 77.957
NGF - project PhotonDelta | 47.234 | 21.000 | 68.234
NGF - project Opschaling PPS beroepsonderwijs | 30.996 | 1.789 | 32.785
NGF - project Material Independence & Circulair Batteries | 33.825 | ‒ 8.825 | 25.000
IPCEI Cloudinfrastructuur en services | 9.070 | 850 | 9.920
IPCEI Micro elektronica | 22.925 | ‒ 117 | 22.808
Aanvullende tegemoetkoming evenementen | 41 | | 41
EuroHPC | 5.853 | | 5.853
Euro QCI | 3.416 | ‒ 3.180 | 236
Tegemoetkoming Energiekosten | 4.280 | ‒ 3.422 | 858
Qredits duurzaamheid | 4.000 | | 4.000
Actieplan Groene en Digitale Banen | 5.066 | | 5.066
Maritieme Maakindustrie | 1.150 | 700 | 1.850
Nationaal Versterkingsplan Microchip-talent | 41.509 | ‒ 156 | 41.353
PEGA - Ruimte voor economie | 21.783 | ‒ 500 | 21.283
Brexit Adjustment Reserve | | 541 | 541
Ruimte voor economie / bedrijventerreinen | 9.422 | ‒ 8.770 | 652
Overig | 5.884 | | 5.884
Leningen | 275.000 | ‒ 270.000 | 5.000
Bedrijfssteun | 270.000 | ‒ 270.000 | 0
PEGA econonomische bedrijvigheid | 5.000 | | 5.000
Garanties | 65.632 | 0 | 65.632
BMKB | 39.887 | | 39.887
Groeifaciliteit | 8.000 | | 8.000
Garantie Ondernemersfinanciering | 11.745 | | 11.745
Garantie Ondernemersfinanciering Corona | 5.000 | | 5.000
Maatwerkgaranties | 1.000 | | 1.000
Opdrachten | 11.832 | ‒ 2.305 | 9.527
Onderzoek en opdrachten | 7.297 | ‒ 145 | 7.152
Caribisch Nederland | 1.470 | ‒ 1.030 | 440
Regeldruk | 2.290 | ‒ 990 | 1.300
Budget Samenwerking regio | 775 | ‒ 140 | 635
Bijdrage aan agentschappen | 155.451 | ‒ 5.613 | 149.838
Bijdrage RVO.nl | 154.642 | ‒ 5.613 | 149.029
Bijdrage RDI | 809 | | 809
Bijdrage aan ZBO's/RWT's | 515.498 | 48.903 | 564.401
Bijdrage aan TNO | 308.868 | 37.238 | 346.106
Kamer van Koophandel | 174.809 | 11.665 | 186.474
Bijdrage aan NWO-TTW | 31.821 | | 31.821
Bijdrage aan medeoverheden | 31.862 | 0 | 31.862
MKB Innovatiestimulering Topsectoren (MIT) | 31.862 | | 31.862
Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties | 467.068 | 14.859 | 481.927
Internationaal Innoveren | 52.872 | 3.882 | 56.754
PPS toeslag | 187.371 | 3.445 | 190.816
TO_2 (excl. TNO) | 75.957 | ‒ 114 | 75.843
Topsectoren overig | 14.209 | ‒ 4.670 | 9.539
Ruimtevaart (ESA) | 86.590 | 8.240 | 94.830
Bijdrage NBTC | 10.447 | 500 | 10.947
Overige bijdragen aan organisaties | 5.410 | ‒ 358 | 5.052
Economische ontwikkeling en technologie | 262 | 5.879 | 6.141
EU-cofinanciering JTF | 16.331 | ‒ 1.758 | 14.573
Faciliteiten toegepast onderziek TO2 en RKI | 9.330 | ‒ 187 | 9.143
NGF project NXTGEN Ruimtevaart | 8.289 | | 8.289
Storting begrotingsreserve | 30.000 | 0 | 30.000
Storting reserve maatwerkgarantie | 30.000 | | 30.000
Ontvangsten | 472.811 | ‒ 29.802 | 443.009
Rijksoctrooiwet | 49.474 | 4.026 | 53.500
Eurostars | 4.250 | | 4.250
F-35 | 10.576 | ‒ 10.576 | 0
Diverse ontvangsten | 1.244 | 14.959 | 16.203
Bedrijfssteun | 40.367 | | 40.367
Tegemoetkoming vaste lasten | 76.700 | ‒ 40.000 | 36.700
BMKB | 33.000 | | 33.000
Onttrekking reserve BMKB | 56.000 | | 56.000
Onttrekking reserve KKC | 2.000 | | 2.000
Groeifaciliteit | 8.000 | | 8.000
Garantie Ondernemingsfinanciering | 13.000 | | 13.000
Onttrekking reserve GO corona | 166.000 | | 166.000
Maatwerkgaranties | 1.000 | | 1.000
NGF - project Opschaling PPS beroepsonderwijs | 0 | 1.789 | 1.789
Tegemoetkoming Energiekosten | 11.200 | | 11.200

