Vergaderjaar 2017-2018
Tweede Kamer der Staten-Generaal
2
Kamerstukken
26 399

Jaarrapportage procedureregeling Grote Projecten
Nr. 19

BRIEF VAN DE VASTE COMMISSIE VOOR FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 mei 2018
Hierbij biedt de vaste commissie voor Financiën u de jaarlijkse rapportage aan over de werking en toepassing van de Regeling Grote Projecten in 2017. De commissie heeft de jaarrapportage in haar procedurevergadering van 26 april 2018 vastgesteld. In artikel 21 van de Regeling Grote Projecten is vastgelegd dat de vaste commissie voor Financiën jaarlijks op de derde woensdag in mei (Verantwoordingsdag) een verslag uitbrengt over de werking en toepassing van de regeling.
De voorzitter van de commissie,
Anne
Mulder
De griffier van de commissie,
Weeber

Jaarrapportage 2017 Regeling Grote Projecten

Nadere toelichting
1

Kernpunten
- – In 2017 zijn geen nieuwe grote projecten gestart en is één groot project (RRAAM) beëindigd (§3.1).
- – In 2017 is voor nog twee projecten de beëindigingsprocedure ingezet (Ruimte voor de Rivier en Zandmaas/Grensmaas). De eindevaluaties zijn in maart 2018 ontvangen. Het Programma Hoogfrequent Spoor is op 6 februari 2018 aangewezen als groot project.
- – In totaal waren er in 2017 tien grote projecten in uitvoering.
- – In 2016 is de Regeling Grote Projecten geëvalueerd en is een wijziging in gang gezet. De gewijzigde regeling is op 23 februari 2017 vastgesteld (Kamerstuk 34 685, nrs. 1–2).
2

Opzet en achtergrond jaarrapportage 2017
Artikel 21 van de Regeling Grote Projecten
1
Kamerstuk 34 685, nrs. 1–2.
luidt: «De commissie voor de Rijksuitgaven brengt jaarlijks op de derde woensdag in mei een verslag uit aan de Tweede Kamer over de werking en toepassing van deze regeling in het voorafgaande kalenderjaar.»
In deze jaarrapportage geeft de commissie Financiën een overzicht van de werking en toepassing van de regeling over het kalenderjaar 2017. Indien relevant worden ook enkele ontwikkelingen geschetst die zich na de rapportageperiode hebben voorgedaan. Deze aanvullende informatie is actueel tot en met 31 maart 2018.
De jaarrapportages over de kalenderjaren 2004 tot en met 2016 zijn te vinden in de Kamerstukken 26 399, nrs. 5 t/m 18. De opzet en indeling van de jaarrapportages zijn voor de onderlinge vergelijkbaarheid ieder jaar in grote lijnen hetzelfde gehouden.
3

Grote projecten in 2017
3.1

Aantal grote projecten en financiële omvang
In 2017 waren 10 grote projecten in uitvoering. Eén project is beëindigd. Tabel 1 laat de ontwikkeling zien van het aantal grote projecten sinds 2005. Tabel 2 biedt een overzicht van de budgetten van de projecten die in 2017 onder de regeling vielen.

Tabel 1. Ontwikkeling aantal grote projecten
Jaar | Aantal grote projecten (per einde jaar) | Waarvan nieuwe grote projecten | Waarvan afgesloten grote projecten
2006 | 14 | 1 | 2
2007 | 13 | 1 | 2
2008 | 11 | 0 | 2
2009 | 9 | 0 | 2
2010 | 9 | 1 | 1
2011 | 9 | 1 | 1
2012 | 9 | 0 | 0
2013 | 10 | 1 | 0
2014 | 10 | 0 | 0
2015 | 11 | 1 | 0
2016 | 11 | 0 | 0
2017 | 10 | 0 | 1

