Vergaderjaar 2024-2025
Tweede Kamer der Staten-Generaal
2
Kamerstukken
36 725
K

Wijziging van de begrotingsstaat van het Defensiematerieelbegrotingsfonds (K) voor het jaar 2025 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota)
Nr. 2

MEMORIE VAN TOELICHTING
A.

ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL
Artikel 1
De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij de wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2025 wijzigingen aan te brengen in de departementale begrotingsstaat van het Defensiematerieelbegrotingsfonds (K).
De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zgn. begrotingstoelichting).
De Minister van Defensie,
R.P.
Brekelmans
B.

BEGROTINGSTOELICHTING
1.

Leeswijzer
De voorliggende eerste suppletoire begroting bevat de voorgestelde wijzigingen ten opzichte van de ontwerpbegroting 2025 van hoofdstuk K van de begroting van het Rijk.
In deze eerste suppletoire begroting van het Defensiematerieelbegrotingsfonds zijn de besluiten van het kabinet uit de Voorjaarsnotabesluitvorming verwerkt. Deze suppletoire wet dient dan ook in samenhang te worden gezien met de Voorjaarsnota. Als gevolg hiervan wordt het uitgavenbudget van het Defensiematerieelbegrotingsfonds (DMF) 2025 met € 841 miljoen verhoogd tot € 10,62 miljard.
In paragraaf 2.1 wordt de cijfermatige aansluiting ten opzichte van de ontwerpbegroting uiteengezet. Vervolgens wordt in paragraaf 2.2 een overzicht weergegeven met de belangrijkste ontvangsten- en uitgavenmutaties. Afsluitend is in paragraaf 2.3 per artikel een tabel opgenomen met daarin de budgettaire gevolgen van beleid en de uitgaven- en ontvangstenmutaties. In aansluiting op de ontwerpbegrotingen en de Voorjaarsnota worden vanaf 2025 ook de mutaties voor het jaar t+5 opgenomen in de tabel budgettaire gevolgen van beleid van de 1ste suppletoire begroting. Dit betreft de extrapolatie van de begroting – het toevoegen van het jaar t+5 – en vervolgens de mutaties tot en met t+5 die tijdens de voorjaarsbesluitvorming zijn verwerkt.
Per artikel worden de mutaties groter dan of gelijk aan onderstaande staffel op het niveau van de financiële instrumenten (en eventueel artikelonderdeel) toegelicht.
Omvang begrotingsartikel (stand ontwerpbegroting) in € miljoen | Beleidsmatige mutaties (ondergrens in € miljoen) | Technische mutaties (ondergrens in € miljoen)
< 50 | 1 | 2
=> 50 en < 200 | 2 | 4
=> 200 < 1.000 | 5 | 10
=> 1.000 | 10 | 20
De toelichtingen op de uitgaven gelden ook voor de verplichtingen. Alleen indien sprake is van een groot verschil van de verplichtingenmutaties ten opzichte van de uitgavenmutaties wordt dit verschil apart toegelicht. Deze verschillen ontstaan bijvoorbeeld doordat verplichtingen dit jaar worden aangegaan terwijl de uitgaven pas volgend jaar (of in de jaren daarna) plaatsvinden.
De eerste suppletoire begroting geeft een totaaloverzicht van financiële afwijkingen ten opzichte van de ontwerpbegroting van het DMF en wordt tegelijk met de Voorjaarsnota ingediend en uiterlijk 1 juni gepubliceerd. Jaarlijks worden het DPO en de DPO-Afwijkingsrapportage aan de Kamer aangeboden. Deze rapportages geven een overzicht van alle materieel-, vastgoed- en IT-projecten met een investeringsbedrag van meer dan € 50,0 miljoen in onderzoek en realisatie. Gelet op het commercieel vertrouwelijke karakter van een aantal projecten wordt voor deze projecten slechts een bandbreedte van het projectbudget opgenomen.
2.

Het beleid
2.1.

Voorstel van wet
Met het onderhavige wetsvoorstel wordt voorgesteld de uitgavenbegroting 2025 van het Defensiematerieelbegrotingsfonds (K) ten opzichte van de vastgestelde begroting met een bedrag van € 841 miljoen en het ontvangstenbudget met € 76 miljoen te verhogen. Dit leidt voor het Defensiematerieelbegrotingsfonds tot een uitgavenbudget van € 10,9 miljard en een ontvangstenbudget van € 172,7 miljoen. Met de eerste suppletoire begroting 2025 wordt voorgesteld de aan te gane verplichtingen te laten stijgen met € 9,9 miljard tot € 20,4 miljard. De cijfermatige aansluiting ten opzichte van de ontwerpbegroting 2025 is als volgt:

Uitgaven (in duizend euro)
Stand vastgestelde begroting 2025 | € 9.775.495
Wijzigingen 1^esuppletoire begroting 2025 | € 841.628
Stand begroting Defensiematerieelbegrotingsfonds (K) in de voorjaarsnota 2025 | € 10.617.123

Ontvangsten (in duizend euro)
Stand vastgestelde begroting 2025 | € 96.583
Wijzigingen 1^esuppletoire begroting 2025 | € 76.126
Stand begroting Defensiematerieelbegrotingsfonds (K) in de voorjaarsnota 2025 | € 172.709
2.2.

Ontvangsten- en uitgavenmutaties

Overzicht belangrijkste suppletoire uitgavenmutaties 2025 (Eerste suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)
| Artikelnummer | Uitgaven 2025 | Uitgaven 2026 | Uitgaven 2027 | Uitgaven 2028 | Uitgaven 2029 | Uitgaven 2030
Vastgestelde begroting 2025 | | 9.775.495 | | | | |
Belangrijkste suppletoire mutaties | | | | | | |
1) Eindejaarsmarge Oekraine | | 173.642 | – | | | |
2) Oekraine kasschuif materieel | | – 250.000 | – | 96.707 | 73.293 | 40.000 | 40.000
3) Overheveling verwerving Oekraine materieel | | 250.000 | | | | |
4) Overboekingen met andere ministeries | | – 17.563 | – 25.238 | – 37.416 | – 56.122 | – 73.757 | – 99.448
5) Volume bijstelling | | – | 208.271 | 250.070 | 370.070 | 419.593 | 419.593
6) Kadercorrecties | | 190.481 | – | – | – | – |
7) Prijscompensatie 2025 | | 735.466 | 840.532 | 840.532 | 840.532 | 840.532 | 840.532
8) Doorboeken loonbijstelling naar Defensie (HFD X) | | – 413.823 | – 424.726 | – 442.570 | – 449.083 | – 455.072 | – 458.223
9) Doorboeken prijsbijstelling naar Defensie (HFD X) | | – 54.051 | – 53.730 | – 56.024 | – 56.499 | – 55.034 | – 55.657
10) Surplus eindejaarsmarge | | 195.866 | – | – | – | – | –
11) Grensbewaking | | 30.734 | 28.083 | 48.437 | 71.503 | 68.377 | 65.223
12) Bijdrage aan EZK Security Fund | | – 75.000 | – | – | – | – | –
13) Veegbrief mutaties | | 62.000 | – | – | – | – 150.000 | – 45.000
14) Intensivering Defensie voorjaarsnota 2025 | | – | – | 90.000 | 507.000 | 657.000 | 737.000
15) Surplus overige mutaties | | 14.126 | – 6.110 | – 6.110 | – 6.110 | 143.890 | 40.910
Stand 1e suppletoire begroting 2025 | | 10.617.373 | | | | |
Toelichting belangrijkste mutaties
Eindejaarsmarge Oekraine
Dit betreft de toevoeging van de eindejaarsmarge 2024 van € 173,6 miljoen euro voor steun aan Oekraine.
Oekraine kasschuif materieel
Dit betreft het verschuiven van budget naar latere jaren ten behoeve van materiele steun voor Oekraine.
Overheveling verwerving Oekraine materieel
Dit betreft het ontvangen van budget ten behoeve van materiele steun voor Oekraine. Middels de bovengenoemende kasschuif is het in latere jaren weggezet op de begroting.
Overboekingen met andere ministeries
Als gevolg van overboekingen met andere departementen vindt er daling plaats van € 17,6 miljoen op de Defensiebegroting in 2025 oplopend tot een daling van – € 99,4 miljoen in 2030.
Volume bijstelling
Bijstelling op basis van hoger dan eerder geraamde volumegroei BBP. Dit betreft volumegroei over de gehele Defensiebegroting, niet enkel het DMF.
Kadercorrecties
Jaarlĳks worden op basis van het Centraal Economisch Plan van het Centraal Planbureau de effecten van de wisselkoersmutaties verwerkt op het DMF. Enkel in 2025 omdat vanaf 2026 dit meegenomen wordt in de volumegroei (2% BBP).
Prijscompensatie 2025
In totaal wordt € 735,5 miljoen aan prijscompensatie toegevoegd aan het DMF. Dit betreft prijscompensatie over de gehele Defensiebegroting, niet enkel het DMF.
Doorboeken loonbijstelling
De loon- en prijsbijstelling voor de Defensiebegroting is eerst op het DMF ontvangen. Deze mutatie schuift het budget naar de Defensiebegroting. Enkel in 2025 omdat vanaf 2026 dit meegenomen wordt in de volumgroei (2% BBP).
Doorboeken prijsbijstelling
De loon- en prijsbijstelling voor de Defensiebegroting is eerst op het DMF ontvangen. Deze mutatie schuift het budget naar de Defensiebegroting. Enkel in 2025 omdat vanaf 2026 dit meegenomen wordt in de volumgroei (2% BBP).
Surplus eindejaarsmarge
Dit betreft de toevoeging van de eindejaarsmarge 2024 van € 195,9 miljoen. Dit is de surplus van de eindejaarsmarge van € 502,1 minus de taakstelling van € 306,2 miljoen.
Grensbewaking
Zoals genoemd in het Hoofdlijnenakkoord en het Regeerprogramma is het versterken van de grensbewaking één van de prioriteiten van het kabinet. Voor het intensiveren van de grensbewaking door de Koninklijke Marechaussee worden extra middelen beschikbaar gesteld.
Bijdrage aan EZ Security Fund
Eind 2024 is het Secfund opgericht met een startkapitaal van € 25,0 miljoen. Om het instrument een vervolg te kunnen geven is besloten het Secfund op te hogen met € 75,0 miljoen. Het totale fondsbedrag van € 100 miljoen is benodigd om de komende jaren voldoende startups en MKB’ers te ondersteunen en zo te komen tot succesvolle ontwikkeling van producten die zowel door Defensie als de civiele markt afgenomen kunnen worden.
Veegbrief mutaties
Dit betreft de budgettair technische verwerking van hoger dan voorziene uitgaven van een aantal artikelen in 2024.
Intensivering Defensie voorjaarsnota 2025
Het kabinet investeert structureel € 737,0 miljoen extra in Defensie. Deze intensivering kent een ingroei die begint in 2027 met € 90,0 miljoen oplopend tot € 737,0 miljoen vanaf 2030 en verder.
Overige mutaties

