Vergaderjaar 2024-2025
Tweede Kamer der Staten-Generaal
2
Kamerstukken
36 725
XXIII

Wijziging van de begrotingsstaat van het Ministerie van Klimaat en Groene Groei (XXIII) voor het jaar 2025 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota)
Nr. 3

NOTA VAN WIJZIGING
Ontvangen 25 april 2025
Het voorstel van wet wordt als volgt gewijzigd:
A
De begrotingsstaat van het Ministerie van Klimaat en Groene Groei (XXIII) voor het jaar 2025 komt te luiden:

Tabel 1 Wijziging van de begrotingsstaat van het Ministerie van Klimaat en Groene Groei (XXIII) voor het jaar 2025 (bedragen x € 1.000)
Art. | Omschrijving | Vastgestelde begroting 1 Incl. ISB's, NvW en amendementen | Mutaties 1^e suppletoire begroting
| | Verplichtingen | Uitgaven | Ontvangsten | Verplichtingen | Uitgaven | Ontvangsten
| Totaal | 20.665.342 | 4.496.332 | 2.418.140 | 2.344.366 | 2.520.253 | 1.997.393
| Beleidsartikelen | 20.668.400 | 4.499.390 | 2.418.140 | 2.248.791 | 2.418.328 | 1.997.393
31 | Een doelmatige energievoorziening en beperking van de klimaatverandering | 20.668.400 | 4.499.390 | 2.418.140 | 2.248.791 | 2.418.328 | 1.997.393
| Niet-beleidsartikelen | – 3.058 | – 3.058 | 0 | 95.575 | 101.925 | 0
70 | Apparaat | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0
71 | Nog onverdeeld | – 3.058 | – 3.058 | 0 | 95.575 | 101.925 | 0

Toelichting

Algemeen
Met deze nota van wijziging op de eerste suppletoire begroting 2025 wordt de begrotingsstaat van het Ministerie van Klimaat en Groene Groei (XXIII) gewijzigd.
In de Kamerbrief «Pakket voor een weerbaar energiesysteem en een toekomstbestendige industrie» (d.d. 25 april 2025) en het ontwerpMeerjarenprogramma Klimaatfonds 2026 dat als bĳlage bĳ deze Kamer-brief is verzonden worden enkele maatregelen aangekondigd, waarvoor middelen uit het Klimaatfonds worden ingezet. Middels deze Nota van Wĳziging worden middelen vanuit het Klimaatfonds overgeheveld naar verschillende ministeries ter uitvoering van deze maatregelen.
In deze nota van wĳziging wordt een budgetmutatie voorgesteld met betrekking tot het overhevelen van Klimaatfondsmiddelen naar andere vakdepartementen, inclusief terugboekingen en generale afroming ivm verwerking aan de inkomstenkant. Daarnaast wordt de overheveling voor de NEa via deze nota van wijziging geregeld.
Onderdeel A
Artikelsgewijze toelichting bij de begrotingsartikelen
De meerjarige doorwerking verplichtingen en uitgaven met betrekking tot het gewijzigde beleidsartikel 31 Een doelmatige energievoorziening en beperking van de klimaatverandering komt er als volgt uit te zien:

Tabel 2 Meerjarige doorwerking verplichtingen (bedragen x € 1.000)
Art. | Omschrijving | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030
31 | Een doelmatige energievoorziening en beperking van de klimaatverandering | | | | | |
| Stand vóór nota van wijziging | 22.773.865 | 8.158.713 | 2.656.391 | 2.654.719 | 2.760.194 | 2.027.204
| Overhevelingen van/naar het Klimaatfonds | | | | | |
| 1. Kernenergie | 4.800 | 34.600 | 2.200 | 1.400 | 200 | 200
| 3. Energie-infrastructuur | 7.877 | 26.341 | 28.981 | 33.047 | – 145.030 | 36.973
| 4. Vroege fase opschaling | – 62.374 | 11.374 | 28.947 | 29.377 | 15.050 | 13.900
| 5. Verduurzaming industrie | 170.275 | 79.925 | 218.050 | – 859 | 29.175 | 30.425
| 6. Verduurzaming gebouwde omgeving | | | 349.000 | 337.500 | 275.100 | 200.500
| Verplichtingenschuiven | 22.748 | 30.726 | – 14.697 | – 9.377 | – 11.850 | – 17.550
| Uitvoeringskosten NEa | | 4.227 | 5.327 | 12.521 | 12.665 | 13.085
| Stand na nota van wijziging | 22.917.191 | 8.345.906 | 3.274.199 | 3.058.328 | 2.935.504 | 2.304.737
