<?xml version="1.0" encoding="us-ascii"?>
<!DOCTYPE handeling PUBLIC "-//SDU//DTD vragen xml 1.1//NL" "../../dtd/hand-11.dtd"[]>
<handeling kamer="2">
  <metadata>
    <meta name="OVERHEIDop.externMetadataRecord" scheme="" content="https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20092010-56-5065/metadata.xml" />
  </metadata>
  <kop>
    <title />
  </kop>
  <frontm>
    <vergjaar>2009-2010</vergjaar>
    <volgnr>56</volgnr>
  </frontm>
  <part bron="HAN8555A05" bpag="5065" epag="5087 ">
    <item>
      <itemnaam>Europese Raad</itemnaam>
      <itemkop>Aan de orde is het <actie>debat</actie>over <ondw>het verslag van
de Europese Raad</ondw>.</itemkop>
      <voorz nw="nee">
        <al>Ik heet de minister-president van harte welkom.</al>
      </voorz>
      <spreker nw="ja">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Van Bommel</naam>
          <partij>SP</partij>
        </wie>
        <al>Voorzitter. De afgelopen Europese Raad was, anders dan het verslag van
de regering doet vermoeden, een bijna historische raad. De muntunie, de euro,
moest worden gered. Praten over wederzijdse begrotingssteun is niet langer
een taboe en de Europese regeringsleiders vormen een economische regering.
Dat allemaal onder leiderschap van een voorzitter die iedereen bestempelde
als een grijze muis. Het gaat helaas met hem de verkeerde kant op.</al>
        <al>Ik begin met Griekenland. Nog geen jaar geleden had de euro ons gered,
zeiden velen, gered van de gevolgen van de kredietcrisis. Nu iedereen door
de problemen van landen als Portugal, Itali&#xEB;, Ierland, Griekenland en
Spanje kennisneemt van de keerzijde van de economische en monetaire unie,
hoor je daarover niemand meer. Durven die fracties, vooral de PvdA-fractie,
toe te geven dat de echte test van de euro pas nu plaatsvindt? Ik zal dat
herhalen wanneer de PvdA-fractie aan dit debat gaat deelnemen.</al>
        <al>De problemen laten allereerst zien dat de macht van de financi&#xEB;le
markten nog niet aan kracht heeft ingeboet. Een aantal hedge funds en grote
beleggers heeft erop gespeculeerd dat Griekenland toch wel door de andere
lidstaten wordt gered. Zij proberen flinke winsten te behalen met allerlei
financi&#xEB;le constructies. Door gezamenlijk op te trekken, voeren ze de
druk op de Europese Unie op. Is de regering het ermee eens dat dit een onwenselijke
ontwikkeling is die een halt moet worden toegeroepen? Ziet de regering kans
om deze problemen aan te grijpen om te pleiten voor een belasting op kapitaalverkeer,
een vorm van wat men wel de Tobintaks noemt? Van deze nood kan nu ook een
deugd worden gemaakt.</al>
        <al>De SP-fractie zet vraagtekens bij het feit dat de Europese Centrale Bank
bij de beoordeling van de betrouwbaarheid van Griekse staatsobligaties afgaat
op de commerci&#xEB;le kredietbeoordelaars. Hebben die bij het onderschatten
van de risico's van de zogenaamde subprime-hypotheken, die in groten getale
werden doorverkocht, niet laten zien de plank flink mis te kunnen slaan? Zijn
het feit dat de Europese Centrale Bank daarop zo vertrouwt en de omvang van
de gevolgen daarvan geen extra redenen om daarop als overheid streng toezicht
te organiseren? Ik hoor graag een reactie.</al>
        <al>In plaats van fundamentele hervormingen aan te kondigen, probeert de Europese
Raad met een verklaring de financi&#xEB;le markten ervan te overtuigen hun
aanval af te breken. Daarin staat allereerst dat het oplossen van de problemen
in eerste instantie een zaak van de Grieken zelf is. Daarmee is de SP-fractie
het eens. Maar laat hen dan ook vrij om dat te doen zoals zij zelf, als soeverein
land, willen. Cre&#xEB;er de condities waardoor zij in staat zijn dat te doen.
Het gaat ons te ver dat de Europese Unie Griekenland zou voorschrijven om
de arbeidsmarkt te reorganiseren, de werkloosheidsuitkeringen te verlagen
en te snijden in de salarissen van ambtenaren. Zeker als het enige middel
om dat af te dwingen boetes zijn. Die verergeren de zaak toch alleen maar?
Graag hoor ik een reactie.</al>
        <al>In het tweede deel van de verklaring staat cryptisch dat de leden van
de eurozone verklaren "indien nodig om doortastende en geco&#xF6;rdineerde
actie te nemen om de financi&#xEB;le stabiliteit van de eurozone te waarborgen".
Wat hiermee wordt bedoeld, laat de Europese Raad onvermeld. Ik vraag het toch
maar expliciet: wat houdt dit in? Spreekt hieruit de bereidheid om de Grieken
aan leningen te helpen indien de markten dat weigeren of daarvoor een te hoge
prijs vragen? Indien de minister-president hierover niet duidelijk is, hoe
denkt hij dan dat de financi&#xEB;le markten hiermee hun aanval zullen stoppen?
Worden ze niet juist uitgedaagd om de eurozone te dwingen hierover duidelijkheid
te scheppen? Klopt het dat van de Griekse regering onvrede over deze vaagheid
valt te beluisteren?</al>
        <al>Dat het probleem zich inmiddels verspreidt naar andere landen dan alleen
Griekenland, laat zien dat het niet een exclusief Grieks probleem is. Natuurlijk
is &#xE9;&#xE9;n oorzaak het liegen en bedriegen met cijfers, wat opeenvolgende
Griekse regeringen hebben gedaan. Natuurlijk juicht ook de SP-fractie de toegenomen
bevoegdheden voor Eurostat toe om betere controle mogelijk te maken, maar
wat haar betreft zijn de problemen fundamenteler van aard en raken ze aan
de opzet van de muntunie zelf. Al bij het besluit om de muntunie te vormen,
waarschuwde de fractie ervoor dat de basis om een muntunie te vormen ontbrak.
