﻿<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<kamerwrk kamer="2" publtype="brif">
  <metadata>
    <meta name="OVERHEIDop.externMetadataRecord" scheme="" content="https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28447-152/metadata.xml" />
  </metadata>
  <kop>
    <titel>Tweede Kamer der Staten-Generaal</titel>
    <subtitel>2</subtitel>
    <subtitel>Vergaderjaar 2007-2008</subtitel>
  </kop>
  <frontm>
    <versie dtd="0.10" conv="rel_1_0_5_5__1.1" markup="1xa"></versie>
    <ordernr>KST114341</ordernr>
    <vergjaar>2007-2008</vergjaar>
    <onderw>
      <nummer>28 447</nummer>
      <naam>Regeling met betrekking tot tegemoetkomingen in de kosten van kinderopvang
en waarborging van de kwaliteit van kinderopvang (Wet kinderopvang)</naam>
    </onderw>
  </frontm>
  <body>
    <stuk>
      <ltrlabel>Nr. </ltrlabel>
      <nummer>152</nummer>
      <titel>VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG</titel>
      <datum>Vastgesteld 11 januari 2008</datum>
      <al>De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap<voetref refid="v1.1" nr="1"></voetref> en de algemene commissie voor Jeugd en Gezin<voetref refid="v1.2" nr="2"></voetref> hebben op 31 oktober 2007 overleg gevoerd met staatssecretaris
Dijksma van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over: </al>
      <al>
        <nadruk type="vet">– de brief van de staatssecretaris van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap d.d. 18 september 2007 inzake Plan van aanpak wachtlijsten
buitenschoolse opvang (28 447, nr. 147).</nadruk>
      </al>
      <al>Van dit overleg brengen de commissies bijgaand beknopt verslag uit.</al>
      <tuskop letat="vet">Vragen en opmerkingen uit de commissies</tuskop>
      <al>Mevrouw <nadruk type="vet">Sterk</nadruk> (CDA) vindt het positief dat
naar aanleiding van het rapport van de taskforce-Bruins een plan van aanpak
voor het terugbrengen van de wachtlijsten in de buitenschoolse opvang (bso)
is opgesteld. De staatssecretaris is in een vorig overleg uitgedaagd om voor
het einde van het jaar voor de helft van de kinderen die nog op de wachtlijst
staan een plaats in de opvang regelen. Zij heeft die uitdaging helaas niet
aangenomen. Kan zij aangeven wanneer zij denkt de wachtlijsten met de helft
te hebben teruggedrongen? Waar mag zij op worden afgerekend? Wat is de stand
van zaken?</al>
      <al>De taskforce heeft alleen gekeken naar de formele tak van de opvang. De
Stichting Brede School Nederland meent echter dat er nog veel groei te verwachten
valt vanuit het informele circuit. De wachtlijsten groeien omdat mensen die
eerst informeel, via vrienden en familie de opvang regelden, deze nu op een
formele manier willen regelen. Klopt de inschatting van de taskforce of kan
deze hoger uitvallen?</al>
      <al>Aan de rol van de gastouderbureaus wordt opnieuw geen aandacht besteed
in het plan van aanpak. Kan de staatssecretaris aangeven wat zij vindt van
het plan van het CNV? Hoe kijkt zij aan tegen de handhaving van dat plan?</al>
      <al>Bij de aanpak van de wachtlijsten kon de staatssecretaris kiezen uit twee
opties: de verantwoordelijkheid bij het veld leggen en eisen dat vanuit het
veld op korte termijn oplossingen zouden komen of zelf met een concreet plan
komen. De staatssecretaris koos ervoor om zelf een plan op te stellen, maar
dat levert weinig resultaat op voor degenen die nu op de wachtlijst staan.
Concrete en meetbare doelstellingen gekoppeld aan concrete acties ontbreken
in het plan. In het plan van aanpak wordt ook niets veranderd aan de verhouding
tussen scholen, gemeente en bso. Door het systeem voelt geen van de betrokkenen
zich uiteindelijk echt verantwoordelijk voor het oplossen van de wachtlijsten
in de bso.</al>
      <al>Er wordt geld vrijgemaakt voor de extra bestuurlijke inzet bij gemeenten.
Daarmee moet een resultaatgericht overleg tussen kinderopvangorganisaties
en basisscholen tot stand worden gebracht. De vraag is echter waar dat overleg
op wordt afgerekend. Welke prestatie-indicatoren zijn daaraan gekoppeld? Eigenlijk
zou pas een bepaald bedrag moeten worden toegekend als een wachtlijst met
bijvoorbeeld de helft is teruggebracht.</al>
      <al>Enige tijd geleden is de stimuleringsregeling semipermanente huisvesting
van kracht geworden. Hoe staat het met het gebruik daarvan? Hoeveel plaatsen
zijn daarmee gecreëerd? Hoe lang zal gebruik worden gemaakt van semipermanente
oplossingen? Het is niet de bedoeling om gedurende een lange periode met noodlokalen
te werken waarin kinderen worden opgevangen. De druk op het realiseren van
permanente voorzieningen voor bso mag niet afnemen. In dat kader kan gedacht
worden aan het verbinden van een maximumtermijn aan semipermanente huisvesting,
bijvoorbeeld van drie jaar.</al>
      <al>De kwaliteitseisen die aan scholen worden gesteld, verschillen behoorlijk
van de eisen die aan de bso worden gesteld. De toiletten van scholen moeten
bijvoorbeeld van haakjes voorzien zijn terwijl voor de toiletten van de bso
het omgekeerde verplicht is. Dergelijke tegenstrijdigheden werken belemmerend
in het creëren van bso-voorzieningen op scholen. Is de staatssecretaris
bereid om dergelijke belemmeringen in kaart te brengen en weg te nemen?</al>
      <al>Op woensdagen en vrijdagen is er vaak ruimte genoeg op de bso. Wordt die
informatie inmiddels via een campagne onder de aandacht gebracht? Op welke
manier worden werkgevers en werkgevers voorgelicht over de wettelijke mogelijkheden
omtrent schooltijdbanen? Ook op die manier kunnen de wachtlijsten in de bso
worden teruggebracht.</al>
      <al>In haar brief verwijst de staatssecretaris naar de oprichting van een
tijdelijk expertisecentrum. Hoe tijdelijk wordt dit expertisecentrum, wat
gaat het kosten en welke partijen gaan daarin participeren?</al>
      <al>Het is goed dat de staatssecretaris de suggestie van het CDA overneemt
om na te gaan of werklozen met een pabo-diploma kunnen worden ingezet. Dat
zou een snelle oplossing zijn voor de problemen van dit moment. Heeft de staatssecretaris
het overleg hierover inmiddels gestart?</al>
      <witreg></witreg>
      <al>Mevrouw <nadruk type="vet">Gesthuizen</nadruk> (SP) merkt op dat de kinderopvang
in samenwerking met gemeenten en scholen een grote inspanning heeft geleverd
om de explosieve groei van de bso mogelijk te maken. Er maken 35 000
kinderen meer gebruik van de bso dan vorig jaar; een goed resultaat. Helaas
staan er nog 20 000 kinderen op een wachtlijst die dachten vanaf augustus
2007 een opvangplek te krijgen. De staatssecretaris stelt terecht dat gemeenten
een centrale rol moeten spelen in het oplossen van de knelpunten. De verantwoordelijkheid
voor aansluiting tussen onderwijs en opvang mag dan ook niet liggen bij schoolbesturen.