Overzicht belangrijkste suppletoire ontvangstenmutaties 2025 (Eerste suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)-
| Artikelnummer | Ontvangsten 2025 | Ontvangsten 2026 | Ontvangsten 2027 | Ontvangsten 2028 | Ontvangsten 2029 | Ontvangsten 2030
Vastgestelde begroting 2025 | | 96.583 | | | | |
Belangrijkste suppletoire mutaties | | | | | | |
1) Surplus zorgomzet | | 40.000 | – | – | – | – | –
2) Veegbrief | | 32.000 | – | – | – | – | –
3) Ontvangten budgettoewijzing CZSK 2025 | | 10.316 | – | – | – | – | –
5) Overige mutaties | | – 6.190 | – 6.110 | – 6.110 | – 6.110 | – 6.110 | – 4.090
Stand 1e suppletoire begroting 2025 | | 172.709 | | | | |
Toelichting belangrijkste mutaties
Surplus zorgomzet
De Stichting ZiektekostenVerzekering Krijgsmacht (SZVK) ontvangt de door militairen afgedragen ziektekostenpremies. Bij het SZVK is een overschot aan uit te keren zorgomzet ontstaan. In overleg met het SZVKwordt dit afgebouwd, door zowel het ontvangstenbudget als het uitgavenbudget te verhogen met € 40 miljoen.
Veegbrief
Dit betreft de budgettair technische verwerking van hoger dan voorziene ontvangsten van een aantal artikelen in 2024.
Ontvangsten budgettoewijzing CZSK
Dit komt onder andere als gevolg van extra ontvangsten door steunverleningen aan derden.
Overige mutaties
–
2.3.

Budgettaire gevolgen van beleid
Beleidsartikel 1 Defensiebreed Materieel

Artikel 1 Defensiebreed Materieel (bedragen x € 1.000)
| | Ontwerpbegroting t (1) | Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2) | Vastgestelde begroting t (3) = (1) + (2) | Mutaties 1e suppletoire begroting (4) | Stand 1e suppletoire begroting (5) = (3) + (4) | Mutatie 2026 | Mutatie 2027 | Mutatie 2028 | Mutatie 2029 | Mutatie 2030
Art. | Verplichtingen | 1.923.860 | 0 | 1.923.860 | 1.310.564 | 3.234.424 | – 576.145 | – 1.242.778 | 182.303 | 1.201.934 | 1.474.153
| Uitgaven | 1.942.348 | 0 | 1.942.348 | 370.897 | 2.313.245 | – 256.906 | 69.908 | 110.937 | 488.697 | 520.870
1.11 | Verwerving | 1.223.691 | 0 | 1.223.691 | 297.357 | 1.521.048 | 68.412 | – 165.167 | 562.697 | 729.954 | 1.469.876
| Opdrachten | 1.223.691 | 0 | 1.223.691 | 297.357 | 1.521.048 | 68.412 | – 165.167 | 562.697 | 729.954 | 1.469.876
| Verwerving: voorbereidingsfase | 226.762 | 0 | 226.762 | – 226.762 | 0 | – 149.697 | – 240.484 | 484.211 | 632.341 | 1.446.740
| Verwerving: realisatie | 996.929 | 0 | 996.929 | 524.119 | 1.521.048 | 218.109 | 75.317 | 78.486 | 97.613 | 23.136
1.12 | Instandhouding | 549.958 | 0 | 549.958 | 109.649 | 659.607 | 3.151 | 4.067 | 2.812 | 2.997 | 2.752
| Opdrachten | 549.958 | 0 | 549.958 | 109.649 | 659.607 | 3.151 | 4.067 | 2.812 | 2.997 | 2.752
| Instandhouding Materieel | 549.958 | 0 | 549.958 | 109.649 | 659.607 | 3.151 | 4.067 | 2.812 | 2.997 | 2.752
1.13 | Kennis en Innovatie | 190.687 | 0 | 190.687 | 127.104 | 317.791 | 6.300 | 2.213 | – 607 | – 607 | – 607
| Bekostiging | 190.687 | 0 | 190.687 | 127.104 | 317.791 | 6.300 | 2.213 | – 607 | – 607 | – 607
| Duurzaamheid, klimaat en veiligheid | 18.565 | 0 | 18.565 | 15.280 | 33.845 | 75 | 0 | 0 | 0 | 0
| Kennisopbouw | 43.962 | 0 | 43.962 | 28.940 | 72.902 | – 580 | – 337 | – 157 | – 157 | – 157
| Technologieontwikkeling | 37.837 | 0 | 37.837 | 21.929 | 59.766 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0
| Kennisgebruik | 4.380 | 0 | 4.380 | 4.159 | 8.539 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0
| Kort Cyclische Innovatie | 85.943 | 0 | 85.943 | 56.796 | 142.739 | 6.805 | 2.550 | – 450 | – 450 | – 450
1.14 | Reserve Valutaschommelingen | 0 | 0 | 0 | 9.998 | 9.998 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0
| Storting/onttrekking begrotingsreserve | 0 | 0 | 0 | 9.998 | 9.998 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0
| Storting/onttrekking begrotingsreserve | 0 | 0 | 0 | 9.998 | 9.998 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0
1.16 | Over-/ onderprogrammering | – 21.988 | 0 | – 21.988 | – 173.211 | – 195.199 | – 334.769 | 228.795 | – 453.965 | – 243.647 | – 951.151
| Fonds | – 21.988 | 0 | – 21.988 | – 173.211 | – 195.199 | – 334.769 | 228.795 | – 453.965 | – 243.647 | – 951.151
| Fonds | – 21.988 | 0 | – 21.988 | – 173.211 | – 195.199 | – 334.769 | 228.795 | – 453.965 | – 243.647 | – 951.151
| Ontvangsten | 27.310 | 0 | 27.310 | 70.280 | 97.590 | 1.860 | 1.860 | 1.860 | 1.860 | 3.880
In totaal is voor 2025 70% juridisch verplicht en 30% beleidsmatig gereserveerd ten opzichte van het totaal beschikbare budget.
Toelichting op de verplichtingen
De verplichtingen voor Defensiebreed materieel zijn per saldo met € 1,3 miljard naar boven bijgesteld. Dit wordt voornamelijk verklaard door het toevoegen van verplichtingenbudget uit 2024 wat in dat jaar niet is aangegaan (€ 967,9 miljoen). Het betreft onder andere de projecten met een budget boven de mandateringsgrens Geneeskundige Keten (€ 110,0 miljoen) en Aanvulling Inzetvoorraden Munitie (commercieel vertrouwelijk). Daarnaast zijn de verplichtingenreeksen in het juiste ritme gezet (per saldo € 829,1 miljoen). Het betreft de projecten en programma's met een budget boven de mandateringsgrens Vervanging Wissellaadsystemen, Trekker-oplegger-combinaties en Bergingsvoertuigen (WTB, commercieel vertrouwelijk), Defensiebrede Vervanging Operationele Wielvoertuigen ((DVOW, commercieel vertrouwelijk) en het project CUAS EAAD (Counter Unmanned Areal Systems Extended Al Arms Air Defense (commercieel vertrouwelijk).
Daartegenover staat het onder verwerving beschreven doorschuiven van het verplichtingenbudget voor projecten in voorbereiding (€ 224,5 miljoen). Tevens is budget overgeheveld naar andere artikelen binnen het DMF, de Defensiebegroting of begrotingen van andere departementen (per saldo € 263,6 miljoen). Het restant wordt verklaard door een aantal kleinere, overige mutaties.
Toelichting op de uitgaven
Verwerving
De verwervingsfase wordt met € 297,4 miljoen naar boven bijgesteld.
Enerzijds is het budget in de voorbereidingsfase verlaagd (€ 226,8 miljoen) doordat budget naar latere begrotingsjaren is doorgeschoven als gevolg van langere doorlooptijden voor het afsluiten van contracten en levertijden, daarnaast is projectbudget overgeheveld naar de realisatiefase. Het betreft hier onder andere het project Counter Unmanned Areal Systems Extended Al Arms Air Defense (CUAS EAAD, commercieel vertrouwelijk).
Anderzijds is het budget in de realisatiefase naar boven bijgesteld (€ 524,1 miljoen) vanwege het toevoegen van budget dat in 2024 niet tot realisatie is gekomen (€ 737,3 miljoen). Onder andere vanwege de in de Slotwet 2024 genoemde vertragingen voor het European Defence Fund (EDF) (€ 35,7 miljoen) en voor scale-ups (€ 35,0 miljoen).
Daartegenover staat dat het budget in het juiste kasritme is gezet. Per saldo is € 150,4 miljoen naar latere jaren geschoven. Ook is het budget met € 65,7 miljoen naar beneden bijgesteld vanwege een aantal interdepartementale overhevelingen en overhevelingen tussen de Defensiebegroting en andere artikelen binnen het DMF. Het betreft met name het ophogen van het Secfund met € 75,0 miljoen. Het restant betreft overige kleinere mutaties.
De in de alineas hierboven genoemde aanpassingen in de realisatiefase hebben per saldo geleid tot een hoger budget in 2025 voor onder andere de projecten Defensiebrede Vervanging Operationele Wielvoertuigen ((DVOW, commercieel vertrouwelijk), Defensie Bewakings- en Beveiligingssysteem (DBBS, commercieel vertrouwelijk) en het programma Aanvulling Inzetvoorraden Munitie (commercieel vertrouwelijk).
Instandhouding
Het budget voor instandhouding is ten opzichte van de Ontwerpbegroting met € 109,6 miljoen gestegen. Dit wordt dit veroorzaakt door het overhevelen van uitgaven (€ 104,1 miljoen) uit 2024 die in dat jaar niet zijn gerealiseerd. Het restant betreft overige kleinere mutaties.
Kennis en Innovatie
Het budget voor kennis en innovatie is met € 127,1 miljoen naar boven bijgesteld. Dit wordt met name veroorzaakt door een hoger budget voor kort cyclische innovatie (€ 56,8 miljoen), kennisopbouw (€ 28,9 miljoen), technologieontwikkeling (€ 21,0 miljoen) en duurzaamheid, klimaat en veiligheid (€ 15,3 miljoen), voornamelijk vanwege het toevoegen van budget dat in 2024 niet tot realisatie is gekomen.
Over-/ onderprogrammering
Op het DMF wordt gewerkt met overprogrammering. Als gevolg van de mutaties die op dit artikel plaatsvinden, wordt ook de overprogrammering aangepast. Op sommige artikelen is er meer dan 100% verplicht. Dit is onwenselijk. Het percentage juridisch verplicht wordt in samenhang met de veranderende leverschema’s bezien en benodigde aanpassingen worden in de komende tijd stapsgewijs uitgevoerd. Een van de stappen is het kritisch nalopen van de administratie ten aanzien van leveringen met een leverdatum in het verleden om te beoordelen of verplichtingen kunnen worden afgesloten. Dit kan tot veranderingen leiden in het percentage juridisch verplicht.
Ontvangsten
De Stichting ZiektekostenVerzekering Krijgsmacht (SZVK) ontvangt de door militairen afgedragen ziektekostenpremies. Defensie declareert vervolgens de aan militairen verleende zorg bij het SZVK. Bij het SZVK is in de loop der jaren een overschot aan uit te keren zorgomzet ontstaan. In overleg met het SZVK is afgesproken dit overschot af te bouwen, door zowel het ontvangstenbudget als het uitgavenbudget (voor de jaren 2026 tot en met 2029) te verhogen met € 40 miljoen. Daarnaast is er € 10 miljoen aan budget doorgeschoven voor de verkoopopbrengsten van dienstauto’s die in 2025 ingeruild zullen worden in plaats van 2024. Het restant betreft een aantal overige kleinere mutaties.
Beleidsartikel 2 Maritiem Materieel