E&#xE9;n van redenen voor de SP-fractie om destijds tegen de invoering van
de euro te pleiten was dat het voeren van een gezamenlijke munt zonder een
politieke unie te zijn, tot grote problemen zou leiden. Een gezamenlijke munt
kan alleen volgen op een politieke unie. Voor die politieke unie bestaat geen
draagvlak. Daarvan werden terecht zaken als sociale zekerheid, belastingen
en onderwijs bij het Verdrag van Lissabon expliciet uitgezonderd. Daar staat
deze regering toch ook nog steeds voor? Of vindt zij dat het verdrag in de
huidige omstandigheden is achterhaald?</al>
        <al>Bij de introductie van de monetaire unie kregen de lidstaten een "one
size fits all" monetair beleid. Het Stabiliteitspact eiste een snelle eliminering
van overheidstekorten en verlaging van de staatsschuld. Daarbij was slechts &#xE9;&#xE9;n
middel toegestaan: bezuinigen, bezuinigen en nogmaals bezuinigen. Belastingverhoging
werd van de hand gewezen. Europese samenwerking op fiscaal terrein, waar de
SP voorstander van is, kwam niet of nauwelijks tot stand. Is nu niet juist
een passend antwoord op de problemen om daar gezamenlijk, maar wel vrijwillig,
wat aan te doen? Nu maakt het gebrek hieraan in combinatie met een interne
markt en geliberaliseerd kapitaalverkeer het voeren van een solidaire begrotingspolitiek
zeer lastig, zo niet onmogelijk.</al>
        <al>In de praktijk bleken de afspraken uit het Stabiliteitspact niet heilig.
Duitsland en Frankrijk gaven zichzelf al in economisch betere tijden dan nu
herhaaldelijk toestemming om van deze eisen af te stappen. Dat bewijst dat
het Stabiliteits- en Groeipact al voor de echte crisis dood was. Nu de economische
crisis vraagt om een overheid die investeert en daarmee de economie op peil
houdt, wordt het neoliberale keurslijf extra knellend. De reddingsacties van
banken en het toegenomen beroep op sociale zekerheid en andere overheidssteun
hebben naast de dalende belastinginkomsten geleid tot een forse
toename van de staatsschuld in bijna alle eurolanden. Die verminderen door
forse bezuinigingen werkt echter het economische herstel tegen. Moeten we
daar in het geval van Griekenland niet extra bang voor zijn? Een land als
Griekenland zou achteraf gezien daarom een stuk beter af zijn als het nog
een eigen munt kon laten devalueren. Het zou weer goedkoper worden om te investeren.
De export zou toenemen, de te dure import zou afnemen. Op verschillende manieren
zou de overheid daarvan profiteren en de staatsschuld kunnen laten afnemen.
Maar ook de andere landen die ik zojuist noemde, lijden er nu onder dat ze
vastgeklonken zitten aan de harde euro. Durft deze regering, eventueel met
de kennis van nu, dit te erkennen als een historische vergissing?</al>
        <al>In plaats daarvan zien we de Europese regeringsleiders de gelegenheid
aangrijpen om zowel de monetaire als de economische duimschroeven verder aan
te draaien. Uit het verslag blijkt het niet, maar Merkel en Sarkozy verklaarden
achteraf dat de regeringsleiders zichzelf nu zien als de nieuwe economische
regering. Is de premier ervan op de hoogte dat hij de facto nu lid is van
een nieuwe Europese economische regering? Waarom vond hij die promotie geen
vermelding waard in het verslag van de Europese Raad?</al>
        <al>Daarmee wordt de crisis een voorwendsel om een volgende stap te zetten
op weg naar een federaal Europa, precies zoals Frankrijk en Duitsland historisch
altijd hebben bepleit. Niet geheel onverwacht ook, als wij bijvoorbeeld de
woorden van de commissievoorzitter Romano Prodi uit 2001 nog eens beluisteren.
Hij zei toen: "I am sure the euro will oblige us to introduce a new set of
economic policy instruments. It is polically impossible to propose that now,
but some day there will be a crisis and new instruments will be created."
Hij zei dat in de Financial Times op 4&#xA0;december 2001 en het is precies
wat er nu gebeurt. Om dat beleid te voeren wil de Europese Unie de economische
teugels stevig aantrekken. De Nederlandse regering zei eerder op schriftelijke
vragen van mijn kant, niet voor sancties te zijn tegen landen die zich niet
houden aan de nog vast te leggen economische strategie voor de komende tien
jaar, de EU 2020, maar komt het onthouden van fondsen en investeringen in
lidstaten die zich niet houden aan de economische afspraken niet gewoon op
hetzelfde neer? Is dat niet waar de Europese Raad het over eens is geworden?
Druist dit niet juist in tegen de harde garantie bij de totstandkoming van
het Verdrag van Lissabon dat de EU zich juist niet zou bemoeien met de zaken
die ik al eerder opnoemde, sociale zekerheid, onderwijs en arbeidsmarktbeleid?</al>
        <al>We kunnen ons niet aan de indruk onttrekken dat de EU via deze omweg maatregelen
op deze terreinen wil afdwingen. Graag een reactie. Het beleid dat de EU wil
voeren voor de komende tien jaar dreigt in essentie weinig af te wijken van
haar voorganger, de mislukte Lissabonstrategie. Met de focus op groei en banen
blijft men wederom hameren op de afbraak van de sociale zekerheid, op flexibilisering
van de arbeidsmarkt en op privatisering van overheidsdiensten. Alle mooie
woorden die ook worden gewijd aan de noodzaak van een fatsoenlijke sociale
zekerheid en investeringen in onderwijs ten spijt zien we zelden dat de Europese
strategie heeft geleid tot hogere uitgaven aan deze prioriteiten. </al>
        <al>Voorzitter Van Rompuy verklaarde dat men, wil men die rol als economische
regering waarmaken, ook vaker bijeen zou moeten komen. Hij speelde zelfs met
het idee om dit maandelijks te doen. Daarmee dreigt de Europese Raad de overige
ministerraden en de Europese Commissie te reduceren tot stempelmachine en
uitvoerder. Wordt daarmee niet de enigszins toegenomen transparantie van deze
ministerraden volledig tenietgedaan? Ik ben blij met de eerder geventileerde
opvatting van de premier dat hij dit niet wil. Ook na afloop verklaarde hij
dat wij extra bijeenkomsten moeten bewaren voor uitzonderlijke situaties.
Wat kan de premier doen als Van Rompuy als voorzitter besluit tot maandelijkse
vergaderingen? Kan hij dan nog weigeren en wegblijven?</al>
        <al>Concluderend: dit was een historische bijeenkomst. Tot mijn spijt moet
mijn fractie vaststellen dat zowel het Eurofederalisme als het neoliberalisme
in de Europese Unie nog springlevend zijn. Voor de SP kan Europa er alleen
zijn, als het sociaal is. Daarvoor is een andere agenda noodzakelijk die het
aanpakken van de financi&#xEB;le markten, het verstevigen in plaats van ondermijnen
van de nationale overheden en het beschermen van de bevolking tegen de crisis
centraal stelt.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="ja">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Pechtold</naam>
          <partij>D66</partij>
        </wie>
        <al>Voorzitter. De verklaring na afloop van de informele Europese Raad leverde
een komisch schouwspel op: Van Rompuy en Barosso die onverstaanbaar voor de
verzamelende pers stuntelend hun teksten oplazen. Het moest drie keer opnieuw,
tekenend helaas voor het huidige Europa.</al>
        <al>Het Verdrag van Lissabon heeft nog niet het beloofde leiderschap gebracht,
terwijl Europa daar juist nu behoefte aan heeft. Luisteren de lidstaten naar
Van Rompuy, of luisteren ze naar voorzitter Spanje? Luistert Obama wel als
Van Rompuy, Zapatero, Barosso en Ashton allemaal tegelijk met hem praten?