Tabel 2. Budget per groot project (bedragen x € mln.)
Commissie 1 De naamgeving van commissies betreft de huidige en welke is aangepast conform de indeling van ministeries in het kabinet Rutte III. | Groot Project | Budget | Peildatum 2 Meest actuele peildatum, zoals vermeld in voortgangsrapportages.
DEF | Verwerving F-35 | 4.747,4 3 Prijspeil 2017 (Kamerstuk 26 488, nr. 435). | 19-09-2017
DEF | Pantservoertuigen | 2.229,3 | 31-12-2016 4 Dit project bestaat uit drie deelprojecten. Het deelproject Fennek, met een totaalbudget van € 197,6 miljoen is reeds in 2011 afgesloten.
DEF | Onderzeeboten | Meer dan € 2,5 miljard 5 Het groot project Onderzeeboten verkeert in de onderzoeksfase en daarom is alleen een bandbreedte van het budget bekend (Kamerstuk 34 225, nr. 13). | 17-06-2016
LNV | Ecologische Hoofdstructuur 6 De (meest recente) voortgangsrapportage over de Ecologische Hoofdstructuur (Kamerstuk 30 825, nr. 214) bevat geen informatie over het totale projectbudget. | – | –
I&W | HSL-Zuid | 7.351,6 | 30-06-2017
I&W | Hoogwater Beschermingsprogramma (HWBP-2) | 2.681 | 30-06-2017
I&W | Zandmaas/Grensmaas | 547,6 7 Tevens neemt het Ministerie van EZ binnen Zandmaas pakket I de aankoop van 117 ha natuurgronden voor zijn rekening (Kamerstuk 18 106, nr. 216). Deze kosten worden verantwoord op de begroting van EZ. | 30-06-2017
I&W | Project Mainport Rotterdam | 1.298 | 30-06-2015
I&W | Ruimte voor de Rivier | 2.386,7 | 30-06-2017
I&W | ERTMS | 2.615,5 | 30-06-2017
3.2

Voortgangsrapportages in 2017
In 2017 heeft de Tweede Kamer op basis van de Regeling Grote Projecten twaalf voortgangsrapportages en twee eindevaluaties (Pantservoertuigen en RRAAM) ontvangen.
Op grond van de Regeling Grote Projecten maken commissie en bewindspersoon afspraken over frequentie en verschijningstijdstip. De afgesproken norm is maximaal drie maanden na de peildatum van de rapportages.
Bij het project Verwerving F-35 zijn specifieke afspraken gemaakt. In de voortgangsrapportage die op de eerste werkdag na 15 maart binnen moet zijn is de financiële verantwoording over het voorgaande kalenderjaar opgenomen. De rapportage over de niet-financiële informatie betreft in ieder geval de periode 1 juni t/m 30 november, maar kan ook recentere ontwikkelingen melden. De voortgangsrapportage wordt vergezeld van een accountantsrapport over het voorafgaande boekjaar.
Voor de voortgangsrapportage Verwerving F-35 die op de derde dinsdag in september naar de Kamer wordt gezonden is de rapportageperiode 1 december t/m 31 mei. Ook hier worden recente ontwikkelingen voor zover praktisch uitvoerbaar meegenomen.
In tabel 3 is de snelheid weergegeven waarmee de voortgangsrapportages na afloop van de rapportageperiode (peildatum) aan de Tweede Kamer werden aangeboden.

Tabel 3. Ontvangst voortgangs- en jaarrapportages door de Tweede Kamer
Ontvangst | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017
Binnen afgesproken termijn (3 mnd) | 4 (20%) | 3 (17%) | 8 (50%) | 8 (53%) | 7 (46%) | 3 (25%) | 8 (57%) | 6 (43%) | 7 (54%) | 11 (69%) | 5 (33%) | 6 (43%)
Binnen 1 maand na termijn (4 mnd) | 8 (40%) | 13 (72%) | 7 (44%) | 7 (47%) | 8 (53%) | 8 (67%) | 5 (36%) | 7 (50%) | 6 (46%) | 3 (19%) | 9 (60%) | 6 (43%)
Meer dan 1 maand na termijn (> 4 mnd) | 8 (40%) | 2 (11%) | 1 (6%) | 0 (0%) | 0 (0%) | 1 (9%) | 1 (7%) | 1 (7%) | 1 Sinds de 7e VGR over de Ecologische Hoofdstructuur (Kamerstuk 30 825, nr. 214, ontvangen in 2015) is geen voortgangsrapportage EHS meer verschenen. | 2 (13%) | 1 (7%) | 2 (14%)
Totaal | 20 | 18 | 16 | 15 | 15 | 12 | 14 | 14 | 13 | 16 | 15 | 14
3.3