Artikel 2 Maritiem Materieel (bedragen x € 1.000)
| | Ontwerpbegroting t (1) | Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2) | Vastgestelde begroting t (3) = (1) + (2) | Mutaties 1e suppletoire begroting (4) | Stand 1e suppletoire begroting (5) = (3) + (4) | Mutatie 2026 | Mutatie 2027 | Mutatie 2028 | Mutatie 2029 | Mutatie 2030
Art. | Verplichtingen | 1.330.211 | 0 | 1.330.211 | 1.065.259 | 2.395.470 | 741.847 | – 152.476 | – 236.058 | – 973.439 | 243.936
| Uitgaven | 1.262.052 | 0 | 1.262.052 | 133.823 | 1.395.875 | 69.368 | 21.065 | 3.347 | 34.284 | 38.336
2.11 | Verwerving | 1.957.486 | 0 | 1.957.486 | – 256.884 | 1.700.602 | 279.777 | 174.559 | 262.075 | 265.226 | 468.050
| Opdrachten | 1.957.486 | 0 | 1.957.486 | – 256.884 | 1.700.602 | 279.777 | 174.559 | 262.075 | 265.226 | 468.050
| Verwerving: voorbereidingsfase | 183.505 | 0 | 183.505 | – 183.505 | 0 | – 249.764 | – 196.208 | – 95.233 | – 66.078 | 205.002
| Verwerving: onderzoeksfase | 0 | 0 | 0 | 1.172 | 1.172 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0
| Verwerving: realisatie | 1.773.981 | 0 | 1.773.981 | – 74.551 | 1.699.430 | 529.541 | 370.767 | 357.308 | 331.304 | 263.048
2.12 | Instandhouding | 276.111 | 0 | 276.111 | 42.277 | 318.388 | 15.841 | 147 | 3.300 | 4.516 | 6.612
| Opdrachten | 276.111 | 0 | 276.111 | 42.277 | 318.388 | 15.841 | 147 | 3.300 | 4.516 | 6.612
| Instandhouding Materieel | 276.111 | 0 | 276.111 | 42.277 | 318.388 | 15.841 | 147 | 3.300 | 4.516 | 6.612
2.16 | Over-/ onderprogrammering | – 971.545 | 0 | – 971.545 | 348.430 | – 623.115 | – 226.250 | – 153.641 | – 262.028 | – 235.458 | – 436.326
| Fonds | – 971.545 | 0 | – 971.545 | 348.430 | – 623.115 | – 226.250 | – 153.641 | – 262.028 | – 235.458 | – 436.326
| Fonds | – 971.545 | 0 | – 971.545 | 348.430 | – 623.115 | – 226.250 | – 153.641 | – 262.028 | – 235.458 | – 436.326
| Ontvangsten | 9.684 | 0 | 9.684 | 10.316 | 20.000 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0
In totaal is voor 2025 94% juridisch verplicht en 6% beleidsmatig gereserveerd ten opzichte van het totaal beschikbare budget.
Toelichting op de verplichtingen
De verplichtingen voor Maritiem materieel zijn per saldo met € 1,1 miljard naar boven bijgesteld. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door het overhevelen van verplichtingen uit 2024 die in dat jaar niet zijn aangegaan (€ 896,3 miljoen). Daarnaast is het verplichtingenbudget per saldo naar boven bijgesteld als gevolg van overhevelingen van en naar andere artikelen binnen het DMF, de Defensiebegroting en interdepartementale overhevelingen (€ 226,9 miljoen). Tevens zijn de verplichtingenreeksen in het juiste ritme gezet (€ 12,5 miljoen).
Daartegenover staat het onder verwerving beschreven doorschuiven van het verplichtingenbudget voor projecten in voorbereiding (€ 102,1 miljoen). Het restant wordt verklaard door een aantal kleinere overige mutaties.
Deze aanpassingen hebben voor een aantal van de projecten (boven de mandateringsgrens) geleid tot een hoger verplichtingenbudget, het betreft onder andere de projecten ESSM Block 2: Verwerving en integratie (€ 334,8 miljoen), Vervanging Close-in Weapon System (vCIWS), Vervanging M-fregatten (ASWF) (€ 112,9 miljoen).
Toelichting op de uitgaven
Verwerving
De verwervingsfase wordt met € 256,9 miljoen naar beneden bijgesteld. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door een lager budget in de voorbereidingsfase (€ 183,5 miljoen) vanwege het in de juiste jaren plaatsen van het budget om aan te sluiten bij de actuele inzichten over de verwachte realisatiemomenten. Dit komt onder andere door langere doorlooptijden voor het afsluiten van contracten en levertijden ten gevolge van de huidige marktomstandigheden. Tevens zijn projecten overgegaan naar de realisatiefase, het betreft onder meer project Modular Integrated Capability ADCF & North Sea (MICAN) (€ 81,4 miljoen).
Daarnaast is het budget in de realisatiefase naar beneden bijgesteld (€ 74,6 miljoen). Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door het in de juiste jaren plaatsen van het budget om aan te sluiten bij de actuele inzichten over de verwachte realisatiemomenten (€ 585,9 miljoen). Het betreft onder andere de projecten Vervanging Onderzeeboten (commercieel vertrouwelijk), Vervanging M-fregatten (ASWF) (€ 55,4 miljoen) en Modular Integrated Capability ADCF & North Sea (MICAN) (€ 41,4 miljoen).
Daar tegenover staat het toevoegen van budget dat in 2024 niet tot realisatie is gekomen. Onder andere voor de projecten ESSM Block 2: Verwerving en integratie (€ 56,3 miljoen), Vervanging mijnenbestrijdingscapaciteit (MCM) (€ 30,9 miljoen), Langer doorvaren LCF (€ 26,3 miljoen) en Verwerving Maritime Strike (commercieel vertrouwelijk). Het restant betreft een aantal kleinere, overige mutaties.
Instandhouding
Voor de Instandhoudingsopgaven is het budget per saldo met € 42,3 miljoen gestegen. Dit is het gevolg van het toevoegen van € 10,3 miljoen budget als effect van meerontvangsten. Voor € 10,0 miljoen is budget toegevoegd uit het Defensiebegroting artikel 2, omdat onderhoudswerkzaamheden vanwege personele ondervulling worden uitbesteed. Verder is het budget gestegen als gevolg van vertraagde onderhoudsprojecten uit 2024. Tot slot is € 2,5 miljoen ontvangen uit artikel 3 ten behoeve van aanschaf van meet- en testmiddelen.
Over-/ onderprogrammering
Zie artikel 1, onderwerp over-/ onderprogrammering voor een overkoepelde uitleg.
Ontvangsten
Ten opzichte van de ontwerpbegroting is het budget voor de ontvangsten met € 10,3 miljoen toegenomen. Dit komt onder andere als gevolg van extra ontvangsten door steunverleningen aan derden.
Beleidsartikel 3 Land Materieel