De voormalige Amerikaanse ambassadeur, Boyden Gray, noemde die situatie deze
week te gek voor woorden. Hoe kan een commissie met 27 bestuurders snel besluiten
nemen? Zowel de premier als de staatssecretaris maakt zich daarover zorgen,
en terecht, maar wat gaat deze regering daaraan doen?</al>
        <al>D66 wil een duidelijke Nederlandse inzet voor de verdere uitwerking van
Lissabon. Een inzet waarmee wij andere lidstaten, het Europese Parlement,
de Commissie en de Raad kunnen aansporen tot helderheid.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Ormel</naam>
          <partij>CDA</partij>
        </wie>
        <al>De heer Pechtold trekt van leer tegen een situatie die hij zelf bij de
verdediging van het Verdrag van Lissabon van harte heeft ondersteund. Wij
wisten allen voorafgaand aan de rectificatie van het Verdrag van Lissabon
dat dit het format zou worden waarin Europa zou worden geregeerd. Nu zegt
hij dat hij het hier niet mee eens is. Waarom heeft hij dat toen niet gezegd?</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Pechtold</naam>
          <partij>D66</partij>
        </wie>
        <al>Ik vind het fantastisch dat wij een nieuwe opzet hebben gekozen, maar
ik stel vast dat Europa niet het lef heeft om krachtige figuren te benoemen
op plekken die leiderschap vragen. Had Verhofstadt benoemd, dan had daar niet
dat grijze muisje gestaan dat wij nu hoorden brabbelen!</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Ormel</naam>
          <partij>CDA</partij>
        </wie>
        <al>De heer Pechtold gaat dus niet tekeer tegen het feit dat
wij een voorzitter van de Raad hebben &#xE9;n een voorzitter van de Europese
Commissie &#xE9;n een voorzittend land. Hij gaat tekeer tegen de persoon
Van Rompuy.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Pechtold</naam>
          <partij>D66</partij>
        </wie>
        <al>Ik ga niet tekeer. Ik geef aan dat een functie ook ingevuld kan worden
door een andere figuur. Neem mevrouw Kroes, een zichtbare, krachtige commissaris.
Gelukkig is zij herbenoemd, maar niet dankzij de steun van de heer Ormel.
Dat is belangrijk. Daarnaast is het ook belangrijk dat Europa zich een beetje
zet. De heer Van Rompuy zit er nu en hij had de ambitie om iedere maand bij
elkaar te komen. Dan verwacht je dat zo'n man agendeert, dat een functie wordt
ingevuld. Mag ik het voorbeeld noemen van Lady Ashton van Buitenlandse Zaken?
Ik denk dat niemand haar zou herkennen als wij haar hier op straat tegen zouden
komen, maar zeker niet in Ha&#xEF;ti. In Ha&#xEF;ti beefde het. Vervolgens
wil de hele wereld op de rampplek wat laten zien, maar mevrouw Ashton, die
over Buitenlandse Zaken gaat, is niet te zien. Dat is het invullen van een
functie die misschien prima op papier is geschapen.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Ormel</naam>
          <partij>CDA</partij>
        </wie>
        <al>De heer Pechtold gaat vaak tekeer tegen populistische tendensen in de
Nederlandse politiek en tegen op personen gerichte politiek, terwijl hij dit
in Europa entameert.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Pechtold</naam>
          <partij>D66</partij>
        </wie>
        <al>Ik zit niet te wachten op populisten, maar op leiders. Ik gaf zojuist
het voorbeeld van Kroes, een prima voorbeeld van een Europees leider. Ik gaf
ook aan dat de zoektocht naar de eerste president wat mij betreft niet was
ingegeven door de vraag "hoe leggen wij de lat hoog?", maar door de vraag
"hoe zorgen wij dat iedereen er overheen kan?". Welnu, dat heeft geresulteerd
in een keus. Mijn fractie, althans onze delegatie in het Europees Parlement
heeft zich daar keer op keer tegen verzet. Ik had graag gehad dat desnoods
Blair, althans een stevige figuur van een groot land, benoemd was. Dat had
de trend gezet. Ik zeg niet dat het nu allemaal niet is in te vullen, maar
ja, helaas is het beeld dat ik zojuist schetste: die twee mannetjes, onverstaanbaar
en drie keer opnieuw. </al>
        <al>U kent mij als een groot voorvechter van Europa. U hebt mij wel eens een
doorgeschoten eurofiel genoemd. Ik kan dan ook met nog meer kracht van woord
aangeven waarom ik vind dat het anders kan.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Ten Broeke</naam>
          <partij>VVD</partij>
        </wie>
        <al>Voorzitter. De heer Pechtold is inderdaad een groot voorstander van Europa
en was een groot voorstander van de functie waar het nu om gaat. Je zou eigenlijk
verwachten dat hij de laatste verdediger was van Herman van Rompuy, in ieder
geval van zijn functie. Natuurlijk, het is allemaal grijs en niet veelbelovend.
Wij hadden allebei liever Neelie Kroes op die post gezien of desnoods Verhofstadt
of nog beter, Blair: alhoewel, volkenrechtelijk mandaat, toch niet helemaal
lekker. In ieder geval hadden wij liever iemand gezien die zou willen doorpakken,
leiding geven en een stem aan Europa zou geven. Dat doet u hier nu niet. U
ondergraaft dus het gezag van Van Rompuy. Moet u niet eens met ons vaststellen
dat het federale Europa, waarvan u eigenlijk de laatste der Mohikanen bent
die dat lied hier zingt, er niet komt? Moet u niet gewoon het realisme opbrengen
om te zeggen dat dit het beste is wat Europa vermag?</al>
      </spreker>
      <voorz nw="nee">
        <al>Zou u beiden via de voorzitter willen spreken? Het gaat er dus niet om,
af en toe "voorzitter" te zeggen, maar gewoon om in de derde persoon enkelvoud
over elkaar te spreken. Het woord is aan de heer Pechtold.</al>
      </voorz>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Pechtold</naam>
          <partij>D66</partij>
        </wie>
        <al>Voorzitter. Collega Ten Broeke ...</al>
      </spreker>
      <voorz nw="nee">
        <al>Kijk!</al>
      </voorz>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Pechtold</naam>
          <partij>D66</partij>
        </wie>
        <al>Collega Ten Broeke beschrijft, denk ik, de idealen die wij liberalen hebben
met Europa, toch niet op een juiste wijze. Ik vind het je neerleggen bij de
eerste maanden van een wat schoorvoetend tot stand gekomen presidentschap
geen reden om te zeggen: er mag geen stip op de horizon zijn, om het zo te
noemen, waar je naartoe werkt. Verdere integratie van Europa op het gebied
van defensie en buitenlandse zaken zie ik de komende decennia graag zitten.