Totaal | Ministerie van Klimaat en Groene Groei | | | | | |
| Stand vóór nota van wijziging | 22.866.382 | 8.252.374 | 2.734.665 | 2.730.578 | 2.826.259 | 2.111.927
| Overhevelingen van/naar het Klimaatfonds | 120.578 | 152.240 | 627.178 | 400.465 | 174.495 | 281.998
| Verplichtingenschuiven | 22.748 | 30.726 | – 14.697 | – 9.377 | – 11.850 | – 17.550
| Uitvoeringskosten NEa | | 4.227 | 5.327 | 12.521 | 12.665 | 13.085
| Stand na nota van wijziging | 23.009.708 | 8.439.567 | 3.352.473 | 3.134.187 | 3.001.569 | 2.389.460

Tabel 3 Meerjarige doorwerking uitgaven (bedragen x € 1.000)
Art. | Omschrijving | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030
31 | Een doelmatige energievoorziening en beperking van de klimaatverandering | | | | | |
| Stand vóór nota van wijziging | 6.734.616 | 5.990.714 | 6.053.970 | 6.485.703 | 6.066.011 | 6.974.341
| Overhevelingen van/naar het Klimaatfonds | | | | | |
| 1. Kernenergie | 4.800 | 34.600 | 2.200 | 1.400 | 200 | 200
| 3. Energie-infrastructuur | 7.877 | 26.341 | 28.981 | 33.047 | 34.970 | – 143.027
| 4. Vroege fase opschaling | 150 | – 7 | 17.566 | 17.996 | 3.669 | – 3.100
| 5. Verduurzaming industrie | 170.275 | 79.925 | 218.050 | – 859 | 29.175 | 30.425
| 6. Verduurzaming gebouwde omgeving | | | 349.000 | 337.500 | 275.100 | 200.500
| Uitvoeringskosten NEa | | 4.227 | 5.327 | 12.521 | 12.665 | 13.085
| Stand na nota van wijziging | 6.917.718 | 6.135.800 | 6.675.094 | 6.887.308 | 6.421.790 | 7.072.424
Totaal | Ministerie van Klimaat en Groene Groei | | | | | |
| Stand vóór nota van wijziging | 6.833.483 | 6.084.375 | 6.132.244 | 6.561.562 | 6.132.076 | 7.059.064
| Overhevelingen van/naar het Klimaatfonds | 183.102 | 140.859 | 615.797 | 389.084 | 343.114 | 84.998
| Uitvoeringskosten NEa | | 4.227 | 5.327 | 12.521 | 12.665 | 13.085
| Stand na nota van wijziging | 7.016.585 | 6.229.461 | 6.753.368 | 6.963.167 | 6.487.855 | 7.157.147
Toelichting verplichtingen en uitgaven
Artikel 31 Een doelmatige energievoorziening en beperking van de klimaatverandering
Overhevelingen van/naar het Klimaatfonds
Kernenergie
Onder deze regel vallen verschillende maatregelen, namelĳk:
Nieuwbouw kerncentrales
Voor de nieuwbouw van vier kerncentrales zĳn middelen opgevraagd voor financieel/juridisch onderzoek/advisering, de m.e.r. en grondonderzoeken. Daarnaast zĳn middelen opgevraagd voor eventuele zekerstelling van grond, het selectieproces en het Rĳk-Regiopakket. Hiervoor zĳn de bedragen echter nog onbekend en vertrouwelĳk.
Verlenging financiering Nuclear Academy 2026–2030
Voor deze maatregel worden middelen gevraagd voor het verlengen van de financiering van de Nuclear Acadamy voor de jaren 2026 t/m 2030. Via de Nuclear Acadamy wordt de kennisinfrastructuur voor kernenergie opgebouwd en vergroot. Dat is nodig om de ambities van het kabinet rondom kernenergie te verwezenlĳken.
Projectorganisatie NEO NL
Voor de bouw van de gewenste vier kernreactoren is, naast inzet vanuit het Ministerie van Klimaat en Groene Groei, ook een uitbreiding van de projectorganisatie NEO NL benodigd. Deze projectorganisatie is benodigd om de rol van opdrachtgever (Ministerie van Klimaat en Groene Groei) en opdrachtnemer (de projectorganisatie NEO NL) te scheiden. De rol van opdrachtnemer dient los te staan van de politieke besluitvorming zodat de opdrachtnemer slagvaardig besluiten kan nemen en zich inhoudelĳk kan richten op de voorbereiding van de aanbesteding van de nieuwe kerncentrales. Via deze maatregel worden middelen gevraagd ter financiering van de benodigde uitbreiding van NEO NL.