Kan de staatssecretaris bevestigen dat de gemeenten als eindverantwoordelijken
worden aangewezen? Er kan wel voor worden gekozen om scholen de behoeften van ouders te laten inventariseren. Die behoeften worden vervolgens
neergelegd bij de gemeente, die knelpunten direct kan opmerken en daarop kan
reageren. Schoolbesturen hebben niet of nauwelijks mogelijkheden om daarop
te reageren. Ook de samenwerking tussen onderwijs en kinderopvang wordt op
deze manier niet verstoord; deze wordt daarmee zelfs versterkt.</al>
      <al>Als de verantwoordelijkheid bij gemeenten wordt gelegd, worden schoolbesturen
verlost van resultaatsverplichtingen. Momenteel moet de school zorgen voor
organisatie van de kinderopvang. De school kan echter niets doen aan krapte.
Bij wachtlijsten moet het schoolbestuur alternatieven zoeken, bijvoorbeeld
in de vorm van een andere aanbieder van buitenschoolse opvang of gastouderopvang.
Dat is echter geen eenvoudige opgave. Vaak moeten overbelaste schooldirecteuren
het probleem oplossen namens het schoolbestuur. Dit is een voorbeeld van de
onduidelijkheid over de taken en verantwoordelijkheden van de verschillende
partijen die betrokken zijn bij de bso. Dat is op te lossen door de gemeente
als verantwoordelijke aan te wijzen. Het gaat niet om een ideële maar
om een praktische oplossing. Als de gemeente partijen bij elkaar moet brengen,
zoals de staatssecretaris beoogt, dan moet deze ook verantwoordelijk zijn
voor het resultaat. De gemeente kan daarvoor ter verantwoording worden geroepen.</al>
      <al>De staatssecretaris stelt in haar plan van aanpak een aantal concrete
maatregelen voor. De gemeenten worden gevraagd om resultaatgericht overleg
met kinderopvangorganisaties en het onderwijs te voeren en maatregelen uit
te voeren. De gemeenten ontvangen daarvoor eenmalig een bedrag van 5 mln.
Ook om die reden is het logisch om gemeenten verantwoordelijk te maken voor
de aansluiting tussen onderwijs en buitenschoolse opvang. Daarmee wordt over
de besteding van publiek geld verantwoording afgelegd. De vraag is overigens
of de resultaatsverplichting niet te vrijblijvend is. Aan welk resultaat worden
de gemeenten gehouden? Welke periode wordt daaraan verbonden? Mogen gemeenten
zelf de beoogde resultaten vaststellen of bepaalt de staatssecretaris de kaders
door minimumpercentages vast te stellen? Waarom wordt dat bedrag van 5 mln.
overgemaakt? Betreft het een douceurtje of wil de staatssecretaris toe naar
een situatie waarin gemeenten structureel eindverantwoordelijk zijn? Is het
in dat geval niet beter om structureel een bedrag hiervoor vrij te maken?</al>
      <al>De staatssecretaris geeft aan te willen bekijken of het convenant Kwaliteit
kinderopvang wordt aangepast; voor kinderen van vier tot acht jaar kunnen
andere eisen gelden dan voor kinderen van acht tot twaalf jaar. De taakgroep
spreekt over een verruiming van de regels rond groepsruimten voor oudere kinderen
in de buitenschoolse opvang. Dat is echter een slecht plan. Kwaliteitseisen
horen te zijn vastgelegd in een wet. Het resultaat van zelfregulering in de
branche is het convenant Kwaliteit kinderopvang. Staat de staatssecretaris
toe dat het convenant wordt aangepast en de regels minder scherp worden? Hoe
garandeert zij in dat geval het behoud van kwaliteit?</al>
      <al>De suggestie van de taakgroep voor meer functiedifferentiatie bij de inzet
van pedagogisch medewerksters komt niet aan de orde in de brief van de staatssecretaris.
Is de suggestie daarmee van de baan? De taakgroep heeft ook voorgesteld om
personeel met andere vooropleidingen in de bso te laten werken. Ook dat voorstel
is niet meer genoemd. Wat is de reden daarvan? Hetzelfde geldt voor de aanpassing
van regelgeving voor kleinschalige bso, waarin niet steeds twee gekwalificeerde
krachten aanwezig hoeven te zijn, en voor het voorstel voor een minder versnipperd
dagarrangement. Waarom is daarop niet nader ingegaan?</al>
      <al>In de brief van de staatssecretaris wordt een kenniscentrum aangekondigd,
hét bestuurlijke medicijn tegen alle kwalen. Waarom wordt bij elk probleem
de oplossing van het kenniscentrum naar voren geschoven? In de praktijk betekent
het opzetten van dergelijke centra meestal dat de reeds bestaande
samenwerking tussen organisaties wordt voortgezet. Waarom kan dat niet via
de reguliere kanalen worden gedaan? Met de werkgroep onderwijs, ouder- en
kinderopvangorganisaties wordt de samenwerking tussen de sectoren versterkt.
Deze werkgroep heeft goede voorbeelden verzameld en verspreid en studiedagen
georganiseerd voor schoolleiders, gemeenten en kinderopvangorganisaties. Als
instellingen en organisaties gewoon hun werk kunnen doen, dan zorgen zij zelf
wel voor de uitwisseling van goede voorbeelden.</al>
      <witreg></witreg>
      <al>De heer <nadruk type="vet">Bosma</nadruk> (PVV) vindt dat de stappen die
de staatssecretaris heeft gezet voor betere bso reden zijn voor optimisme.
Of de problemen hiermee worden opgelost, moet echter nog worden bezien. Er
is nog steeds geen concrete datum genoemd waarop de wachtlijsten zijn verdwenen.</al>
      <al>De aangekondigde maatregelen roepen vragen op. Het is bijvoorbeeld vreemd
dat scholen en opvanginstellingen beloond worden met € 25 000
als zij hun zaken op orde hebben. Zij hadden een en ander op 1 augustus
2007 al geregeld moeten hebben. Boetes voor het niet nakomen van afspraken
zouden dan ook meer op hun plaats zijn.</al>
      <al>Voor het instellen van een expertisecentrum wordt 5 mln. vrijgemaakt.