Van het op dit moment daar al kritiek op leveren, vind ik het volgende. Toen
wij het voorbereidden, deelde de premier overigens mijn kritiek, vond ik.
Ik vond hem wat dat betreft ook alert, in die zin dat hij aangaf dat wij daar
gelijk een lat moesten leggen. Dat hebben wij toen ook besproken. Wij hebben
toen ook gezegd: je moet goed beginnen, want anders "verrommelt" het dadelijk
in de richting van een tweede en derde benoeming. Ik denk dus dat dit het
moment is. Wij hebben het op papier proberen goed te maken. Er zitten nu wat
kinderziektes in; het is zich wat aan het zetten; personen zijn aan het verkennen
wat zij wel en niet kunnen. Ik vind dat ik als controleur, lid van het Nederlandse
parlement, de regering ter zake Pechtoldmag aansturen om daarbij voorop te
lopen.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Ten Broeke</naam>
          <partij>VVD</partij>
        </wie>
        <al>Dit is wat mij betreft toch een beetje te gemakkelijk. Ik heb hier al
eerder gezegd: Herman van Rompuy mag dan misschien Brussel/Halle/Vilvoorde
niet bij elkaar brengen, het is dan lastig om te verwachten dat zo iemand
wel Peking, Washington en Moskou bij elkaar brengt. Dat is wat de heer Pechtold
nog altijd van deze functie verwacht. Moeten wij dan niet, voorzitter, zo
vraag ik aan de heer Pechtold, eigenlijk naar een realistische
koers en juist als liberalen dat doen waar Europa stevig en sterk in staat?
Ik doel op de succesformule van de interne markt, dus datgene wat Europeanen
vrijer, welvarender en veiliger maakt. Dat moet het uitgangspunt zijn voor
Europa. Kunt u zich dus niet veel beter daartoe bekennen?</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Pechtold</naam>
          <partij>D66</partij>
        </wie>
        <al>In 2005 heb ik samen met de VVD campagne gevoerd voor een verdergaande
grondwet dan wat uiteindelijk in het desbetreffende verdrag vorm heeft gekregen,
ook in de figuren. Ik ben de afgelopen vijf jaar van ambitie, noch van idealen,
noch van standpunt veranderd. De collega van de VVD helaas wel!</al>
        <al>Voorzitter. D66 wil een duidelijke Nederlandse inzet voor de verdere uitwerking
van Lissabon, een inzet waarmee wij andere landen, het Europees Parlement,
de Commissie en de Raad kunnen aansporen tot helderheid. De voorzitter van
de Europese Raad spoort de lidstaten aan, de voorzitter van de Europese Commissie
levert initiatieven aan en het Europees Parlement controleert en besluit!
Deze inzet maakt duidelijk op welke wijze Europa internationaal met een mond
spreekt. Wie is het gezicht van Europa naar buiten toe? Hoe voorkomen wij
dat Obama opnieuw een uitnodiging van Europa naast zich neerlegt? Wie zit
er namens Europa aan de tafel van de Veiligheidsraad? De G9 en de G20. Tegen
de heren die mij zojuist interrumpeerden, zeg ik via de voorzitter: dit zijn
de vragen die voorliggen. Kan de premier nu toezeggen dat de Kamer binnen
een maand die inzet ontvangt?</al>
        <al>In The Economist is opgemerkt dat nu extra investeren in economisch herstel
geen probleem hoeft te zijn, als lidstaten maar voldoende doen om de economische
groei op de langere termijn te stimuleren. De 2020-strategie van de EU is
daarop gericht: meer geld voor onderwijs, het ontwikkelen van kennis en het
stimuleren van innovatie. Europa kan alleen echt concurreren met China en
de VS als we deze strategie combineren met hervormingen om de arbeidsmarkt
te flexibiliseren, modernisering van het pensioenstelsel en stabiele overheidsfinanci&#xEB;n.
Als die strategie net zo vrijblijvend is als de Lissabonstrategie van de EU
of de kennisinvesteringsagenda van dit kabinet, zorgen de tekorten van lidstaten
in de toekomst alleen maar voor meer problemen.</al>
        <al>Nu al zien we dat verschillende lidstaten op onderwijs bezuinigen. Letland
bezuinigt 50% op het hoger onderwijs. Engeland kort 500 mln. en Ierland
zet het mes in 10% van de onderwijsuitgaven. Zo komt het OESO-gemiddelde
waar deze regering zich door laat inspireren, wel heel gemakkelijk in zicht.</al>
        <al>Deze week pleitten Cees Maas en Andr&#xE9; Sz&#xE1;zs voor een economische
regering die bindende afspraken kan afdwingen. De regering die Van Rompuy
wil vormen, is een stapje in die richting, maar dan moet die regering wel
tanden krijgen. D66 wil een transparant Europa, dat ambitieuze en afrekenbare
doelen stelt die door bindende afspraken ook echt worden gehaald. Welke instrumenten
krijgt Van Rompuy om lidstaten aan hun afspraken te houden? De premier wil
geen financi&#xEB;le sancties. Hoe gaat hij er dan voor zorgen dat deze strategie
niet ook mislukt? Wat heeft hij geleerd van het falen van de Lissabonstrategie?
Transparantie alleen is niet voldoende gebleken om soevereine landen te bewegen.
Van Rompuy wil niet straffen, maar aanmoedigen. Wat vindt de premier van zijn
plan om lidstaten die zich aan afspraken houden, voorrang te geven tot de
Europese fondsen? De premier ziet wel wat in het Britse voorstel tot een jaarlijkse
bespreking van het algehele economische beleid. Zonder bindende afspraken
is dat niet meer dan een praatclub. Bovendien voert de OESO deze gesprekken
ook al.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Van Bommel</naam>
          <partij>SP</partij>
        </wie>
        <al>Ik wil terug naar het hoofdstuk sancties als landen hun economie&#xEB;n
niet hervormen naar de zin van de Europese Unie. Is D66 daar wel voor? De
heer Pechtold legt deze vraag bij het kabinet neer, maar het kabinet heeft
daar volgens mij een duidelijk standpunt over. Dat wil geen sancties. Ik steun
dat. Hoe denkt de heer Pechtold van D66 hierover?</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Pechtold</naam>
          <partij>D66</partij>
        </wie>
        <al>Voorzitter. Als je een goed Stabiliteits- en Groeipact met een duidelijke
signaalwaarde hebt en daar afspraken over hebt gemaakt, met begrotingstekortpercentages,
vind ik dat er ook sancties moeten zijn. We hebben nu termijnen van herstel.
