Vergaderjaar 2024-2025
Tweede Kamer der Staten-Generaal
2
Kamerstukken
36 725
X

Wijziging van de begrotingsstaat van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2025 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota)
Nr. 2

MEMORIE VAN TOELICHTING
A.

ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL
Artikel 1
De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij de wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2025 wijzigingen aan te brengen in de departementale begrotingsstaat van het Ministerie van Defensie (X).
De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zgn. begrotingstoelichting).
De Minister van Defensie,
R.P.
Brekelmans
B.

BEGROTINGSTOELICHTING
1.

Leeswijzer
De voorliggende eerste suppletoire begroting bevat de voorgestelde wijzigingen ten opzichte van de ontwerpbegroting 2025 van hoofdstuk X van de begroting van het Rijk.
In deze eerste suppletoire begroting van het Ministerie van Defensie zijn de besluiten van het kabinet uit de Voorjaarsnota verwerkt. Deze suppletoire wet dient dan ook in samenhang te worden gezien met de Voorjaarsnota. Als gevolg hiervan wordt de Defensiebegroting 2025 met € 3,0 miljard naar boven bijgesteld tot € 26,1 miljard. Dit is de optselsom van de verhoging op de begrotingen X (€ 2,2 miljard) en K (€ 0,8 miljard) tezamen. In deze wijziging van begrotingsstaat wordt specifiek ingegaan op de mutaties in hoofdstuk X van de Defensiebegroting.
In paragraaf 2.1 wordt de cijfermatige aansluiting ten opzichte van de ontwerpbegroting uiteengezet. Vervolgens worden in paragraaf 2.2 de belangrijkste begrotingswijzigingen op deze begroting van het Ministerie van Defensie vermeld met een overzicht uitgavenmutaties, en in paragraaf 2.3 wordt een overzicht ontvangstenmutaties toegelicht. Afsluitend is in paragraaf 2.4 per artikel een tabel opgenomen met daarin de budgettaire gevolgen van beleid en de uitgaven- en ontvangstenmutaties. In aansluiting op de ontwerpbegrotingen en de Voorjaarsnota worden vanaf 2025 ook de mutaties voor het jaar t+5 opgenomen in de tabel budgettaire gevolgen van beleid van de 1ste suppletoire begroting. Dit betreft de extrapolatie van de begroting – het toevoegen van het jaar t+5 – en vervolgens de mutaties tot en met t+5 die tijdens de Voorjaarsbesluitvorming zijn verwerkt. Per artikel worden de mutaties groter dan of gelijk aan onderstaande staffel op het niveau van de financiële instrumenten (en eventueel artikelonderdeel) toegelicht.
Omvang begrotingsartikel (stand ontwerpbegroting) in € miljoen | Beleidsmatige mutaties (ondergrens in € miljoen) | Technische mutaties (ondergrens in € miljoen)
< 50 | 1 | 2
=> 50 en < 200 | 2 | 4
=> 200 < 1.000 | 5 | 10
=> 1.000 | 10 | 20
De toelichtingen op de uitgaven gelden ook voor de verplichtingen. Alleen indien sprake is van een groot verschil van de verplichtingenmutaties ten opzichte van de uitgavenmutaties wordt dit verschil apart toegelicht. Deze verschillen ontstaan bijvoorbeeld doordat verplichtingen zijn aangegaan die niet tot een uitgavenmutatie leiden of door regelingen waarvoor de verplichtingen dit jaar worden aangegaan terwijl de uitgaven pas volgend jaar (of in de jaren daarna) plaatsvinden.
2.

Het beleid
2.1.

Voorstel van wet
Met het onderhavige wetsvoorstel wordt voorgesteld de uitgavenbegroting 2025 van het Ministerie van Defensie (X) ten opzichte van de vastgestelde begroting met een bedrag van € 2,2 miljard te verhogen. Voor het begrotingsbedrag van de ontvangsten 2025 wordt voorgesteld dit met € 51,6 miljoen te verhogen. De cijfermatige aansluiting ten opzichte van de vastgestelde begroting 2025 is als volgt:

Uitgaven (in duizend euro)
Stand vastgestelde begroting 2025 | € 12.994.137
Wijzigingen 1^esuppletoire begroting 2025 | € 2.161.244
Stand begroting Defensie (X) in de voorjaarsnota 2025 | € 15.155,381

Ontvangsten (in duizend euro)
Stand vastgestelde begroting 2025 | € 245.411
Wijzigingen 1^esuppletoire begroting 2025 | € 51.602
Stand begroting Defensie (X) in de voorjaarsnota 2025 | € 297.013
2.2.

Uitgavenmutaties
Toelichting overzicht uitgavenmutaties

Overzicht belangrijkste suppletoire uitgavenmutaties 2025 (Eerste suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)
| Artikelnummer | Uitgaven 2025 | Uitgaven 2026 | Uitgaven 2027 | Uitgaven 2028 | Uitgaven 2029 | Uitgaven 2030
Vastgestelde begroting 2025 | | 12.994.137 | | | | |
Belangrijkste suppletoire mutaties | | | | | | |
1) Steun Oekraine | | 1.990.000 | 138.000 | 1.000.000 | | |
2) Compensatie voorraad Oekraine | | – 250.000 | | | | |
3) Overige mutaties Oekraine | | – 164.015 | | | | |
4) Extrapolatie | | | | | | | 11.177.811
5) Eindejaarsmarge | | 36.122 | | | | |
6) Eindejaarsmarge HGIS | | 18.159 | | | | |
7) Kasschuiven NFE, DOO, ATM | | – 13.777 | – 24.310 | – 4.234 | 18.321 | 16.000 | 8.000
8) Overboekingen met andere ministeries | | 54.031 | 59.826 | 93.790 | 145.367 | 178.532 | 214.846
9) Loonbijstelling | | 413.823 | 424.726 | 442.570 | 449.083 | 455.072 | 458.223
10) Prijsbijstelling | | 54.051 | 53.730 | 56.024 | 56.499 | 55.034 | 55.657
11) Grensbewaking | | 14.266 | 27.917 | 33.563 | 67.497 | 82.623 | 85.777
12) Overige mutaties | | 8.584 | – 23.648 | – 29.270 | – 61.971 | – 77.089 | 54.789
Stand 1e suppletoire begroting 2025 | | 15.155.381 | | | | |
Toelichting overzicht uitgavenmutaties
Steun Oekraïne
Om de militaire steun aan Oekraïne onverminderd voort te zetten zijn additionele middelen toegekend. Van deze middelen is € 2,0 miljard geplaatst in 2025, om vanwege de militaire en geopolitieke ontwikkelingen een versnelling van de steun te bewerkstellingen. Daarnaast is € 0,1 miljard in 2026 en € 1,0 miljard in 2027 geplaatst. Voor 2025 en 2026 is er € 10,0 miljoen overgeveld naar BZ. Op een later moment zullen deze middelen conform de Comptabilteitswet (3.1) onderbouwd worden. In 2025 vinden ook diverse andere mutaties plaats met betrekking tot de steun aan Oekraïne.
Compensatie voorraad Oekraine
Ter compensatie van geleverd materieel uit eigen voorraad aan Oekraïne is € 250,0 miljoen overgeheveld naar het DMF. Door deze compensatie kan het geleverde materieel worden vervangen.
Overige mutaties Oekraine
€ 117,0 miljoen aan kasuitgaven is vervallen vanwege niet gerealiseerde ontvangsten in 2024. Deze ontvangsten van een partnerland waren verbonden aan een levering die niet meer plaats zal vinden. De benodigde kas- en verplichtingenruimte die aan de levering waren gekoppeld vervallen daarmee ook. Daarnaast is € 47,0 miljoen aan uitgaven voor Oekraïne eerder dan geraamd gerealiseerd in 2024. Dit bedrag komt in mindering op het 2025 budget.
Extrapolatie
Met de extrapolatie wordt de begrotingsstand in het extrapolatiejaar (t+ 5 jaar) toegevoegd aan de begroting van Defensie.
Eindejaarsmarge
Dit betreft de toevoeging van de eindejaarsmarge 2024 van € 36,1 miljoen euro.
Eindejaarsmarge HGIS
Dit betreft de toevoeging van de eindejaarsmarge 2024 van € 18,2 miljoen euro.
Kasschuiven NFE, DOO, ATM
Dit betreft het saldo van verschillende kasschuiven verspreid over meerdere jaren om meer aansluiting te krijgen bij een realistische kasreeks. De onderwerpen betreffen Nationeel Fonds Ereschuld (NFE), Defensie Open op Orde (DOO) en Air Traffic Management (ATM).
Overboekingen met andere ministeries
Per saldo stijgt de begroting van Defensie als gevolg van de interdepartementale budgetoverhevelingen met € 54,0 miljoen. Dit betreft met name opdrachten vanuit andere ministeries waarvoor Defensie budget ontvangt.
Loonbijstelling
De loonbijstelling van € 413,8 miljoen is toegevoegd aan de defensiebegroting. De loonbijstelling is inmiddels uitgekeerd aan de betreffende Defensieonderdelen. Sinds dit jaar is er geen sprake meer van loon en- en prijsbestelling op basis van LPO maar slechts volume en prijsbijstelling op basis van groei BBP.
Prijsbijstelling
De prijsbijstelling van € 54,0 miljoen is toegevoegd aan de defensiebegroting. De prijsbijstelling is inmiddels uitgekeerd aan de betreffende Defensieonderdelen. Sinds dit jaar is er geen sprake meer van loon en- en prijsbestelling op basis van LPO maar slechts volume en prijsbijstelling op basis van groei BBP.
Grensbewaking
Zoals genoemd in het Hoofdlijnenakkoord en het Regeerprogramma is het versterken van de grensbewaking één van de prioriteiten van het kabinet. Voor het intensiveren van de grensbewaking door de Koninklijke Marechaussee wordt extra geld beschikbaar gesteld. Het gaat in totaal om een oplopende reeks van € 45 miljoen in 2025 naar structureel € 151 miljoen vanaf 2029. Met de eerste suppletoire begroting wordt in 2025 € 14,3 miljoen van de Aanvullende Post van de Rijksbegroting naar de begroting van Defensie overgemaakt. Naar het Defensiematerieelbegrotingsfonds wordt € 30,7 miljoen overgeheveld.
Overige mutaties
Als gevolg van het saldo van de overige mutaties wordt de begroting van Defensie met € 8,6 miljoen naar boven bijgesteld.
2.3.