Op deze manier wordt een nieuwe vorm van overheidsbureaucratie waarbinnen
ambtenaren met papier schuiven tot stand gebracht. Wie wordt daar beter van
en wie kan daarop worden afgerekend?</al>
      <al>Een grotere rol voor de gemeenten op het punt van de bso is toe te juichen.
Het is echter onduidelijk wat gemeenten gaan doen met het bedrag van 5 mln.
dat zij in dit verband ontvangen. Stelt de staatssecretaris duidelijke kaders
voor de besteding van dat geld? Komt dat terecht op een grote hoop? Wie wordt
wanneer afgerekend op welk resultaat?</al>
      <al>De fractie van de Partij voor de Vrijheid heeft indertijd tegen het aannemen
van de motie-Van Aartsen/Bos (30 300, nr. 14) om tot een verplichte bso
te komen gestemd. Zij voorzag grote praktische problemen bij de uitvoering
van die motie en heeft daar gelijk in gekregen. De fractie van de PVV ziet
meer in de structurele oplossing die de brede school kan leveren; met de bso
is slechts een halve oplossing geboden. Gesleep met kinderen wordt het beste
tegengegaan door functies in één gebouw te centreren. Via de
brede school kan ook flexibel worden omgegaan met de inzet van personeel.
Kan de staatssecretaris de ontwikkelingen op het punt van de brede school
aangeven?</al>
      <al>In de combinatiefuncties en het vrijwilligerswerk wordt hinder ondervonden
van belemmerende regelgeving. Wat is de visie van de staatssecretaris hierop?</al>
      <al>De wethouder van onderwijs in Enschede wil bijstandtrekkers omscholen
tot bso-hulpen. Dat is een goed idee, juist omdat er in het huidige gunstige
economische klimaat weinig reden is voor mensen om te teren op een uitkering.
Zij kunnen doorstromen naar de bso. Is de staatssecretaris bereid om te luisteren
naar het pleidooi van de PvdA-wethouder in Enschede? Is zij bereid om de staatssecretaris
van SZW ertoe te bewegen, mensen uit de bijstand in de bso te laten stromen?</al>
      <al>Op het punt van de kwaliteit is onbekend op welke standaarden wordt gecontroleerd.
Het voorbeeld van het haakje op de wc wordt onderhand legendarisch; is dat
verplicht of niet? Kan de staatssecretaris opheldering geven over de kwaliteitsstandaarden?
In de grote gemeenten kan de GGD de controle op de kinderopvang niet aan.
Veiligheid, hygiëne en pedagogisch klimaat mogen echter niet de sluitpost
van het beleid worden.</al>
      <witreg></witreg>
      <al>De heer <nadruk type="vet">Van der Vlies</nadruk> (SGP) herinnert eraan
dat ook zijn fractie indertijd tegen het aannemen van de motie-Van Aartsen/Bos
heeft gestemd. De SGP-fractie vindt dat ouders onvervreemdbaar verantwoordelijk
zijn voor de opvoeding en begeleiding van hun kinderen en dat het punt van
de opvang daarom in de private sfeer thuishoort. Een meerderheid van de Kamer heeft echter anders besloten en die Kameruitspraak moet netjes
worden gerealiseerd. In het vorige overleg over de wachtlijsten in de bso
was er nog onvoldoende zicht op een daadkrachtige aanpak. Inmiddels is evenwel
een plan van aanpak toegestuurd dat voor het moment afdoende tegemoetkomt
aan de problemen.</al>
      <al>In het plan van aanpak ontbreekt wel een langetermijnperspectief. De staatssecretaris
wil dat overlaten aan het samenspel tussen ouders, scholen, werkgevers en
gemeentebesturen. De vraag blijft echter wat het streven is van de Nederlandse
regering, ook gelet op de Emancipatienota waarin wordt gerefereerd aan de
Scandinavische landen waar vrijwel alle kinderen geplaatst zijn in de bso.
De staatssecretaris zal er in dat kader aan gehouden zijn om een keer haar
visie daarop te geven. Voor een hogere deelname aan de bso zal een cultuurverandering
moeten worden gerealiseerd, hetgeen in het plan van aanpak wel degelijk aan
de orde komt. Concreet wordt gedacht aan een publiekscampagne om de flexibilisering
van de arbeidstijden te bevorderen. Een pendant daarvan is flexibilisering
van schooltijden en het gelijk trekken van schooltijden en tijden waarbinnen
gewerkt wordt. In elk geval moet de keuzevrijheid van ouders gewaarborgd zijn
en moet het belang van het kind centraal blijven staan. Ook de informele opvangvormen
zijn daarbij aan de orde. Zeker op het platteland wordt daar veel gebruik
van gemaakt.</al>
      <al>Een langetermijnvisie van de regering is verder nodig voor scholen en
gemeentebesturen. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de schoolgebouwen en
moeten scherp inzetten op het toerusten daarvan voor de bso. Zonder langetermijnvisie
is het moeilijk om daarop in te spelen. Hoe is het bijvoorbeeld mogelijk om
een nieuwe school te laten bouwen als niet bekend is hoeveel opvangplaatsen
daarbinnen op termijn gerealiseerd moeten worden?</al>
      <al>De staatssecretaris is ondanks een toezegging op dat punt in het plan
van aanpak nauwelijks ingegaan op de bijzondere problematiek van de kleine
plattelandsscholen. In het plan staat slechts dat de ontwikkeling wordt gevolgd.
Is de staatssecretaris bereid om daar uitgebreider op in te gaan?</al>
      <al>Een bonus of beloning is alleen legitiem als bovenmatig is gepresteerd.
Als een instelling echter verplicht is om aan een doelstelling te voldoen,
dan is het wat vreemd om een bonus te geven als deze wordt behaald. Scholen
moeten dus niet worden beloond voor het terugbrengen van de wachtlijsten.</al>
      <witreg></witreg>
      <al>Mevrouw <nadruk type="vet">Van Gent</nadruk> (GroenLinks) constateert
dat de bso nog steeds niet is geregeld in Nederland. De vraag neemt toe maar
het aanbod blijft te klein. Op de wachtlijsten staan dan ook nog steeds 20 000
kinderen. Het recht op buitenschoolse opvang zou aanvankelijk vanaf 1 januari
2007 van kracht worden. Die invoering is echter eerst verschoven naar 1 augustus
2007 en inmiddels wordt er in het geheel geen datum meer genoemd. Kan de staatssecretaris
een concrete datum noemen waarop de wachtlijsten met de helft zijn afgenomen?