Accountantsrapporten in 2017
In artikel 13, lid 1, van de Regeling Grote Projecten staat: «Bij voortgangsrapportages wordt periodiek, op basis van een nader te bepalen frequentie, doch ten minste één maal per jaar, een accountantsrapport gevoegd met een oordeel over de kwaliteit en volledigheid van de financiële en niet-financiële informatie in de voortgangsrapportage en over de beheersing en het beheer van het project».
In lid 4 staat: «Het accountantsrapport wordt als afzonderlijk document aan de Tweede Kamer gezonden, uiterlijk twee weken na verschijning van de voortgangsrapportage waarop het accountantsrapport betrekking heeft».
Daarmee is de uiterlijke termijn waarop het accountantsrapport aan de Kamer moet worden aangeboden vier maanden na de verslagperiode.

Tabel 4. Ontvangst accountantsrapporten door Tweede Kamer (in maanden na verslagperiode)
Ontvangst | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017
< 4 maanden | 4 | 2 | 8 | 9 | 6 | 4 | 5 | 4 | 5 | 9 | 6 | 9
4 – 5 maanden | 5 | 2 | 2 | 0 | 2 | 2 | 2 | 4 | 2 | 0 | 1 | 0
> 5 maanden | 0 | 2 | 0 | 0 | 0 | 1 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0
Totaal | 9 | 6 | 10 | 9 | 8 | 7 | 8 | 8 | 7 | 9 | 7 | 9
In 2017 heeft de Tweede Kamer bij zeven grote projecten negen accountantsrapporten ontvangen. De tijdigheid van de accountantsrapporten is verbeterd ten opzichte van 2016.
3.4

