Tweede Kamer der Staten-Generaal
2
Vergaderjaar 2005-2006
KST95688_2
2005-2006
29 660
Zorg voor verslaafden
Nr.
6
RAPPORT: TERUGBLIK 2006
Inhoud
Samenvatting
5
1
Inleiding
8
1.1
Wat is een terugblik?
8
1.2
Opzet Terugblik Zorg voor verslaafden
8
2
Visieontwikkeling verslavingszorg
10
2.1
Inleiding
10
2.2
Stand van zaken
10
2.2.1
Visie van de minister van VWS
10
2.2.2
Visie van de G4 en zorgaanbieders
11
3
Regierol in en financiering van de verslavingszorg
13
3.1
Inleiding
13
3.1.1
Regierol
13
3.1.2
Financiering
13
3.2
Stand van zaken
13
3.2.1
Regierol
14
3.2.2
Financiering
15
4
Overige aanbevelingen en ontwikkelingen
17
4.1
Inleiding
17
4.2
Stand van zaken
17
4.2.1
Samenwerking en privacy
17
4.2.2
Registratie van de zorgvraag
17
4.2.3
Beleidsmatige samenwerking
17
5
Conclusies
19
6
Reactie minister van VWS en nawoord Algemene Rekenkamer
21
6.1
Reactie minister van VWS
21
6.2
Nawoord Algemene Rekenkamer
22
Literatuurlijst
23
Bijlage 1
Overzicht aanbevelingen en reactie oorspronkelijk rapport (2004)
24
SAMENVATTING
In het in 2004 gepubliceerde rapport Zorg voor verslaafden was de hoofdconclusie
van de Algemene Rekenkamer dat de betrokken organisaties er niet voldoende
in slaagden om de behandeling en zorg voor verslaafden met meervoudige problematiek
goed te combineren met hulpverlening op het gebied van wonen, financiën
en werk of dagbesteding. Op lokaal en regionaal niveau werden wel initiatieven
genomen, en ook uitgevoerd, om de aansluiting te verbeteren, maar zowel bij
de organisaties zelf, als in de samenwerking tussen die organisaties was er
sprake van knelpunten. Deze knelpunten stonden een sluitend zorg- en hulpverleningsaanbod
in de weg.
De belangrijkste aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer waren dan ook:
• Het ontwikkelen van een visie op de verslavingszorg;
• Het verduidelijken van de regierol;
• Het tot stand brengen van eenduidige financiering;
• Het oplossen van de ervaren belemmeringen in de privacywetgeving;
• Het verbeteren van de registratiesystemen;
• Het verbeteren van de beleidsmatige samenwerking tussen decentrale
actoren.
Zowel de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) als de G4
(de vier grootste steden: Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht) hebben
een visie opgesteld ten aanzien van de zorg voor verslaafden met meervoudige
problematiek. Ook GGZ Nederland (Geestelijke Gezondheidszorg Nederland) werkt
aan een visie op de verslavingszorg. De visies sluiten goed op elkaar aan,
met name op het punt van het onderkennen van het belang van samenwerking tussen
de betrokken actoren. Met de tot stand gekomen visies is een belangrijke stap
gezet in de richting van het verbeteren van de zorg voor verslaafden.
Met de overheveling van de OGGZ-middelen (Openbare Geestelijke Gezondheidszorg-middelen)
naar de gemeenten en het integraal overleg op Rijksniveau heeft de minister
van VWS inmiddels stappen gezet voor de versterking van de gemeentelijke regierol.
Ook de nog in te voeren Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) zou hier
verder aan moeten bijdragen. Over de uitwerking van de Wmo en de effecten
van de andere twee genoemde initiatieven is op dit moment nog geen oordeel
te geven.
De minister van VWS heeft verder de onduidelijkheden rondom de financiering
van de ambulante- en poliklinische verslavingszorg opgelost. Aan de financiering
van casemanagement wordt gewerkt, maar pas bij de invoering van de Diagnose
Behandel Combinaties (DBC’s) voor de verslavingszorg zal duidelijk worden
of dit probleem is opgelost. De financiering lijkt dan duidelijker te worden
gekoppeld aan de taken en verantwoordelijkheden die aan de verschillende actoren
zijn toebedeeld. Er blijft echter in de nieuwe situatie wel sprake van verschillende
financieringsbronnen. Met de invoering van de Zorgverzekeringswet is er zelfs
een financieringsbron bijgekomen. In dit verband acht de Algemene Rekenkamer
de aangekondigde uitwerking van de visie van de G4 van belang. Zij geven aan
dat er sturingsinstrumenten nodig zijn om daadwerkelijk een sluitende keten
te kunnen organiseren over de verschillende financieringsbronnen heen.
Er is belangrijke voortgang geboekt op het wegnemen van de belemmeringen
die het veld zag in de geldende privacywetgeving. Men kijkt nu meer naar wat
wel kan en naar de wijze waarop integrale zorg het best kan worden geregeld.
De in opdracht van de minister van VWS ontwikkelde handreiking is daarbij
een belangrijk instrument.
De minister van VWS heeft de toegezegde integratie van de twee bestaande
registratiesystemen (Zorgis en LADIS) nagenoeg volbracht. Met de invoering
van de DBC’s zal er nog wel een extra aanpassing nodig zijn van de zogenoemde
integrale gegevensset. Als het gaat om het in beeld krijgen van de (latente)
zorgvraag, is deze integratie alleen echter niet voldoende. Met de bestaande
registraties is namelijk niet iedereen die zorg nodig heeft, in beeld.
De beleidsmatige samenwerking tussen gemeenten, instellingen en zorgkantoren
is nog niet veel verbeterd. Uit enkele recente initiatieven komen wel interessante
succesfactoren naar voren.
Reactie minister van VWS
De minister van VWS schrijft in zijn reactie dat met de komst van de Zorgverzekeringswet,
de Wet Maatschappelijke Ondersteuning en de overheveling van de OGGZ-middelen,
de verdeling van financiën en verantwoordelijkheden duidelijker wordt.
Daarnaast bevestigt de minister dat het essentieel is dat er overleg tot stand
is gekomen tussen het Rijk en de gemeenten over de integrale zorg voor problematische
groepen, waaronder verslaafden. De minister verwijst in dit verband naar het
recent (7 februari jongstleden) aan de Tweede Kamer gestuurde Plan van
Aanpak Maatschappelijke Opvang van de G4 en het Kabinet. Verder geeft de minister
aan dat uit deze Terugblik van de Algemene Rekenkamer blijkt dat de privacyproblematiek
voor veldpartijen steeds minder een belemmering is bij het tot stand komen
van goede zorg. Die insteek ziet hij ook terug in het Plan van Aanpak Maatschappelijke
Opvang. De registratie van de zorgvraag blijft volgens de minister ook in
de toekomst een aandachtspunt: met name de afronding van de integratie van
de bestaande registratiesystemen in de verslavingszorg en de ontwikkelingen
rondom de DBC-registratie. De minister gaat in op het belang dat de Algemene
Rekenkamer hecht aan goede signalering van de latente zorgvraag en geeft aan
dat die signalering al plaatsvindt: de jaarberichten van de Nationale Drugsmonitor
leveren gegevens over problematisch gebruik van middelen onder de verschillende
bevolkingsgroepen. De beleidsmatige samenwerking tussen gemeenten, instellingen
en zorgkantoren is volgens de minister nog niet overal verbeterd.