Wanneer zijn de wachtlijsten naar haar verwachting geheel opgelost?</al>
      <al>Zonder noodmaatregelen wordt het moeilijk om de wachtlijsten grondig aan
te pakken. Met tijdelijke noodmaatregelen zouden de wachtlijsten echter op
1 januari weg kunnen zijn. Het CNV doet het voorstel om in de bso met
persoonsgebonden budgetten te werken. Deze kunnen door ouders worden ingezet
om informele opvang te regelen. Voor de maanden november en december zou dat
voor 12 000 kinderen neerkomen op 2,3 mln. en voor 20 000 kinderen
op 4 mln. Daarbij wordt uitgegaan van acht uur opvang, veertig schoolweken
en een uurtarief van € 6,10. Die vermenigvuldiging heeft een uitkomst
van € 1952 per jaar. Een modaal gezin krijgt 60% terug, een
bedrag van € 1171,20 per jaar. Voorwaarde voor het doen slagen van
deze noodmaatregel is dat het argument van het kwaliteitsniveau van de opvang
buiten beschouwing wordt gelaten. Het gaat veel te ver om te stellen
dat informele opvang bij familie en vrienden per definitie slecht en kwalitatief
onder de maat is.</al>
      <al>Uit de brief van de staatssecretaris blijkt dat kleine scholen en plattelandsscholen
meer tijd nodig hebben om de bso te regelen. Zijn deze scholen niet bij uitstek
geschikt om bezoek te krijgen van het interventieteam? Misschien hebben zij
meer hulp nodig om de bso te organiseren. Kan de staatssecretaris aangeven
waarom sommige scholen de bso nog niet hebben kunnen regelen? Andere scholen
waren daar immers wel toe in staat.</al>
      <al>De fractie van GroenLinks heeft eerder gepleit voor het gebruik van leegstaande
kantoren, pastorieën en kerken voor kinderopvang. Met relatief kleine
aanpassingen kunnen dergelijke panden wellicht worden gebruikt voor de bso.
Daarin kunnen zelfs heel spannende activiteiten worden ontplooid. Wat is de
visie van de staatssecretaris daarop? Overigens moet bij het gebruik van dergelijke
panden wel aan de kwaliteitseisen worden voldaan.</al>
      <witreg></witreg>
      <al>Mevrouw <nadruk type="vet">Dezentjé Hamming</nadruk> (VVD) merkt
op dat buitenschoolse opvang een blijvend punt van aandacht is. Het is positief
dat de adviezen van het rapport van de taskforce-Bruins voor een groot deel
zijn overgenomen, maar doorpakken is wel noodzakelijk. Ouders moeten op veilige
en betrouwbare kinderopvang kunnen rekenen om werk en gezin goed te kunnen
combineren. Om de resultaten van het beleid na te gaan, is het belangrijk
dat structureel wordt bijgehouden hoeveel kinderen gebruik maken van kinderopvang.
Is de staatssecretaris bereid om dat te meten?</al>
      <al>De conclusie van het rapport is dat de vraag naar bso doorzet. Die toename
is enerzijds het gevolg van de motie-Van Aartsen/Bos en wordt anderzijds veroorzaakt
door de economische groei. Kan de staatssecretaris een indicatie geven van
de kosten die daarmee gemoeid zijn? Hoe denkt zij die te financieren?</al>
      <al>De staatssecretaris kondigt aan een notitie brede scholen naar de Kamer
te sturen. Voor welke richting wordt daarin gekozen? Hoe verhoudt een en ander
zich tot de inspanningen voor de buitenschoolse opvang?</al>
      <al>Op pagina 4 van de brief wordt een maatregel voor de korte termijn aangekondigd;
die moet 4000 extra plaatsen opleveren. Hoe wordt echter voorzien in de andere
16 000 plaatsen? Worden die gecreëerd op middellange en lange termijn?
Welk bedrag kan als verlies worden beschouwd omdat ouders niet gaan werken
omdat er geen plaatsen zijn?</al>
      <al>De gemeenten krijgen 5 mln. voor de inrichting van de organisatie op het
bso-werk. Dat geld wordt «prestatiegerelateerd» overgemaakt. Hoe
worden die prestaties gemeten? Overigens kan het geld ook worden gebruikt
om het aantal opvangplaatsen in bso-boxen te verdubbelen. Waarom heeft de
staatssecretaris daar niet voor gekozen?</al>
      <al>Op pagina 6 van de brief staat dat scholen alternatieven moeten onderzoeken
als er wachtlijsten zijn. Hoe worden scholen daaraan gehouden? Als scholen
niet naar alternatieven zoeken, wat is daarvan dan de consequentie?</al>
      <al>Het probleem van de huurovereenkomsten wordt bestreden met voorbeeldcontracten.
Worden de problemen daarmee opgelost? Mogelijk gaat het in sommige gevallen
niet om het onvermogen om een contract op te stellen maar om het risicomijdend
gedrag van scholen. Hoe worden problemen dan aangepakt?</al>
      <al>In de brief van de staatssecretaris wordt melding gemaakt van 2500 combinatiefuncties.
Hoe verhoudt dat zich tot de plannen voor de brede scholen? Hoeveel geld is
daarvoor beschikbaar? Het is de bedoeling dat medewerkers op detacheringsbasis
een andere functie erbij vervullen. In dat geval wordt echter de btw-plicht
van kracht. De kosten daarvan komen ten laste van de kosten voor de combinatiefunctie.
Is de staatssecretaris bereid om daar wat aan te doen? </al>
      <al>Er wordt een bedrag van 10 mln. ingezet voor de verbetering van de kwaliteit
van personeel. Wanneer komen er plannen daarvoor? Het is van belang dat afgestudeerde
pabo-studenten die nog geen baan hebben gevonden, worden ingezet. Op die manier
worden zij behouden voor de onderwijssector.</al>
      <al>Op welke manier wil de staatssecretaris zich inzetten voor continuroosters
op scholen?</al>
      <al>Gemeenten werken aan de bouw van en verbouw tot multifunctionele locaties.
Heeft de staatssecretaris zicht op wat daarmee gebeurt? Neemt zij het voorstel
uit het rapport over om breder personeel aan te trekken, bijvoorbeeld van
andere opleidingen?</al>
      <witreg></witreg>
      <al>Mevrouw <nadruk type="vet">Hamer</nadruk> (PvdA) wijst erop dat het bouwbesluit
voor de kinderopvang gelijk is aan het bouwbesluit voor scholen. De bepalingen
voor haakjes op de toiletten verschillen in elk geval niet.</al>
      <al>Het is goed dat het belang dat aan de bso wordt gehecht, breed wordt gedeeld.