Ik denk dat sancties zowel in de repressieve als in de preventieve zin daarbij
passen. Ik had het zojuist bijvoorbeeld over voorrang tot fondsen.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Van Bommel</naam>
          <partij>SP</partij>
        </wie>
        <al>Voorrang tot fondsen is wat er nu ongeveer op tafel ligt, maar sancties
zoals het korten van bestaande fondsen voor landen zijn een heel andere kwestie.
Daar is discussie over, maar gelukkig bestaat ervoor geen steun. Mag ik de
woorden van de heer Pechtold zo opvatten dat hij dergelijke sancties ook niet
steunt?</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Pechtold</naam>
          <partij>D66</partij>
        </wie>
        <al>Die mag de heer Van Bommel zo niet opvatten. Ik ben overigens wel heel
erg blij dat de collega van de SP-fractie, die toch altijd als de meest kritische
figuur van Europa wordt gezien, het van groot belang vindt dat 27 landen afspraken
over hun financi&#xEB;n maken en elkaar daaraan houden. Ik hoop ook dat de
collega van de SP bereid is om mee te denken over hoe we landen daaraan kunnen
houden, mede om drama's zoals met Griekenland te voorkomen.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Van Bommel</naam>
          <partij>SP</partij>
        </wie>
        <al>De heer Pechtold weet dat ik sinds het moment dat ik Kamerlid ben, steeds
mijn kritiek op het Stabiliteits- en Groeipact heb geuit. Ik vind dat een
zeer knellend pact. We hebben ook gezien dat landen er de hand mee lichten
zodra hun dat uitkomt. Zeker de grote landen doen dat. De heer Pechtold wil
sancties niet als instrument gebruiken om landen daaraan te binden, sterker
dan nu het geval is. Dat neem ik maar even als winst.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Pechtold</naam>
          <partij>D66</partij>
        </wie>
        <al>En de SP was tegen de euro, maar het was toch een groot probleem geweest
als we die twee jaar geleden niet hadden gehad. Nu moeten we er stevig aan
werken, maar hebben we gelukkig die munt.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Van Bommel</naam>
          <partij>SP</partij>
        </wie>
        <al>Dit is uitlokking. Wat de euro voor Nederland en andere landen van Europa
betekent, moet de komende jaren blijken. De toets vindt nu plaats. Wij zien
dat een land als Griekenland wanneer het zijn eigen munt zou hebben gehad
op een andere manier op deze crisis had gereageerd, en niet via het knellende
pact zo fors zou moeten snijden in het eigen vlees. Die situatie
is op dit moment helemaal niet in beeld voor Nederland, maar komt wel in beeld
voor landen als Spanje en Itali&#xEB;. Ik zou dus nog maar niet te vroeg juichen
als ik u was, mijnheer Pechtold!</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Pechtold</naam>
          <partij>D66</partij>
        </wie>
        <al>Ik juich nooit te vroeg. Ik zie alleen vanuit de decennia en de eeuwen
die achter ons liggen dat wij in Europa economisch en financieel stappen voorwaarts
maken. Soms is dat een stap die tot alertheid moet leiden, zoals nu met de
euro. Er zijn andere broeders dan alleen Griekenland die op dit moment aandacht
behoeven. Dat zie ik als een verbetering van het proces. De SP wil altijd
maar terug.</al>
        <al>Voor een sterke en interne Europese markt is de euro van groot belang.
De kredietcrisis toonde het belang van een stabiele euro. Zonder bindende
afspraken is de euro kwetsbaar. De premier stelde dat extra maatregelen nodig
zijn om het Griekse tekort terug te dringen. Welke extra maatregelen heeft
hij ge&#xEB;ist en hoe dwing je die af? Welke toezeggingen zijn aan Griekenland
gedaan?</al>
        <al>Hoe gaat de minister-president ervoor zorgen dat ook andere lidstaten
op het door het Stabiliteits- en Groeipact voorgeschreven pad blijven? En
moet Europa ook extra eisen stellen aan bijvoorbeeld Spanje, Portugal en Ierland?</al>
        <al>Trichet vloog hals over kop terug uit Australi&#xEB;. Wat was zijn boodschap
aan de regeringsleiders? De cijfers van de Griekse overheid leken volstrekt
onbetrouwbaar. Nu blijkt dat Amerikaanse banken hulp hebben geboden bij het
verdoezelen van slechte cijfers. Hoe beoordeelt het kabinet die praktijk?
Vraagt dit om aanscherping van het toezicht op de financi&#xEB;n van lidstaten?
Zijn er nog ondoorzichtige deals op de Griekse begrotingen of leningen die
naar voren zijn geschoven? Welke extra instrumenten hebben de Europese Centrale
Bank en Eurostat nodig om grip te krijgen op de cijfers van lidstaten?</al>
        <al>Het is tijd voor een volgende stap van vrijblijvendheid naar een echte
unie.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="ja">
        <wie>
          <aanspr>Mevrouw</aanspr>
          <naam>Wiegman-van Meppelen Scheppink</naam>
          <partij>ChristenUnie</partij>
        </wie>
        <al>Voorzitter. De zorgen over de euro en de Griekse situatie hebben de afgelopen
week het nieuws beheerst. Geplande onderwerpen op de informele Europese Raad,
zoals het klimaat en Ha&#xEF;ti, zijn niet of nauwelijks aan bod gekomen.
Het klimaat en de rol van de Europese Unie in Kopenhagen waren de oorspronkelijke
aanleiding voor Van Rompuy om deze top te organiseren, maar daarover is dus
niet gesproken. Jammer, want dit onderwerp moeten wij zeker niet loslaten.