Wijzigingen grote projecten in 2017
De commissies hebben de mogelijkheid om voortgangsrapportages te behandelen door feitelijke vragen te stellen en/of deze te agenderen voor een overleg (algemeen overleg, wetgevingsoverleg of notaoverleg) dan wel voor kennisgeving aan te nemen.
Over zeven van de twaalf voortgangsrapportages zijn in 2017 feitelijke vragen gesteld. Daarnaast zijn negen voortgangsrapportages geagendeerd voor een algemeen of wetgevingsoverleg. Ook de twee eindevaluaties zijn behandeld. In de bijlage van deze evaluatie staat een overzicht van de behandeling per rapportage.
In 2017 is de status van enkele grote projecten veranderd. Hoewel deze jaarrapportage het jaar 2017 beslaat, worden ook enkele ontwikkelingen beschreven die zich na de rapportageperiode hebben voorgedaan. Onderstaande informatie is actueel tot en met 31 maart 2018.
Commissie I&M (nu commissie I&W)
Begin 2017 heeft de commissie I&M besloten de grootprojectstatus te handhaven voor vier grote projecten (HSL-Zuid, Project Mainport Rotterdam, HWBP2 en ERTMS) en heeft zij voor drie projecten de beëindigingsprocedure in gang gezet (Ruimte voor de Rivier, Zandmaas / Grensmaas en RRAAM).
2
Besluitenlijst procedurevergadering commissie I&M d.d. 8 februari 2017.
Hiervan is RRAAM daadwerkelijk in 2017 tot beëindiging geleid. De overige twee projecten bevinden zich in de beëindigingsprocedure.
De commissie I&W heeft in 2017 het proces in gang gezet om het Programma Hoogfrequent Spoor (PHS) aan te wijzen als groot project
3
Kamerstuk 32 404, nr. 82.
. Op 6 februari 2018 heeft de Kamer daarmee ingestemd.
4
Handelingen II 2017/18, nr. 48, item 14.
I&M: groot project RRAAM
De vaste commissie voor I&M (thans I&W) heeft in de procedurevergadering van 8 februari 2017 besloten de beëindigingsprocedure voor de grootprojectstatus in gang te zetten en heeft hiertoe de Minister verzocht een eindevaluatie op te stellen. Deze eindevaluatie is op 10 april 2017 ontvangen
5
Kamerstuk 31 089, nr. 123.
en gevolgd door een schriftelijk overleg
6
Kamerstuk 31 089, nr. 124.
. Op 24 oktober 2017 heeft de Tweede Kamer besloten de status van Groot Project voor het project RRAAM te beëindigen
7
Handelingen II 2017/18, nr. 13, item 8.
I&M: groot project Ruimte voor de Rivier
Het groot project Ruimte voor de Rivier nadert zijn afronding. De vaste commissie voor I&M (thans I&W) heeft in de procedurevergadering van 8 februari 2017 besloten de beëindigingsprocedure voor de grootprojectstatus in gang te zetten en heeft hiertoe de Minister verzocht een eindevaluatie op te stellen. Deze eindevaluatie is op 23 maart 2018 aan de Kamer aangeboden
8
Kamerstukken 18 106 en 30 351, nr. 242.
I&M: groot project Zandmaas/Grensmaas
Het groot project Zandmaas/Grensmaas bevindt zich in een ver gevorderd stadium. De hoogwaterdoelstelling voor de Zandmaas is inmiddels gerealiseerd; naar verwachting volgt de hoogwaterdoelstelling voor de Grensmaas binnenkort. Afronding van het gehele project is voorzien voor 2024. De vaste commissie voor I&M (thans I&W) heeft in de procedurevergadering van 8 februari 2017 besloten de beëindigingsprocedure voor de grootprojectstatus in gang te zetten en heeft hiertoe de Minister verzocht een eindevaluatie op te stellen. Deze eindevaluatie is op 23 maart 2018 aan de Kamer aangeboden.
9
Kamerstukken 18 106 en 30 351, nr. 242.
I&M: groot project HSL-Zuid
De vaste commissie voor I&M (thans I&W) heeft tijdens de procedurevergadering van 8 februari 2017 besloten de grootprojectstatus te handhaven, maar de informatieafspraken op enkele punten te wijzigen: de frequentie van voortgangsrapportages wordt verlaagd naar eenmaal per jaar; de controle van de accountantsdienst Rijk zal verschuiven naar de restpunten. De commissie wil daarnaast geïnformeerd (blijven) worden over actuele ontwikkelingen op het dossier.
I&M: groot project Maasvlakte Rotterdam
De vaste commissie voor I&M (thans I&W) heeft tijdens de procedurevergadering van 8 februari 2017 besloten de grootprojectstatus te handhaven, maar de informatieafspraken op enkele punten te wijzigen.
Commissie EZ / commissie LNV
EZ: groot project Ecologische Hoofdstructuur (EHS)
In de procedurevergadering van 3 juni 2014 heeft de commissie EZ besloten pas een besluit over de grootprojectstatus te nemen als de Staatssecretaris duidelijkheid geeft over:
- a.
de evaluatie van het Natuurpact, en;
- b.
de (nieuwe opzet van de) voortgangsrapportages.
Het onderwerp Natuurbeleid is na de vorming van het kabinet-Rutte III ondergebracht bij de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.
In de procedurevergadering van 24 januari 2018 is de Minister van LNV verzocht de eindevaluatie van het groot project EHS op te stellen conform artikel 16 van de Regeling Grote Projecten. Als deze eindevaluatie ontvangen is, kan de commissie verder besluiten over de formele beëindiging van het groot project.
Commissie Defensie
In de procedurevergadering van 8 februari 2018 heeft de vaste commissie voor Defensie besloten de grootprojectstatus van het groot project Pantservoertuigen te beëindigen. De commissie heeft de bewindspersonen van Defensie verzocht een eindevaluatie van het project op te stellen. De bewindspersonen van Defensie hebben laten weten dat deze evaluatie na voltooiing van het project in 2019 zal worden uitgevoerd.
10
Kamerstuk 34 775 X, nr. 83.
In dezelfde procedurevergadering heeft de commissie besloten de rapportagefrequentie voor het groot project Verwerving F-35 te verlagen naar eenmaal per jaar en de uitgangspuntennotitie voor het project aan te passen.
Overige projecten
In de status en/of de projectopzet van de overige grote projecten is in 2017 niets veranderd.
3.5