Nawoord Algemene Rekenkamer
De Algemene Rekenkamer kan de effecten van de Zorgverzekeringswet, de
Wmo en de overheveling van de OGGZ-middelen op de verslavingszorg nog niet
vaststellen. De Algemene Rekenkamer zal de effectuering blijven volgen. De
Algemene Rekenkamer is verheugd te constateren dat het Kabinet en de G4 het
initiatief hebben genomen om voortvarend aan de slag te gaan met het opstellen
van een Plan van Aanpak om te komen tot een integraal zorgaanbod voor daklozen
met meervoudige problemen. De Algemene Rekenkamer tekent hierbij wel aan dat
het Plan van Aanpak sterk focust op de groep die overlast geeft omdat zij
dakloos is en daarmee zichtbaar voor beleidsmakers en overige betrokken actoren.
Hiermee is nog niet gewaarborgd dat de totale groep verslaafden met meervoudige
problematiek voldoende in beeld komt. De Algemene Rekenkamer benadrukt de
verantwoordelijkheid van de minister van VWS voor het borgen van kwaliteit,
voldoende aanbod en toegankelijkheid van de zorg, ook voor de minder zichtbare
groep verslaafden met meervoudige problematiek en mede daarom het belang van
vroegtijdige signalering.
1 INLEIDING
1.1 Wat is een terugblik?
De onderzoeksrapporten van de Algemene Rekenkamer bevatten standaard een
aantal aanbevelingen gericht op de oplossing van problemen die in het onderzoek
zijn gesignaleerd. Ministers zeggen soms naar aanleiding van deze aanbevelingen
concrete acties toe, soms ook niet. Wat gebeurt er met de aanbevelingen van
de Algemene Rekenkamer en de toezeggingen van bewindspersonen na de publicatie
van ons rapport? Hebben onze aanbevelingen geholpen?
Deze vragen willen we graag beantwoorden. Niet alleen omdat de problemen
die we signaleren om een oplossing vragen, maar ook omdat we willen beoordelen
of onze aanbevelingen aan hun doel beantwoorden: zijn ze concreet genoeg,
kunnen de ministeries er iets mee?
In 2004 heeft de Algemene Rekenkamer een systeem opgezet om de effecten
van haar aanbevelingen te bepalen. Wij monitoren over een langere periode –
vijf jaar of zonodig langer – of ministeries onze aanbevelingen opvolgen
en hun toezeggingen nakomen. Wij voeren daarvoor niet alleen gesprekken met
ambtenaren, maar steunen ook zoveel mogelijk op de (voortgangs)informatie
van de ministeries zelf. Aanvullend voor deze Terugblik Zorg voor verslaafden
is bij een aantal veldorganisaties nagegaan welke ontwikkelingen er plaats
hebben gevonden na de publicatie van het oorspronkelijke rapport.
Wij bekijken voor ieder onderzoek afzonderlijk hoe vaak het nodig is dat
we terugkomen en welke aanbevelingen en toezeggingen wij monitoren. Dat is
ook logisch: sommige aanbevelingen gaan over zaken die er jaren voor nodig
hebben om hun beslag te krijgen, andere aanbevelingen kunnen op veel kortere
termijn gerealiseerd worden.
De resultaten van deze monitoractiviteiten op het onderzoek Zorg voor
verslaafden (Algemene Rekenkamer, 2004) worden weergegeven in dit rapport.
De uiteindelijke rapportage wordt gelijk met het Verslag 2005 gepubliceerd.
1.2 Opzet Terugblik Zorg voor verslaafden
In het in 2004 gepubliceerde rapport Zorg voor verslaafden was de hoofdconclusie
van de Algemene Rekenkamer dat betrokken organisaties er niet voldoende in
slaagden om de behandeling en zorg voor verslaafden met meervoudige problematiek
goed te combineren met hulpverlening op het gebied van wonen, financiën
en werk of dagbesteding. Op lokaal en regionaal niveau werden wel initiatieven
genomen en ook uitgevoerd om de aansluiting te verbeteren, maar zowel bij
de organisaties zelf, als in de samenwerking tussen die organisaties was sprake
van knelpunten. Deze knelpunten stonden een sluitend zorg- en hulpverleningsaanbod
in de weg.
De Algemene Rekenkamer heeft in haar rapport in 2004 aanbevelingen geformuleerd
die zich richten op het oplossen van de geconstateerde knelpunten. Het ging
daarbij om voorlichting over de (on)mogelijkheden van privacywetgeving, verbetering
van het inzicht in de aard en omvang van de zorgvraag, verbetering van bestaande
registraties en de beleidsmatige samenwerking tussen actoren.
De ontwikkelingen ten aanzien van deze aanbevelingen komen in hoofdstuk 4
aanbod.
De aanbeveling om taken en verantwoordelijkheden die aan de centrumgemeenten
zijn toebedeeld in het kader van hun regierol te verduidelijken en de aanbevelingen
ten aanzien van de financiering van casemanagement en het aanpakken van de
ondoorzichtige afbakening van ambulante en poliklinische verslavingszorg waren
ook van belang. De ontwikkelingen ten aanzien van deze aanbevelingen worden
besproken in hoofdstuk 3.
De Algemene Rekenkamer vond het tenslotte belangrijk dat de minister van
VWS een visie op de verslavingszorg zou ontwikkelen, waarin hij aan decentrale
actoren duidelijk zou maken wat de bedoelingen zijn van zijn verslavingszorgbeleid.
In die visie zou aandacht uit dienen te gaan naar:
• de beleidsmatige en individuele samenwerking op lokaal en regionaal
niveau;
• het belang van de verslavingszorg als eerst verantwoordelijke voor
zorg en hulpverlening op de leefgebieden;
• (verbeteringen in) de signalering van verslaafden;
• de verdere ontwikkeling van de kwaliteit en innovatie van de verslavingszorg.
We starten in hoofdstuk 2 met de ontwikkelingen rondom de visie op verslavingszorg.
In bijlage 1 vindt u een overzicht van alle aanbevelingen zoals weergegeven
in de oorspronkelijke publicatie Zorg voor verslaafden. In bijlage 2 vindt
u de literatuurlijst.
2 VISIEONTWIKKELING VERSLAVINGSZORG
2.1 Inleiding
De Algemene Rekenkamer heeft in haar rapport Zorg voor verslaafden in
2004 de minister van VWS de aanbeveling gedaan een visie op de verslavingszorg
op te stellen, om de doelstellingen van zijn verslavingszorgbeleid te verduidelijken
en om ook aan decentrale actoren duidelijk te maken wat van hen verwacht wordt.
In zijn reactie op het Rekenkamerrapport gaf de minister aan geen reden te
zien voor het ontwikkelen van een aparte visie voor verslavingszorg en hij
verwees naar het Plan van Aanpak Verloedering en Overlast en naar de Zorgverzekeringswet
en de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), waarin volgens hem de oplossingen
voor de geconstateerde knelpunten zouden worden aangedragen. Ook de Tweede Kamer vroeg bij de behandeling van het Rekenkamerrapport
de minister om een visie op verslavingszorg en inmiddels heeft de minister
daaraan gehoor gegeven. Voorafgaand aan de visie van de minister, hebben de
vier grote steden (G4) samen met de zorgaanbieders die daar werkzaam zijn
een visie ontwikkeld. Daarnaast werkt GGZ Nederland momenteel aan een visie
op de verslavingszorg.