Daar is het te belangrijk voor. Gelukkig is maart niet ver weg en volgens
de vaste voorzitter wordt het op de offici&#xEB;le top die dan gepland is
wel besproken.</al>
        <al>Over toppen gesproken, Van Rompuy heeft verklaard dat hij elke maand wel
een top wil. Het is mooi om mensen enthousiast aan de slag te zien gaan in
een nieuwe functie, maar dat er iets is van concurrentie tussen de vaste en
de roulerende voorzitter wordt nu wel zichtbaar. Het is natuurlijk prima dat
Van Rompuy waar nodig het gesprek op gang brengt en faciliteert, maar op voorhand
elke maand een top is echt te veel van het goede. De ChristenUnie vreest een
inflatie van toppen en, erger nog, een deflatie van uitkomsten. Ook zorgelijk
is dat het het evenwicht tussen de verschillende instituties in de Europese
Unie in gevaar kan brengen.</al>
        <al>Maar over naar Griekenland en de euro. Ik neem hierbij ook maar alvast
de krantenverslagen over de Ecofin-raad mee, want berichten daarover zijn
toch net iets concreter dan het verslag van de Europese Raad. Duidelijk is
dat de IMF-route is afgesneden. Nederland moet dus nu ook mee in een Europees
plan. In Het Financieele Dagblad van vanochtend beaamt minister Bos dit ook:
"Wij gaan dit binnen Europa oplossen." Ik hoor graag wat meer over de manier
waarop, zeker gelet op de verwachting dat dit geen geld gaat kosten, terwijl
tegelijkertijd steun voor banken of het zorg dragen voor liquiditeit in de
markten een oplossingsrichting is. Hoe is dat met elkaar te rijmen?</al>
        <al>In het verslag van de Europese Raad wordt gesproken over extra maatregelen
die moeten worden genomen, met als doel op het pad te blijven, zoals voorgeschreven
door het Stabiliteits- en Groeipact. Uit het verslag blijkt ook dat de Commissie
zo nodig extra maatregelen zal voorstellen, met gebruik van de expertise van
het IMF. Moet ik dan echter denken aan Europese maatregelen, of aan maatregelen
die specifiek voor Griekenland gelden?</al>
        <al>Monitoring zal geschieden door de ECB. Die doet dat samen met de Commissie.
Wat moet ik mij echter voorstellen bij de opmerking van Commissaris Olli Rehn
dat de surveillance in de eurozone veel scherper moet? Is monitoring voldoende?
Is dit niet inmiddels achterhaald door de werkelijkheid? Monitoring is immers
geen dwangmiddel. De Europese Unie moet er nu voor zorgen dat afspraken worden
nagekomen. Hoe kunnen wij de druk op Griekenland houden zodat men de afspraken
nakomt? Ik hoor graag een reactie van de minister-president.</al>
        <al>De fractie van de ChristenUnie kan zich een rol van de ECB daarbij heel
goed voorstellen. Wij vinden zeker dat deze vraag moet worden meegenomen in
de discussie over de Europese rol in financieel toezicht. Ik trek mijn vraag
echter breder. Griekenland staat immers niet alleen. Wat wordt ondernomen
om te voorkomen dat Griekenland gezelschap krijgt? Die vraag lijkt mij van
essentieel belang, wetend dat beleggers de rente op leningen voor Griekenland
nu sterk opdrijven om te testen hoe sterk de Europese Unie en de euro zijn.</al>
        <al>Over de financi&#xEB;le situatie maak ik ook nog de volgende, niet onbelangrijke
opmerking over de dubieuze adviesrol van een bank als Goldman Sachs. Het blijkt
dat al langer bekend was dat er dubieuze praktijken waren. Dit bleek niet
alleen uit krantenberichten, maar ook Eurostat heeft herhaaldelijk gewaarschuwd.
Wat is er met deze adviezen gedaan? Griekenland is vast niet het enige land
waarmee banken zaken hebben gedaan. Op dit moment is de vraag van belang hoe
gehandeld moet worden. Zijn de regels voldoende duidelijk en beperkend? Wat
zijn de mogelijkheden van de ECB ten aanzien van banken en lidstaten die zo
onverantwoord bankieren en adviseren? Wat de ChristenUnie betreft worden dit
creatieve boekhouden en de mogelijkheden om dit tegen te gaan, betrokken bij
de herziening van het financi&#xEB;le stelsel en het uitwerken van het Europese
toezicht. Ook speelt de morele vraag een rol of je moet willen dat banken
een-op-een landen financieren. Het schijnt op grotere schaal te spelen. De
fractie van de ChristenUnie maakt zich hierover zorgen.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Ten Broeke</naam>
          <partij>VVD</partij>
        </wie>
        <al>Ik vrees dat dit misschien voor sommige landen de enige
uitkomst is. Ik geef mevrouw Wiegman in overweging dat deze twee banken die
Griekenland hebben geholpen &#x2013; behalve Goldman Sachs is hierbij kennelijk
n&#xF3;g een zakenbank betrokken &#x2013; als tegenprestatie voor deze creatieve
boekhouding Griekse landingsrechten en loterijinkomsten hebben gekregen. Het
gaat daarbij dus eigenlijk gewoon om zaken die Griekenland zouden moeten aangaan.
De Europese Unie maakt ongeveer 6 mld. per jaar over aan een land als Griekenland.
Dat land is een netto ontvangend land. Is de fractie van de ChristenUnie,
anders dan de regering, met mijn fractie bereid om een einde te maken aan
de houding waarbij je de voorschotten op structuurfondsen voor een land als
Griekenland zou willen inzetten om aan dit in de ogen van mevrouw Wiegman
moreel verwerpelijk gedrag een einde te maken? Een groot gedeelte van de 6
mld. zit in deze structuurfondsen.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>Mevrouw</aanspr>
          <naam>Wiegman-van Meppelen Scheppink</naam>
          <partij>ChristenUnie</partij>
        </wie>
        <al>De heer Ten Broeke zal hebben gemerkt dat ik in mijn bijdrage nog behoorlijk
vragend bezig ben. Ik moet eerlijk zeggen dat de fractie van de ChristenUnie
er nog niet exact uit is. Wij kunnen nog niet zeggen: dit is het plaatje,
zo kunnen we gaan optreden en dit zal het resultaat zijn. Ik vind echter dat
alle goede voorstellen en idee&#xEB;n, die ook vandaag naar voren worden gebracht,
het verdienen om overwogen te worden. Daarbij moeten wij ons afvragen wat
werkt en wat goed is voor Griekenland, en met name wat goed is voor de Europese
Unie en Nederland daarin. Kortom, er ligt mijns inziens genoeg om mee te nemen
in de discussie over de herziening van de financi&#xEB;le markt en het toezicht
daarop.</al>
        <al>De discussie over de euro en de inrichting van het financi&#xEB;le stelsel
raakt ook aan de discussie over de inrichting van de nieuwe Lissabonstrategie.
Een duurzame groei heeft alles te maken met een duurzaam en verantwoord ingericht
financieel stelsel, met verantwoordelijkheid die genomen moet worden door
banken. Terecht heeft de minister-president dat in de discussie ingebracht.
Deze twee zaken kun je zeker niet los van elkaar zien.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="ja">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Ormel</naam>
          <partij>CDA</partij>
        </wie>
        <al>Voorzitter. Vandaag kijken wij terug op de Europese top van 11&#xA0;februari.