Ontvangstenmutaties

Belangrijkste suppletoire ontvangstenmutaties 2025 (Eerste suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)
| Artikelnummer | Ontvangsten 2025 | Ontvangsten 2026 | Ontvangsten 2027 | Ontvangsten 2028 | Ontvangsten 2029 | Ontvangsten 2030
Vastgestelde begroting 2025 | | 245.411 | | | | |
Belangrijkste suppletoire mutaties | | | | | | |
1) Oekraine | | 47.602 | | | | |
5) Overige mutaties | | 4.000 | 4.000 | 4.000 | 4.000 | 4.000 | 4.000
Stand 1e suppletoire begroting 2025 | | 297.013 | | | | |
Toelichting overzicht ontvangstenmutaties
Steun Oekraïne
De ontvangsten zijn € 47,6 miljoen hoger, dit is het gevolg van de steun voor Oekraïne. Nederland schaft materieel aan met andere landen, die een deel van de lasten dragen. Deze ontvangsten zijn niet gerealiseerd in 2024 en schuiven door naar 2025.
Overige ontvangstenmutaties
Als gevolg van een bijstelling in de ontvangsten van de zorgverzekeraar SZVK zijn de ontvangsten met € 4,0 miljoen verhoogd.
2.4

Budgettaire gevolgen van beleid
Beleidsartikel 1 Inzet

Artikel 1 Inzet (bedragen x € 1.000)
| | Ontwerpbegroting t (1) | Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2) | Vastgestelde begroting t (3) = (1) + (2) | Mutaties 1e suppletoire begroting (4) | Stand 1e suppletoire begroting (5) = (3) + (4) | Mutatie 2026 | Mutatie 2027 | Mutatie 2028 | Mutatie 2029 | Mutatie 2030
Art. | Verplichtingen | 3.204.145 | 0 | 3.204.145 | 1.818.941 | 5.023.086 | 98.492 | 987.973 | – 12.027 | – 12.027 | 188.541
| Uitgaven | 2.042.590 | 750.000 | 2.792.590 | 1.585.839 | 4.378.429 | 131.002 | 993.002 | – 6.998 | – 6.998 | 220.384
| Apparaatsuitgaven | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0
| Programmauitgaven | 2.042.590 | 750.000 | 2.792.590 | 1.585.839 | 4.378.429 | 131.002 | 993.002 | – 6.998 | – 6.998 | 220.384
1.1 | Programmauitgaven | 2.042.590 | 750.000 | 2.792.590 | 1.585.839 | 4.378.429 | 131.002 | 993.002 | – 6.998 | – 6.998 | 220.384
| Opdrachten | 2.042.590 | 750.000 | 2.792.590 | 1.585.839 | 4.378.429 | 131.002 | 993.002 | – 6.998 | – 6.998 | 220.384
| Crisisbeheersingsoperaties | 2.023.616 | 750.000 | 2.773.616 | 1.585.287 | 4.358.903 | 130.450 | 992.450 | – 7.550 | – 7.550 | 200.859
| Financiering nationale inzet krijgsmacht | 3.827 | 0 | 3.827 | 0 | 3.827 | 0 | 0 | 0 | 0 | 3.826
| Overige inzet | 15.147 | 0 | 15.147 | 552 | 15.699 | 552 | 552 | 552 | 552 | 15.699
| Ontvangsten | 104.116 | 0 | 104.116 | 47.602 | 151.718 | 0 | 0 | 0 | 0 | 2.332
In totaal is voor 2025 37% juridisch verplicht en 63% beleidsmatig gereserveerd ten opzichte van het totaal beschikbare budget.
Toelichting op de verplichtingen
Het verplichtingenbudget is met € 1,8 miljard gestegen. De stijging is met name te verklaren door € 2,0 miljard additionele middelen in 2025 voor de militaire steun aan Oekraïne, onderdeel van de totale toegezegde additionele middelen voor Oekraïne. Van deze middelen is € 2,0 miljard geplaatst in 2025 om vanwege de militaire en geopolitieke ontwikkelingen een versnelling van de steun te bewerkstelligen, € 0,1 miljard in 2026 en € 1,0 miljard zijn respectievelijk 2026 en 2027 geplaatst.
Daarnaast is € 211,4 miljoen aan niet benutte verplichtingenruimte uit 2024 overgeheveld naar 2025. Hier tegenover staat dat € 250,0 miljoen is overgeheveld naar het DMF, ter compensatie van geleverd materieel uit eigen voorraad. Door deze compensatie kan dit materieel worden vervangen. Daarnaast is er € 117,0 miljoen aan verplichtingenruimte vervallen, vanwege niet gerealiseerde ontvangsten in 2024. Deze ontvangsten van een partnerland waren verbonden aan een levering die niet meer plaats zal vinden. De benodigde kas- en verplichtingenruimte die aan de levering waren gekoppeld vervallen daarmee ook.
Het Budget Internationale Veiligheid (BIV) ontvangt € 16,9 miljoen aan HGIS eindejaarsmarge en jaarlijks wordt € 7,6 miljoen overgeheveld naar het Ministerie van Buitenlandse Zaken tot en met 2029 voor de inzet van de Civiele Missie Poule (CMP), omdat dit departement beter geëquipeerd is voor het financieel beheer van de CMP. Een aantal technische mutaties leiden tot slot tot € 25,3 miljoen lagere verplichtingen.
Toelichting op de uitgaven
Crisisbeheersingsoperaties
Het budget voor de Crisisbeheersingsoperaties stijgt met € 1,6 miljard. Dit is het gevolg van € 2,0 miljard additionele middelen in 2025 voor de militaire steun aan Oekraïne, onderdeel van de totale toegezegde additionele middelen voor Oekraïne. Hier tegenover staat dat € 250,0 miljoen is overgeheveld naar het DMF, ter compensatie van geleverd materieel uit eigen voorraad. Door deze compensatie kan dit materieel worden vervangen. Daarnaast is er € 117,0 miljoen aan kasuitgaven vervallen vanwege niet gerealiseerde ontvangsten in 2024. Tot slot is € 47,0 miljoen aan uitgaven voor Oekraïne eerder dan geraamd gerealiseerd, deze middelen zijn daarom verplaatst van 2025 naar 2024.
Het BIV ontvangt € 16,9 miljoen aan HGIS eindejaarsmarge en € 7,6 miljoen wordt overgeheveld naar het Ministerie van Buitenlandse Zaken voor de inzet van de CMP, jaarlijks en lopende tot en met 2029.
Toelichting op de ontvangsten
De ontvangsten zijn € 47,6 miljoen hoger, dit is het gevolg van de steun voor Oekraïne. Nederland schaft materieel aan met andere landen, die een deel van de lasten dragen. Deze ontvangsten zijn niet gerealiseerd in 2024 en schuiven door naar 2025.
Beleidsartikel 2 Koninklijke Marine