2.2 Stand van zaken
2.2.1 Visie van de minister van VWS
De Algemene Rekenkamer concludeerde in 2004 dat beleidsmatige en inhoudelijke
samenwerking op decentraal niveau moeizaam tot stand kwam, dat niet duidelijk
was waar de regierol lag en dat op decentraal niveau vaak onvoldoende inzicht
bestond in de aard en omvang van de lokale problematiek. Een visie op verslavingszorg
van de minister van VWS zou alle actoren de gewenste duidelijkheid kunnen
geven.
In maart 2005 was, onder andere, het Rekenkamerrapport Zorg voor verslaafden
onderwerp van een Algemeen Overleg tussen de minister van VWS en de vaste
commissies voor VWS en voor Justitie (Tweede Kamer, 2005). Tijdens dit overleg
heeft de Tweede Kamer, in aansluiting op de aanbeveling van de Algemene Rekenkamer,
de minister verzocht toch zijn visie te geven op de verslavingszorg en daarin
met name stil te staan bij de verantwoordelijkheidsverdeling in de verslavingszorg.
In december 2005 heeft de minister hieraan gehoor gegeven in een voortgangsrapportage
over de verslavingszorg. Daarin staat zijn visie op de verslavingszorg verwoord
(Ministerie van VWS, 2005). De minister geeft hierin aan dat een van de primaire
doelen van het hulpaanbod aan verslaafden abstinentie is. Als echter blijkt
dat volledige abstinentie (op dat moment nog) niet haalbaar is, dan is het
volgens de minister belangrijk te werken aan stabilisatie van de verslaving.
Bij de hulp aan verslaafden dienen de hulpverleningsinstellingen te streven
naar een integrale aanpak met aandacht voor de gehele leefsituatie van de
verslaafde. Zo’n hulpaanbod vereist, volgens de minister, dat er samenwerking
bestaat tussen de diverse voorzieningen binnen de verslavingszorg, maar ook
tussen de verslavingszorg en andere instanties, zoals algemene gezondheidszorg,
politie en justitie. Voorts geeft de minister aan dat in de verslavingszorg
(de ontwikkeling van) de kwaliteit van de zorg belangrijk is en dat hij in
de toekomst daarop zal blijven inzetten. De minister verwijst vervolgens naar
de knelpunten in de structuur en de financiering van de verslavingszorg, zoals
die ook door de Algemene Rekenkamer zijn geconstateerd. Met de
invoering van de Zorgverzekeringswet en de Wmo zal helder onderscheiden worden
wie welke verantwoordelijkheid heeft.
Verantwoordelijkheidsverdeling
«Nieuwe situatie: De zorginstellingen
zijn verantwoordelijk voor de behandeling en worden als deel van de gezondheidszorg
gefinancierd, terwijl de gemeenten verantwoordelijk zijn voor de meer welzijnsachtige
taken, zoals begeleiding bij wonen, werken en financiën. Gemeenten kennen
de lokale situatie het beste en kunnen daarop inspringen bij bijvoorbeeld
het organiseren van nachtopvang en overlastbestrijding. De verslavingszorg
heeft de kennis over de behandeling van verslaafden.»
Bron: Voortgangsrapportage verslavingszorg 2005
2.2.2 Visie van de G4 en zorgaanbieders
In juli 2005 hebben de G4 en de aanbieders van de GGZ en de verslavingszorg
in de vier grote steden het visiedocument «Kwetsbaar in de grote stad;
G4 Visie op een samenhangende Openbare Geestelijke Gezondheidszorg»
(Amsterdam e.a., 2005) gepubliceerd. Deze visie heeft betrekking op de OGGZ-doelgroep,
waarvan naar schatting eenderde tot de helft in de vier grote steden verblijft.
De groep verslaafden met meervoudige problematiek maakt deel uit van deze
OGGZ-doelgroep.
In hun visie geven de G4 en de zorgaanbieders aan dat zij het gevoel van
urgentie delen om gezamenlijk voldoende en goede zorg en ondersteuning voor
deze doelgroep te organiseren. De volgende doelstelling is in dit kader geformuleerd:
het bevorderen van het zelfstandig maatschappelijk functioneren van de OGGZ-doelgroep.
Via een gecoördineerde actie wil men komen tot een sluitende keten van
voorzieningen voor individuele personen. De bouwstenen die volgens het visiedocument
in meer of mindere mate nodig zijn in individuele resocialiseringstrajecten
zijn:
• signalering en geïndiceerde preventie;
• integrale bemoeizorg GGZ/Verslavingszorg;
• integrale toegang en screening;
• financiële hulp;
• maatschappelijke opvang;
• dagbesteding;
• medische basiszorg;
• sociaal netwerk;
• curatieve GGZ/Verslavingszorg;
• veiligheid;
• verblijf GGZ/Verslavingszorg en Beschermd wonen;
• begeleid (zelfstandig) wonen.
In het najaar van 2005 zouden de G4 en de zorgaanbieders hun visie verder
uitwerken en onderbouwen. Daarbij zal aandacht geschonken worden aan:
• de verbetering van het inzicht in de zorgvraag (aard en omvang
van de zorgbehoefte);
• het aanbod: voorzieningen, netwerken, budgetten, personeel, protocollen,
samenwerkingsafspraken etc.;
• de gewenste uitkomsten zoals minder dakloosheid, minder huisuitzettingen,
minder personen met ernstige chronisch psychiatrische stoornissen in de gevangenis
en in de maatschappelijke opvang;
• de financierings- en sturingssystematiek, waaronder sturingsinstrumenten voor de gemeenten om ook daadwerkelijk een sluitende keten
te kunnen organiseren (over de verschillende financieringsbronnen heen).
Om de samenwerking tussen verschillende organisaties daadwerkelijk tot
stand te brengen, zodat er via een integrale aanpak aandacht is voor de gehele
leefsituatie van een verslaafde, is het van belang dat centrumgemeenten de
hen via de Welzijnswet toebedeelde regierol
voortvarend oppakken. Daarnaast is voor een goede samenwerking eenduidigheid
in de financiering van (verslavingszorg)producten belangrijk. De ontwikkelingen
op deze terreinen, de regierol van centrumgemeenten en de financiering van
de verslavingszorg, komen in het volgende hoofdstuk aan bod.
3 REGIEROL IN EN FINANCIERING VAN DE VERSLAVINGSZORG
3.1 Inleiding
3.1.1 Regierol
In het rapport Zorg voor verslaafden constateerde de Algemene Rekenkamer
dat de centrumgemeenten hun regierol in het verslavingszorgnetwerk nog onvoldoende
vervulden. Aan de minister van VWS is daarom de aanbeveling gedaan om nader
uit te werken welke taken de centrumgemeenten in het kader van hun regierol
moeten uitvoeren, en ook om na te gaan of zij daarvoor voldoende instrumenten
tot hun beschikking hebben. De Algemene Rekenkamer deed de minister daarnaast
de aanbeveling te blijven volgen op welke wijze de gemeenten deze regierol
invullen.
De minister verwees in zijn reactie naar concrete voorstellen die daarvoor
in het Plan van Aanpak Verloedering en Overlast zouden worden opgenomen. Verder
werd naar de Wmo verwezen.
3.1.2 Financiering
Door de Algemene Rekenkamer werd destijds geconstateerd dat de financiering
van de verslavingszorg onduidelijk was voor:
• casemanagers;
• ambulante en poliklinische zorg.
De aanbeveling aan de minister van VWS was om de huidige financiering
kritisch te bekijken en toe te werken naar eenduidige financiering met eenduidige
verantwoordingseisen.