Artikel 3 Land Materieel (bedragen x € 1.000)
| | Ontwerpbegroting t (1) | Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2) | Vastgestelde begroting t (3) = (1) + (2) | Mutaties 1e suppletoire begroting (4) | Stand 1e suppletoire begroting (5) = (3) + (4) | Mutatie 2026 | Mutatie 2027 | Mutatie 2028 | Mutatie 2029 | Mutatie 2030
Art. | Verplichtingen | 2.841.356 | 42.399 | 2.883.755 | 4.200.555 | 7.084.310 | 473.656 | 489.858 | 109.289 | 1.829.210 | 447.805
| Uitgaven | 2.361.006 | 0 | 2.361.006 | 402.002 | 2.763.008 | 201.076 | 33.134 | 493.451 | – 456.477 | 4.136
3.11 | Verwerving | 2.045.926 | 0 | 2.045.926 | 690.356 | 2.736.282 | 409.918 | 465.573 | 237.929 | 2.167.375 | 431.512
| Opdrachten | 2.045.926 | 0 | 2.045.926 | 690.356 | 2.736.282 | 409.918 | 465.573 | 237.929 | 2.167.375 | 431.512
| Verwerving: voorbereidingsfase | 150.425 | 0 | 150.425 | – 150.425 | 0 | 134.812 | – 159.597 | 136.674 | 1.630.140 | 56.008
| Verwerving: onderzoeksfase | 52 | 0 | 52 | – 52 | 0 | – 17.588 | – 271 | – 242 | 562 | 2.910
| Verwerving: realisatie | 1.895.449 | 0 | 1.895.449 | 840.833 | 2.736.282 | 292.694 | 625.441 | 101.497 | 536.673 | 372.594
3.12 | Instandhouding | 425.656 | 0 | 425.656 | 2.442 | 428.098 | – 2.310 | – 2.249 | – 2.083 | – 2.079 | – 2.064
| Opdrachten | 425.656 | 0 | 425.656 | 2.442 | 428.098 | – 2.310 | – 2.249 | – 2.083 | – 2.079 | – 2.064
| Instandhouding Materieel | 425.656 | 0 | 425.656 | 2.442 | 428.098 | – 2.310 | – 2.249 | – 2.083 | – 2.079 | – 2.064
3.16 | Over-/ onderprogrammering | – 110.576 | 0 | – 110.576 | – 290.796 | – 401.372 | – 206.532 | – 430.190 | 257.605 | – 2.621.773 | – 425.312
| Fonds | – 110.576 | 0 | – 110.576 | – 290.796 | – 401.372 | – 206.532 | – 430.190 | 257.605 | – 2.621.773 | – 425.312
| Fonds | – 110.576 | 0 | – 110.576 | – 290.796 | – 401.372 | – 206.532 | – 430.190 | 257.605 | – 2.621.773 | – 425.312
| Ontvangsten | 2.500 | 0 | 2.500 | 0 | 2.500 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0
In totaal is voor 2025 81% juridisch verplicht en 19% beleidsmatig gereserveerd ten opzichte van het totaal beschikbare budget.
Toelichting op de verplichtingen
De verplichtingen voor Land materieel zijn per saldo met € 4,2 miljard naar boven bijgesteld. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door het overhevelen van verplichtingen uit 2024 die in dat jaar niet zijn aangegaan (€ 3,7 miljard) voor voornamelijk het project Leopard 2A8 gevechtstanks en Boxer-pantserwielvoertuigen (commercieel vertrouwelijk), Verlenging levensduur Patriot (commercieel vertrouwelijk), Vervanging MRAD en SHORAD (commercieel vertrouwelijk), Aanvulling inzetvoorraden munitie (commercieel vertrouwelijk) en Midlife Update (MLU) voor het wapensysteem Infanterie gevechtsvoertuig (IGV) CV9035NL (commercieel vertrouwelĳk).
Daarnaast zijn de verplichtingenreeksen in het juiste ritme gezet (€ 509,5 miljoen) en is er per saldo € 262,1 miljoen aan dit artikel toegevoegd als gevolg van het overhevelen van budget van en naar andere artikelen binnen het DMF, de Defensiebegroting of begrotingen van andere departementen.
Daartegenover staat het onder verwerving beschreven doorschuiven van het verplichtingenbudget voor projecten in voorbereiding (€ 228,2 miljoen). Het restant betreft een aantal kleinere, overige mutaties.
Toelichting op de uitgaven
Verwerving
De verwervingsfase wordt met € 690,4 miljoen naar boven bijgesteld. Enerzijds is het budget in de voorbereidingsfase verlaagd (€ 150,4 miljoen) doordat budget naar latere begrotingsjaren is doorgeschoven als gevolg van langere doorlooptijden voor het afsluiten van contracten en langere levertijden. Daarnaast is projectbudget overgeheveld naar de realisatiefase, onder andere voor de versnelling van de versterking in luchtverdediging en munitie. Deze uitgaven zijn met de Slotwet planmatig verwerkt en met deze eerste suppletoire begroting is het budget in voorbereiding voor dit project overeenkomstig afgeboekt.
Anderzijds is het budget in de realisatiefase naar boven bijgesteld (€ 840,8 miljoen) vanwege het toevoegen van budget dat in 2024 niet tot realisatie is gekomen (€ 672,0 miljoen). Het betreft voornamelijk het project Leopard 2A8 gevechtstanks (commercieel vertrouwelijk). Daarnaast is het budget met € 348,3 miljoen naar boven bijgesteld vanwege een aantal interdepartementale overhevelingen en overhevelingen tussen de Defensiebegroting en andere artikelen binnen het DMF. Het betreft onder ander een hoger budget voor het project Verlenging Levensduur Patriot (commercieel vertrouwelijk) vanwege de vervanging van aan Oekraine geleverd materieel.
Daartegenover staat dat het budget in het juiste kasritme is gezet. Per saldo is € 174,7 miljoen naar latere jaren geschoven. Het restant betreft overige mutaties.
Over-/ onderprogrammering
Zie artikel 1, onderwerp over-/ onderprogrammering voor een overkoepelde uitleg.
Beleidsartikel 4 Lucht Materieel