Artikel 2 Koninklijke Marine (bedragen x € 1.000)
| | Ontwerpbegroting t (1) | Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2) | Vastgestelde begroting t (3) = (1) + (2) | Mutaties 1e suppletoire begroting (4) | Stand 1e suppletoire begroting (5) = (3) + (4) | Mutatie 2026 | Mutatie 2027 | Mutatie 2028 | Mutatie 2029 | Mutatie 2030
Art. | Verplichtingen | 1.138.756 | 0 | 1.138.756 | 80.968 | 1.219.724 | 70.361 | 78.217 | 79.348 | 72.154 | 1.289.385
| Uitgaven | 1.180.461 | 0 | 1.180.461 | 111.404 | 1.291.865 | 82.429 | 83.853 | 83.871 | 84.283 | 1.295.346
| Apparaatsuitgaven | 1.096.079 | 0 | 1.096.079 | 90.417 | 1.186.496 | 74.579 | 76.001 | 76.006 | 76.417 | 1.207.196
2.2 | Apparaatsuitgaven | 1.096.079 | 0 | 1.096.079 | 90.417 | 1.186.496 | 74.579 | 76.001 | 76.006 | 76.417 | 1.207.196
| Personele uitgaven | 1.072.528 | 0 | 1.072.528 | 88.911 | 1.161.439 | 73.056 | 74.520 | 74.873 | 75.284 | 1.182.875
| Eigen personeel | 957.591 | 0 | 957.591 | 76.718 | 1.034.309 | 65.220 | 66.739 | 66.986 | 67.307 | 1.092.913
| Externe inhuur | 10.695 | 0 | 10.695 | 513 | 11.208 | 504 | 44 | 44 | 44 | 961
| Overige personele exploitatie | 65.187 | 0 | 65.187 | 4.597 | 69.784 | 4.098 | 4.525 | 4.643 | 4.733 | 49.710
| Kustwacht NL | 15.382 | 0 | 15.382 | 4.432 | 19.814 | 2.239 | 2.240 | 2.228 | 2.228 | 15.707
| Kustwacht CARIB | 23.673 | 0 | 23.673 | 2.651 | 26.324 | 995 | 972 | 972 | 972 | 23.584
| Materiële uitgaven | 23.551 | 0 | 23.551 | 1.506 | 25.057 | 1.523 | 1.481 | 1.133 | 1.133 | 24.321
| Overige materiële exploitatie | 22.355 | 0 | 22.355 | 1.303 | 23.658 | 1.297 | 1.317 | 967 | 967 | 22.982
| Kustwacht NL | 107 | 0 | 107 | 1 | 108 | 4 | 2 | 3 | 3 | 87
| Kustwacht CARIB | 1.089 | 0 | 1.089 | 202 | 1.291 | 222 | 162 | 163 | 163 | 1.252
| Programmauitgaven | 84.382 | 0 | 84.382 | 20.987 | 105.369 | 7.850 | 7.852 | 7.865 | 7.866 | 88.150
2.1 | Programmauitgaven | 84.382 | 0 | 84.382 | 20.987 | 105.369 | 7.850 | 7.852 | 7.865 | 7.866 | 88.150
| Opdrachten | 84.307 | 0 | 84.307 | 20.985 | 105.292 | 7.850 | 7.852 | 7.865 | 7.866 | 88.150
| Gereedstelling | 22.547 | 0 | 22.547 | – 344 | 22.203 | 533 | 535 | 548 | 549 | 19.500
| Kustwacht NL | 58.144 | 0 | 58.144 | 21.001 | 79.145 | 7.317 | 7.317 | 7.317 | 7.317 | 65.434
| Kustwacht CARIB | 3.616 | 0 | 3.616 | 328 | 3.944 | 0 | 0 | 0 | 0 | 3.216
| (Schade)vergoeding | 75 | 0 | 75 | 2 | 77 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0
| Schadevergoeding overig | 75 | 0 | 75 | 2 | 77 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0
| Ontvangsten | 12.324 | 0 | 12.324 | 0 | 12.324 | 0 | 0 | 0 | 0 | 12.324
In totaal is voor 2025 74% juridisch verplicht en 26% beleidsmatig gereserveerd ten opzichte van het totaal beschikbare budget.
Toelichting op de verplichtingen
Ten opzichte van de vastgestelde begroting is het verplichtingenbudget per saldo met € 81,0 miljoen gestegen. Dit valt grotendeels te verklaren door de hogere uitgaven.
Toelichting op de uitgaven
Het uitgavenbudget is met € 111,4 miljoen gestegen, de verklaring hiervoor ligt voornamelijk in de personele uitgaven en opdrachten.
Personele uitgaven
Ten opzichte van de vastgestelde begroting is het budget voor eigen personeel met € 76,7 miljoen toegenomen. Deze stijging is voornamelijk het gevolg van aanvullend budget voor arbeidsvoorwaarden (€ 53,7 miljoen) en de invoering van het Individueel Keuze Budget (IKB) voor € 26,7 miljoen. Met de invoering van het IKB is budget beschikbaar gesteld voor de uitkering van opgebouwd vakantiegeld in 2024 en eindejaaruitkering. Daarnaast is voor diverse maatregelen budget ontvangen binnen eigen personeel (€ 8,3 miljoen). Verder is € 10,0 miljoen herschikt ten gunste van het Defensiematerieelbegrotingsfonds (DMF) voor verhoogde uitbestedingen van onderhoudswerkzaamheden in verband met personeelstekorten. De overige verlaging van € 2,0 miljoen betreft diverse kleinere mutaties.
Opdrachten
Ten opzichte van de ontwerpbegroting is het budget voor Kustwacht Nederland met € 21,0 miljoen gestegen met name als gevolg van de interdepartementale overboekingen van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (€ 18,9 miljoen) in verband met de kosten van de betonningsvaartuigen en de Emergency Rescue and Towing Vessels Noord, Midden en Zuid. Ook is € 2,8 miljoen toegevoegd voor de financiering van het luchtverkenningscontract vanuit het DMF, artikel 1 onderzoeksfase.
Beleidsartikel 3 Koninklijke Landmacht

Artikel 3 Koninklijke Landmacht (bedragen x € 1.000)
| | Ontwerpbegroting t (1) | Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2) | Vastgestelde begroting t (3) = (1) + (2) | Mutaties 1e suppletoire begroting (4) | Stand 1e suppletoire begroting (5) = (3) + (4) | Mutatie 2026 | Mutatie 2027 | Mutatie 2028 | Mutatie 2029 | Mutatie 2030
Art. | Verplichtingen | 2.017.561 | 0 | 2.017.561 | 126.422 | 2.143.983 | 134.579 | 140.710 | 147.256 | 145.417 | 2.241.096
| Uitgaven | 2.018.172 | 0 | 2.018.172 | 125.811 | 2.143.983 | 133.357 | 138.880 | 144.811 | 150.373 | 2.241.096
| Apparaatsuitgaven | 1.916.198 | 0 | 1.916.198 | 122.722 | 2.038.920 | 130.129 | 135.572 | 141.423 | 146.939 | 2.132.360
3.2 | Apparaatsuitgaven | 1.916.198 | 0 | 1.916.198 | 122.722 | 2.038.920 | 130.129 | 135.572 | 141.423 | 146.939 | 2.132.360
| Personele uitgaven | 1.880.687 | 0 | 1.880.687 | 121.906 | 2.002.593 | 129.537 | 134.958 | 140.790 | 146.321 | 2.095.869
| Eigen personeel | 1.764.889 | 0 | 1.764.889 | 118.494 | 1.883.383 | 124.303 | 129.223 | 134.671 | 140.008 | 1.991.805
| Externe inhuur | 36.732 | 0 | 36.732 | 1.182 | 37.914 | 3.457 | 3.579 | 3.636 | 3.727 | 25.283
| Overige personele exploitatie | 79.066 | 0 | 79.066 | 2.230 | 81.296 | 1.777 | 2.156 | 2.483 | 2.586 | 78.781
| Materiële uitgaven | 35.511 | 0 | 35.511 | 816 | 36.327 | 592 | 614 | 633 | 618 | 36.491
| Overige materiële exploitatie | 35.511 | 0 | 35.511 | 816 | 36.327 | 592 | 614 | 633 | 618 | 36.491
| Programmauitgaven | 101.974 | 0 | 101.974 | 3.089 | 105.063 | 3.228 | 3.308 | 3.388 | 3.434 | 108.736
3.1 | Programmauitgaven | 101.974 | 0 | 101.974 | 3.089 | 105.063 | 3.228 | 3.308 | 3.388 | 3.434 | 108.736
| Opdrachten | 101.974 | 0 | 101.974 | 3.089 | 105.063 | 3.228 | 3.308 | 3.388 | 3.434 | 108.736
| Gereedstelling | 101.974 | 0 | 101.974 | 3.089 | 105.063 | 3.228 | 3.308 | 3.388 | 3.434 | 108.736
| Ontvangsten | 8.054 | 0 | 8.054 | 0 | 8.054 | 0 | 0 | 0 | 0 | 8.054
In totaal is voor 2025 74% juridisch verplicht en 26% beleidsmatig gereserveerd ten opzichte van het totaal beschikbare budget.
Toelichting op de verplichting
Ten opzicht van de ontwerpbegroting zijn de verplichtingen van de Koninklijke Landmacht gestegen met € 126,4 miljoen. Deze verhoging is nagenoeg gelijk met de stijging binnen de uitgaven en zal hieronder verder worden toegelicht.
Toelichting op de uitgaven
Het uitgavenbudget is met € 125,8 miljoen gestegen, de verklaring hiervoor ligt voornamelijk in de personele uitgaven.
Personele uitgaven
Ten opzicht van de ontwerpbegroting is het budget voor eigen personeel met € 118,5 miljoen toegenomen. Deze stijging is met name het gevolg van aanvullend budget voor Arbeidsvoorwaarden (€ 101,0 miljoen) en de invoering van het Individueel Keuze Budget (IKB) voor € 52,4 miljoen. Met de invoering van het IKB is budget beschikbaar gesteld voor de uitkering van opgebouwd vakantiegeld in 2024 en eindejaaruitkering. Daarnaast is voor diverse maatregelen budget ontvangen binnen eigen personeel (€ 9,5 miljoen). Wegens vacatures binnen de Koninklijke Landmacht, wordt een deel van de Personele uitgaven niet gerealiseerd. Hieruit is € 43,9 miljoen beschikbaar gesteld voor het oplossen van defensiebrede problematiek.
Beleidsartikel 4 Koninklijke Luchtmacht