De minister van VWS heeft in zijn reactie aangegeven deze aanbeveling
op te vatten als een aansporing om de gemeentelijk gefinancierde taken in
de verslavingszorg en de AWBZ gefinancierde verslavingszorg duidelijker te
scheiden. In het kader van de overheveling van de GGZ en de verslavingszorg
(klinische verslavingszorg tot 1 jaar) naar de Zorgverzekeringswet zou de
minister zich beraden op de positie van de ambulante verslavingszorg. Casemanagement
zag de minister als een product van de ambulante/poliklinische GGZ (en verslavingszorg)
dat in de toekomst onder de Zorgverzekeringswet valt. In dat kader zullen
afspraken worden gemaakt over de financiering via de Diagnose Behandel Combinatie
(DBC)-systematiek.
3.2 Stand van zaken
Als gevolg van de stelselwijzigingen in de zorg (zie tabel 1) veranderen
ook de geldstromen op het terrein van de verslavingszorg. Onderstaande tabel
geeft een overzicht van de financiering van de verslavingszorg vóór
en na de stelselwijzigingen.
Tabel 1 Overzicht financiering verslavingszorg vóór
en na de stelselwijzigingen
Wijze van financiering
Vergoedingen vóór stelselwijzigingen
Vergoedingen na stelselwijzigingen
AWBZ (Zorgkantoren)
• Alle
klinische en poliklinische verslavingszorg (incl. methadon); • Openbare
Geestelijke Gezondheidszorg (OGGZ) geregeld in de Wet collectieve preventie
volksgezondheid.
Klinische
verslavingszorg langer dan een jaar.
Welzijnswet (Gemeenten)
Ambulante verslavingszorg, preventie en overlastbestrijding.
Zorgverzekeringswet (Zorgverzekeraars)
Nvt
Vanuit Welzijnswet
en AWBZ • Alle ambulante/poliklinische
verslavingszorg (incl. methadon) Vanuit AWBZ • Klinische verslavingszorg tot één jaar.
Wmo (Gemeenten)
Nvt
Vanuit Welzijnswet • Preventie,
overlastbestrijding en maatschappelijke zorg voor verslaafden, zoals gebruiksruimten
en inloopcentra.Vanuit AWBZ • Openbare
Geestelijke Gezondheidszorg.
3.2.1 Regierol
Zowel door het Ministerie van VWS als door de verslavingszorginstellingen
is aangegeven dat er nog sprake is van grote verschillen in de mate waarin
(centrum)gemeenten zich verantwoordelijk voelen voor de verslavingszorg, de
mate waarin men een sluitende aanpak heeft en de mate waarin de regierol wordt
opgepakt. Het evenwicht tussen het terugdringen van overlast/repressie en
het bieden van zorg is een aandachtspunt. Hier staat tegenover dat er wel
steeds meer voorbeelden zijn van samenwerkingsinitiatieven waarbij de gemeente
een regierol op zich genomen heeft. De mate waarin dit gebeurt lijkt echter
nog steeds sterk afhankelijk te zijn van het feit of een College of een verantwoordelijk
wethouder zich er sterk voor maakt.
De Wmo, waar de minister naar verwees voor het oplossen van een aantal
knelpunten inzake de regierol, is nog niet door het Parlement aangenomen.
Er zijn op Rijksniveau wel ontwikkelingen waarmee beoogd wordt de regierol
van gemeenten te verduidelijken en te versterken. De minister van VWS heeft
namelijk de volgende initiatieven ondernomen:
• De OGGZ-middelen worden van de AWBZ naar de gemeenten overgeheveld.
Daarbij wordt de wettelijke basis overgeheveld van de Wet collectieve preventie
volksgezondheid (Wcpv) naar de Wmo.
• Er is integraal overleg tot stand gekomen tussen Rijk en gemeenten
in het breed overlegverband Veiligheid en maatschappelijke reïntegratie’
(VNG, G4, Ministeries van VWS, VROM, Justitie en SZW).
Overheveling OGGZ-middelen
In het Plan van Aanpak Verloedering en Overlast is aangegeven dat de gemeentelijke
regierol zou kunnen worden versterkt door de gemeenten meer zeggenschap te
geven over de geestelijke gezondheidszorg (waarvan de verslavingszorg deel
uitmaakt). De gemeenten zijn op grond van de Wcpv verantwoordelijk voor het
signaleren en bestrijden van risicofactoren op het gebied van de OGGZ, het
bereiken en begeleiden van kwetsbare personen en risicogroepen, het functioneren
als meldpunt voor signalen van crisis of dreiging van crisis bij kwetsbare
personen en risicogroepen en het tot stand brengen van afspraken
tussen betrokken organisaties over de uitvoering van de OGGZ.
De OGGZ wordt (nu nog) gefinancierd via de AWBZ. Door de OGGZ-middelen
over te hevelen van de AWBZ naar de gemeenten, krijgen de gemeenten in de
toekomst de mogelijkheid om zorgaanbod van GGZ-instellingen in te kopen. Daardoor
krijgen gemeenten, volgens de minister van VWS, meer zeggenschap en kunnen
ze hun regierol dus versterken.
De overheveling van de OGGZ-middelen wordt overigens niet door alle veldpartijen
als een oplossing gezien. Ze zien vooral ook risico’s bij het van kracht
worden van de nieuwe Zorgverzekeringswet. Voor de vormgeving van hun verslavingsbeleid
en daarmee de invulling van hun regierol, moeten gemeenten nu in plaats van
met een of twee zorgkantoren, met vele zorgverzekeraars rond de tafel. Dat
komt doordat een deel van de zorg die uit de AWBZ gefinancierd wordt, via
de Zorgverzekeringswet gefinancierd zal worden.
De wettelijke basis voor de OGGZ zal overgaan van de Wcpv naar de Wmo.
Gemeenten moeten in de nabije toekomst hun verantwoordelijkheid nemen en prestatieafspraken
maken met de aanbieders van zorg, bijvoorbeeld over het aantal overlastgevende
zorgmijders dat wel hulp gaat aanvaarden waardoor de overlast die ze veroorzaken,
vermindert. De Wmo is nog niet door het Parlement aangenomen, waardoor de
Algemene Rekenkamer nog geen oordeel heeft kunnen vormen over de effecten
ervan.
Integraal overleg
In het breed overlegverband «Veiligheid en Maatschappelijke (re-)integratie»
worden het Veiligheidsplan van Justitie, het Plan van Aanpak Verloedering
en Overlast en de IBO Maatschappelijke Opvang op dit moment nader uitwerkt.
Binnen het thema «Regie en samenwerking» wordt onder meer aandacht
besteed aan het sturingsprobleem van gemeenten ten aanzien van organisaties
waar zij geen zeggenschap over hebben. Daarnaast heeft op 5 september
2005 een conferentie van bestuurders plaatsgevonden over verschillende deelproblemen
in de zorg voor, onder andere, verslaafden. Het resultaat hiervan is een aantal
werkgroepen. Een van deze werkgroepen buigt zich over de regie en samenwerking
tussen gemeenten en zorgkantoren, waaronder afspraken over AWBZ gefinancierde
zorg voor de afgesproken doelgroepen vallen, net als het onderzoeken van de
(on)mogelijkheden van het delegeren van bevoegdheden.