Energie- infrastructuur
Onder deze regel vallen verschillende maatregelen, namelĳk:
Expertpool energie-infrastructuur: vliegende brigade voor een snellere ruimtelĳke inpassing
Een van de hoofdkeuzes uit het Nationaal Plan Energiesysteem is om maximaal in te zetten op aanbod van duurzame energie en energie-infrastructuur. Eén van de problemen hierbĳ is dat decentrale overheden onvoldoende capaciteit en kennis hebben om de nodige ruimtelĳke ordeningsprocedures snel en zorgvuldig te doorlopen. Daarom is er op dit moment ondersteuning voor decentrale overheden voor ruimtelĳke ordeningsprocedures voor energie-infrastructuur die van nationaal belang is. Dit gaat om kennis en capaciteit van de Expertpool MIEK-PEH, die sinds 2023 operationeel is. Het voorstel betreft een continuering en intensivering van een bestaande maatregel.
Projectaanpak netcongestie
Om netcongestie aan te pakken zet het kabinet in op sneller bouwen, naast beter benutten en slimmer inzicht. Op basis hiervan zet het Ministerie van KGG in op een generieke aanpak én een projectaanpak. Het kabinet wil voor in totaal 25 projecten met landelĳke dekking meer regie én aanvullende gebiedscompensatie om tot een aanvullende versnelling (bovenop de generieke aanpak) te komen.
Wind op zee inpassingskosten huidige routekaart en Doordewind II (t/m 2030)
Er is aanvullende dekking nodig voor de inpassingskosten voor wind op zee en windpark Doordewind II. Deze kosten zorgen voor ruimtelĳke inpassing en doorgang van de ontwikkelingen voor wind op zee.
Uitvoeringskosten provincies
Provincies en gemeenten dragen actief bĳ aan een zekere, betaalbare energievoorziening. De berekening van de op de begroting van het Ministerie van KGG beschikbare uitvoeringsmiddelen voor gemeenten en provincies is gebaseerd op het advies van de Raad voor het Openbaar Bestuur van 25 januari 2021. De taken voor gemeenten en provincies op het gebied van klimaat en energie zĳn afgelopen jaren fors toegenomen. In een evaluatie in 2024 berekende de ROB een toename aan benodigde capaciteit van 45%. En met name bĳ provincies zĳn relatief veel nieuwe taken ontstaan op het gebied van het aanpakken van netcongestie, opstellen van energievisies, afstemmen vraag en aanbod van energie, integraal programmeren en opstellen provinciale Meerjaren Investeringsprogramma’s Energie en Klimaat. Deze middelen dragen bĳ aan de uitvoering door provincies.
Normeren en stimuleren van slimme energie- intensieve apparaten
Met deze regeling wordt de technische ontwikkeling door de markt gestimuleerd en wordt van bewustzĳn over flexibel elektriciteitsverbruik bĳ huishoudens vergroot.
Pakket noodmaatregelen netcongestie
Dit pakket zorgt voor de versnelling van maatregelen die knelpunten wegnemen in de realisatie van laag-, midden- en hoogspanningsprojecten.
Terugboeking Nationale subsidieregeling Warmtenetten
Er wordt € 180 mln terug naar het fonds overgeheveld uit de Nationale subsidieregeling warmtenetten omdat er sprake was van onderuitputting op deze maatregel.
Vroeg fase opschaling
Onder deze regel vallen verschillende maatregelen, namelĳk:
Stimuleringsprogramma innovatie en vroege opschaling koolstofverwĳdering
De maatregel betreft het opzetten van een stimuleringsprogramma voor innovatieve koolstofverwĳderingstechnieken, zoals mariene CO_2-opslag, biochar, biomaterialen, bioCCS, DACCS en mineralisatie.
Onderzoeksprogramma waterstof op zee
DIt betreft het voorstel om een klein gedeelte van de middelen gereserveerd voor «Demonstratieproject offshore elektrolyse (ca. 500 MW) via tender windpark-op-zee (beoogde locatie: windenergiegebied «Ten Noorden van de Waddeneilanden» kavel I)» in te zetten voor een nog te starten «Onderzoeksprogramma voor waterstof op zee». Onderzoek was altĳd onderdeel van het fiche, maar hier mee wordt het mogelijk om eerder te kunnen beschikken over dit gedeelte van de gereserveerde middelen.