Wijziging van de Regeling Grote Projecten
De commissie voor de Rijksuitgaven heeft in 2015 besloten om de Regeling Grote Projecten te evalueren. De voorgaande evaluatie dateerde van 2005. De eindrapportage is op 28 september 2016 opgeleverd.
11
Kamerstukken 26 399 en 30 351, nr. 17.
De Tweede Kamer heeft naar aanleiding van de evaluatie op 23 februari 2017 besloten de Regeling Grote Projecten te wijzigen (Kamerstuk 34 685, nrs. 1 en 2). Hieronder worden de belangrijkste wijzigingen weergegeven.
- – In de regeling is nu expliciet de mogelijkheid voor de Tweede Kamer opgenomen om in de beginfase een technische briefing te organiseren met medewerkers van het ministerie. Ook wordt het mogelijk de Auditdienst Rijk (ADR) te betrekken bij de dialoog over de uitgangspuntennotitie.
- – De vernieuwde regeling biedt de mogelijkheid per fase (initiatieffase, uitwerkingsfase, uitvoeringsfase en realisatie-/exploitatiefase) een aparte uitgangspuntennotitie op te stellen. Dit maakt het mogelijk om afspraken over de informatievoorziening per fase te laten verschillen.
- – Ook bij nog lopende projecten kan nu de grootprojectstatus opgeheven worden, als de commissie de intensieve vorm van informatievoorziening niet meer nodig acht. De Minister neemt bij de eindevaluatie van de grootprojectstatus altijd een plan van aanpak over de informatievoorziening op, zodat een deugdelijke informatievoorziening over het project – ook na beëindiging van de grootprojectstatus – geborgd blijft.
- – De nieuwe regeling schrijft voor dat alle grote projecten één keer in de vijf jaar worden herijkt. Op dit herijkingsmoment bekijkt de commissie of het nodig is de informatievoorziening rond het project aan te passen en of zij eventueel de grootprojectstatus wil beëindigen.
Waar de eerste wijziging met name nieuwe grote projecten raakt, hebben de laatste drie wijzigingen ook effect op de bestaande grote projecten. In sterke mate geldt dit voor de laatste wijziging. Iedere vijf jaar dient de commissie zich de vraag te stellen: «moet de status van dit groot project worden gehandhaafd, en zo ja: moet de informatievoorziening rondom dit project worden aangepast?» Binnen de commissie I&M heeft begin 2017 een herijking van alle grote projecten plaatsgevonden. De commissie voor Defensie heeft begin 2018 de herijking van de grote projecten Pantservoertuigen en Verwerving F-35 ter hand genomen. Op basis van de gewijzigde regeling zou het project Ecologische Hoofdstructuur in aanmerking komen voor een herijking. In 2018 is voor dit project echter al de beëindigingsprocedure in gang gezet.