Iedere Europese top is belangrijk, maar deze was dat zeker, niet alleen omdat
voor het eerst de nieuwe voorzitter van de Raad, de heer Van Rompuy, de leiding
had, maar ook omdat de top grotendeels in het teken stond van de Europese
reactie op de financi&#xEB;le problemen van Griekenland. Daarnaast werden
de aanpak van het economisch herstel en de nieuwe EU 2020-Eindhovenstrategie
besproken. Griekenland heeft tot op dit moment nog niet voor financi&#xEB;le
steun aan de Europese deur geklopt en de raad laat zich daar in zijn statement
na afloop van de top ook niet over uit.</al>
        <al>De Europese Raad spreekt wel zijn politieke steun uit ten behoeve van
bezuinigingsmaatregelen door de Griekse overheid, maar wat zijn de praktische
consequenties van een politieke verklaring als deze? Hoe moet een eerste toetsing
in maart 2010 gezien worden? Kan de premier aangeven wat er op 16&#xA0;maart
gaat gebeuren als de Ecofin gaat beoordelen wat tot nu toe door Griekenland
is gedaan? Kan de premier ook aangeven of er tijdens deze Europese top niet
alleen naar Griekenland is gekeken, maar ook naar landen als Spanje, waar
nu ook heftig gedemonstreerd wordt tegen de voorgenomen bezuinigingen door
de Spaanse overheid en waar deze maatregelen eveneens nog weinig effect lijken
te sorteren? Of naar Portugal, Itali&#xEB;, Ierland of Belgi&#xEB;? Het rijtje
wordt langzamerhand onrustbarend groot.</al>
        <al>Uit het verslag van de informele Europese top valt niet op te maken dat
is gesproken over een betere handhaving van de Europese regels voor financi&#xEB;le
markten. Hoe moet omgegaan worden met de vele hedgefondsen die actief bepaalde
posities innemen en zinspelen op koersdalingen waardoor de reacties van de
financi&#xEB;le markten weer zwaar zijn overtrokken? Onderstreept de minister-president
de urgentie om snel de Europese regels voor de financi&#xEB;le markten te
versterken?</al>
        <al>Vele pleidooien worden op dit moment gehouden voor een politieke unie.
Ik denk aan de voormalig thesaurier-generaal Maas in Buitenhof. Ik hoorde
ook collega Pechtold in deze zin. Daartegenover staat het pleidooi van de
Duitse eurocommissaris Oettinger om de Europese Unie, en dan in het bijzonder
de Europese Commissie meer bevoegdheden te geven om in te grijpen als lidstaten
de Europese begrotingsregels aan hun laars lappen. Hoe beoordeelt de regering
het idee om de bepalingen in het Stabiliteitspact opnieuw te bekijken als
de tekorten in de eurozone rond 2011 nog steeds niet verminderd zijn? Het
is immers mede door de grote lidstaten zoals Duitsland en Frankrijk, die in
het verleden afspraken van het Stabiliteits- en Groeipact onvoldoende hebben
gerespecteerd, dat wij nu op de blaren zitten. Griekenland voldeed op het
moment van toetreding al niet aan de Europese begrotingsregels. Nooit eerder
is Griekenland gedwongen om te voldoen aan het Stabiliteits- en Groeipact.
Nu moet het opeens met stoom en kokend water. Voor de nabije toekomst moet
het Stabiliteits- en Groeipact meer afdwingbaar worden, maar door wie: door
de raad, door de Commissie?</al>
        <al>De CDA-fractie is een voorstander van een depolitisering van dit proces.
Wij denken dan bijvoorbeeld aan de ECB of aan de vorming van zoiets als een
EMF, een Europees monetair fonds. Wij begrijpen dat daar op dit moment nog
onvoldoende instrumenten voor zijn. Daarom is de CDA-fractie op dit moment
van mening dat het voortouw voor een pakket financi&#xEB;le maatregelen &#xE9;n
voor de controle &#xE9;n voor de handhaving ervan in handen van de Europese
Commissie moet worden gelegd, en niet in handen van de Ecofin minus Griekenland.
Ik vraag de minister-president om een reactie.</al>
        <al>De CDA-fractie is van mening dat de wijze waarop de lidstaten behoren
te voldoen aan de afgesproken regels, toch vooral een verantwoordelijkheid
van de lidstaten zelf is. Wij pleiten dus niet voor een politieke unie. Denkt
u zich eens in. Als Griekenland belang hecht aan een pensioenleeftijd van
63 jaar &#x2013; men heeft de pensioenleeftijd net opgehoogd naar 63 jaar &#x2013;
dan moet men ergens anders steviger op bezuinigen. Maar dan moet men ook niet
verwachten dat een lidstaat waar men net heeft besloten om de pensioenleeftijd
te verhogen naar 67 jaar, financieel te hulp schiet. Als wij een politieke
unie hebben, zoals onder anderen de heer Pechtold aangaf, dan zouden wij dus
in heel Europa dit soort maatregelen moeten gelijktrekken. Dat lijkt de CDA-fractie
geen goede zaak.</al>
        <al>Gisteren zijn er in de Ecofin-raad afspraken gemaakt over het eventueel
verstrekken van EU-leningen. Wordt de Kamer verwittigd over eventuele directe
of indirecte steun aan Griekenland, voordat dit gebeurt? Wij hebben een Kameruitspraak,
Kamerbreed, waarin staat dat als Griekenland geld nodig heeft, dit via het
IMF moet. Niet voor niets heeft Nederland eind vorig jaar nog 16 mld. ter
beschikking gesteld aan het IMF. Dat was onder andere voor steun aan gevallen
zoals Griekenland.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="ja">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Ten Broeke</naam>
          <partij>VVD</partij>
        </wie>
        <al>Voorzitter. In de aanloop naar deze ingelaste top, die eigenlijk over
EU 2020 had moeten gaan, ontnam het Griekse gevaar ons allen de adem en misschien
ook wel even het zicht op de langere termijn. Dat is overigens niet ten onrechte,
want het jarenlange Griekse bedrog heeft zich als een koudvuur verspreid via
de zuidrand van de Eurozone. Anders dan met een koudvuur, kunnen wij geen
ledematen afzetten. Of beter gezegd: wij kunnen geen lidstaten uit de muntunie
zetten.</al>
        <al>Toch is de nood van een strikte handhaving van de afspraken in het Stabiliteitspact
nog nooit zo groot geweest. In deze Kamer en daarbuiten wordt de VVD wel verweten
een soort pactfetisjisme te bedrijven. Het wordt nu echter zonneklaar hoe
gevaarlijk het is geweest dat wij dit pact hebben laten verkrachten, doordat
werd geaccepteerd dat de automatische stabilisatoren niet langer en niet door
iedereen hoeven te worden gerespecteerd. Nu ligt het pact langs de weg, of
beter gezegd: langs het pad van goede bedoelingen dat Europa altijd weer verkiest
boven de kleinere, maar onomkeerbare stappen in de goede richting. Het pact
is klaar voor de schroothoop van de geschiedenis, tenzij wij beseffen dat
er nu iets moet veranderen. De urgentie kan niet groter zijn. De directe bedreiging
voor de Nederlandse economie, de Nederlandse spaartegoeden en de Nederlandse
pensioenen is re&#xEB;el. Het kortetermijneffect van een lagere eurokoers
voor de Nederlandse export zinkt in het niet bij schadelijke langetermijneffecten.</al>
        <al>De VVD-fractie zal niet accepteren dat Nederlandse pensioengerechtigden
die tot hun 67ste jaar buffelen en sparen, er daarna achter komen dat zij
de vrucht van hun arbeid en hun spaarzin als sneeuw voor de mediterrane zon
zien wegsmelten omdat Griekse ambtenaren, die hun leven lang niet ontslagen
konden worden en vanaf hun 63ste met pensioen konden gaan, met succes een
Europese bail-out konden bewerkstelligen.</al>
        <al>Daarom wil ik van de premier vandaag nadere uitleg over het statement
dat door Herman van Rompuy werd voorgelezen. Wellicht heb ik het verkeerd
verstaan, maar in dat statement werd in ieder geval niet onomwonden weggenomen
dat een bail-out onmogelijk is of dat wederzijdse begrotingssteun wordt afgewezen.</al>
        <al>Over het optreden van "the Hermanator" en de speciale top het volgende.