Ook is het positief dat in één jaar tijd 35 000 kinderen
een plek op de bso hebben gekregen. Achteraf gezien blijkt de motie-Van Aartsen/Bos
dus wel degelijk in een behoefte te voorzien. Het vorige kabinet wilde het
recht op kinderopvang op 1 januari 2008 laten ingaan, maar de Kamer heeft
erop aangedrongen dat instanties die er al mee aan de gang wilden, daarvoor
de gelegenheid zouden krijgen vanaf 1 januari 2007. Het is dan ook
oneerlijk om de instanties die zich richtten op 1 januari 2008 als «langzaam»
te bestempelen.</al>
      <al>De scholen en kinderopvangorganisaties die met elkaar 35 000 opvangplaatsen
hebben gerealiseerd, hebben een geweldige prestatie geleverd. In korte tijd
is onder grote druk en met weinig financiële middelen veel bereikt. De
ontwikkeling moet echter doorgaan waarbij twee voorwaarden gelden. Ten eerste
zal kinderopvang altijd aan kwaliteitseisen moeten voldoen. Zelfs als daar
alleen voor een bepaalde periode van wordt afgeweken, bestaat het risico dat
ouders ontevreden worden en er een verkeerd beeld ontstaat van de kinderopvang.
Ten tweede moet de ambitie gericht zijn op een wachtlijst waar kinderen niet
langer dan drie maanden op staan. Omdat vrouwen in toenemende mate willen
werken en gebruik willen maken van formele kinderopvang, zullen de wachtlijsten
structureel blijven groeien. In de toekomst moet er zekerheid zijn dat ouders
en kinderen niet langer dan ongeveer drie maanden hoeven te wachten op een
plek.</al>
      <al>Het verleggen van de verantwoordelijkheid van kinderopvang naar gemeentelijk
niveau is onwenselijk. Scholen en opvangorganisaties hebben in de afgelopen
jaren duidelijk aangegeven dat zij niet zitten te wachten op overmatige gemeentelijke
bemoeienis. Zij zijn bereid om in de ontwikkelingen rond de kinderopvang zelf
de verantwoordelijkheid te nemen. Gemeenten moeten wel een taak in de huisvesting
van bso en scholen houden. In het overleg over onderwijsachterstanden is dan
ook het onderwerp kinderopvang ingebracht. De afstemming tussen onderwijs
en kinderopvang moet een punt van gemeentelijk overleg zijn.</al>
      <al>De toename in de bso betekent een impuls voor de ontwikkeling van de brede
school. Hoe kijkt de staatssecretaris aan tegen het voorstel van de MOgroep
om een breed overleg te organiseren over de verdere ontwikkeling van de brede
school? De visieontwikkeling op brede scholen verdient aansporing.</al>
      <al>Om voldoende aanbod in de bso te garanderen, moet er voldoende personeel
beschikbaar zijn. Instellingen geven aan met combinatiefuncties te willen
werken; daarmee is veel winst te behalen. Het probleem zit in de dubbele aanstelling,
met daaraan verbonden de verschillende pensioenopbouwen en dergelijke. Ook
de btw-regeling kan worden beschouwd als een hindernis. Is de staatssecretaris
bereid om met de staatssecretaris van Financiën tot een creatieve oplossing
te komen om het probleem aan te pakken? </al>
      <al>Vanuit de pabo stromen veel mbo-4-studenten uit. Dat is voor de kinderopvang
een buitengewoon interessante groep. De studenten zijn geïnteresseerd
in kinderen, maar de pabo is voor hen blijkbaar niet de meest geschikte opleiding
gebleken. Kan de staatssecretaris onderzoeken of deze groep studenten te interesseren
is in werk in de kinderopvang?</al>
      <al>Het kabinet stelt geld beschikbaar voor semipermanente huisvesting voor
de bso. Welke initiatieven vinden op dit punt plaats, naast de bso-box? In
de verdeling van bso over de week bleek vooral op woensdagmiddag en vrijdag
sprake te zijn van overcapaciteit. Wordt inmiddels meer gebruikgemaakt van
deze dagen? Wordt gesproken met scholen en kinderopvang over het bereiken
van een betere spreiding?</al>
      <tuskop letat="vet">Antwoord van de staatssecretaris</tuskop>
      <al>De <nadruk type="vet">staatssecretaris</nadruk> geeft aan dat enerzijds
20 000 kinderen op de wachtlijst staan voor buitenschoolse opvang en
anderzijds 35 000 kinderen extra in de afgelopen anderhalf jaar een plek
in de bso hebben gevonden. Zij spreekt haar waardering uit voor degenen die
aan het creëren van al die opvangplaatsen hebben bijgedragen. Het is
nu zaak om de kinderen die nog op de wachtlijst staan aan een plek te helpen.
Direct na het aannemen van de motie-Tichelaar/Rutte is de taskforce-Bruins
aangesteld die heel snel heeft gewerkt en binnen een paar maanden een rapport
heeft uitgebracht. Op Prinsjesdag is het plan van aanpak gepresenteerd als
reactie op dat rapport. Voor het overgrote deel zijn de aanbevelingen door
het kabinet overgenomen.</al>
      <al>Om de wachtlijsten terug te brengen, wordt een aantal maatregelen genomen.
Voor de korte termijn wordt allereerst de Stimuleringsmaatregel capaciteit
van buitenschoolse opvang van kracht. Aanvankelijk is uitgegaan van een niet-marktverstorende
regeling voor semipermanente voorzieningen, maar al snel is duidelijk geworden
dat met behoud van de kwaliteitsnormen in allerlei soorten huisvesting opvang
kan worden geboden. Omdat het veld daar dringend om vroeg, is de regeling
vervolgens drastisch verbreed. Het budget is gelijk gebleven, maar financiering
vindt niet meer per unit maar per kind plaats. Op die manier is het mogelijk
om ook schoollokalen en andere ruimtes aan te wijzen als opvangruimte. Daarbij
moet wel worden voldaan aan de kwaliteitseisen. Bovendien werkt de regeling
volgens het principe: wie het eerst komt, wie het eerst maalt. De regeling
is op heel korte termijn opgesteld en wordt met terugwerkende kracht ingevoerd,
vanaf 17 september 2007. Deze geldt tot 1 april 2008. Op dat
moment moeten de aanvragen binnen zijn.</al>
      <al>De oorspronkelijke regeling was gericht op het realiseren van 4000 kindplaatsen.