Artikel 4 Koninklijke Luchtmacht (bedragen x € 1.000)
| | Ontwerpbegroting t (1) | Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2) | Vastgestelde begroting t (3) = (1) + (2) | Mutaties 1e suppletoire begroting (4) | Stand 1e suppletoire begroting (5) = (3) + (4) | Mutatie 2026 | Mutatie 2027 | Mutatie 2028 | Mutatie 2029 | Mutatie 2030
Art. | Verplichtingen | 1.021.994 | 0 | 1.021.994 | 36.236 | 1.058.230 | 26.229 | 58.464 | 58.489 | 51.979 | 1.096.409
| Uitgaven | 1.021.994 | 0 | 1.021.994 | 51.236 | 1.073.230 | 26.229 | 58.464 | 58.489 | 57.962 | 1.096.409
| Apparaatsuitgaven | 989.764 | 0 | 989.764 | 55.298 | 1.045.062 | 25.294 | 57.508 | 57.534 | 57.029 | 1.063.346
4.2 | Apparaatsuitgaven | 989.764 | 0 | 989.764 | 55.298 | 1.045.062 | 25.294 | 57.508 | 57.534 | 57.029 | 1.063.346
| Personele uitgaven | 897.470 | 0 | 897.470 | 55.337 | 952.807 | 21.791 | 54.173 | 54.020 | 53.729 | 963.180
| Eigen personeel | 770.248 | 0 | 770.248 | 46.362 | 816.610 | 13.388 | 46.647 | 46.036 | 45.082 | 853.526
| Externe inhuur | 16.883 | 0 | 16.883 | 6.627 | 23.510 | 3.688 | 2.631 | 3.211 | 4.294 | 3.584
| Overige personele exploitatie | 110.339 | 0 | 110.339 | 2.348 | 112.687 | 4.715 | 4.895 | 4.773 | 4.353 | 106.070
| Materiële uitgaven | 92.294 | 0 | 92.294 | – 39 | 92.255 | 3.503 | 3.335 | 3.514 | 3.300 | 100.166
| Overige materiële exploitatie | 92.294 | 0 | 92.294 | – 39 | 92.255 | 3.503 | 3.335 | 3.514 | 3.300 | 100.166
| Programmauitgaven | 32.230 | 0 | 32.230 | – 4.062 | 28.168 | 935 | 956 | 955 | 933 | 33.063
4.1 | Programmauitgaven | 32.230 | 0 | 32.230 | – 4.062 | 28.168 | 935 | 956 | 955 | 933 | 33.063
| Opdrachten | 32.230 | 0 | 32.230 | – 4.062 | 28.168 | 935 | 956 | 955 | 933 | 33.063
| Gereedstelling | 32.230 | 0 | 32.230 | – 4.062 | 28.168 | 935 | 956 | 955 | 933 | 33.063
| Ontvangsten | 12.111 | 0 | 12.111 | 0 | 12.111 | 0 | 0 | 0 | 0 | 12.111
In totaal is voor 2025 72% juridisch verplicht en 28% beleidsmatig gereserveerd ten opzichte van het totaal beschikbare budget.
Toelichting op de verplichtingen
Ten opzichte van de vastgestelde begroting zijn de verplichtingen van de Koninklijke Luchtmacht gestegen met € 36,2 miljoen. Hoofdzakelijk veroorzaakt door een mutatie binnen eigen personeel van € 46,4 miljoen die eveneens binnen het uitgavenbudget heeft plaatsgevonden.
Toelichting op de uitgaven
Het uitgavenbudget is met € 51,2 miljoen gestegen, de verklaring hiervoor ligt voornamelijk in de personele uitgaven en de gereedstelling.
Personele uitgaven
Het budget voor eigen personeel gestegen met € 46,4 miljoen. Deze stijging is met name het gevolg van aanvullend budget voor arbeidsvoorwaarden (€ 44,0 miljoen) en de invoering van het Individueel Keuze Budget (IKB) voor € 22,8 miljoen. Met de invoering van het IKB is budget beschikbaar gesteld voor de uitkering van opgebouwd vakantiegeld in 2024 en eindejaaruitkering. Als gevolg van formatieve ondervulling is het budget aangewend voor externe inhuur voor € 5,8 miljoen. Voor het uitbreiden van de formatie voor onderhoudswerkzaamheden F-35 is binnen de kaders van het Life Cycle Cost-model € 2,2 miljoen omgeboekt van instandhouding materieel (DMF) naar eigen personeel. Ook is voor diverse maatregelen budget ontvangen binnen eigen personeel (€ 1,6 miljoen).Tot slot is als gevolg van de overrealisatie in 2024 het budget van eigen personeel neerwaarts bijgesteld met € 18,0 miljoen.
Gereedstelling
Als gevolg van overrealisatie in 2024 op het gereedstellingsbudget, is het budget neerwaarts bijgesteld met € 4,0 miljoen.
Beleidsartikel 5 Koninklijke Marechaussee

Artikel 5 Koninklijke Marechaussee (bedragen x € 1.000)
| | Ontwerpbegroting t (1) | Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2) | Vastgestelde begroting t (3) = (1) + (2) | Mutaties 1e suppletoire begroting (4) | Stand 1e suppletoire begroting (5) = (3) + (4) | Mutatie 2026 | Mutatie 2027 | Mutatie 2028 | Mutatie 2029 | Mutatie 2030
Art. | Verplichtingen | 747.868 | 0 | 747.868 | 87.087 | 834.955 | 44.215 | 58.053 | 107.992 | 117.109 | 930.230
| Uitgaven | 747.868 | 0 | 747.868 | 93.087 | 840.955 | 44.215 | 58.053 | 107.992 | 124.468 | 930.230
| Apparaatsuitgaven | 740.985 | 0 | 740.985 | 92.887 | 833.872 | 43.316 | 57.154 | 105.869 | 122.345 | 921.259
5.2 | Apparaatsuitgaven | 740.985 | 0 | 740.985 | 92.887 | 833.872 | 43.316 | 57.154 | 105.869 | 122.345 | 921.259
| Personele uitgaven | 715.669 | 0 | 715.669 | 99.412 | 815.081 | 51.974 | 63.119 | 102.670 | 113.514 | 887.315
| Eigen personeel | 682.542 | 0 | 682.542 | 89.843 | 772.385 | 36.927 | 54.193 | 93.142 | 108.668 | 852.433
| Externe inhuur | 861 | 0 | 861 | 5.347 | 6.208 | 12.640 | 6.163 | 5.614 | 1.099 | 1.172
| Overige personele exploitatie | 32.266 | 0 | 32.266 | 4.222 | 36.488 | 2.407 | 2.763 | 3.914 | 3.747 | 33.710
| Materiële uitgaven | 25.316 | 0 | 25.316 | – 6.525 | 18.791 | – 8.658 | – 5.965 | 3.199 | 8.831 | 33.944
| Overige materiële exploitatie | 25.316 | 0 | 25.316 | – 6.525 | 18.791 | – 8.658 | – 5.965 | 3.199 | 8.831 | 33.944
| Programmauitgaven | 6.883 | 0 | 6.883 | 200 | 7.083 | 899 | 899 | 2.123 | 2.123 | 8.971
5.1 | Programmauitgaven | 6.883 | 0 | 6.883 | 200 | 7.083 | 899 | 899 | 2.123 | 2.123 | 8.971
| Opdrachten | 6.883 | 0 | 6.883 | 200 | 7.083 | 899 | 899 | 2.123 | 2.123 | 8.971
| Gereedstelling | 6.883 | 0 | 6.883 | 200 | 7.083 | 899 | 899 | 2.123 | 2.123 | 8.971
| Ontvangsten | 4.459 | 0 | 4.459 | 0 | 4.459 | 0 | 0 | 0 | 0 | 4.459
In totaal is voor 2025 79% juridisch verplicht en 21% beleidsmatig gereserveerd ten opzichte van het totaal beschikbare budget.
Toelichting op de verplichtingen
Ten opzichte van de vastgestelde begroting is het verplichtingenbudget met € 87,1 miljoen gestegen. Dit valt grotendeels te verklaren door de hogere uitgaven.
Toelichting op de uitgaven
Het uitgavenbudget is met € 93,1 miljoen gestegen, de verklaring hiervoor ligt voornamelijk in de personele uitgaven.
Personele uitgaven
Ten opzichte van de vastgestelde begroting is het budget voor eigen personeel met € 89,8 miljoen toegenomen. Deze stijging is hoofdzakelijk het gevolg van aanvullend budget voor arbeidsvoorwaarden (€ 40,3 miljoen) en de invoering van het Individueel Keuze Budget (IKB) van € 19,8 miljoen. Met de invoering van het IKB is budget beschikbaar gesteld voor de uitkering van opgebouwd vakantiegeld in 2024 en eiindejaarsuitkering. Daarnaast is het budget naar boven bijgesteld als gevolg van een aantal indepartementale budgetoverhevelingen. Het gaat om een bijdrage van het Ministerie van Buitenlandse Zaken inzake de inzet van de Koninklijke Marechaussee bij de beveiliging van Nederlandse Hoog Risico Vertegenwoordigingen (€ 12,1 miljoen). Verder heeft een bijdrage plaatsgevonden van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties voor het versterken van het grenstoezicht van de Caribische landen in het Koninkrijk (€ 11,8 miljoen).
Met de Miljoenenota 2025 zijn extra middelen toegekend voor de versterking van de grensbewaking door de Koninklijke Marechaussee. Het budget voor eigen personeel wordt daardoor verhoogd met € 13,6 miljoen. Het gaat in totaal om een oplopende reeks van € 45,0 miljoen in 2025 naar structureel € 151,0 miljoen vanaf 2029. Deze middelen worden van de Aanvullende Post op de Rijksbegroting naar de begroting van Defensie en het Defensiematerieelbegrotingsfonds overgemaakt.
Het budget voor externe inhuur is toegenomen met € 5,3 miljoen als gevolg van formatieve ondervulling. De materiële uitgaven zijn per saldo met € 6,5 miljoen afgenomen. Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door een herschikking van € 12,7 miljoen voor defensiebrede problematiek, naast dat een tweetal bijdragen zijn ontvangen van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties en het Ministerie van Buitenlandse Zaken voor de uitvoering van bovengenoemde taken door de Koninklijke Marechaussee (€ 10,8 miljoen).
Beleidsartikel 7 Commando Materieel en IT (COMMIT)