Bijlage 1. Grote projecten 2017
Ministerie | Groot project | Document | Kamerstuk | Peildatum | Verschenen op | Behandeld op | Behandelwijze | Kamerstuk | Rapporteur
DEF | Verwerving F-35 | 17^e VGR | 26 488, nr. 431 | 30-11-2016 | 16-03-2017 | 27-6-2017 | Algemeen overleg | 26 488, nr. 434 |
| Verwerving F-35 | Accountantsrapport bij de 17^e VGR | 26 488, nr. 431 (bijlage) | 30-11-2016 | 16-03-2017 | 27-6-2017 | Algemeen overleg | 26 488, nr. 434 |
| Verwerving F-35 | 18^e VGR | 26 488, nr. 435 | 31-05-2017 | 19-09-2017 | 6-12-2017 7-12-2017 | Feitelijke vragen Algemeen overleg | 26 488, nr. 438 26 488, nr. 441 |
| Verwerving F-35 | Accountantsrapport bij de 18^e VGR | 26 488, nr. 435 (bijlage) | 31-05-2017 | 19-09-2017 | 6-12-2017 7-12-2017 | Feitelijke vragen Algemeen overleg | 26 488, nr. 438 26 488, nr. 441 |
| Pantservoertuigen | 18^e VGR | 26 396, nr. 110 | 31-12-2016 | 7-4-2017 | 28-06-2017 | Algemeen overleg | 27 830, nr. 205 |
| Pantservoertuigen | Accountantsrapport bij de 18^e VGR | 26 396, nr. 110 (bijlage) | 31-12-2016 | 7-4-2017 | 28-06-2017 | Algemeen overleg | 27 830, nr. 205 |
| Pantservoertuigen | Eindevaluatie van het deelproject Infanteriegevechtsvoertuig CV-90 | 29 396, nr. 109 | | 28-03-2017 | 28-06-2017 | Algemeen overleg | 27 830, nr. 205 |
| Pantservoertuigen | Accountantsrapport bij de eindevaluatie | 29 396, nr. 111 (bijlage) | | 13-06-2017 | 28-06-2017 | Algemeen overleg | 27 830, nr. 205 |
| Onderzeeboten | Geen rapportages 1 Dit project verkeert nog in de onderzoeksfase en de Kamer heeft nog geen uitgangspuntennotitie vastgesteld. De Kamer wordt over dit project geïnformeerd conform het Defensie Materieel Proces (DMP). | | | | | | |
EZK /LNV | Ecologische Hoofdstructuur | Sinds de 7^e VGR (31-12-2013) zijn geen rapportages meer verschenen. | | | | | | |
I&W | HSL-Zuid | 40^e VGR | 22 026, nr. 498 | 30-06-2017 | 13-10-2017 | 28-11-2017 | Antwoorden op feitelijke vragen | 22 026, nr. 501 |
| | Accountantsrapport bij 40^e VGR | 22 026, nr. 499 | | 01-11-2017 | | | |
| HWBP-2 | 11^e VGR | 32 698, nr. 33 | 31-12-2016 | 30-3-2017 | 06-06-2017 21-06-2017 | Feitelijke vragen Algemeen overleg | 32 698, nr. 35 27 625, nr. 405 |
| HWBP-2 | Accountantsrapport bij de 11e VGR | 32 698, nr. 34 | | 13-04-2017 | 06-06-2017 21-06-2017 | Feitelijke vragen Algemeen overleg | 32 698, nr. 35 27 625, nr. 405 |
| HWBP-2 | 12^e VGR | 32 698, nr. 37 | 30-06-2017 | 02-10-2017 | | | |
| Zandmaas/ Grensmaas | 31^e VGR | 18 106, nr. 239 | 31-12-2016 | 30-03-2017 | 21-06-2017 | Algemeen overleg | 27 625, nr. 405 |
| Zandmaas/ Grensmaas | Accountantsrapport bij de 31^e VGR | 18 106, nr. 240 | idem | 13-04-2017 | 21-06-2017 | Algemeen overleg | 27 625, nr. 405 |
| Zandmaas/ Grensmaas | 32^e VGR | 18 106, nr. 241 | 30-6-2017 | 02-10-2017 | | | |
| Project Mainport Rotterdam | In 2017 geen rapportages | | | | | | |
| RRAAM | Eindevaluatie Beëindigingsvoorstel | 31 089, nr. 123 31 089-125 | | 10-04-2017 10-10-2017 | 26-06-2017 | Schriftelijk overleg Beëindigingsvoorstel | 31 089, nr. 124 |
| Ruimte voor de Rivier | 29^e VGR | 30 080, nr. 85 | 31-12-2016 | 30-03-2017 | 21-06-2017 | Algemeen overleg | 27 625, nr. 405 |
| Ruimte voor de Rivier | Accountantsrapport bij de 29^e VGR | 30 080, nr. 86 | | 13-04-2017 | 21-06-2017 | Algemeen overleg | 27 625, nr. 405 |
| Ruimte voor de rivier | 30^e VGR | 30 080, nr. 87 | 30-6-2017 | 02-10-2017 | | | |
| ERTMS | 6^e VGR incl. accountantsrapportage | 33 652, nr. 52 | 31-12-2016 | 09-05-2017 | 28-06-2017 05-07-2017 | Feitelijke vragen Algemeen overleg | 33 652, nr. 54 33 652, nr. 58 |
| ERTMS | 7^e VGR | 33 652, nr. 59 | 30-06-2017 | 13-10-2017 | 12-12-2017 | Feitelijke vragen | 33 652, nr. 61 |