3.2.2 Financiering
De minister van VWS heeft maatregelen genomen om de door de Algemene Rekenkamer
gesignaleerde onduidelijkheden rondom de financiering van de ambulante en
de poliklinische verslavingszorg op te lossen. De bekostiging van de ambulante
verslavingszorg is overgeheveld van gemeenten naar de AWBZ, waarmee ook de
poliklinische zorg bekostigd wordt. Met de invoering van de Zorgverzekeringswet
worden de ambulante en de poliklinische zorg in het vervolg door de zorgverzekeraars
bekostigd. Ook de financiering van de ambulante methadonverstrekking, die
beschouwd wordt als een medische handeling, is van de Welzijnswet naar de
AWBZ overgeheveld. In de toekomst komt hiervoor in de Zorgverzekeringswet
een DBC voor.
Ook het veld geeft aan dat de onduidelijkheid ten aanzien van de financiering
van ambulante en poliklinische verslavingszorg is opgelost. Men tekent daarbij
wel aan dat nog steeds sprake blijft van verschillende financieringsbronnen
en dat er met de Zorgverzekeringswet zelfs nog een extra financieringsbron
bijkomt, namelijk de zorgverzekeraars. De G4 hebben in hun recente visie voor
de OGGZ-doelgroep (zie hoofdstuk 2) aangegeven dat zij aandacht zullen besteden
aan de financierings- en sturingssystematiek. Het gaat daarbij om sturingsinstrumenten
voor gemeenten om daadwerkelijk een sluitende keten te kunnen organiseren,
over de verschillende financieringsbronnen heen.
De onduidelijkheid rondom de financiering van casemanagement is nog niet
definitief opgelost. De minister heeft ervoor gekozen om hiermee te wachten
tot de invoering van de nieuwe DBC’s. Er is besloten niet met een tijdelijke
tussenoplossing te werken. Dat betekent dat naar verwachting in 2007/2008
meer duidelijkheid over de financiering van casemanagement bestaat.
3.2.2.1 Ontwikkelingen ten aanzien van de Wmo en
de Zorgverzekeringswet
Taken zoals opvang, begeleiding en bemiddeling bij wonen en werken gaan
over naar de Wmo. De specifieke uitkering Maatschappelijke Opvang en Verslavingsbeleid
zal daartoe naar de Wmo worden overgeheveld. De centrumgemeenten blijven hierbij
hun rol, zoals vastgelegd in de huidige Welzijnswet, behouden.
De veldpartijen hebben gewezen op het risico van onverzekerden dat met
de nieuwe Zorgverzekeringswet dreigt. Het Ministerie van VWS onderkent dit
risico en heeft een interne werkgroep opgericht die zich hierover heeft gebogen.
Het Ministerie van VWS heeft inmiddels het rapport «Zorg Verzekerd:
De invoering van de Zorgverzekeringswet en de potentiële onverzekerden»
(Ministerie van VWS, 2005) van de werkgroep gepubliceerd. Door de minister
van VWS zijn met gemeenten, koepels en verzekeraars afspraken gemaakt om problematische
groepen te verzekeren.
Om de samenwerking tussen actoren te verbeteren achtte de Algemene Rekenkamer
naast een heldere visie, duidelijkheid rondom de regierol en eenduidige financiering
ook verbeteringen nodig op het punt van onduidelijkheden rondom privacy wetgeving,
registratie en beleidsmatige afstemming. In hoofdstuk 4 komen de ontwikkelingen
ten aanzien van deze aspecten aan bod.
4 OVERIGE AANBEVELINGEN EN ONTWIKKELINGEN
4.1 Inleiding
De Algemene Rekenkamer heeft in dit terugblikonderzoek ook aandacht besteed
aan de aanbevelingen ten aanzien van samenwerking en de privacywetgeving,
de registratie van de zorgvraag en de beleidsmatige samenwerking.
4.2 Stand van zaken
4.2.1 Samenwerking en privacy
De Algemene Rekenkamer heeft in haar rapport Zorg voor verslaafden in
2004, de minister van VWS aanbevolen de praktijk voorlichting te geven over
de (on)mogelijkheden van de privacy-wetgeving en te monitoren of dit knelpunt
in de praktijk wordt opgelost.
De minister van VWS heeft, zoals toegezegd in het Plan van Aanpak Verloedering
en Overlast, een handreiking «Gegevensuitwisseling in het kader van
bemoeizorg» (GGD Nederland e.a., 2005) opgesteld, waarin een checklist «Omgaan
met persoonsgegevens in het kader van bemoeizorg» is opgenomen.
De veldpartijen geven aan dat de privacy-problematiek steeds minder een
belemmering lijkt te zijn bij het tot stand komen van goede zorg. Men zoekt
nu naar wat wel kan en hoe dat geregeld kan worden. Volgens een van de instellingen
heeft de hiervoor genoemde handreiking daarbij als een breekijzer gewerkt.
Instellingen hebben bovendien zelf ook praktische oplossingen uitgewerkt.
4.2.2 Registratie van de zorgvraag
De Algemene Rekenkamer heeft de minister van VWS in 2004 aanbevolen het
verzamelen en verspreiden van informatie over de aard en omvang van de verslavingsproblematiek
te verbeteren en te zorgen dat de registratiesystemen aansluiten bij de praktijk
en de verschillende producten van de verslavingszorg.
De minister van VWS had toegezegd om integratie van de twee bestaande
registratiesystemen voor de verslavingszorg, LADIS en Zorgis tot stand te
brengen om het zicht op de omvang van de (poli-)klinische en ambulante zorgvraag
te verbeteren. De integratie van beide systemen is inmiddels vergevorderd.
Veldpartijen verwachten dat met de invoering van de DBC’s de integrale
gegevensset opnieuw moet worden aangepast. Verder wordt opgemerkt dat deze
registratiesystemen betrekking hebben op de geleverde zorg. Analyses op basis
van de registratiesystemen geven een retrospectief beeld van de ontwikkelingen
in de verslavingsproblematiek (de aard), maar minder in de omvang van de (latente)
zorgvraag. In één regio werd aangegeven dat men probeert om
via de sneeuwbalmethode beter zicht te krijgen
op de omvang van de (potentiële) zorgvraag.
4.2.3 Beleidsmatige samenwerking
De Algemene Rekenkamer heeft de minister van VWS in 2004 aanbevolen de
beleidsmatige samenwerking te verbeteren door duidelijk te maken welke
verantwoordelijkheden actoren hebben op rijks, regionaal en lokaal niveau,
zodat zij daarop ook aangesproken kunnen worden.
In de beleidsmatige samenwerking tussen gemeenten, instellingen en zorgkantoren
is volgens het Ministerie van VWS en volgens sommige veldpartijen nog niet
veel veranderd of verbeterd. Het beeld dat de Algemene Rekenkamer in deze
terugblik van de beleidsmatige samenwerking heeft verkregen, is enigszins
diffuus. Er wordt wel een aantal initiatieven genoemd door sommige partijen.
Interessant zijn vooral de succesfactoren die daarbij genoemd worden, zoals
het hebben en onderkennen van een gezamenlijk probleem, een sterke drijvende
kracht, organisaties die zich gezamenlijk verantwoordelijk voelen en bij de
oplossing vanuit ieders kerncompetentie werken en elkaar daarbij niet beconcurreren.
Daarnaast is de aanwezigheid van een heldere lokale beleidslijn (een visie)
van belang.