Artikel 7 Commando Materieel en IT (COMMIT) (bedragen x € 1.000)
| | Ontwerpbegroting t (1) | Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2) | Vastgestelde begroting t (3) = (1) + (2) | Mutaties 1e suppletoire begroting (4) | Stand 1e suppletoire begroting (5) = (3) + (4) | Mutatie 2026 | Mutatie 2027 | Mutatie 2028 | Mutatie 2029 | Mutatie 2030
Art. | Verplichtingen | 864.084 | 0 | 864.084 | 77.048 | 941.132 | 50.755 | 51.539 | 51.844 | 42.255 | 908.232
| Uitgaven | 864.084 | 0 | 864.084 | 100.966 | 965.050 | 53.831 | 54.615 | 54.920 | 54.292 | 908.232
| Apparaatsuitgaven | 676.789 | 0 | 676.789 | 95.466 | 772.255 | 48.281 | 48.973 | 49.283 | 48.763 | 713.038
7.2 | Apparaatsuitgaven | 676.789 | 0 | 676.789 | 95.466 | 772.255 | 48.281 | 48.973 | 49.283 | 48.763 | 713.038
| Personele uitgaven | 657.844 | 0 | 657.844 | 90.865 | 748.709 | 47.277 | 48.378 | 48.686 | 48.135 | 690.610
| Eigen personeel | 581.280 | 0 | 581.280 | 69.317 | 650.597 | 45.016 | 46.137 | 46.530 | 45.830 | 630.078
| Externe inhuur | 52.194 | 0 | 52.194 | 20.352 | 72.546 | 1.567 | 1.542 | 1.451 | 1.594 | 34.812
| Overige personele exploitatie | 24.370 | 0 | 24.370 | 1.196 | 25.566 | 694 | 699 | 705 | 711 | 25.720
| Materiële uitgaven | 18.945 | 0 | 18.945 | 4.601 | 23.546 | 1.004 | 595 | 597 | 628 | 22.428
| Overige materiële exploitatie | 18.945 | 0 | 18.945 | 4.601 | 23.546 | 1.004 | 595 | 597 | 628 | 22.428
| Programmauitgaven | 187.295 | 0 | 187.295 | 5.500 | 192.795 | 5.550 | 5.642 | 5.637 | 5.529 | 195.194
7.1 | Programmauitgaven | 187.295 | 0 | 187.295 | 5.500 | 192.795 | 5.550 | 5.642 | 5.637 | 5.529 | 195.194
| Opdrachten | 187.295 | 0 | 187.295 | 5.500 | 192.795 | 5.550 | 5.642 | 5.637 | 5.529 | 195.194
| Gereedstelling | 187.295 | 0 | 187.295 | 5.500 | 192.795 | 5.550 | 5.642 | 5.637 | 5.529 | 195.194
| Ontvangsten | 25.765 | 0 | 25.765 | 0 | 25.765 | 0 | 0 | 0 | 0 | 25.765
In totaal is voor 2025 77% juridisch verplicht en 23% beleidsmatig gereserveerd ten opzichte van het totaal beschikbare budget.
Toelichting op de verplichtingen
Ten opzichte van de vastgestelde begroting is het verplichtingenbudget met € 77,0 miljoen gestegen. Dit wordt grotendeels verklaard door de hogere uitgaven.
Toelichting op de uitgaven
Het uitgavenbudget is met € 101,0 miljoen gestegen, de verklaring hiervoor ligt voornamelijk in de personele uitgaven.
Personele uitgaven
Ten opzichte van de vastgestelde begroting is het budget voor eigen personeel met € 69,3 miljoen toegenomen. Deze stijging is voornamelijk het gevolg van aanvullend budget voor arbeidsvoorwaarden (€ 32,7 miljoen) en de invoering van het Individueel Keuze Budget (IKB) van € 20,5 miljoen. Met de invoering van het IKB is budget beschikbaar gesteld voor de uitkering van opgebouwd vakantiegeld in 2024 en eindejaarsuitkering. Daarnaast heeft er een formatieuitbreiding plaatsgevonden ten behoeve van instandhouding IT en Vervanging M-fregatten (ASWF) van € 5,4 miljoen. Het exploitatiebudget van ASWF wordt in eerste instantie in het Defensiematerieelbegrotingsfonds gealloceerd voor uitbesteding aan derden. Indien echter gekozen wordt voor instandhouding door eigen personeel dan vindt een budgetoverheveling plaats vanuit het Defensiematerieelbegrotingsfonds naar de Defensiebegroting. Ook heeft een formatieuitbreiding plaatsgevonden ten behoeve van het project Grenade 29 (€ 6,1 miljoen). Dit project heeft als doel het proces van interpretatie van ruwe data tot effectieve en efficiënte informatie te vereenvoudigen. Daarnaast is het budget voor externe inhuur inclusief prijsbijstelling met € 20,4 miljoen verhoogd.
Gereedstelling
Op het budget van gereedstelling is prijsbijstelling toegevoegd ter hoogte van € 5,5 miljoen.
Beleidsartikel 8 Defensie Ondersteuningscommando