Tabel 6 Uitsplitsing verplichtingen (bedragen x € 1.000)
| Vastgestelde begroting (incl. Suppletoire Begrotingen, NvW en amendementen) (1) | Mutaties 2^e suppletoire begroting (2) | Stand 2^e suppletoire begroting (3) = (1) + (2)
Verplichtingen | 3.437.381 | ‒ 154.778 | 3.282.603
waarvan garantieverplichtingen | 1.211.928 | | 1.211.928
waarvan overige verplichtingen | 2.225.453 | ‒ 154.778 | 2.070.675
Budgetflexibiliteit
De oorspronkelijke budgetflexibiliteit in de ontwerpbegroting 2025 was 11%. Dit betekent dat 89% van het kasbudget al juridisch verplicht was. De resterende 11% aan flexibele budget was nagenoeg bestuurlijk gebonden en klein deel beleidsmatig gereserveerd. Bij de 1^e suppletoire begroting 2025 bleef dit bij 89%.
Het percentage juridisch verplicht bij de 2^e suppletoire begroting is 94,5%, dit heeft te maken met reeds aangegane verplichtingen bij onder andere KVK, TNO en RVO. De flexibele budgetten zijn bestuurlĳk gebonden. Dit betreft onder andere budgetten voor NGF-projecten die nog niet juridisch zijn vastgelegd maar wel bestuurlijk vastgelegd in Project Specifieke Afspraken.