Artikel 4 Lucht Materieel (bedragen x € 1.000)
| | Ontwerpbegroting t (1) | Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2) | Vastgestelde begroting t (3) = (1) + (2) | Mutaties 1e suppletoire begroting (4) | Stand 1e suppletoire begroting (5) = (3) + (4) | Mutatie 2026 | Mutatie 2027 | Mutatie 2028 | Mutatie 2029 | Mutatie 2030
Art. | Verplichtingen | 1.869.945 | – 203.040 | 1.666.905 | 1.517.066 | 3.183.971 | – 68.146 | 77.311 | 249.421 | – 565.690 | 172.766
| Uitgaven | 2.154.958 | 0 | 2.154.958 | – 190.890 | 1.964.068 | – 4.180 | – 7.616 | – 620 | – 617 | – 371
4.11 | Verwerving | 2.154.271 | 0 | 2.154.271 | – 78.301 | 2.075.970 | 35.939 | 394.094 | 250.333 | – 468.295 | 281.259
| Opdrachten | 2.154.271 | 0 | 2.154.271 | – 78.301 | 2.075.970 | 35.939 | 394.094 | 250.333 | – 468.295 | 281.259
| Verwerving: voorbereidingsfase | 205.906 | 0 | 205.906 | – 205.906 | 0 | 59.768 | – 547.492 | – 227.979 | – 687.946 | 216.518
| Verwerving: realisatie | 1.948.365 | 0 | 1.948.365 | 127.605 | 2.075.970 | – 23.829 | 941.586 | 478.312 | 219.651 | 64.741
4.12 | Instandhouding | 555.199 | 0 | 555.199 | 41.235 | 596.434 | – 2.843 | – 2.843 | – 2.467 | – 2.467 | – 2.217
| Opdrachten | 555.199 | 0 | 555.199 | 41.235 | 596.434 | – 2.843 | – 2.843 | – 2.467 | – 2.467 | – 2.217
| Instandhouding Materieel | 555.199 | 0 | 555.199 | 41.235 | 596.434 | – 2.843 | – 2.843 | – 2.467 | – 2.467 | – 2.217
4.16 | Over-/ onderprogrammering | – 554.512 | 0 | – 554.512 | – 153.824 | – 708.336 | – 37.276 | – 398.867 | – 248.486 | 470.145 | – 279.413
| Fonds | – 554.512 | 0 | – 554.512 | – 153.824 | – 708.336 | – 37.276 | – 398.867 | – 248.486 | 470.145 | – 279.413
| Fonds | – 554.512 | 0 | – 554.512 | – 153.824 | – 708.336 | – 37.276 | – 398.867 | – 248.486 | 470.145 | – 279.413
| Ontvangsten | 12.080 | 0 | 12.080 | 0 | 12.080 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0
In totaal is voor 2025 100% juridisch verplicht en 0% beleidsmatig gereserveerd ten opzichte van het totaal beschikbare budget.
Toelichting op de verplichtingen
De verplichtingen voor Lucht materieel zijn per saldo met € 1,5 miljard naar boven bijgesteld. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door het overhevelen van verplichtingen uit 2024 die in dat jaar niet zijn aangegaan (€ 1,4 miljard). Daarnaast zijn de verplichtingenreeksen in het juiste ritme gezet (€ 264,0 miljoen).
Daartegenover staat het onder verwerving beschreven doorschuiven van het verplichtingenbudget voor projecten in voorbereiding (€ 158,2 miljoen) en het overhevelen van budget naar andere artikelen binnen het DMF of naar de Defensiebegroting (€ 28,2 miljoen). Het restant betreft overige kleinere mutaties.
Deze aanpassingen hebben voor een aantal van de projecten (boven de mandateringsgrens) geleid tot een hoger verplichtingenbudget, het betreft onder andere de projecten Verwerving F-35 (€ 358,4 miljoen) en Deep Strike Capaciteit air (commercieel vertrouwelijk), F35: Verwerving middellange tot lange afstandsraket (€ 178,8 miljoen), F-35 Lucht-Grond Bewapening (€ 104,0 miljoen) en het project Vervanging Medium Utility Helicopters (€ 228,5 miljoen).
Toelichting op de uitgaven
Verwerving
De verwervingsfase wordt met € 78,3 miljoen naar beneden bijgesteld.
Enerzijds is het budget in de voorbereidingsfase verlaagd (€ 205,9 miljoen) doordat budget naar latere begrotingsjaren is doorgeschoven als gevolg van langere doorlooptijden voor het afsluiten van contracten en langere levertijden, daarnaast is projectbudget overgeheveld naar de realisatiefase voor onder andere het project Anti-A2AD capaciteit F-35.
Anderzijds is het budget in de realisatiefase naar boven bijgesteld (€ 127,6 miljoen) vanwege het toevoegen van budget dat in 2024 niet tot realisatie is gekomen (€ 211,8 miljoen), het betreft onder het budget voor het aandeel van programma Aanvulling inzetvoorraden munitie dat op artikel 4 Lucht realiseert. Daarnaast is het budget met € 38,9 miljoen naar boven bijgesteld vanwege een aantal interdepartementale overhevelingen en overhevelingen tussen de Defensiebegroting en andere artikelen binnen het DMF. Het restant betreft een aantal overige, kleinere mutaties.
Daartegenover staat dat het budget in het juiste kasritme is gezet. Per saldo is het budget daardoor in 2025 € 96,8 miljoen naar beneden bijgesteld. Het obetreft onder andere de projecten Apache Remanufacture (commercieel vertrouwelijk) en Chinook Vervanging & Modernisering (€ 30,5 miljoen.
Instandhouding
Ten opzichte van de Ontwerpbegroting is het budget met € 41,2 miljoen verhoogd. Dit wordt met name veroorzaakt doordat CLSK eind 2024 € 40,0 miljoen beschikbaar heeft gesteld aan COMMIT. Dit bedrag is samen met € 4,0 miljoen onderrealisatie uit 2024 gefaseerd naar 2025. Verder is het budget verhoogd voor de instandhouding van de F-16»s, die momenteel als lesvliegtuigen worden gebruikt in Roemenië (€ 7,4 miljoen). Het betreft specfiek inhuur van specialisten voor het project «langer doorvliegen F-16». Voor het uitbreiden van de formatieve sterkte voor onderhoud aan de F-35 is binnen de kaders van het Life Cycle Cost-model budget omgeboekt van instandhouding materieel naar personele exploitatie binnen de Defensiebegroting (X) (€ 2,3 miljoen). Voor de aankoop van extra satelliet capaciteit is budget overgeheveld naar COMMIT-JIVC (€ 7,9 miljoen).
Over-/ onderprogrammering
Zie artikel 1, onderwerp over-/ onderprogrammering voor een overkoepelde uitleg.
Beleidsartikel 5 Infrastructuur en Vastgoed