Artikel 8 Defensie Ondersteuningscommando (bedragen x € 1.000)
| | Ontwerpbegroting t (1) | Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2) | Vastgestelde begroting t (3) = (1) + (2) | Mutaties 1e suppletoire begroting (4) | Stand 1e suppletoire begroting (5) = (3) + (4) | Mutatie 2026 | Mutatie 2027 | Mutatie 2028 | Mutatie 2029 | Mutatie 2030
Art. | Verplichtingen | 1.715.650 | 0 | 1.715.650 | 162.757 | 1.878.407 | 113.749 | 137.839 | 149.139 | 97.483 | 1.814.336
| Uitgaven | 1.728.050 | 0 | 1.728.050 | 165.272 | 1.893.322 | 105.549 | 137.839 | 149.139 | 114.301 | 1.814.336
| Apparaatsuitgaven | 1.583.400 | 0 | 1.583.400 | 154.305 | 1.737.705 | 133.474 | 137.187 | 117.181 | 93.351 | 1.696.014
8.2 | Apparaatsuitgaven | 1.583.400 | 0 | 1.583.400 | 154.305 | 1.737.705 | 133.474 | 137.187 | 117.181 | 93.351 | 1.696.014
| Personele uitgaven | 1.153.367 | 0 | 1.153.367 | 121.770 | 1.275.137 | 111.110 | 112.541 | 114.051 | 115.338 | 1.288.148
| Eigen personeel | 874.611 | 0 | 874.611 | 70.303 | 944.914 | 82.475 | 85.631 | 87.296 | 88.390 | 1.019.347
| Externe inhuur | 5.798 | 0 | 5.798 | – 472 | 5.326 | – 514 | – 553 | – 553 | – 553 | 3.542
| Overige personele exploitatie | 250.406 | 0 | 250.406 | 53.952 | 304.358 | 31.011 | 29.164 | 28.906 | 28.954 | 245.349
| Attaches | 22.552 | 0 | 22.552 | – 2.013 | 20.539 | – 1.862 | – 1.701 | – 1.598 | – 1.453 | 19.910
| Materiële uitgaven | 430.033 | 0 | 430.033 | 32.535 | 462.568 | 22.364 | 24.646 | 3.130 | – 21.987 | 407.866
| Overige materiële exploitatie | 424.509 | 0 | 424.509 | 30.333 | 454.842 | 20.233 | 22.652 | 1.230 | – 23.750 | 400.814
| Attaches | 5.524 | 0 | 5.524 | 2.202 | 7.726 | 2.131 | 1.994 | 1.900 | 1.763 | 7.052
| Programmauitgaven | 144.650 | 0 | 144.650 | 10.967 | 155.617 | – 27.925 | 652 | 31.958 | 20.950 | 118.322
8.1 | Programmauitgaven | 144.650 | 0 | 144.650 | 10.967 | 155.617 | – 27.925 | 652 | 31.958 | 20.950 | 118.322
| (Schade)vergoeding | 144.650 | 0 | 144.650 | 10.967 | 155.617 | – 27.925 | 652 | 31.958 | 20.950 | 118.322
| Schadevergoeding overig | 8.655 | 0 | 8.655 | 855 | 9.510 | 808 | 772 | 741 | 733 | 9.518
| Nationaal Fonds Ereschuld | 131.799 | 0 | 131.799 | 9.990 | 141.789 | – 28.855 | – 242 | 31.095 | 20.095 | 104.486
| Reservering schadevergoedingen Chroom-6 Defensie | 4.196 | 0 | 4.196 | 122 | 4.318 | 122 | 122 | 122 | 122 | 4.318
| Ontvangsten | 68.995 | 0 | 68.995 | 4.000 | 72.995 | 4.000 | 4.000 | 4.000 | 4.000 | 72.995
In totaal is voor 2025 55% juridisch verplicht, 1% bestuurlijk gebonden en 44% beleidsmatig gereserveerd ten opzichte van het totaal beschikbare budget.
Toelichting op de verplichtingen
Het verplichtingenbudget voor 2025 is met € 162,1 miljoen verhoogd wat voornamelijk samenhangt met de uitgaven die hieronder worden toegelicht.
Toelichting op de uitgaven
Het uitgavenbudget voor 2025 is met € 164,6 miljoen verhoogd. Dit wordt verklaard door onderstaande bijstellingen in de personele en materiële uitgaven en uitgaven aan schadevergoedingen.
Personele uitgaven
Het budget voor eigen personeel is per saldo met € 70,3 miljoen verhoogd. Deze stijging is met name het gevolg van aanvullend budget voor Arbeidsvoorwaarden (€ 49,6 miljoen) en de invoering van het Individueel Keuze Budget (IKB) voor € 29,7 miljoen. Daarnaast is het budget met € 29,0 miljoen verhoogd als gevolg van nieuwe opdrachten die het DOSCO ontvangen heeft.
Ondanks dat de organisatie groeit wordt, mede door krapte op de arbeidsmarkt, een lagere personele vulling verwacht. Ter dekking van tekorten elders op de begroting is het budget voor eigen personeel met € 38,0 miljoen verlaagd. Dit is deels overgeheveld naar het budget voor de materiële exploitatie voor tegenvallers zoals energie en water (€ 12,0 miljoen), schoonmaak (€ 8,0 miljoen) en reststoffen en afval (€ 4,0 miljoen). Ook is € 14,0 miljoen overgeheveld naar het budget voor instandhouding infrastructuur.
Het budget voor overige personele exploitatie is per saldo met € 54,0 miljoen verhoogd. Dit wordt onder andere veroorzaakt door extra budget in het kader van de Werkkostenregeling (€ 31,8 miljoen). Defensie heeft in 2024 conform het arbeidsvoorwaardenakkoord onbelaste vergoedingen in het kader van duurzaamheid verstrekt aan het personeel, waarvan de vergoedingen onder de Werkkostenregeling (WKR) vallen. Over deze vergoedingen is Defensie belasting verschuldigd. Daarnaast is aanvullend budget voor arbeidsvoorwaarden (€ 12,5 miljoen) beschikbaar gesteld. Een aantal kleine herschikkingen en toevoeging van de prijsbijstelling leiden tot de resterende verhoging van het budget met € 9,7 miljoen.
Materiële uitgaven
Het budget voor overige materiële exploitatie is per saldo met € 30,3 miljoen verhoogd. Aan het budget voor energie en water is in totaal € 32,0 miljoen toegevoegd vanwege de gestegen prijzen. Ook is vanuit het budget voor eigen personeel € 8,0 miljoen toegevoegd aan het budget voor schoonmaak en € 4,0 miljoen aan het budget voor reststoffen en afval vanwege te verwachten tekorten. Een groot aantal herschikkingen leidt per saldo tot een verlaging van het budget met € 24,5 miljoen. Tot slot is € 10,8 miljoen prijsbijstelling toegevoegd.
(Schade)vergoeding
Het budget voor het Nationaal Fonds Ereschuld (NFE) is in 2025 per saldo verhoogd met € 10,0 miljoen. Deze ophoging wordt veroorzaakt door de ophoging met het budget dat in 2024 overgebleven is in het NFE en in 2025 weer voor het NFE beschikbaar gesteld is (€ 12,4 miljoen), door aanvullend budget voor arbeidsvoorwaarden (€ 6,6 miljoen in 2025, uiteindelijk structureel € 4,6 miljoen) en door de verlaging van het budget met € 9,0 miljoen in 2025 dat doorgeschoven is naar latere jaren. Deze € 9,0 miljoen maakt deel uit van in totaal € 51,0 miljoen die uit de jaren 2025 tot en met 2027 doorgeschoven is naar de jaren 2028 tot en met 2030. Doordat de Belastingdienst bepaald heeft dat Defensie over de schadevergoedingen vanuit de Regeling Volledige Schadevergoeding (RVS) in het NFE geen belasting meer verschuldigd is, is het verwachte overschot dat hierdoor in de eerste jaren ontstond doorgeschoven naar de latere jaren om het verwachte tekort daarin te dichten dat ontstond door het in deze jaren verwachte aantal uit te keren schadevergoedingen. Hiermee is het budget in deze jaren op één lijn gebracht met het verwachte benodigde budget voor de nog uit te betalen schadevergoedingen.
Niet-Beleidsartikel 9 Algemeen

Artikel 9 Algemeen (bedragen x € 1.000)
| | Ontwerpbegroting t (1) | Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2) | Vastgestelde begroting t (3) = (1) + (2) | Mutaties 1e suppletoire begroting (4) | Stand 1e suppletoire begroting (5) = (3) + (4) | Mutatie 2026 | Mutatie 2027 | Mutatie 2028 | Mutatie 2029 | Mutatie 2030
Art. | Verplichtingen | 257.941 | 0 | 257.941 | 10.938 | 268.879 | 16.186 | 10.405 | 14.267 | 16.750 | 328.385
| Uitgaven | 258.759 | 0 | 258.759 | 10.938 | 269.697 | 16.186 | 10.405 | 14.267 | 16.750 | 328.385
9.1 | Programmauitgaven | 258.759 | 0 | 258.759 | 10.938 | 269.697 | 16.186 | 10.405 | 14.267 | 16.750 | 328.385
| Subsidies (regelingen) | 49.570 | 0 | 49.570 | 2.063 | 51.633 | 2.165 | 2.261 | 2.153 | 2.153 | 51.358
| Subsidies | 49.570 | 0 | 49.570 | 2.063 | 51.633 | 2.165 | 2.261 | 2.153 | 2.153 | 51.358
| Bijdrage aan (andere) begrotingshoofdstukken | 82.032 | 0 | 82.032 | – 5.888 | 76.144 | 6.875 | 6.813 | 4.256 | 2.020 | 75.397
| Kennisopbouw TNO via EZ | 72.151 | 0 | 72.151 | – 7.550 | 64.601 | 5.413 | 5.375 | 3.618 | 1.868 | 66.076
| Kennisopbouw NLR via EZ | 4.280 | 0 | 4.280 | 1.925 | 6.205 | 1.725 | 1.701 | 901 | 101 | 3.557
| Kennisopbouw MARIN via EZ | 5.036 | 0 | 5.036 | 147 | 5.183 | 147 | 147 | 147 | 147 | 5.183
| Overige Bijdragen | 565 | 0 | 565 | – 410 | 155 | – 410 | – 410 | – 410 | – 96 | 581
| Opdrachten | 13.676 | 0 | 13.676 | 9.537 | 23.213 | 3.232 | 2.662 | 2.684 | 2.771 | 13.468
| Opdrachten beleid | 7.952 | 0 | 7.952 | – 91 | 7.861 | 662 | 91 | 113 | 200 | 7.059
| opdrachten milieu beleid | 5.724 | 0 | 5.724 | 9.628 | 15.352 | 2.570 | 2.571 | 2.571 | 2.571 | 6.409
| Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties | 106.898 | 0 | 106.898 | – 8.344 | 98.554 | 3.744 | – 1.501 | 5.004 | 9.636 | 182.152
| Bijdrage aan de NAVO | 96.990 | 0 | 96.990 | – 8.440 | 88.550 | 3.648 | – 1.714 | 4.944 | 9.577 | 173.348
| Bijdrage aan internationale samenwerking | 9.908 | 0 | 9.908 | 96 | 10.004 | 96 | 213 | 60 | 59 | 8.804
| Bekostiging | 4.024 | 0 | 4.024 | 117 | 4.141 | 117 | 117 | 117 | 117 | 4.141
| Bekostiging diverse instellingen | 4.024 | 0 | 4.024 | 117 | 4.141 | 117 | 117 | 117 | 117 | 4.141
| Inkomensoverdrachten | 742 | 0 | 742 | 3.500 | 4.242 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0
| Overige bijdragen | 742 | 0 | 742 | 3.500 | 4.242 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0
| (Schade)vergoeding | 1.817 | 0 | 1.817 | 9.953 | 11.770 | 53 | 53 | 53 | 53 | 1.869
| Schadevergoeding overig | 1.817 | 0 | 1.817 | 53 | 1.870 | 53 | 53 | 53 | 53 | 1.869
| Regeling Chroom 6 Defensie | 0 | 0 | 0 | 9.200 | 9.200 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0
| Civielrechtelijke Regeling Srebrenica 2020 | 0 | 0 | 0 | 700 | 700 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0
| Ontvangsten | 1.600 | 0 | 1.600 | 0 | 1.600 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1.600
In totaal is voor 2025 4% juridisch verplicht, 12% bestuurlijk gebonden en 84% beleidsmatig gereserveerd ten opzichte van het totaal beschikbare budget.
Toelichting op de verplichtingen
Het verplichtingenbudget wordt per saldo met € 10,9 miljoen verlaagd. De mutaties hangen samen met de uitgaven die hieronder worden toegelicht.
Toelichting op de uitgaven
Bijdrage aan (andere) begrotingshoofdstukken
Het uitgavenbudget is met € 5,9 miljoen verlaagd. In 2024 is voor € 13,0 miljoen meer uitgegeven aan Kennisopbouw TNO via EZ ten behoeve van programmafinanciering op het gebied van kennis en innovatie. Het budget voor 2025 wordt hierdoor verlaagd. Hier tegenover is € 5,2 miljoen aan budget toegevoegd ten behoeve van het versterken en uitbreiden van het Defensie Cyber Commando (DCC), waarvan € 1,8 miljoen voor Kennisopbouw NLR via EZ en € 3,4 miljoen voor Kennisopbouw TNO via EZ. Het verschil wordt verklaard door meerdere kleine herschikkingen die per saldo optellen tot € 1,9 miljoen.
Opdrachten
Het uitgavenbudget is met € 9,5 miljoen verhoogd. Dit wordt grotendeels verklaard doordat het budget voor opdrachten mileubeleid met € 9,6 miljoen middels een herschikking binnen de Defensiebegroting is verhoogd, waaronder € 5,0 miljoen voor het leefbaarheidsfonds Zuid-Limburg, € 2,0 miljoen voor het programma Opwek van Energie op RIjksvastgoed (OER) en € 1,5 voor het programma beleid en bekostiging. Het resterende verschil wordt verklaard door meerdere kleinere mutaties
Bijdrage aan (inter-) nationale organisaties
Het uitgavenbudget is met € 8,3 miljoen verlaagd. Dit wordt grotendeels verklaard door een verschuiving naar latere jaren van de Bijdrage aan de NAVO. De NAVO wijzigt jaarlijks haar begroting op basis van het Common Funding Resource Plan. In deze begroting is een deel van de verwachte uitgaven naar latere jaren overgeheveld. Het Nederlandse kostenaandeel is vervolgens verwerkt in het kasritme.
(Schade)vergoeding
Het uitgavenbudget is met € 10,0 miljoen verhoogd. Dit komt hoofdzakelijk doordat er € 9,2 miljoen aan budget dat in 2024 overgebleven is in 2025 is toegevoegd ten behoeve van de Regeling uitkering chroom-6 Defensie. Dit budget is bestemd voor de betalingen van nog uit te keren en nog binnen te komen aanvragen voor schadevergoedingen vanuit deze regeling. De rest van het verschil wordt verklaard door meerdere kleinere mutaties.
Niet-Beleidsartikel 10 Apparaat kerndepartement