Met de nieuwe systematiek moet het evenwel mogelijk zijn om dat aantal te
verdubbelen. In totaal kan naar verwachting aan 16 000 kinderen, in plaats
van de beoogde 8000 kinderen, opvang worden geboden.</al>
      <al>De tweede maatregel om bso-plaatsen te creëren, betreft de gemeenten.
Het vergroten van de verantwoordelijkheid van de gemeenten op het punt van
de bso zou een wetswijziging vergen. De wet is echter nog niet lang geleden
van kracht geworden en alleen al om die reden is het onverstandig om een wijziging
aan te brengen, los van de inhoudelijke bezwaren. De bestuurlijke rol van
gemeenten is wel heel belangrijk. Op dat punt zijn tekortkomingen geconstateerd;
een aanvraag voor een bouwvergunning voor een bso belandde wel eens onderop
de stapel. De bewustwording van het belang van bso’s in gemeenten moest
gestimuleerd worden. De VNG is zeer gemotiveerd om daaraan bij te dragen.
Afgesproken is dat de gemeenten een eenmalige bijdrage krijgen via het Gemeentefonds
om bestaande taken versneld uit te voeren. In korte tijd moet extra werk geleverd
worden en dat kost gemeentelijke capaciteit. De VNG brengt de afspraken actief
onder de aandacht van de gemeenten. Intern worden verschillende taken op het
gebied van kinderopvang samengevoegd. Verder wordt resultaatgericht
overleg gevoerd met opvangorganisaties en scholen. Het ministerie van OCW
controleert of dat gebeurt. Aan de hand van een gezamenlijk onderzoek onder
100 gemeenten wordt nagegaan in welke mate de genoemde activiteiten voor juli
2008 feitelijk zijn uitgevoerd. Daarbij worden ook de belemmeringen in de
samenhang tussen onderwijs en opvang in kaart gebracht. Bij gelegenheid van
Prinsjesdag 2008 wordt de Kamer op de hoogte gebracht van de resultaten daarvan.</al>
      <al>De derde maatregel voor het creëren van plekken op de korte termijn
betreft het netwerkbureau. Conform een aanbeveling van de taskforce-Bruins
wordt met een netwerkbureau gewerkt om de capaciteit uit te breiden. Een aantal
jaren geleden is ook, met succes, een netwerkbureau ingezet om de duizenden
kinderen die toen op de wachtlijst stonden aan een plek te helpen. Het bureau
is klein en op de praktijk gericht, en biedt ondersteuning aan scholen en
gemeenten bij het realiseren van capaciteit. Momenteel wordt gekeken naar
de positionering van dat bureau zodat er geen dubbelfunctie wordt gecreëerd
en het initiatief op draagvlak onder de betrokkenen kan rekenen. Het bureau
wordt tijdelijk, voor de periode van ongeveer twee jaar, ingezet. De kosten
ervan zijn afhankelijk van de personele inzet en de plek die het bureau krijgt.
In elk geval zal het geen 5 mln. kosten zoals gesuggereerd werd.</al>
      <al>Het versoepelen van de kwaliteitseisen om welke reden dan ook zou onverstandig
zijn. De kinderopvang en de uitbreiding van de bso zijn geen tijdelijke zaken.
Er moet daarom ook niet geëxperimenteerd worden met het tijdelijk verlagen
van de kwaliteitsnormen, juist omdat daaraan het risico van misstanden en
ongelukken verbonden is. Het voorstel van de CNV bevat een mogelijkheid die
het kabinet al biedt, via een andere route. Voor de informele opvang zijn
twee maatregelen ingevoerd. Ten eerste het kindgebonden budget, een inkomensafhankelijke
tegemoetkoming in de kosten van kinderen. Deze komt in de plaats van de huidige
kinderkorting. In 2008 wordt die kinderkorting omgezet in een toeslag waarvoor
gezinnen met een laag inkomen in aanmerking kunnen komen. Vanaf 2009
wordt die toeslag niet meer per huishouden maar per kind verstrekt. Ten tweede
is de inkomensafhankelijke combinatiekorting geïntroduceerd, voor tweeverdieners
met kinderen jonger dan twaalf jaar. Met ingang van 2009 wordt deze uitgebreid
en voor een deel inkomensafhankelijk. De overheid doet hiermee voldoende aan
het financieren van informele opvang.</al>
      <al>De groei van de kosten voor de kinderopvang is mede veroorzaakt door de
toenemende opvang door gastouders. De Kamer heeft meerdere keren gemaand om
aandacht te besteden aan de kwaliteit van deze vorm van kinderopvang. Inmiddels
blijkt dat de overheid de kwaliteit van de opvang in gastgezinnen niet in
alle gevallen kan waarborgen. Binnenkort, voor de behandeling van de begroting
OCW, ontvangt de Kamer daarover een brief.</al>
      <al>Voor 2008 is 10 mln. uitgetrokken voor meer en beter personeel in de kinderopvang.
Met de sector wordt gewerkt aan voorstellen om die doelstelling te halen.
Naar verwachting wordt de Kamer daar in het voorjaar 2008 over geïnformeerd.
De suggestie om uitstromende pabo-studenten te interesseren voor de kinderopvang
zal daar zeker bij betrokken worden. Een eerdere suggestie om afgestudeerde
pabo-studenten in te zetten, stuitte op verzet van de onderwijsbonden omdat
het onderwijs deze mensen juist nodig heeft om een lerarentekort in het basisonderwijs
te voorkomen. De mogelijkheden verschillen per regio; in het Noorden kunnen
niet alle pabo-afgestudeerden direct in het onderwijs terecht. In de Randstad
is dat echter anders. Omgekeerd zijn de wachtlijsten voor bso in de Randstad
heel lang terwijl deze in andere regio’s veel korter zijn.</al>
      <al>Plattelandscholen en kleine scholen hebben over het algemeen meer tijd
nodig gehad om de aansluiting op de bso te regelen. Inmiddels is door het
ministerie van OCW een bijeenkomst georganiseerd over de mogelijkheden
om in dunbevolkte gebieden in Nederland kleinschalige kinderopvangvoorzieningen
aan te bieden. Die mogelijkheden bestaan beslist maar vragen soms om creativiteit.</al>
      <al>De visie op kinderopvang en bso voor de langere termijn is als volgt.