Artikel 5 Infrastructuur en Vastgoed (bedragen x € 1.000)
| | Ontwerpbegroting t (1) | Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2) | Vastgestelde begroting t (3) = (1) + (2) | Mutaties 1e suppletoire begroting (4) | Stand 1e suppletoire begroting (5) = (3) + (4) | Mutatie 2026 | Mutatie 2027 | Mutatie 2028 | Mutatie 2029 | Mutatie 2030
Art. | Verplichtingen | 1.373.366 | 0 | 1.373.366 | 1.081.006 | 2.454.372 | – 273.838 | – 131.445 | – 196.611 | – 528.230 | 159.306
| Uitgaven | 826.758 | 0 | 826.758 | 10.960 | 837.718 | 18.318 | 26.691 | 10.344 | 5.589 | – 15.313
5.11 | Verwerving | 954.940 | 0 | 954.940 | 158.024 | 1.112.964 | – 334.148 | – 66.195 | – 117.813 | – 396.771 | 179.983
| Opdrachten | 954.940 | 0 | 954.940 | 158.024 | 1.112.964 | – 334.148 | – 66.195 | – 117.813 | – 396.771 | 179.983
| Verwerving: voorbereidingsfase | 68.093 | 0 | 68.093 | – 68.093 | 0 | – 658.616 | – 436.137 | – 385.597 | – 706.068 | – 47.655
| Verwerving: realisatie | 886.847 | 0 | 886.847 | 226.117 | 1.112.964 | 324.468 | 369.942 | 267.784 | 309.297 | 227.638
5.12 | Instandhouding | 507.301 | 0 | 507.301 | 18.347 | 525.648 | 25.400 | 23.029 | 24.384 | 25.274 | 25.017
| Opdrachten | 507.301 | 0 | 507.301 | 18.347 | 525.648 | 25.400 | 23.029 | 24.384 | 25.274 | 25.017
| Instandhouding Infrastructuur | 507.301 | 0 | 507.301 | 18.347 | 525.648 | 25.400 | 23.029 | 24.384 | 25.274 | 25.017
5.16 | Over-/ onderprogrammering | – 635.483 | 0 | – 635.483 | – 165.411 | – 800.894 | 327.066 | 69.857 | 103.773 | 377.086 | – 220.313
| Fonds | – 635.483 | 0 | – 635.483 | – 165.411 | – 800.894 | 327.066 | 69.857 | 103.773 | 377.086 | – 220.313
| Fonds | – 635.483 | 0 | – 635.483 | – 165.411 | – 800.894 | 327.066 | 69.857 | 103.773 | 377.086 | – 220.313
| Ontvangsten | 28.240 | 0 | 28.240 | – 4.470 | 23.770 | – 7.970 | – 7.970 | – 7.970 | – 7.970 | – 7.970
In totaal is voor 2025 100% juridisch verplicht en 0% beleidsmatig gereserveerd ten opzichte van het totaal beschikbare budget.
Toelichting op de verplichtingen
De verplichtingen voor infrastructuur en vastgoed zijn per saldo met € 1,1 miljard naar boven bijgesteld. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door het overhevelen van verplichtingen uit 2024 die in dat jaar niet zijn aangegaan (€ 857,7 miljoen). Daarnaast zijn de verplichtingenreeksen in het juiste ritme gezet (€ 250,9 miljoen).
Daartegenover staat het onder verwerving beschreven doorschuiven van het verplichtingenbudget voor projecten in voorbereiding (€ 30,2 miljoen) en het overhevelen van budget naar andere artikelen binnen het DMF of de Defensiebegroting (€ 4,3 miljoen). Het restant betreft overige kleinere mutaties.
Toelichting op de uitgaven
Verwerving
Het budget voor de verwervingsfase wordt met € 158,0 miljoen naar boven bijgesteld.
Enerzijds is het budget in de voorbereidingsfase verlaagd (€ 68,1 miljoen), voornamelijk doordat budget naar latere begrotingsjaren is doorgeschoven als gevolg van langere doorlooptijden voor het afsluiten van contracten en langere levertijden. Anderzijds is het budget voor de investeringen in realisatiefase met € 226,1 miljoen verhoogd.
De realisatie van een aantal projecten is verschoven naar latere jaren. De hiermee samenhangende budgetten schuiven mee wat leidt tot een verlaging van het budget met € 124,9 miljoen in 2025.
Daarnaast zijn er ook mutaties die leiden tot een verhoging van het budget.
Voor een aantal projecten is budget ontvangen voor in totaal € 322,1 miljoen. Dit betreft onder andere de projecten Huisvesting van de MIVD (€ 105,0 miljoen), Versnellen verduurzamen vastgoed (€ 94,2 miljoen), Huisvesting KMAR (€ 70,0 miljoen), Verbetering legering defensiebreed (€ 23,0 miljoen) en in totaal € 9,9 miljoen voor diverse kleinere projecten. Er is € 9,3 miljoen van de voorbereidingsfase naar de uitvoeringsfase verschoven voor 2025. Een aantal kleinere herschikkingen leidt per saldo tot een verhoging van het budget met € 19,6 miljoen.
Instandhouding
Het budget voor de instandhouding van het vastgoed is met € 18,3 miljoen verhoogd.
In 2024 heeft het Rijksvastgoedbedrijf meer kunnen realiseren dan begroot. Deze uitgaven van € 18,7 miljoen zijn in mindering gebracht op het budget van 2025. Voor nieuwe opdrachten die het DOSCO ontvangen heeft en de extra uitgaven die dit voor de instandhouding tot gevolg heeft, is het budget met € 19,0 miljoen verhoogd. Daarnaast is er € 14 miljoen overgeheveld vanuit het budget voor eigen personeel. Daarnaast is het budget met € 4 miljoen opgehoogd omdat de kosten van een aantal nieuwe onderhoudscontracten hoger zijn geworden.
Over-/ onderprogrammering
Zie artikel 1, onderwerp over-/ onderprogrammering voor een overkoepelde uitleg.
Beleidsartikel 6 IT

Artikel 6 IT (bedragen x € 1.000)
| | Ontwerpbegroting t (1) | Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2) | Vastgestelde begroting t (3) = (1) + (2) | Mutaties 1e suppletoire begroting (4) | Stand 1e suppletoire begroting (5) = (3) + (4) | Mutatie 2026 | Mutatie 2027 | Mutatie 2028 | Mutatie 2029 | Mutatie 2030
Art. | Verplichtingen | 1.359.574 | 0 | 1.359.574 | 353.340 | 1.712.914 | – 29.130 | 43.686 | – 22.229 | – 104.244 | 162.573
| Uitgaven | 1.228.302 | 0 | 1.228.302 | – 35.916 | 1.192.386 | 46.559 | 154.936 | 161.605 | 153.534 | 150.527
6.11 | Verwerving | 1.206.087 | 0 | 1.206.087 | – 271.279 | 934.808 | 166.757 | 118.528 | 88.932 | – 103.757 | 142.655
| Opdrachten | 1.206.087 | 0 | 1.206.087 | – 271.279 | 934.808 | 166.757 | 118.528 | 88.932 | – 103.757 | 142.655
| Verwerving: voorbereidingsfase | 176.397 | 0 | 176.397 | – 176.397 | 0 | – 61.296 | – 60.503 | – 53.372 | – 183.331 | 77.563
| Verwerving: realisatie | 1.029.690 | 0 | 1.029.690 | – 94.882 | 934.808 | 228.053 | 179.031 | 142.304 | 79.574 | 65.092
6.12 | Instandhouding | 544.167 | 0 | 544.167 | 140.070 | 684.237 | 34.366 | 24.324 | 24.381 | 10.576 | 10.175
| Opdrachten | 544.167 | 0 | 544.167 | 140.070 | 684.237 | 34.366 | 24.324 | 24.381 | 10.576 | 10.175
| Instandhouding IT | 544.167 | 0 | 544.167 | 140.070 | 684.237 | 34.366 | 24.324 | 24.381 | 10.576 | 10.175
6.16 | Over-/ onderprogrammering | – 521.952 | 0 | – 521.952 | 95.293 | – 426.659 | – 154.564 | 12.084 | 48.292 | 246.715 | – 2.303
| Fonds | – 521.952 | 0 | – 521.952 | 95.293 | – 426.659 | – 154.564 | 12.084 | 48.292 | 246.715 | – 2.303
| Fonds | – 521.952 | 0 | – 521.952 | 95.293 | – 426.659 | – 154.564 | 12.084 | 48.292 | 246.715 | – 2.303
| Ontvangsten | 16.769 | 0 | 16.769 | 0 | 16.769 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0
In totaal is voor 2025 100% juridisch verplicht en 0% beleidsmatig gereserveerd ten opzichte van het totaal beschikbare budget.
Toelichting op de verplichtingen
De verplichtingen voor IT zijn per saldo met € 353,3 miljoen naar boven bijgesteld. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door het overhevelen van verplichtingen uit 2024 die in dat jaar niet zijn aangegaan (€ 212,3 miljoen) voor onder andere de projecten Foxtrot (commercieel vertrouwelijk), Modernisering Tactische Indoor Simulator (TACTIS) (commercieel vertrouwelijk). Tevens is per saldo € 261,9 miljoen aan dit artikel toegevoegd als gevolg van overhevelingen tussen de artikelen op het DMF, de Defensiebegroting en interdepartementale budgetoverhevelingen. Daarnaast zijn de verplichtingenreeksen in het juiste ritme gezet (€ 74,6 miljoen).
Daartegenover staat het onder verwerving beschreven doorschuiven van het verplichtingenbudget voor projecten in voorbereiding (€ 207,8 miljoen). Het restant bestaat uit een aantal overige, kleinere mutaties.
Toelichting op de uitgaven
Verwerving
De verwervingsfase wordt met € 271,3 miljoen naar beneden bijgesteld. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door een lager budget in de voorbereidingsfase (€ 176,4 miljoen) vanwege het in de juiste jaren plaatsen van het budget om aan te sluiten bij de actuele inzichten over de verwachte realisatiemomenten. Dit komt onder andere door langere doorlooptijden voor het afsluiten van contracten en langere levertijden ten gevolge van de huidige marktomstandigheden. Daarnaast zijn er projecten overgegaan naar de realisatiefase, het betreft onder andere het project Modernisering Tactische Indoor Simulator (TACTIS).
Daarnaast is het budget in de realisatiefase naar beneden bijgesteld (€ 94,9 miljoen) vanwege een aantal interdepartementale overhevelingen en overhevelingen tussen de Defensiebegroting en andere artikelen binnen het DMF (€ 127,6 miljoen), daarnaast is het budget in het juiste kasritme gezet (€ 108,6 miljoen). Het betreft met name het project GrIT (commercieel vertrouwelijk).
Daartegenover staat het toevoegen van budget dat in 2024 niet tot realisatie is gekomen (€ 134,9 miljoen). Het restant betreft een aantal overige, kleinere mutaties
Instandhouding
Ten opzichte van de Ontwerpbegroting is het instandhoudingsbudget met € 140,1 miljoen toegenomen. Dit wordt onder andere veroorzaakt doordat voor de volgende projecten de uitgavenreeksen in het juiste ritme zijn gezet. Project Datacenter (commercieel vertrouwelijk) naar aanleiding van de (gedeeltelijke) projectoplevering Grensverleggende IT en op Onderhoud supply licenties (€ 25,1 miljoen) voor onder andere defensiepassen.
Over-/ onderprogrammering
Zie artikel 1, onderwerp over-/ onderprogrammering voor een overkoepelde uitleg.
Beleidsartikel 8 Overige uitgaven en ontvangsten