Toelichting
Verplichtingen
Ten opzichte van de stand in de Suppletoire begroting september is het verplichtingenbudget voor artikel 2 van de EZ-begroting verlaagd met € 154,78 mln. Dit is het saldo van met name de volgende mutaties:
- –De middelen die middels de tweede incidentele suppletoire begroting van Economische Zaken beschikbaar zijn gesteld voor bedrijfssteun worden terug overgeheveld naar de begroting van het Ministerie van Defensie.
- –Het verplichtingenbudget voor de TO2-instellingen is met € 13,4 mln naar boven bijgesteld. Deze ophoging betreft aanvullende bijdragen vanuit verschillende departementen voor onderzoeken en opdrachten.
- –De Rijksbijdrage aan TNO wordt verhoogd met € 55,6 mln verplichtingenruimte. Deze ophoging betreft aanvullende bijdragen vanuit andere departementen (o.a. J&V, I&W, BZK, VWS, en SZW) voor onderzoeken en opdrachten die TNO uitvoert.
Uitgaven
Subsidies
NGF-Project NXTGEN HIGH TECH
Op basis van de huidige uitvoeringsinformatie en prognoses van RVO wordt het kasbuget voor 2025 met € 25 mln naar boven bijgesteld. Deze verhoging is nodig voor de uitvoering van het NGF-project NXTGEN. Eerder dit jaar zijn op basis van de toen geldende inzichten kasbudgetten uit 2025 en 2026 naar latere jaren geschoven, maar op basis van de huidige realisatie en prognose is in 2025 kasbudget nodig.
NGF-Project PhotonDelta
Op basis van de huidige uitvoeringsinformatie en prognoses van RVO wordt het kasbuget voor 2025 met € 21 mln naar boven bijgesteld. Deze verhoging is nodig voor de uitvoering van het NGF-project PhotonDelta. Eerder dit jaar zijn op basis van de toen geldende inzichten kasbudgetten uit 2025 en 2026 naar latere jaren geschoven, maar op basis van de huidige realisatie en prognose is in 2025 kasbudget nodig.
Leningen
Bedrijfssteun
Het budget van € 270 mln is middels de tweede incidentele suppletoire begroting van Economische Zaken beschikbaar gesteld vanuit het Defensiematerieelbegrotingsfonds naar aanleiding van een verzoek tot bedrijfssteun. Nu het verzoek tot steun is ingetrokken worden deze middelen weer terug overgeheveld naar het Defensiematerieelbegrotingsfonds bij het Ministerie van Defensie.
Bijdrage aan ZBO's/RWT's
Bijdrage aan TNO
Bij de 2^e suppletoire begroting is € 37,2 mln aan kasbudget toegevoegd aan het budget voor de Rijksbijdrage aan TNO. Deze ophoging betreft aanvullende bijdragen vanuit andere departementen (o.a. J&V, I&W, BZK, VWS, en SZW) voor onderzoeken en opdrachten die TNO uitvoert.
Kamer van Koophandel
Bij de 2^e suppletoire begroting is € 11,7 mln aan kasbudget toegevoegd aan het budget voor de Kamer van Koophandel. Deze ophoging betreft o.a. aanvullende bijdragen vanuit andere departementen (o.a. SZW, J&V, I&W, BZK, LVVN, Fin, en VWS) voor het Handelsregister van de Kamer van Koophandel. De verhoging is het gevolg van sterk gestegen kosten.
Ontvangsten
Joint Strike Fighter
Voor het instrument Joint Strike Fighter (JSF) zijn de ontvangsten met € 10,6 mln naar beneden bijgesteld. Eind 2023 is besloten om de afdracht voor 2023-2025 te pauzeren. De reden hiervoor is dat in de contracten van deze jaren geen rekening gehouden is met de hoge inflatie in Nederland. Er is afgesproken dat deze vrijstelling mogelijk is omdat de leveranciers voor het afgesproken jaar 2062 alsnog de totale afdracht kunnen doen.
Tegemoetkoming vaste lasten
Voor de Tegemoetkoming vaste lasten (TVL) wordt het ontvangstenbudget met € 40 mln naar beneden bijgesteld op basis van de nu bekende uitvoeringsinformatie. De TVL wordt teruggevorderd wanneer bij de definitieve vaststelling blijkt dat de daadwerkelijke omzetderving lager is geweest dan aanvankelijk door de aanvrager was geraamd. In dergelijke gevallen wordt (een deel van) het eerder uitgekeerde voorschot teruggevorderd.
Diverse ontvangsten
Voor het instrument Diverse ontvangsten is het kasbudget met € 15 mln naar boven bijgesteld. Dit betreft onder andere het desalderen van de afrekening van de RVO opdracht 2024. Hierbij wordt een ontvangst geregistreerd van € 10 mln, die tegelijkertijd ook aan de uitgavenkant wordt opgeboekt.
Toelichting op de begrotingsreserves
De begrotingsreserves zĳn bedoeld om inkomsten uit premies en uitgaven voor schades, die over de jaren kunnen fluctueren, te verevenen. De reserve dient als buffer voor uitgaven door EZ in geval bedrĳven niet aan hun terugbetalingsverplichtingen kunnen voldoen inzake leningen bĳ financieringsinstellingen waarop EZ een borgstelling heeft afgegeven.
Op de EZ-begroting zijn begrotingsreserves voor de Borgstelling MKB-kredieten (BMKB) (inclusief het Coronaluik), de Borgstelling MKB-kredieten groen (BMKB groen), de regeling Garantie Ondernemingsfinanciering (GO) (inclusief de Coronamodule van de GO), de Groeifaciliteit (GF), de garanties voor nieuwe aanbieders van MKB-financiering en de regeling Klein Krediet Corona (KKC).
Hoewel de GF en de verschillende coronaluiken geen nieuwe garanties afgeven wordt de reserve aangehouden tot alle reeds bestaande garanties zijn afgelopen.
De reguliere GO en BMKB zijn kostendekkende garanties, waarvan de te realiseren premieontvangsten naar verwachting toereikend zĳn voor het afdekken van eventuele verliesdeclaraties. Er wordt bij het sluiten van boekjaar 2025 een onttrekking voorzien van € 224 mln uit de begrotingsreserves van de BMKB, GO en KKC. Doordat een aantal garanties van met name covid-regelingen aflopen, wordt uitstaande risico verlaagd. Dat betekent dat ook de reserves die worden aangehouden voor dit risico kunnen worden afgebouwd. Deze onttrekking gaat ten guste van het generale beeld.
Bij het sluiten van het begrotingsjaar 2025 wordt mede op basis van het gebruik van deze faciliteiten en de daarbĳ behorende gerealiseerde ontvangsten en uitgaven voor deze regelingen definitief vastgesteld of er een aanvullende onttrekking of storting dient plaats te vinden. De definitieve onttrekkingen uit de begrotingsreserves worden via de Slotwet met de Tweede Kamer gedeeld.