Niet-werkende vrouwen gaan de arbeidsmarkt op en vrouwen die al werken, gaan
langer werken. De behoefte aan kinderopvang groeit dan ook, waarbij de keuzevrijheid
van ouders voorop blijft staan. De brede school biedt veel kansen; daar moet
veel energie in worden gestoken. In december 2007 ontvangt de Kamer een brief
daarover. Met het ministerie van Financiën is een expertisecentrum opgezet
zodat in de planning van huisvesting meer rekening wordt gehouden met bepaalde
factoren, bijvoorbeeld kinderopvang en faciliteiten voor jeugdzorg. Die combinatie
van opvang en onderwijs vergt mogelijk ook een wijziging van de Wet op het
primair onderwijs op het gebied van huisvesting. Het bestuderen daarvan vergt
een paar maanden. De Kamer wordt voor de zomer van 2008 geïnformeerd
over de mogelijke noodzaak om de wet aan te passen.</al>
      <al>De schooltijden zijn in de wet heel vrij geregeld. In het land zijn tal
van initiatieven gaande om in te spelen op een veranderende behoefte. In Rotterdam
wordt bijvoorbeeld met steun van het Rijk geëxperimenteerd met verlengde
schooldagen. Vooral kansarme kinderen profiteren van deze extra leertijd.
Het is echter niet de bedoeling van het kabinet om één type
rooster voor te schrijven, zoals de MOgroep suggereert. Dat is nadrukkelijk
geen uitgangspunt in de wet.</al>
      <al>Met het ministerie van VWS is een taskforce in het leven geroepen voor
de combinatiefuncties. In dit verband is de problematiek van de btw-afdracht
aan de orde. Het ministerie van Financiën, dat op dit punt leidend is,
blijkt het moeilijk te vinden om vergaande stappen daarin te zetten. Het is
aan de taskforce VWS/OCW om nieuwe argumenten te leveren om Financiën
te overtuigen. De combinatiefuncties moeten in de toekomst een grotere rol
spelen en moeten daarom alle ruimte krijgen om te ontwikkelen.</al>
      <al>Na berichten in de media over de werklast van de GGD in grote gemeenten
zijn VNG en GGD Nederland uitgenodigd om knelpunten en suggesties voor oplossingen
in kaart te brengen. Naar aanleiding hiervan moet besproken worden in hoeverre
het nodig is om het budget voor 2008 te verhogen. Dat moet echter gebeuren
op basis van concrete voorstellen.</al>
      <al>Momenteel wordt bezien op welke manier de ruimte in de opvang op woensdag
en vrijdag zo effectief mogelijk onder de aandacht kan worden gebracht. Binnenkort
wordt de Kamer geïnformeerd over de voortgang op dat punt.</al>
      <al>Uit de verschillende maatregelen blijkt dat de ambitie gericht is op het
zoveel mogelijk inkorten van de wachtlijsten. Het is echter onmogelijk om
een datum te noemen waarop niemand meer hoeft te wachten. De groei in de kinderopvang
en de bso blijft doorgaan en de vraag naar plaatsen blijft dus ook doorgaan.
De ontwikkeling van de wachtlijst wordt wel bijgehouden. Op 1 december
kan een volgende peiling plaatsvinden. Verwerking van de gegevens kost een
paar weken. Als de Kamer dat wenst, kan na het Kerstreces daarover worden
gesproken. Dan kan ook worden bezien of het reëel is om een algemene
wachttijd van een bepaalde termijn na te streven. De wachttijden zullen regionaal
in elk geval altijd verschillen; een wachttijd van drie maanden is in Amsterdam
niet haalbaar. In elk geval moet een instrument ontwikkeld worden om wachtlijsten
in de toekomst niet te lang te laten worden.</al>
      <tuskop letat="vet">Nadere gedachtewisseling</tuskop>
      <al>Mevrouw <nadruk type="vet">Sterk</nadruk> (CDA) is overtuigd van de inzet
en ambitie van de staatssecretaris maar constateert ook dat de praktijk weerbarstig
is. In die zin zullen er altijd wachtlijsten zijn in de kinderopvang. Dat
is ook wel goed, want in een marktsector moet concurrentie zijn en daar horen
wachtlijsten enigszins bij. Er moet op een zeker moment echter
wel sprake zijn van een reële wachttijd.</al>
      <al>Het is positief dat op korte termijn de stimuleringsmaatregel van kracht
wordt. Hoe voorkomt de staatssecretaris dat semipermanente oplossingen op
den duur permanente oplossingen worden? Hoe lang is semipermanent?</al>
      <al>Waarop worden gemeenten afgerekend? Worden zij aangesproken op de uitvoering
van de afspraken die met de kinderopvangorganisaties en het onderwijs zijn
gemaakt? Of is het al voldoende dat zij kunnen aantonen dat daarover genoeg
is vergaderd?</al>
      <al>Er moet meer bekendheid worden gegeven aan het recht dat een werknemer
heeft om een schooltijdbaan te vragen. Ouders weten vaak niet van deze mogelijkheid
terwijl met een dergelijke baan de zorg over de kinderen goed kan worden ingevuld.</al>
      <witreg></witreg>
      <al>Mevrouw <nadruk type="vet">Gesthuizen</nadruk> (SP) denkt dat de vraag
naar kinderopvang continu is. Daar kan dan ook niet aan worden tegemoetgekomen
met tijdelijke maatregelen. Informele kinderopvang kan geformaliseerd worden
door registratie als gastouder. Vervolgens moet wel het toezicht daarop verbeteren.
Een investering op dat punt leidt tot structurele verbetering.</al>
      <witreg></witreg>
      <al>De heer <nadruk type="vet">Bosma</nadruk> (PVV) vindt de rol die de gemeenten
moeten spelen onduidelijk. Gemeenten krijgen 5 mln. maar daar wordt geen heldere
tegenprestatie voor geformuleerd.</al>
      <witreg></witreg>
      <al>Mevrouw <nadruk type="vet">Dezentjé Hamming</nadruk> (VVD) wijst
op het hoofdstuk van het financieel kader waarin staat dat in de begroting
29 mln. is gereserveerd voor het bestrijden van de wachtlijsten en uitgegeven
zal worden aan de stimulering van snelle capaciteitsuitbreiding, expertisecentrum
en de bestuurlijke inzet van gemeenten. Het is onduidelijk of dat bedrag voldoende
is, zeker als gemeenten geen werk maken van het bouwen en verbouwen van bso-locaties.</al>
      <al>Het monitoren van de kwaliteit van opvang bij gastouders mag niet verzanden
in regelzucht. Is de staatssecretaris bereid om naar een vooral praktische
oplossing daarvoor te zoeken?</al>
      <witreg></witreg>
      <al>Mevrouw <nadruk type="vet">Hamer</nadruk> (PvdA) geeft aan dat ten aanzien
van de uitvoering van de bso, een onderdeel van de Wet kinderopvang, eigenlijk
nooit een financieel probleem kan ontstaan omdat het een openeindregeling
is wat de rechten van de ouders betreft. Voor de minister van Financiën
is dat een lastig gegeven, maar wel een feit waar het kabinet zich aan dient
te houden.</al>
      <witreg></witreg>
      <al>De <nadruk type="vet">staatssecretaris</nadruk> constateert dat een meerderheid
van de Kamer haar aanpak van de wachtlijsten steunt. Zij hoopt dat die aanpak
tot de gewenste resultaten zal leiden.</al>
      <al>Op de vergunningen die worden afgegeven voor het realiseren van een semipermanente
bso staat precies aangegeven hoe lang de voorziening mag worden gebruikt.