Artikel 8 Overige uitgaven en ontvangsten (bedragen x € 1.000)
| | Ontwerpbegroting t (1) | Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2) | Vastgestelde begroting t (3) = (1) + (2) | Mutaties 1e suppletoire begroting (4) | Stand 1e suppletoire begroting (5) = (3) + (4) | Mutatie 2026 | Mutatie 2027 | Mutatie 2028 | Mutatie 2029 | Mutatie 2030
Art. | Verplichtingen | 71 | 0 | 71 | 150.752 | 150.823 | 492.847 | 485.508 | 515.520 | 1.210.519 | 786.745
| Uitgaven | 71 | 0 | 71 | 150.752 | 150.823 | 492.847 | 485.508 | 515.520 | 1.210.519 | 786.745
8.18 | Nader te wijzen uitgaven | 71 | 0 | 71 | 150.752 | 150.823 | 492.847 | 485.508 | 515.520 | 1.210.519 | 786.745
| Fonds | 71 | 0 | 71 | 150.752 | 150.823 | 492.847 | 485.508 | 515.520 | 1.210.519 | 786.745
| Fonds | 71 | 0 | 71 | 150.752 | 150.823 | 492.847 | 485.508 | 515.520 | 1.210.519 | 786.745
| Ontvangsten | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0
Toelichting op de uitgaven
Voor 2025 is € 735,5 miljoen (en vanaf 2026 € 840,5 miljoen) aan prijscompensatie toegevoegd aan het Defensiematerieelbegrotingsfonds (DMF) waarvan € 467,9 structureel is doorgeboekt naar de Defensiebegroting (Hoofdstuk X) voor verdere verdeling van loon- en prijsontwikkeling. Verder is vanaf 2026 volumecompensatie toegevoegd aan het DMF, oplopend van € 208,3 miljoen in 2026 tot € 419,6 miljoen in 2030. Daarnaast is de eindejaarsmarge van € 369,2 miljoen toegevoegd aan het Defensiematerieelbegrotingsfonds en is budget toegevoegd om te corrigeren voor de huidige valutakoersen (€ 190,5 miljoen). Ten slotte is € 41,9 miljoen aan budget uit latere jaren naar voren gehaald.
Daartegenover staat dat het budget met € 718,8 miljoen naar beneden wordt bijgesteld vanwege het uitdelen van budget aan alle artikelen van de DMF. Dit budget zorgt er voor dat wat er niet tot realisatie is gekomen in 2024, in 2025 toch kan worden gerealiseerd. Tevens wordt overrealisatie in mindering gebracht.
Naar aanleiding van de voorjaarsbesluitvorming is er vanaf 2027 extra budget voor intensivering toegevoegd oplopend tot € 737,0 miljoen structureel.
3.

Verdiepingsbijlage
In de verdiepingsbijlage is per begrotingsartikel een meerjarige (voor de volledige planperiode) tabel met daarin de mutaties per jaar opgenomen.

Artikel 1 Defensiebreed Materieel (bedragen x € 1.000)
| 2031 | 2032 | 2033 | 2034 | 2035 | 2036 | 2037 | 2038 | 2039 | 2040
Verplichtingen | 729.699 | 670.072 | 452.076 | 163.616 | 360.402 | 143.344 | 188.062 | – 252.579 | – 166.953 | 2.145.084
Uitgaven | – 7.273 | – 10.820 | – 37.900 | – 37.626 | – 4.262 | – 4.262 | – 4.245 | – 17.426 | – 5.526 | 5.809.851
Verwerving | | | | | | | | | |
Opdrachten | 748.753 | 670.661 | 445.555 | 157.863 | 253.459 | 144.564 | 199.402 | – 232.747 | – 79.559 | 1.399.273
Verwerving: voorbereidingsfase | 738.177 | 667.506 | 431.596 | 147.655 | 161.725 | 134.666 | 188.470 | 59.021 | – 58.362 | 1.165.358
Verwerving: realisatie | 10.576 | 3.155 | 13.959 | 10.208 | 91.734 | 9.898 | 10.932 | – 291.768 | – 21.197 | 233.915
Instandhouding | | | | | | | | | |
Opdrachten | 2.706 | 2.706 | 2.763 | 2.763 | 2.876 | 2.876 | 2.893 | 2.893 | 2.893 | 473.052
Instandhouding Materieel | 2.706 | 2.706 | 2.763 | 2.763 | 2.876 | 2.876 | 2.893 | 2.893 | 2.893 | 473.052
Kennis en Innovatie | | | | | | | | | |
Bekostiging | – 607 | – 607 | – 607 | – 607 | – 607 | – 607 | – 607 | – 607 | – 63.655 | 78.085
Bijdrage grote onderzoeksfaciliteiten | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0
Duurzaamheid, klimaat en veiligheid | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0
Kennisgebruik | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 3.964
Kennisopbouw | – 157 | – 157 | – 157 | – 157 | – 157 | – 157 | – 157 | – 157 | – 157 | 3.649
Kort Cyclische Innovatie | – 450 | – 450 | – 450 | – 450 | – 450 | – 450 | – 450 | – 450 | – 63.498 | 6.626
Technologieontwikkeling | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 63.846
Over-/ onderprogrammering | | | | | | | | | |
Fonds | – 756.525 | – 681.980 | – 484.011 | – 196.045 | – 258.390 | – 149.495 | – 204.333 | 214.635 | 136.395 | 3.946.739
Fonds | – 756.525 | – 681.980 | – 484.011 | – 196.045 | – 258.390 | – 149.495 | – 204.333 | 214.635 | 136.395 | 3.946.739
Ontvangsten | 1.600 | 1.600 | 1.600 | 1.600 | 1.600 | 1.600 | 1.600 | 1.600 | 1.600 | 87.298

Artikel 2 Maritiem Materieel (bedragen x € 1.000)
Omschrijving | 2031 | 2032 | 2033 | 2034 | 2035 | 2036 | 2037 | 2038 | 2039 | 2040
Verplichtingen | 85.028 | – 81.327 | – 367.833 | – 529.355 | – 179.922 | – 44.870 | – 51.004 | – 249.961 | – 197.542 | 1.057.332
Uitgaven | 36.323 | 4.511 | 3.282 | 4.646 | 7.431 | 16.363 | 4.623 | 3.282 | 4.433 | 389.985
Verwerving | | | | | | | | | |
Opdrachten | 156.264 | – 76.246 | – 303.545 | – 462.563 | – 135.925 | – 53.525 | – 61.161 | – 250.362 | – 184.506 | 825.208
Verwerving: onderzoeksfase | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0
Verwerving: voorbereidingsfase | – 81.730 | 27.386 | – 91.293 | – 143.477 | – 44.998 | – 65.901 | – 71.023 | – 202.795 | – 123.697 | 665.740
Verwerving: realisatie | 237.994 | – 103.632 | – 212.252 | – 319.086 | – 90.927 | 12.376 | 9.862 | – 47.567 | – 60.809 | 159.468
Instandhouding | | | | | | | | | |
Opdrachten | 7.045 | 5.147 | 3.576 | 4.940 | 7.723 | 16.655 | 4.915 | 3.573 | 4.625 | 232.124
Instandhouding Materieel | 7.045 | 5.147 | 3.576 | 4.940 | 7.723 | 16.655 | 4.915 | 3.573 | 4.625 | 232.124
Over-/ onderprogrammering | | | | | | | | | |
Fonds | – 126.986 | 75.610 | 303.251 | 462.269 | 135.633 | 53.233 | 60.869 | 250.071 | 184.314 | – 657.663
Fonds | – 126.986 | 75.610 | 303.251 | 462.269 | 135.633 | 53.233 | 60.869 | 250.071 | 184.314 | – 657.663
Ontvangsten | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 9.684