Meetstandaard waterstof
Deze maatregel is gericht op de realisatie van een primaire meetstandaard voor waterstof zodat waterstof die wordt ingevoed in het transportnet en onttrokken wordt aan het transportnet eenduidig kan worden gemeten. Dit is een randvoorwaarde voor het functioneren van de waterstofmarkt, de ontwikkeling van een duurzame waterstofketen en ook voor het uitkeren van productiesubsidies. Zonder deze meetstandaard is er onzekerheid over het meten van waterstofvolumes en kunnen de andere investeringen in waterstof uit het Klimaatfonds hierdoor vertraging oplopen.
Verbetering toezicht F-gassen
In 2024 zĳn de Europese regels voor het gebruik van fluorhoudende gassen (F-gassen) aangescherpt. Dit type gassen wordt gebruikt in onder andere warmtepompen en koelinstallaties en heeft een sterk broeikaseffect. Er worden in dit voorstel middelen gevraagd om extra toezicht en handhaving te kunnen doen op het gebruik van deze gassen omdat volgens het voorstel de afname van gebruik staat of valt met toezicht en handhaving. De middelen worden niet alleen gebruikt voor personele kosten maar ook voor bĳvoorbeeld nieuwe meetapparatuur en het opzetten van een databank van logboeken.
Normering en stimulering biobased bouwen
Deze maatregel is gericht op het stimuleren van het gebruik van biobased materialen in de bouwsector en grond-, weg- en waterbouwsector door middel van een ketenbenadering. Er wordt tegelĳkertĳd ingezet op het stimuleren van de vraag naar biobased bouwmaterialen door middel van een subsidie voor het gebruik van deze materialen, het opzetten van een verwerkende industrie door middel van een investeringssubsidie, het stimuleren van het aanbod door het opzetten van een stelsel van koolstofcertificaten en het bĳeenbrengen van vraag en aanbod.
Terugboeking fiche batterĳverplichting zonneparken t.b.v. iDSR
Er heeft een terugboeking plaatsgevonden voor de batterĳverplichting bij zonneparken. Dit betreft € 62,5 mln en dit is ontstaan door onderuitputitng.
Verduurzaming industrie en innovatie mkb
Onder deze regel vallen verschillende maatregelen, namelĳk:
NIKI
De Nationale Investeringsregeling Klimaatprojecten Industrie (NIKI) is een subsidieregeling die zich richt op de opschaling van innovatieve klimaattechnologieën in de industrie die niet binnen de SDE++-systematiek vallen, bĳvoorbeeld doordat de techniek nog niet op commerciële schaal bewezen is of omdat ze te uniek zĳn. Het gaat onder andere om grootschalige elektrificatie en circulaire productietechnieken.
IKC ETS 2025
De Indirecte Kosten Compensatie voor ETS-rechten is bedoeld voor producenten in de stroom-intensieve industrie die actief zĳn op internationale markten waardoor zĳ elektriciteitsprĳstoename als gevolg van het ETS niet of slechts ten dele aan hun klanten door kunnen berekenen. Om te voorkomen dat deze producenten Europa verlaten staat de Europese Commissie compensatie toe. Hierbĳ wordt de voorwaarde gesteld dat bedrĳven die gebruikmaken van de IKC 50% van de ontvangen subsidie investeren in CO_2-reducerende maatregelen.
Social Climate Fund: fixteams voor bedrĳven
Het voorstel betreft maatregelen die erop gericht zĳn om met behulp van fixteams micro-ondernemingen te helpen met directe en simpele ingrepen om energie te besparen. Hierbĳ wordt een aanvraag gedaan bĳ het Social Climate Fund, waardoor Europees geld geworven kan worden voor deze maatregel. Het Social Climate Fund vereist een eigen inleg van 25%, die uit het Klimaatfonds gevraagd wordt.