Tabel 7 Begrotingsreserve Borgstelling MKB-kredieten (BMKB) (bedragen x € 1 mln)
Stand 1/1/2025 | 241,0
+ Geraamde storting |
– Geraamde onttrekking | ‒ 56,0
Stand (raming) per 31/12/2025 | 185,0

Tabel 8 Begrotingsreserve Borgstelling MKB-kredieten groen (BMKB groen) (bedragen x € 1 mln)
Stand 1/1/2025 | 13,1
+ Geraamde storting |
– Geraamde onttrekking |
Stand (raming) per 31/12/2025 | 13,1

Tabel 9 Begrotingsreserve Garantie Ondernemingsfinanciering (GO) (bedragen x € 1 mln)
Stand 1/1/2025 | 230,0
+ Geraamde storting |
– Geraamde onttrekking | ‒ 166,0
Stand (raming) per 31/12/2025 | 64,0

Tabel 10 Begrotingsreserve maatwerk garantie (bedragen x € 1 mln)
Stand 1/1/2025 |
+ Geraamde storting | 30,0
– Geraamde onttrekking |
Stand (raming) per 31/12/2025 | 30,0

Tabel 11 Begrotingsreserve Groeifaciliteit (bedragen x € 1 mln)
Stand 1/1/2025 | 58,6
+ Geraamde storting |
– Geraamde onttrekking |
Stand (raming) per 31/12/2025 | 58,6

Tabel 12 Begrotingsreserve Garantie MKB-faciliteiten (bedragen x € 1 mln)
Stand 1/1/2025 | 22,9
+ Geraamde storting |
– Geraamde onttrekking |
Stand (raming) per 31/12/2025 | 22,9

Tabel 13 Begrotingsreserve Klein Krediet Corona (bedragen x € 1 mln)
Stand 1/1/2025 | 14,0
+ Geraamde storting |
– Geraamde onttrekking | ‒ 2,0
Stand (raming) per 31/12/2025 | 12,0
3.3

Beleidsartikel 3 Toekomstfonds

Budgettaire gevolgen van beleid

Tabel 14 Budgettaire gevolgen van beleid art. 3 Toekomstfonds (Tweede suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)
| Vastgestelde begroting (incl. Suppletoire Begrotingen, NvW en amendementen) (1) | Mutaties 2^e suppletoire begroting (2) | Stand 2^e suppletoire begroting (3) = (1) + (2)
Verplichtingen | 374.351 | 0 | 374.351
Uitgaven | 324.590 | ‒ 3.522 | 321.068
Subsidies (regelingen) | 3.806 | ‒ 1.787 | 2.019
Thematisch Technology Transfer | 3.806 | ‒ 1.787 | 2.019
Leningen | 310.950 | ‒ 1.761 | 309.189
Startups / MKB financiering | | |
Volledig revolverend | | |
ROM's | 2.457 | | 2.457
Dutch Future Fund | 2.000 | | 2.000
Deep Tech Fund | 50.000 | | 50.000
Fonds Alternatieve Financiering | 10.000 | | 10.000
Economische Veiligheid Fonds | 22.735 | | 22.735
European Tech Champions Initiative (ETCI) | 35.000 | | 35.000
SecFund | 75.000 | | 75.000
Deels revolverend | | |
Innovatiekrediet | 55.000 | | 55.000
Risicokapitaal SEED | 31.000 | | 31.000
Vroege fase / informal investors | 19.092 | ‒ 1.761 | 17.331
Met vermogensbehoud | | |
Onco research | 4.125 | | 4.125
Thematische Technology Transfer | 4.040 | | 4.040
Regmed | 501 | | 501
Bijdrage aan agentschappen | 9.834 | 26 | 9.860
Bijdrage RVO.nl | 9.834 | 26 | 9.860
Ontvangsten | 60.227 | 0 | 60.227
ROM's | 15.504 | | 15.504
Investeringen in fundamenteel en toegepast onderzoek | 354 | | 354
Thematische Technology Transfer | 100 | | 100
Smart industry | 227 | | 227
Innovatiekredieten | 25.000 | | 25.000
SEED | 18.000 | | 18.000
VFF | 1.042 | | 1.042
Budgetflexibiliteit
De budgetflexibiliteit naar aanleiding van de wĳzigingen uit de 2^e suppletoire begroting is 2%. Dit betekent dat 98% van het beschikbare kasbudget op artikel 3 van de EZ-begroting juridisch verplicht is. Deze 2% aan bestuurlijk verplichte budgetten betreft een deel van de middelen van het instrument Innovatiekredieten.
Vergeleken met de stand uit de 1^e suppletoire begroting 2025 is het percentage juridisch verplicht met 35% gestegen. Dit komt onder andere door het verplichten van aanvullende bijdragen en doordat er bij de Suppletoire begroting september een deel van de middelen uit 2025 naar latere jaren zijn geschoven als gevolg van de herĳking van alle ramingen op het Toekomstfonds.