Die termijn is in elk geval niet langer dan vijf jaar, want anders is een
andere bouwvergunning nodig.</al>
      <al>Met de VNG is afgesproken dat eenmalig een storting in het Gemeentefonds
wordt gedaan. Daartegenover staan bepaalde prestaties. Het onderzoek onder
100 gemeenten fungeert daarbij als stok achter de deur.</al>
      <al>Publiciteit over de rechten van werknemers op schooltijdbanen is een verantwoordelijkheid
van de minister van SZW. Bij gelegenheid zal de staatssecretaris hem op dit
punt aanspreken.</al>
      <al>Het bedrag van 29 mln. is niet bedoeld voor de huisvesting van de bso.
Het is dan ook wel degelijk een mooi bedrag om de wachtlijsten mee aan te
pakken. </al>
      <al>In 2007 is de kinderopvang zo hard gegroeid dat daaraan 295 mln. meer
wordt uitgegeven dan voorzien. In de begroting wordt de financiering daarvan
uitgelegd. De ramingen voor volgende jaren worden gebaseerd op de groei in
de afgelopen tijd. Overigens is voor een deel niet te voorspellen of en in
welke mate die kosten verder zullen oplopen.</al>
      <tuskop letat="vet">Toezeggingen</tuskop>
      <al>– De Kamer ontvangt met Prinsjesdag 2008 de resultaten van een onderzoek
dat onder 100 gemeenten gehouden is naar de feitelijke voortgang van de buitenschoolse
opvang.</al>
      <al>– De Kamer ontvangt voor de begrotingsbehandeling een brief over
gastouderopvang en de kwaliteit daarvan.</al>
      <al>– De Kamer ontvangt in de loop van 2008 een plan van aanpak voor
het voorzien in personeel in de bso (bijvoorbeeld pabo-uitstromers).</al>
      <al>– De Kamer ontvangt op korte termijn een voortgangsrapportage ten
aanzien van de campagne om de ruimte in de kinderopvang op woensdag en vrijdag
onder de aandacht te brengen.</al>
      <al>– De Kamer ontvangt voor de zomer van 2008 een brief over de noodzaak
van de aanpassing van de Wet op het primair onderwijs in verband met de huisvesting.</al>
      <al>– De Kamer ontvangt een stand van zaken ten aanzien van de wachtlijsten
van de bso. Voor het Kerstreces ontvangt de Kamer bericht over wanneer deze
stand van zaken verwacht kan worden.</al>
      <al>– De Kamer ontvangt in december 2008 de langetermijnvisie brede
school, waarmee een bijdrage wordt geleverd aan de bso, waarin ook de componenten
combinatiefuncties, btw-regeling en huisvesting aan de orde komen.</al>
      <ondtek>
        <functie>De voorzitter van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,</functie>
        <naam>Van de Camp</naam>
        <functie>De voorzitter van de algemene commissie voor Jeugd en Gezin,</functie>
        <naam>Heijnen</naam>
        <functie>De griffier van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,</functie>
        <naam>Van Erp </naam>
      </ondtek>
    </stuk>
  </body>
  <voetnoot id="v1.1" nr="1">
    <al>Samenstelling:</al>
    <al>Leden: Samenstelling: Leden: Van der Vlies (SGP), Van de Camp (CDA), voorzitter,
Depla (PvdA), Slob (ChristenUnie), Remkes (VVD), Joldersma (CDA), Jan de Vries
(CDA), Van Vroonhoven-Kok (CDA), Jan Jacob van Dijk (CDA), Aptroot (VVD),
Leerdam (PvdA), Kraneveldt-van der Veen (PvdA), Roefs (PvdA), ondervoorzitter,
Verdonk (Verdonk), Abel (SP), Van Leeuwen (SP), Biskop (CDA), Bosma (PVV),
Pechtold (D66), Zijlstra (VVD), Jasper van Dijk (SP), Besselink (PvdA), De
Rooij (SP), Ouwehand (PvdD) en Dibi (GroenLinks).</al>
    <al>Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Ferrier (CDA), Gill’ard (PvdA),
Anker (ChristenUnie), Van Miltenburg (VVD), Atsma (CDA), Sterk (CDA), Vietsch
(CDA), Schinkelshoek (CDA), Dezentjé Hamming (VVD), Van Dijken (PvdA),
Hamer (PvdA), Van Dam (PvdA), Van der Burg (VVD), Van Bommel (SP), Gesthuizen
(SP), Jonker (CDA), Fritsma (PVV), Van der Ham (D66), Nicolaï (VVD),
Leijten (SP), Bouchibti (PvdA), Gerkens (SP), Thieme (PvdD) en Van Gent (GroenLinks).</al>
  </voetnoot>
  <voetnoot id="v1.2" nr="2">
    <al>Samenstelling:</al>
    <al>Leden: Van der Vlies (SGP), Hamer (PvdA), Kant (SP), ondervoorzitter, Çörüz
(CDA), Sterk (CDA), Van Miltenburg (VVD), Van Dijken (PvdA), Dezentjé
Hamming (VVD), Omtzigt (CDA), Koşer Kaya (D66), Jonker (CDA), Teeven
(VVD), Wolbert (PvdA), Blanksma-van den Heuvel (CDA), Voordewind (ChristenUnie),
Zijlstra (VVD), Bouchibti (PvdA), Langkamp (SP), Van Gijlswijk (SP), Ouwehand
(PvdD), Agema (BVV), Leijten (SP), Dibi (GroenLinks), Heijnen (PvdA) en voorzitter,
Van Toorenburg (CDA).</al>
    <al>Plv. leden: Heerts (PvdA), Gerkens (SP), De Rouwe (CDA), Van Vroonhoven-Kok
(CDA), Van der Burg (VVD), Eijsink (PvdA), Biskop (CDA), Van der Ham (D66),
De Pater-van der Meer (CDA), Verdonk (Verdonk), Nicolaï (VVD), Bouwmeester
(PvdA), Jan Jacob van Dijk (CDA), Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie),
Schippers (VVD), Wolfsen (PvdA), Gesthuizen (SP), Karabulut (SP), Fritsma
(PVV), De Wit (SP), Azough (GroenLinks), Arib (PvdA) en Jan de Vries (CDA).</al>
  </voetnoot>
</kamerwrk>