Ondersteuning cluster 6
In dit voorstel worden maatregelen voorgesteld om regionale sectoren en bedrĳven die onder het zogeheten zesde industriële cluster vallen te ondersteunen bĳ het reduceren van hun CO_2-uitstoot. Nadat vorig jaar al middelen zĳn toegekend voor procesgelden, wordt hier toekenning van de gereserveerde middelen gevraagd voor uitvoering van twee sporen. In het eerste spoor is een regioaanpak waarbĳ met behulp van gebiedsregisseurs bedrĳven inzicht gegeven wordt in welke stappen gezet moeten worden om te verduurzamen en energie te besparen. Daarnaast worden de bedrĳven geholpen om knelpunten op te lossen. In het tweede spoor wordt getracht een netwerk op te zetten om kennis over innovatieve technieken te verspreiden.
Terugboeking VEKI
Er vindt een terugboeking plaats naar het fonds vanuit de middelen van de regeling Versnelde klimaatinvesteringen industrie (VEKI) om de generale dekkingsopgave van de Voorjaarsbesluitvorming te kunnen dekken.
Verduurzaming gebouwde omgeving
Onder deze regel vallen verschillende maatregelen, namelĳk:
Nationaal Isolatieprogramma
Dit betreft een aanvraag voor budget voor voortzetting van de subsidie voor het isoleren van woningen binnen de Investeringssubsidie Duurzame energie en Energiebesparing (ISDE).
Stimulering van hybride warmtepompen in bestaande bouw
In het Meerjarenprogramma 2024 zĳn middelen toegekend en zĳn middelen gereserveerd voor de jaren 2027 t/m 2030. Deze middelen zĳn bedoeld voor het intensiveren van de ISDE-regeling en middelen voor flankerend beleid (gericht op het ondersteunen van aanpalende thema’s die indirect bĳdragen aan het stimuleren van hybride warmtepompen, bĳvoorbeeld communicatie, ondersteuning sector, monitoring en innovatie) om de doelstelling van 1 miljoen hybride warmtepompen in de bestaande bouw in 2030 te behalen.
Verplichtingenschuiven Klimaatfonds
Er worden meerdere verplichtingenschuiven voorgesteld op Klimaatfondsinstrumenten om zo het verplichtingenbudget dat overkomt naar de KGG-begroting in het juiste ritme te zetten. Dit geldt voor de volgende maatregelen: meetstandaard waterstof, stimuleringsprogramma innovatie en vroege opschaling koolstofverwijdering, financiering Nuclear Academy, nieuwbouw kerncentrales, en cluster 6 (verduurzaming industrie). Het overgrote deel van het verplichtingenbudget wordt in 2025 gezet.
Uitvoeringskosten NEa
Het budget voor de bijdrage aan de NEa wordt opgehoogd in deze nota van wijziging op de 1e suppletoire begroting van KGG. Het budget wordt opgehoogd zodat de NEa haar taken rondom het Emission Trade System (ETS) succesvol uit kan voeren de komende jaren. Deze kosten worden in 2026 t/m 2030 gedekt uit middelen die beschikbaar waren gesteld voor het klimaatakkoord die resteerden op de Aanvullende Post (AP) van het Ministerie van Financiën. Deze uitvoeringskosten worden van 2031 t/m 2043 gedekt uit de ETS2-inkomsten.

Tabel 4 Meerjarige doorwerking ontvangsten (bedragen x € 1.000)
Art. | Omschrijving | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030
31 | Een doelmatige energievoorziening en beperking van de klimaatverandering | | | | | |
| Stand vóór nota van wijziging | 4.415.533 | 3.027.434 | 6.444.312 | 5.235.176 | 3.880.852 | 3.328.960
| ETS-ontvangsten glastuinbouw | | | 350.000 | 250.000 | 250.000 | 200.000
| Stand na nota van wijziging | 4.415.533 | 3.027.434 | 6.794.312 | 5.485.176 | 4.130.852 | 3.528.960
Totaal | Ministerie van Klimaat en Groene Groei | | | | | |
| Stand vóór nota van wijziging | 4.415.533 | 3.027.434 | 6.444.312 | 5.235.176 | 3.880.852 | 3.328.960
| ETS-ontvangsten glastuinbouw | | | 350.000 | 250.000 | 250.000 | 200.000
| Stand na nota van wijziging | 4.415.533 | 3.027.434 | 6.794.312 | 5.485.176 | 4.130.852 | 3.528.960
Toelichting Ontvangsten
Artikel 31 Een doelmatige energievoorziening en beperking van de klimaatverandering
ETS-ontvangsten glastuinbouw
De glastuinbouw valt per 2027 onder het emissiehandelssysteem (ETS-2). Dit zijn de ontvangsten die daaruit volgen.
De Minister van Klimaat en Groene Groei,
S.T.M.
Hermans