Risico’s ten aanzien van de, soms moeizaam tot stand gekomen, samenwerking
met Zorgkantoren zien veldpartijen in de komst van meerdere onderhandelingspartners,
de zorgverzekeraars. Dit is een gevolg van de Zorgverzekeringswet en de overheveling
van de klinische verslavingszorg tot 1 jaar uit de AWBZ naar deze wet (zie
ook § 3.2.1).
5 CONCLUSIES
In het in 2004 gepubliceerde rapport Zorg voor verslaafden was de hoofdconclusie
van de Algemene Rekenkamer dat de betrokken organisaties er niet voldoende
in slaagden om de behandeling en zorg voor verslaafden met meervoudige problematiek
goed te combineren met hulpverlening op het gebied van wonen, financiën
en werk of dagbesteding. Op lokaal en regionaal niveau werden wel initiatieven
genomen en ook uitgevoerd om de aansluiting te verbeteren, maar zowel in de
organisaties zelf als in de samenwerking tussen die organisaties was er sprake
van knelpunten. Deze knelpunten stonden een sluitend zorg- en hulpverleningsaanbod
in de weg.
De Algemene Rekenkamer had daarom als belangrijkste aanbevelingen:
• Het ontwikkelen van een visie op de verslavingszorg;
• Het verduidelijken van de regierol;
• Het tot stand brengen van eenduidige financiering;
• Het oplossen van de ervaren belemmeringen in de privacywetgeving;
• Het verbeteren van de registratiesystemen;
• Het verbeteren van de beleidsmatige samenwerking tussen decentrale
actoren.
Na de publicatie van het rapport Zorg voor verslaafden in 2004 is de minister
van VWS overeenkomstig zijn toezeggingen aan de slag gegaan en heeft hij op
veel punten vooruitgang geboekt. Met het recentelijk formuleren van een visie
op de verslavingszorg sluit de minister van VWS aan bij een belangrijke aanbeveling
van de Algemene Rekenkamer. Ook andere partijen (de G4 met lokale zorgaanbieders)
hebben een visiedocument opgesteld. GGZ Nederland werkt momenteel eveneens
aan een visie. De visies scheppen meer duidelijkheid over de taken, rollen
en verantwoordelijkheden van de diverse partijen die betrokken zijn bij de
zorg voor verslaafden met meervoudige problematiek. De belemmeringen in de
samenwerking als gevolg van (verschillende interpretaties) van de privacy-wetgeving
zijn voor een belangrijk deel weggenomen. Ook de onduidelijkheden rondom de
financiering van de ambulante en poliklinische verslavingszorg zijn opgelost.
Er blijft echter wel sprake van verschillende financieringsbronnen.
In dit verband acht de Algemene Rekenkamer de aangekondigde uitwerking
van de visie van de G4 van belang. Zij geven aan dat sturingsinstrumenten
nodig zijn om daadwerkelijk een sluitende keten te kunnen organiseren over
de verschillende financieringsbronnen heen.
De bestaande registratiesystemen zijn, zoals door de minister werd toegezegd,
nagenoeg geïntegreerd. Hiermee is het inzicht in de zorgvraag verbeterd,
maar omdat deze systemen gebaseerd zijn op de geleverde zorg is nog niet de totale omvang van de benodigde zorg in beeld. Goede signalering blijft volgens de Algemene Rekenkamer
van belang om ook de niet actieve zorgvragers in beeld te krijgen en naar
de zorg toe te leiden. In zijn visie noemt de minister van VWS het belang
van signalering overigens niet.
Om de regierol van de centrumgemeenten te versterken zijn door de minister
van VWS de eerste stappen gezet, maar voor een deel van de oplossingen verwijst
de minister van VWS naar de Wmo die nog niet door het Parlement is aangenomen.
De Algemene Rekenkamer kan over de effecten van genoemde ontwikkelingen in
dit stadium dan ook nog geen oordeel vormen.
In de beleidsmatige samenwerking tussen gemeenten, instellingen en zorgkantoren
lijken de verbeteringen nog beperkt, hoewel uit enkele recente initiatieven
wel interessante succesfactoren naar voren komen. De Algemene Rekenkamer hoopt
dat met de verbetering van de regiefunctie van de centrumgemeenten ook de
beleidsmatige samenwerking voldoende aandacht zal gaan krijgen.
6 REACTIE MINISTER VAN VWS EN NAWOORD ALGEMENE REKENKAMER
6.1 Reactie minister van VWS
Op 8 maart 2006 heeft de minister van VWS zijn reactie gegeven op
het onderzoek van de Algemene Rekenkamer. Hij
geeft in de inleiding van zijn reactie aan dat hij blij is met de constatering
van de Algemene Rekenkamer dat er op veel punten vooruitgang is geboekt en
hij deelt die constatering ook. Er zijn nog meer verbeteringen nodig en een
aantal eerdere aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer kan pas op langere
termijn worden uitgevoerd. Daarom zal de minister ook de komende jaren blijven
inzetten op verdere professionalisering en betere samenwerking van de zorg
voor verslaafden, over de grenzen van instellingen heen.
Vervolgens reageert de minister op de stand van zaken zoals geschetst
in het rapport van de Algemene Rekenkamer.
Visie, regie en financiering
In de voortgangsrapportage verslavingszorg die de minister van VWS op
20 december 2005 naar de Kamer heeft gestuurd, heeft hij zijn doelstellingen
voor wat betreft het verslavingszorgbeleid aangegeven. De minister geeft aan
dat uit de visie dat verslaving biologische, psychologische en maatschappelijke
oorzaken én gevolgen heeft, volgt dat niet alle verantwoordelijkheid
voor de organisatie en financiering ervan onder te brengen is bij één
van de actoren. Goede hulp aan verslaafden met meervoudige problemen betekent
de inzet van verslavingszorg, psychiatrie, maatschappelijke opvang en begeleiding,
justitie en preventie. Wanneer meerdere actoren betrokken (moeten) zijn bij
een moeilijke doelgroep, is een duidelijke verdeling van financiën en
verantwoordelijkheden heel belangrijk. Met de komst van de Zorgverzekeringswet,
de Wet maatschappelijke ondersteuning (door de Tweede Kamer aanvaard) en de
overheveling van de OGGZ-middelen, wordt die verdeling volgens de minister
duidelijker.
Daarnaast bevestigt de minister dat het essentieel is dat er overleg tot
stand is gekomen tussen het Rijk en de gemeenten over de integrale zorg voor
problematische groepen, waaronder verslaafden. De minister verwijst naar het
Plan van Aanpak Maatschappelijke Opvang (Tweede Kamer, 2006) van de G4 en
het Kabinet als een goed voorbeeld hiervan. Dit plan is op 7 februari
jl. naar de Tweede Kamer gestuurd en bevat veel concrete handvatten voor een
integraal zorgaanbod voor verslaafden.
Privacy, registratie en beleidsmatige samenwerking
De minister geeft aan dat uit de terugblik van de Algemene Rekenkamer
blijkt dat de privacyproblematiek voor veldpartijen steeds minder een belemmering
is bij het tot stand komen van goede zorg. Die insteek ziet hij ook terug
in het Plan van Aanpak Maatschappelijke Opvang.
De registratie van de zorgvraag blijft volgens de minister ook in de toekomst
een aandachtspunt: met name de afronding van de integratie van bestaande registratiesystemen
in de verslavingszorg en de ontwikkelingen rondom de DBC-registratie. Bij
de DBC-registratie vindt een goede afstemming plaats met de GGZ.