Artikel 10 Apparaat kerndepartement (bedragen x € 1.000)
| | Ontwerpbegroting t (1) | Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2) | Vastgestelde begroting t (3) = (1) + (2) | Mutaties 1e suppletoire begroting (4) | Stand 1e suppletoire begroting (5) = (3) + (4) | Mutatie 2026 | Mutatie 2027 | Mutatie 2028 | Mutatie 2029 | Mutatie 2030
Art. | Verplichtingen | 1.892.942 | 0 | 1.892.942 | – 25.433 | 1.867.509 | 86.312 | 104.301 | 106.850 | 101.304 | 2.008.364
| Uitgaven | 1.896.787 | 0 | 1.896.787 | 14.603 | 1.911.390 | 87.348 | 105.337 | 107.886 | 119.057 | 2.009.510
10.2 | Apparaatsuitgaven | 1.896.787 | 0 | 1.896.787 | 14.603 | 1.911.390 | 87.348 | 105.337 | 107.886 | 119.057 | 2.009.510
| Personele uitgaven | 1.829.088 | 0 | 1.829.088 | 17.173 | 1.846.261 | 86.448 | 104.020 | 108.270 | 119.883 | 1.952.696
| Eigen personeel | 501.813 | 0 | 501.813 | 58.001 | 559.814 | 91.554 | 104.004 | 103.209 | 103.269 | 628.626
| Externe Inhuur | 6.704 | 0 | 6.704 | 45.138 | 51.842 | – 19.586 | – 15.898 | – 11.138 | 286 | 6.253
| Overige personele exploitatie | 30.684 | 0 | 30.684 | 3.930 | 34.614 | 4.365 | 4.999 | 5.028 | 5.028 | 34.424
| Uitkeringen (pensioenen en wachtgelden) | 1.289.887 | 0 | 1.289.887 | – 89.896 | 1.199.991 | 10.115 | 10.915 | 11.171 | 11.300 | 1.283.393
| Materiële uitgaven | 67.699 | 0 | 67.699 | – 2.570 | 65.129 | 900 | 1.317 | – 384 | – 826 | 56.814
| Overige materiële exploitatie | 67.699 | 0 | 67.699 | – 2.570 | 65.129 | 900 | 1.317 | – 384 | – 826 | 56.814
| Ontvangsten | 7.987 | 0 | 7.987 | 0 | 7.987 | 0 | 0 | 0 | 0 | 7.987
In totaal is voor 2025 92% juridisch verplicht en 8% beleidsmatig gereserveerd ten opzichte van het totaal beschikbare budget.
Toelichting op de verplichting
Het verplichtingenbudget is met € 25,4 miljoen verlaagd. Dit hangt grotendeels samen met de uitgaven die hieronder worden toegelicht. Daarnaast is het verplichtingenbudget met € 34,0 verlaagd doordat reeds in 2024 verplichtingen zijn aangegaan, onder andere voor het plannen, regisseren en implementeren van nieuwe digitale oplossingen voor het programma Defensie Open op Orde.
Toelichting op de uitgaven
Personele uitgaven
Het budget voor personele uitgaven is per saldo met € 17,2 miljoen verhoogd. Dit wordt verklaard door een verhoging van het budget voor eigen personeel met € 58,0 miljoen. Deze stijging is met name het gevolg van aanvullend budget voor arbeidsvoorwaarden (€ 70,3 miljoen). Daarnaast is het budget verhoogd met € 11,2 miljoen ten behoeve van het versterken en uitbreiden van het Defensie Cyber Commando (DCC). Hieronder valt onder andere het versterken van de offensieve cybercapaciteit en de cyberreadiness van Defensie. Daarnaast is € 34,0 miljoen herschikt naar externe inhuur. Het verschil op eigen personeel van € 10,5 miljoen wordt verklaard door meerdere kleinere mutaties. Verder is het budget voor externe inhuur met € 45,1 miljoen verhoogd. Dit wordt grotendeels verklaard door een herschikking van eigen personeel (€ 34,0 miljoen) en overige materiële exploitatie (€ 10,8 miljoen) ten behoeve van het programma Defensie Open op Orde (DOO). Dit programma implementeert de Rijksbrede maatregelen bij Defensie, met de focus op informatiehuishouding en transparantie. Ten slotte is het budget voor uitkeringen (pensioenen en wachtgelden) per saldo met € 89,8 miljoen verlaagd. Door de betaling van pensioenen in december 2024, waar deze normaliter in 2025 zou zijn betaald, is het budget in 2024 met € 100,0 miljoen verhoogd. Met dezelfde omvang wordt het budget voor 2025 verlaagd. Het verschil van € 10,1 miljoen wordt verklaard door meerdere kleinere mutaties.
Niet-Beleidsartikel 11 Geheim

Artikel 11 Geheim (bedragen x € 1.000)
| | Ontwerpbegroting t (1) | Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2) | Vastgestelde begroting t (3) = (1) + (2) | Mutaties 1e suppletoire begroting (4) | Stand 1e suppletoire begroting (5) = (3) + (4) | Mutatie 2026 | Mutatie 2027 | Mutatie 2028 | Mutatie 2029 | Mutatie 2030
Art. | Verplichtingen | 19.217 | 0 | 19.217 | 832 | 20.049 | 414 | 459 | 459 | 459 | 21.220
| Uitgaven | 19.217 | 0 | 19.217 | 832 | 20.049 | 414 | 459 | 459 | 459 | 21.220
11.0 | Geheim | 19.217 | 0 | 19.217 | 832 | 20.049 | 414 | 459 | 459 | 459 | 21.220
| Geheim | 19.217 | 0 | 19.217 | 832 | 20.049 | 414 | 459 | 459 | 459 | 21.220
| Geheim | 19.217 | 0 | 19.217 | 832 | 20.049 | 414 | 459 | 459 | 459 | 21.220
| Ontvangsten | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0
In totaal is voor 2025 63% juridisch verplicht en 37% beleidsmatig gereserveerd ten opzichte van het totaal beschikbare budget.
Niet-Beleidsartikel 12 Nog onverdeeld

Artikel 12 Nog onverdeeld (bedragen x € 1.000)
| | Ontwerpbegroting t (1) | Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2) | Vastgestelde begroting t (3) = (1) + (2) | Mutaties 1e suppletoire begroting (4) | Stand 1e suppletoire begroting (5) = (3) + (4) | Mutatie 2026 | Mutatie 2027 | Mutatie 2028 | Mutatie 2029 | Mutatie 2030
| *** CONCEPT *** | | | | | | | | | |
Art. | Verplichtingen | 466.155 | 0 | 466.155 | – 91.335 | 374.820 | – 24.319 | – 48.464 | – 40.040 | – 4.775 | 1.189.955
| Uitgaven | 466.155 | 0 | 466.155 | – 91.335 | 374.820 | – 24.319 | – 48.464 | – 40.040 | – 4.775 | 1.189.955
| Ontvangsten | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0
Toelichting op de uitgaven
Het budget op artikel 12 Nog onverdeeld is met € 91,3 miljoen naar beneden bijgesteld. De loon- en prijsbijstelling van € 467,9 miljoen is vanuit het DMF toegevoegd.
Vanuit artikel 12 Nog onverdeeld is € 631,4 miljoen aan middelen voor arbeidsvoorwaarden overgeheveld naar de Defensieonderdelen. Het overgrote deel van deze middelen is bestemd voor de gestegen personele uitgaven als gevolg van het arbeidsvoorwaardenakkoord 2025–2026 en de invoering van het IKB bestaande uit het opgebouwde vakantiegeld en eindejaarsuitkering in 2024. Daarnaast is de loonbijstelling voor inhuur en pensioenen (€ 16,6 miljoen) en prijsbijstelling (€ 55,0 miljoen) doorverdeeld binnen de Defensiebegroting.
Het overige wordt grotendeels veroorzaakt door een verhoging van het budget met € 138,9 miljoen. Dit betreft de budgettair technische verwerking van hoger dan voorziene uitgaven van een aantal Defensieonderdelen in 2024. Deze middelen zullen later in het jaar worden ingezet voor defensiebrede problematiek.
3.