Artikel 3 Land Materieel (bedragen x € 1.000)
Omschrijving | 2031 | 2032 | 2033 | 2034 | 2035 | 2036 | 2037 | 2038 | 2039 | 2040
Verplichtingen | 800.586 | 52.722 | 261.094 | 154.538 | 141.647 | 246.961 | 200.219 | – 235.026 | – 184.814 | 1.336.659
Uitgaven | 492.323 | 2.107.989 | 1.821.697 | 2.135.793 | 2.516.730 | 2.750.639 | 2.856.543 | 2.470.928 | 2.402.113 | 1.982.757
Verwerving | | | | | | | | | |
Opdrachten | 937.847 | 53.551 | 93.601 | 198.208 | 230.794 | 321.316 | 178.818 | – 248.813 | – 202.654 | 912.224
Verwerving: onderzoeksfase | – 3.663 | – 3.663 | – 3.663 | – 3.663 | – 3.662 | – 3.663 | – 3.662 | – 3.445 | – 3.264 | 513
Verwerving: voorbereidingsfase | 520.463 | 118.436 | 117.759 | 127.496 | 160.181 | 257.337 | 157.910 | – 146.861 | – 118.644 | 531.331
Verwerving: realisatie | 421.047 | – 61.222 | – 20.495 | 74.375 | 74.275 | 67.642 | 24.570 | – 98.507 | – 80.746 | 380.380
Instandhouding | | | | | | | | | |
Opdrachten | – 2.063 | – 2.046 | – 2.445 | – 2.445 | – 2.558 | – 2.558 | – 2.575 | – 2.583 | – 2.737 | 424.435
Instandhouding Materieel | – 2.063 | – 2.046 | – 2.445 | – 2.445 | – 2.558 | – 2.558 | – 2.575 | – 2.583 | – 2.737 | 424.435
Over-/ onderprogrammering | | | | | | | | | |
Fonds | – 443.461 | 472.942 | 430.799 | 326.055 | 290.857 | 191.038 | 345.368 | 787.802 | 728.654 | 648.598
Fonds | – 443.461 | 472.942 | 430.799 | 326.055 | 290.857 | 191.038 | 345.368 | 787.802 | 728.654 | 648.598
Ontvangsten | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 2.500

Artikel 4 Lucht Materieel (bedragen x € 1.000)
Omschrijving | 2031 | 2032 | 2033 | 2034 | 2035 | 2036 | 2037 | 2038 | 2039 | 2040
Verplichtingen | – 114.677 | – 108.110 | 14.780 | 206.120 | – 48.081 | – 68.334 | – 108.965 | 195.361 | – 666.437 | 1.967.502
Uitgaven | – 2.372 | – 2.369 | – 2.373 | – 2.370 | – 2.373 | – 2.372 | – 2.100 | – 2.373 | – 2.490 | 1.863.668
Verwerving | | | | | | | | | |
Opdrachten | 103.490 | 9.300 | 74.340 | 218.201 | 1.169 | – 42.795 | – 71.999 | – 165.897 | – 504.262 | 1.369.136
Verwerving: voorbereidingsfase | – 25.259 | – 2.517 | 17.348 | 190.931 | – 2.983 | – 49.331 | – 77.945 | – 170.293 | – 531.197 | 874.479
Verwerving: realisatie | 128.749 | 11.817 | 56.992 | 27.270 | 4.152 | 6.536 | 5.946 | 4.396 | 26.935 | 494.657
Instandhouding | | | | | | | | | |
Opdrachten | – 2.217 | – 2.217 | – 2.217 | – 2.217 | – 2.217 | – 2.217 | – 2.217 | – 2.217 | – 2.217 | 491.222
Instandhouding Materieel | – 2.217 | – 2.217 | – 2.217 | – 2.217 | – 2.217 | – 2.217 | – 2.217 | – 2.217 | – 2.217 | 491.222
Over-/ onderprogrammering | | | | | | | | | |
Fonds | – 103.645 | – 9.452 | – 74.496 | – 218.354 | – 1.325 | 42.640 | 72.116 | 165.741 | 503.989 | 4.310
Fonds | – 103.645 | – 9.452 | – 74.496 | – 218.354 | – 1.325 | 42.640 | 72.116 | 165.741 | 503.989 | 4.310
Ontvangsten | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1.000

Artikel 5 Infrastructuur en Vastgoed (bedragen x € 1.000)
Omschrijving | 2031 | 2032 | 2033 | 2034 | 2035 | 2036 | 2037 | 2038 | 2039 | 2040
Verplichtingen | 163.752 | 74.524 | 2.052 | 72.820 | 6.157 | 138.067 | – 6.318 | 33.475 | – 31.278 | 442.993
Uitgaven | 31.637 | 30.992 | 30.993 | 29.690 | 29.630 | 29.668 | 29.670 | 29.672 | 29.590 | 652.989
Verwerving | | | | | | | | | |
Opdrachten | 172.053 | 83.567 | 16.598 | 93.166 | 66.566 | 118.437 | – 25.949 | 13.842 | – 37.993 | 387.237
Verwerving: voorbereidingsfase | – 70.910 | – 81.834 | – 111.791 | – 78.568 | – 59.546 | – 48.561 | – 67.942 | – 39.796 | – 72.871 | 57.000
Verwerving: realisatie | 242.963 | 165.401 | 128.389 | 171.734 | 126.112 | 166.998 | 41.993 | 53.638 | 34.878 | 330.237
Instandhouding | | | | | | | | | |
Opdrachten | 21.599 | 20.957 | 20.954 | 19.654 | 19.591 | 19.630 | 19.631 | 19.633 | 19.555 | 512.755
Instandhouding Infrastructuur | 21.599 | 20.957 | 20.954 | 19.654 | 19.591 | 19.630 | 19.631 | 19.633 | 19.555 | 512.755
Over-/ onderprogrammering | | | | | | | | | |
Fonds | – 169.985 | – 81.502 | – 14.529 | – 91.100 | – 64.497 | – 116.369 | 28.018 | – 11.773 | 40.058 | – 226.733
Fonds | – 169.985 | – 81.502 | – 14.529 | – 91.100 | – 64.497 | – 116.369 | 28.018 | – 11.773 | 40.058 | – 226.733
Ontvangsten | – 7.970 | – 7.970 | – 7.970 | – 7.970 | – 7.970 | – 7.970 | – 7.970 | – 7.970 | – 7.970 | 20.270

Artikel 6 IT (bedragen x € 1.000)
Omschrijving | 2031 | 2032 | 2033 | 2034 | 2035 | 2036 | 2037 | 2038 | 2039 | 2040
Verplichtingen | 127.683 | 90.461 | – 16.526 | 2.149 | 24.979 | 75.179 | 9.872 | – 17.130 | – 257.115 | 1.713.645
Uitgaven | 150.205 | 80.208 | 75.221 | 57.160 | 65.271 | 65.428 | 65.053 | 65.299 | 80.399 | 746.202
Verwerving | | | | | | | | | |
Opdrachten | 156.339 | 93.215 | – 20.283 | – 282 | 18.111 | 66.757 | 7.952 | – 11.397 | – 213.931 | 1.139.164
Verwerving: voorbereidingsfase | 76.411 | 91.158 | – 21.799 | – 15.946 | 14.821 | 41.986 | 9.151 | – 10.508 | – 211.060 | 993.084
Verwerving: realisatie | 79.928 | 2.057 | 1.516 | 15.664 | 3.290 | 24.771 | – 1.199 | – 889 | – 2.871 | 146.080
Instandhouding | | | | | | | | | |
Opdrachten | 14.586 | 9.408 | 9.407 | 14.503 | 9.366 | 10.456 | 15.050 | 9.240 | 9.651 | 578.120
Instandhouding IT | 14.586 | 9.408 | 9.407 | 14.503 | 9.366 | 10.456 | 15.050 | 9.240 | 9.651 | 578.120
Onzekerheidsreservering | | | | | | | | | |
Fonds | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0
Fonds | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0
Over-/ onderprogrammering | | | | | | | | | |
Fonds | – 20.720 | – 22.415 | 86.097 | 42.939 | 37.794 | – 11.785 | 42.051 | 67.456 | 284.679 | – 954.461
Fonds | – 20.720 | – 22.415 | 86.097 | 42.939 | 37.794 | – 11.785 | 42.051 | 67.456 | 284.679 | – 954.461
Ontvangsten | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 16.621

Artikel 8 Overige uitgaven en Ontvangsten (bedragen x € 1.000)
Omschrijving | 2031 | 2032 | 2033 | 2034 | 2035 | 2036 | 2037 | 2038 | 2039 | 2040
Verplichtingen | 787.216 | 857.217 | 862.216 | 880.208 | 872.216 | 872.216 | 872.216 | 872.216 | 857.770 | 1.794.708
Uitgaven | 787.216 | 857.217 | 862.216 | 880.208 | 872.216 | 872.216 | 872.216 | 872.216 | 857.770 | 1.794.708
Nader te wijzen uitgaven | | | | | | | | | |
Fonds | 787.216 | 857.217 | 862.216 | 880.208 | 872.216 | 872.216 | 872.216 | 872.216 | 857.770 | 1.794.708
Fonds | 787.216 | 857.217 | 862.216 | 880.208 | 872.216 | 872.216 | 872.216 | 872.216 | 857.770 | 1.794.708
Ontvangsten | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0