De minister gaat in op het belang dat de Algemene Rekenkamer hecht aan
goede signalering van de latente zorgvraag en geeft aan dat die signalering al plaatsvindt: de jaarberichten van de Nationale Drugsmonitor
leveren gegevens over problematisch gebruik van middelen onder de verschillende
bevolkingsgroepen.
De beleidsmatige samenwerking tussen gemeenten, instellingen en zorgkantoren
is nog niet overal verbeterd. Volgens de minister speelt hierbij mee dat veel
organisaties in afwachting waren van de Zorgverzekeringswet en de Wmo.
Tot slot geeft de minister van VWS aan in de toekomst rekening te houden
met de bijzondere positie van kwetsbare groepen, zoals hij dat, naar zijn
zeggen ook gedaan heeft bij de invoering van de Zorgverzekeringswet. Volgens
de minister heeft de medewerking van gemeenten, koepels, verzekeraars en intermediairen
er vorig jaar aan bijgedragen dat ook voor moeilijk bereikbare groepen de
toegankelijkheid van de zorg gegarandeerd is.
6.2 Nawoord Algemene Rekenkamer
De Algemene Rekenkamer waardeert het voornemen van de minister van VWS
om in het verslavingszorgbeleid te blijven inzetten op verdere professionalisering
en betere samenwerking over de grenzen van instellingen heen.
De minister verwijst in zijn reactie opnieuw naar de Zorgverzekeringswet,
de Wmo en de overheveling van de OGGZ-middelen als belangrijkste instrumenten
om duidelijkheid over de financiering en verantwoordelijkheden binnen de verslavingszorg
tot stand te brengen. Zoals de Algemene Rekenkamer in het rapport zelf al
aangeeft, zijn de effecten hiervan nog niet vast te stellen. De Algemene Rekenkamer
zal de effectuering blijven volgen.
De Algemene Rekenkamer is verheugd te constateren dat het Kabinet en de
G4 het initiatief hebben genomen voortvarend aan de slag te gaan, wat heeft
geresulteerd in een Plan van Aanpak met dertien concrete instrumenten om te
komen tot een integraal zorgaanbod voor daklozen met meervoudige problemen.
Een groot deel van deze groep heeft ook verslavingsproblemen. De Algemene
Rekenkamer tekent hierbij wel aan dat het Plan van Aanpak sterk focust op
de groep die overlast geeft omdat zij dakloos is en daarmee zichtbaar voor
beleidsmakers en overige betrokken actoren. Hiermee is nog niet gewaarborgd
dat de totale groep verslaafden met meervoudige problematiek voldoende in
beeld komt. Het gaat daarbij ook om verslaafden die niet dakloos zijn en die
met hun problemen niet zichtbaar zijn, maar die wel zorg nodig hebben. De
verantwoordelijkheid voor het borgen van kwaliteit, voldoende aanbod en toegankelijkheid
van de zorg ligt ook voor deze verslaafden bij de minister van VWS. De Algemene
Rekenkamer wil daarom het belang van vroegtijdige signalering en het goed
in beeld brengen van de latente zorgvraag van verslaafden met (niet direct
zichtbare) meervoudige problematiek, nogmaals benadrukken. De Nationale Drugsmonitor
geeft inzicht in de omvang van diverse groepen met specifieke verslavingsproblemen,
maar daarmee is de verslaafde zelf nog niet in beeld, en ook nog niet naar
de zorg toegeleid.
LITERATUURLIJST
Algemene Rekenkamer (2004). Zorg voor verslaafden. Tweede Kamer, vergaderjaar 2003–2004, 29 660, nr. 1 en
2. Den Haag: SDU.
Amsterdam, Den Haag, Utrecht, Rotterdam (2005). Kwetsbaar
in de grote stad; G4 Visie op een samenhangende Openbare Geestelijke Gezondheidszorg.
GGD Nederland, GGZ Nederland, KNMG (2005). Handreiking «Gegevensuitwisseling
in het kader van bemoeizorg».
Ministerie van VWS (2003). IBO-rapport «De opvang
verstopt». Bijlage bij kamerstuk 29 325, nr. 1.
Ministerie van VWS (2004). Plan van Aanpak Verloedering
en Overlast. Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 29 325,
nr.2. Den Haag: SDU.
Ministerie van VWS (2005). Voortgangsrapportage verslavingszorg. Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 24 077, nr. 176.
Den Haag: SDU.
Tweede Kamer (2005). Verslag Algemeen Overleg Drugbeleid
en Zorg voor verslaafden. Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005,
24 077, 29 660, nr. 144. Den Haag: SDU.
Tweede Kamer (2006). Plan van Aanpak Maatschappelijke
Opvang. Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 29 325,
nr. 8. Den Haag: SDU.
BIJLAGE 1
Overzicht aanbevelingen en reactie oorspronkelijk rapport
(2004)
Aanbevelingen Rapport 2004
Reactie minister van VWS
1) De Algemene Rekenkamer beveelt de
minister van VWS aan een visie op verslavingszorg uit te werken, waarin aandacht
wordt besteed aan: • De beleidsmatige en individuele
samenwerking op lokaal en regionaal niveau en de wijze waarop die verbeterd
kan worden, bijvoorbeeld via gerichte projecten naar het voorbeeld van het
OGGZ-beleid. • Het belang
van de verslavingszorg als eerst verantwoordelijke voor de zorg en hulpver-
lening op de leefgebieden, vanwege haar expertise op het terrein van verslavingsproblematiek. • Verbeteringen
in de signalering van ver- slaafden en het belang van outreachende zorg, bemoeizorg
en de ontwikkeling van nieuwe voorzieningen of methoden. • De
verdere ontwikkeling van kwaliteit en innovatie van de verslavingszorg en
de verschillende paradigma’s die binnen de verslavingszorg bestaan.
De minister onderschrijft dat bijvoorbeeld
huis- vesting, arbeidstoeleiding, schuldhulpverlening en uitkeringen(beheer)
zaken zijn die voor de doelgroep van belang zijn, maar waar zij vaak slecht
toegang toe krijgen. De minister geeft aan dat hij systeemverantwoordelijk
is voor de verslavingszorg, en dat de overige zaken niet onder zijn beleidsverantwoordelijkheid
vallen. Met de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) wordt beoogd
een lokaal stelsel van maatschappelijke ondersteuning op te zetten dat beter
aansluit bij de behoefte van mensen aan ondersteuning in hun directe omgeving.
De verantwoordelijkheden daarvoor zullen duide- lijk in deze wet geregeld
zijn. Omdat de versla- vingszorg deel uitmaakt van deze ontwikkeling, ziet
de minister geen reden een aparte visie op de verslavingszorg te ontwikkelen. • De
minister geeft aan dat met de afbakening tussen de AWBZ, de toekomstige Zorgverze-
keringswet en de Wmo de verantwoordelijk- heidsverdeling tussen Rijk en gemeenten
en de afbakening tussen gezondheidszorg en ondersteuning duidelijker worden.
Verder geeft de minister aan dat de acties die in het kader van de IBO Maatschappelijke
Opvang worden ondernomen een deel van de knel- punten oppakt, waaronder het
versterken van de regierol van gemeenten.
• De
minister stelt, in aansluiting op de stelling van de Algemene Rekenkamer,
dat de versla- vingszorg eerstverantwoordelijke voor de brede zorg aan verslaafden
zou moeten zijn en dat kennis van de doelgroep inderdaad nodig is om effectief
hulp te kunnen bieden. Verder ziet de minister casemanagement (zoals dat in
de laatste jaren binnen de versla- vingszorg is opgezet) als een uitstekend
instrument voor verslaafden met meervoudige problematiek en als een product
van de extramurale GGZ (en de verslavingszorg).