Bijlage subsidieoverzicht

Subsidies (bedragen x € 1.000)
Naam | 2023 | 2024 | Vastgestelde begroting 2025 | Stand 1e suppletoire begroting 2025 | Afwijking 1e suppletoire 2025 t.o.v. vastgestelde begroting 2025 | Mutatie 2026 | Mutatie 2027 | Mutatie 2028 | Mutatie 2029 | Reden afwijking stand van 1e suppletoire t.o.v. vastgestelde begroting 2025 | Laatste evaluatie | Volgende evaluatie | Einddatum
Stichting Nederlands Veteraneninstituut (NLVi) | 28.410 | 35.098 | 28.285 | 28.285 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | | 2022 | 2026 | 2026
Nationaal Comité Herdenking Capitulatie 1945 Wageningen | 25 | 25 | 25 | 50 | 25 | 0 | 0 | 0 | 0 | eenmalige extra bijdrage voor uitbreiding evenement | 2021 | 2026 | 2026
Stichting Veteranen Platform (VP) | 245 | 285 | 366 | 489 | 123 | 0 | 0 | 0 | 0 | hogere kosten door toegenomen aantal lidorganisaties en uitbreiding activiteiten | 2022 | 2027 | 2027
Stichting Koninklijke Defensiemusea | 18.184 | 18.940 | 19.817 | 19.817 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | | 2019 | 2025 | 2025
Stichting Nationale Taptoe | 322 | 346 | 322 | 460 | 138 | 0 | 0 | 0 | 0 | incidentele toekenning extra middelen in overbrugging naar nieuwe locatie | 2022 | 2027 | 2027
Universiteit van Amsterdam | 0 | 148 | 74 | 79 | 5 | 0 | 0 | 0 | 0 | loon- en prijsindexering 2024 | 2022 | 2027 | 2027
Stichting Maritiem Kenniscentrum | 25 | 25 | 25 | 25 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | | 2022 | 2027 | 2027
Stichting Historische Vlucht | 123 | 125 | 129 | 134 | 5 | 0 | 0 | 0 | 0 | loon- en prijsindexering 2024 | 2022 | 2027 | 2027
SWoon NLDA | 23 | 25 | 25 | 25 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | | 2022 | 2027 | 2027
Stichting Klachtentelefoon Luchtverkeer Limburg | 75 | 75 | 75 | 75 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | | n.v.t. | 2027 | 2027
Europees Jeugdparlement Nederland | 0 | 0 | 0 | 22 | 22 | 0 | 0 | 0 | 0 | incidentele subsidie voor eenmalig evenement i.h.k.v. Vrede, Veiligheid en Defensie in Den Haag | n.v.t. | |
Subsidies te verstrekken na evaluatie/ nader te verdelen | 0 | 1.109 | 427 | 2.172 | 1.745 | | | | | | | |
Totaal subsidies | 47.432 | 56.201 | 49.570 | 51.633 | 2.063 | 0 | 0 | 0 | 0 | | | |
De genoemde bedragen betreffen het wettelijk plafond voor subsidies
De genoemde bedragen zijn exclusief de door het Ministerie van Financien vestrekte loon- en prijsbijstelling
Deze mutatie is n.a.v. budgetoverdracht voor de subsidie Stichting Klachtentelefoon Luchtverkeer Limburg
4.

Bijlage Input-Output Defensie-uitgaven 2% bbp
In het HLA is een wettelĳke koppeling afgesproken tussen de defensie-uitgaven en minimaal 2% van het Nederlandse bbp. Om uitvoering te geven aan de wettelijke koppeling zijn technische werkafspraken gemaakt tussen het Ministerie van Financiën en het Ministerie van Defensie. Met de Voorjaarsnota 2025 (Bijlage 5) is de Tweede Kamer hierover geïnformeerd. Onderstaande tabel maakt inzichtelijk hoeveel middelen aan Defensie beschikbaar worden gesteld ieder jaar (input). Vervolgens draagt Defensie de verantwoordelijkheid voor (het moment van) de realisatie van deze middelen (output). Dit overzicht biedt tevens een uitsplitsing van verwerkte maatregelen die de input met de output koppelen.

Input-Output Defensie-uitgaven 2% bbp (bedragen x € 1.000.000)
| 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030
Originele input 2% (VJN25) | 21.019 | 24.943 | 25.942 | 27.005 | 27.996 | 29.023
Intensivering VJN25 | | | 90 | 507 | 657 | 737
Huidige input VJN25 | 21.019 | 24.943 | 26.032 | 27.512 | 28.653 | 29.760
Nominaal bbp CEP 2025 | 1.195.972 | 1.247.137 | 1.297.077 | 1.350.258 | 1.399.807 | 1.451.173
%-bbp (input) | 1,76% | 2,00% | 2,01% | 2,04% | 2,05% | 2,05%
Cumulatief saldo in voorgaande perioden verwerkte maatregelen | | | 520 | 521 | 510 |
Maatregelen huidige periode: | | | | | |
Maatregel A: saldo kasschuiven | – 14 | – 24 | – 4 | 18 | 16 | 8
Maatregel B: saldo in- of extensiveringen | | | | | |
Maatregel C: Onderuitputting en EJM | 232 | | | | |
Maatregel D: Overboekingen van andere departementen (toerekenbaar) | 104 | 35 | 26 | 26 | 26 | 26
Maatregel E1: Overboekingen naar andere departementen (totaal) | – 89 | – 8 | – 8 | – 8 | – 8 |
Maatregel E2: Overboekingen naar andere departementen (waarvan toerekenbaar) | 89 | 8 | 8 | 8 | 8 |
Maatregel F: saldo overig | 32 | | | | |
Totaal maatregelen huidige periode | 354 | 11 | 22 | 44 | 42 | 34
Stand Defensie-uitgaven VJN25 | 21.373 | 24.953 | 26.573 | 28.077 | 29.205 | 29.795
%-bbp (output) | 1,79% | 2,00% | 2,05% | 2,08% | 2,09% | 2,05%
De originele input om de defensie-uitgaven minimaal 2% van het Nederlandse bbp te laten bedragen bestaat uit de Defensiebegroting Hoofdstuk 10 en Hoofdstuk K, de toerekening van posten op de begroting bij andere departementen en de reserveringen voor Defensie op de Aanvullende Post bij het Ministerie van Financiën. De originele input is in de voorjaarsbesluitvorming aanvullend verhoogd met een intensiveringsreeks oplopende tot structureel 737 miljoen euro. Hierdoor bedraagt de input voor Defensie vanaf 2027 meer dan 2%. Onder cumulatief saldo in voorgaande perioden verwerkte maatregelen zijn de kasschuiven ad. 1,55 miljard euro uit augustus 2024 inzichtelijk gemaakt. De lagere output in 2024 leidt tot een incidenteel hogere output in de jaren 2027 tot en met 2029. Onder maatregelen huidige periode zijn o.a. het saldo kasschuiven opgenomen en de toegekende eindejaarsmarge 2024. Daarnaast zijn ook de saldi opgenomen voor overboekingen van andere departementen, voor overboekingen naar andere departementen en voor overige mutaties, voor zover deze toerekenbaar zijn aan de NAVO-norm. Het saldo onder maatregel D bestaat uit de van Buitenlandse Zaken (BZ) ontvangen eindejaarsmarge Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS), de bijdrage vanuit Infrastructuur & Waterstaat (I&W) voor de inhuur van een patrouilleschip voor Intelligence Surveillance Recovery (ISR) taken Noordzee, de bijdrage vanuit Justitie & Veiligheid (J&V) voor de enveloppe nationale veiligheid uit het Hoofdlijnenakkoord (HLA) en de bijdrage voor Ukraine Comprehensive Assistance Package (UCAP). Het saldo onder maatregel E1 bestaat uit de bijdragen van Defensie aan Economische Zaken (EZ) voor de begrotingsreserve maatwerkgarantie, aan Binnenlandse Zaken (BZK) voor de civiele missiepool uit Budget Internationale Veiligheid (BIV) en aan Economische Zaken (EZ) voor het Security Fund. Deze middelen blijven toerekenbaar aan de NAVO-norm (E2). Het saldo onder maatregel F bestaat uit tegenboekingen in 2025 van mutaties die eind 2024 naar aanleiding van de veegbrief zijn gesteld voor artikel 4.