Toelichting
Bij beleidsartikel 3 Toekomstfonds is er bij de 2^e suppletoire begroting geen sprake van noemenswaardige begrotingsmutaties.
4

De niet-beleidsartikelen
4.1

Artikel 40 Apparaat Kerndepartement

Tabel 15 Apparaatsuitgaven Kerndepartement (Tweede suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)
| Vastgestelde begroting (incl. Suppletoire Begrotingen, NvW en amendementen) (1) | Mutaties 2^e suppletoire begroting (2) | Stand 2^e suppletoire begroting (3) = (1) + (2)
Verplichtingen | 573.154 | ‒ 8.508 | 564.646
Uitgaven | 573.154 | ‒ 8.508 | 564.646
Personele uitgaven | 429.546 | 2.171 | 431.717
waarvan eigen personeel | 374.136 | ‒ 4.929 | 369.207
waarvan inhuur externen | 29.734 | 16.577 | 46.311
waarvan overige personele uitgaven | 25.676 | ‒ 9.477 | 16.199
Materiële uitgaven | 143.608 | ‒ 10.679 | 132.929
waarvan ICT | 23.526 | ‒ 13.518 | 10.008
waarvan bijdrage aan SSO's | 28.839 | 0 | 28.839
waarvan DICTU | 27.256 | 0 | 27.256
waarvan overige materiële uitgaven | 63.987 | 2.839 | 66.826
Ontvangsten | 49.950 | 6.220 | 56.170
Overig | 49.950 | 6.220 | 56.170
Toelichting
Verplichtingen en uitgaven
Personele uitgaven
De raming van de personele uitgaven is met ongeveer € 2,2 mln verhoogd. De toelichting hierop is als volgt:
- –Het budget voor eigen personeel is met € 4,9 mln verlaagd. Dit komt mede door een verschuiving van budget voor eigen personeel naar externe inhuur (ongeveer € 4,0 mln). Daarnaast is de raming voor het eigen personeel van SodM verlaagd met € 0,8 mln op basis van de laatste prognoses.
- –Het budget voor externe inhuur is met € 16,6 mln verhoogd. De verhoging van dit budget is vooral het gevolg van doorbelasting van de kosten voor externe inhuur aan de (beleids)directies die het betreft.
- –De overige personele uitgaven zijn per saldo met ongeveer € 9,5 mln verlaagd. Hoewel het budget voor de Landsadvocaat is verhoogd met € 3,1 mln (met name door het doorbelasten van kosten aan afnemers van externe juridische expertise), is het budget ook verlaagd voor problematiek elders op de begroting (€ 21,3 mln). Tot slot heeft EZ € 1,5 mln van IenW ontvangen voor het toezicht dat ACM uitvoert op de vervoerssector.
Materiële uitgaven
De raming van de materiële uitgaven is verlaagd met € 10,7 mln. Dit komt door:
- –Een verlaging van het budget voor ICT van ongeveer € 13,5 mln. Dit komt onder andere door diverse overhevelingen naar dienst- of concernonderdelen voor het programma Transparantie in Informatie (€ 1,9 mln). Daarnaast is € 5 mln als onderuitputting afgeboekt van de ACM-begroting. Tot slot is € 4 mln ingezet voor dekking elders op de begroting.
- –Een verhoging van de raming van de overige materiële uitgaven met € 2,8 mln. Dit komt mede door de ophoging van het budget voor de bijdrage aan O&P Rijk (€ 2 mln).
Ontvangsten
De raming van de ontvangsten is verhoogd met € 6,2 mln. Dit komt door een bijstelling van de raming voor retributieontvangsten. Voor ACM gaat het om € 1,6 mln en voor SodM gaat het om € 4,6 mln.
4.2

Artikel 41 Nog onverdeeld

Tabel 16 Nog onverdeeld (Tweede suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)
| Vastgestelde begroting (incl. Suppletoire Begrotingen, NvW en amendementen) (1) | Mutaties 2^e suppletoire begroting (2) | Stand 2^e suppletoire begroting (3) = (1) + (2)
Verplichtingen | 0 | 0 | 0
Uitgaven | 0 | 0 | 0
Prijsbijstelling | 0 | 0 | 0
Loonbijstelling | 0 | 0 | 0
Onvoorzien | 0 | 0 | 0
Ontvangsten | 0 | 0 | 0
Toelichting op de verplichtingen en uitgaven
Er zijn geen mutaties bij het artikel «Nog onverdeeld».