• De
minister geeft aan dat in vrijwel alle regio’s initiatieven genomen
zijn om bemoei- zorg, outreachende zorg en casemanagement
voor langdurig verslaafden op te zetten. Naar aanleiding van de IBO Maatschappelijke
Opvang wordt onder meer het bevorderen van permanente woonvoorzieningen opge-
pakt. Op de ontwikkeling van nieuwe metho- den gaat de minister niet in.
• De
minister van VWS gaat niet specifiek in op de verdere ontwikkeling van kwaliteit,
inno- vatie en verschillende paradigma’s in de verslavingszorg, maar
haalt wel het project Resultaten scoren aan, het kwaliteits- en ontwikkelingsprogramma
voor de verslavingszorg.
2) De Algemene Rekenkamer beveelt de minister van
VWS aan het verzamelen en verspreiden van informatie over de aard en omvang
van de verslavingsproblematiek te verbeteren, bijvoorbeeld met behulp van
het Trimbos-instituut. Verder beveelt zij aan ervoor te zorgen dat de registratiesystemen
aansluiten bij de praktijk en bij de verschillende producten van de verslavingszorg.
De minister van VWS is het slechts
ten dele eens met de conclusie van de Algemene Rekenkamer dat over de aard
en omvang van de verslavingsproblematiek niet zoveel bekend is. De minister
verwijst naar LADIS, dat volle- dige en accurate gegevens bevat over de ambulante
verslavingszorg en stelt dat Neder- land daarmee altijd kan voldoen aan de
inter- nationale informatieplicht over de aard en omvang van de verslavingsproblematiek.
De minister is het met de Algemene Rekenkamer eens dat de informatie over
de klinische verslavingszorg onvoldoende is. VWS en de veldpartijen werken
aan de integratie van de registraties van de ambulante en klinische verslavingszorg
en aan de aansluiting op de GGZ. De minister verwacht dat vanaf 2005
sprake zal zijn van een geïntegreerd informatiesysteem voor de hele verslavingszorg.
3) De Algemene Rekenkamer beveelt de minister van
VWS aan voorlichting te geven over de (on)mogelijkheden van de privacy-wetgeving
en te monitoren of dit knelpunt in de praktijk wordt opgelost.
De minister van VWS deelt de opvatting van de Algemene
Rekenkamer dat een optimale gege- vensuitwisseling nodig is, evenals de mogelijkheid
om samenwerking af te dwingen. De minister wijst in dit verband op concrete
voorstellen die aan de Tweede Kamer zullen worden gedaan in het Plan van Aanpak
Verloedering en Overlast dat het Kabinet binnenkort naar de Tweede Kamer zal
sturen.
4) De Algemene Rekenkamer beveelt de minister van
VWS aan nader uit te werken welke taken de centrumgemeenten in het kader van
hun regierol moeten uitvoeren, na te gaan of zij daarvoor voldoende instrumenten
hebben en de wijze waarop de centrumgemeenten hun regierol invullen te monitoren.
De minister geeft aan dat ondanks
aanbevelingen in eerdere rapporten1, obstakels blijven bestaan
waardoor sluitende samenwerking niet van de grond komt. In het aangekondigde
Plan van Aanpak van verloedering en overlast wordt een aantal concrete voorstellen
gedaan om de regie op lokaal niveau te versterken. Ook met de Wmo beoogt de
minister de mogelijkheden voor gemeenten om de regie te voeren te ver- beteren.
De minister onderschrijft het belang van goede monitoring. De wijze van monitoring
in de toekomst hangt af van de financieringskeuze. Verder wijst de minister
op de bestaande monitor voor de maatschappelijke opvang en de ambulante verslavingszorg
5) De Algemene Rekenkamer beveelt de
minister van VWS aan: • duidelijk te maken
welke verantwoordelijkheden actoren hebben op rijks-, regionaal en lokaal
niveau, zodat zij daarop ook aangesproken kunnen worden. • Zorgkantoren
te wijzen op hun verantwoordelijkheid en hun maatschappelijk onder- nemerschap
en alle zorgkantoren aan te sporen productieafspraken met versla- vingszorginstellingen
en centrumgemeenten te maken. • Te
onderzoeken of en in hoeverre het mogelijk is regio-indelingen te stroom-
lijnen.
• De
minister geeft aan dat met de afbakening tussen de AWBZ, de toekomstige Zorgverze-
keringswet en de Wet maatschappelijke ondersteuning de verantwoordelijkheidsverdeling
tussen Rijk en gemeenten en de afbakening tussen gezondheidszorg en ondersteuning
duidelijk zal worden. De minister verwijst naar de brief van 23 april
2005 aan de Tweede Kamer over dit onder- werp. • De
minister geeft aan dat verslavingszorginstellingen waarvan het werkgebied
groter is dan één zorgkantoorregio, de pragmatische afspraak
hebben dat één zorgkantoor de productieafspraken voor de hele
verslavings- zorginstelling maakt. De minister heeft geen signalen ontvangen
dat dit systeem niet werkt. De minister geeft aan de aanbeveling om de regio-indelingen
te stroomlijnen, niet op te volgen omdat dit tot discrepanties bij GGZ, verpleegsector
en gehandicaptensector zou leiden.
6) De Algemene Rekenkamer beveelt de
minister van VWS aan de huidige financiering van de verslavingszorg kritisch
te bekijken en toe te werken naar een eenduidige financiering met eenduidige
verant- woordingseisen.
De minister
vat de aanbeveling over de finan- ciering van de verslavingszorg op als een
aansporing om de gemeentelijk gefinancierde taken in de verslavingszorg en
de AWBZ-gefinancierde verslavingszorg duidelijker te scheiden. De minister
zal zich in het kader van de overheveling van de GGZ en de verslavingszorg
naar de Zorgverzekeringswet beraden op de positie van de ambulante verslavingszorg.
Casemanagement ziet de minister als een product van de extramurale GGZ (en
verslavingszorg) dat in de toekomst onder de Zvw zal vallen. In dat kader
zullen afspraken worden gemaakt over de financiering via de DBC-systematiek.
1 IBO Maatschappelijke Opvang en rapport Selectieve decentralisatie
en zorg voor kwetsbare groepen van de VU van Amsterdam.
Omdat ten tijde van het terugblikonderzoek de Zorgverzekeringswet nog
niet in werking was getreden en de Wmo nog niet door het Parlement was aangenomen,
was het voor de Algemene Rekenkamer nog niet mogelijk om de effecten ervan
te beoordelen. Dit betekent echter niet dat er geen ontwikkelingen hebben
plaatsgevonden.
Met de invoering van de Wmo zal de Welzijnswet worden opgeheven. De regietaak
van de centrumgemeenten wordt in de Wmo vastgelegd.
Deze methode houdt in dat er een steekproef van verslaafden wordt getrokken.
Aan hen wordt gevraagd namen te noemen van andere verslaafden die zij kennen.
De nieuw genoemde verslaafden vormen de volgende laag van de sneeuwbal, waarna
de procedure kan worden herhaald. Het gebruik van de sneeuwbalmethode levert
een omvangschatting op, maar ook informatie over relaties en over de samenstelling
van de populatie van verslaafden.
De integrale reactie van de minister van VWS staat op www.rekenkamer.nl