Vier toppen zijn wat ons betreft genoeg. Tijdens toppen wordt traditioneel
al weinig gerealiseerd. Wij moeten dus inflatie van EU-toppen voorkomen. Er
is geen economische regering in Europa, er komt geen economische regering
in Europa. En ja, er is alleen een "ever closer union", wat dit ook moge betekenen.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Van Bommel</naam>
          <partij>SP</partij>
        </wie>
        <al>Dit klinkt mij als muziek in de oren.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Ten Broeke</naam>
          <partij>VVD</partij>
        </wie>
        <al>Dat dacht ik al.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Van Bommel</naam>
          <partij>SP</partij>
        </wie>
        <al>Ik wil de heer Ten Broeke daarover graag wat laten doorpraten. Neem bijvoorbeeld
de beperking van het aantal topbijeenkomsten. Hij weet dat ik daarvan altijd
een groot voorstander ben geweest. Ik heb op dat punt ook voorstellen aan
de Kamer voorgelegd. Die konden nooit op een meerderheid rekenen. Zal de heer
Ten Broeke op dit punt de Kamer een voorstel voorleggen? Ik doe dan namelijk
graag met hem mee.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Ten Broeke</naam>
          <partij>VVD</partij>
        </wie>
        <al>Ik heb gezegd dat ik vier toppen voorlopig genoeg vind. Er kan wel eens
een aanleiding zijn voor een extra top; dat sluit ik niet bij voorbaat uit.
Ik vind ook dat wij het regime van de toppen nu even aan de voorzitter moeten
overlaten. De voorzitter schijnt al te hebben aangekondigd dat hij ook maandelijks
bijeen wil komen. Ik las dat nergens anders dan in publicaties in de pers,
en die zijn dan toch wat secundair. Ik meen dat de premier er een reactie
op heeft gegeven. Daarom wil ik bij dezen in ieder geval de premier steunen
als hij zegt dat elke maand bijeenkomen toch een tikje veel is.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Van Bommel</naam>
          <partij>SP</partij>
        </wie>
        <al>Wij zullen afwachten of de minister-president vandaag in zijn antwoord
in dit debat daarover net zo stellig is. U zult het echter toch met mij eens
zijn dat het met deze vaste voorzitter helemaal de verkeerde kant opgaat.
Er wordt gesproken over &#xE9;&#xE9;n top per maand in plaats van over
een beperkt aantal toppen en de voorzitter neemt zelf de woorden "economische
regering" in de mond. Dat is toch absoluut niet de kant die we op moeten?</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Ten Broeke</naam>
          <partij>VVD</partij>
        </wie>
        <al>Het is net of u nu weer mijn tekst voorleest, dus het lijkt me verstandig
om mijn lied dat u zo bekoort nog even door te zingen.</al>
        <al>Er is dus geen economische regering en er komt geen economische regering
in Europa. Er komt alleen een ever closer union, wat dat dan ook zijn moge.
Europa komt er echter achter dat verdere toenadering niet hetzelfde is als
intensievere samenwerking. Behalve gebrek aan urgentie verwijt ik Europa dan
ook een gebrek aan relevantie. In plaats van de succesformule van de interne
markt verder uit te werken, laat men het nieuwe merken regenen in de EU-supermarkt.
Klimaatbeleid, vergrijzingsbeleid, sociaal beleid, versnelde uitbreiding,
emancipatiebeleid, en zo kan ik nog wel een tijdje doorgaan.</al>
        <al>Een voorbeeld daarvan stond ook in de brief van de minister-president
die wij mochten ontvangen. Hij zegt daarin: de EU heeft een nieuwe strategie
nodig met beperkte, maar ambitieuze doelstellingen. Dat is precies wat wij
ook willen, prima! Hij gaat echter verder. Waarom hebben we dat nodig? Volgens
hem om de typische, Europese sociale markteconomie te behouden. Welke sociale
markteconomie bedoelt de premier? Is dat de Angelsaksische, de Rijnlandse,
de Scandinavische of die van de Club Med?</al>
        <al>Europa kan alleen geloofwaardig zijn en relevant blijven als de schoenmaker
hier bij zijn leest blijft. De Europese Commissie zegt bijvoorbeeld over de
consumentenpolitiek &#x2013; dat heeft ze zelf verzonnen &#x2013; dat de uitkomst
van een marktproces vanaf nu sociaal aanvaardbaar moet zijn. Wat is dat? We
hebben een Warenwet die toezicht houdt op de kwaliteit van producten.
We hebben een Mededingingswet die kartelvorming en prijsafspraken moet voorkomen.
Nu moeten producten dus ook "sociaal aanvaardbaar" zijn! De consument is in
onze ogen autonoom. We gaan hem toch niet ook nog peilen op dit soort voorkeuren?
Dit soort zaken gaat ten koste van de doelmatigheid en de effici&#xEB;ntie
in de markt.</al>
        <al>EU 2020 moet inderdaad een ambitieuze agenda zijn, maar vooral beperkt.
Daarom moet EU 2020 zich wat de VVD betreft richten op de kerntaken. Een van
die kerntaken is handelsbeleid. Wij zouden een akkoord op basis van een nieuwe
Doha-ronde verwelkomen. Andere kerntaken zijn landbouwhervormingen, mededingingsbeleid,
de weerstand tegen verder protectionisme en interne marktbeleid. Op dat laatste
gebied is er nog erg veel te doen, maar ik geef ook de suggestie om eindelijk
eens werk te maken van een interne markt op energiegebied. Tot de kerntaken
behoren verder de dienstenmarkt, die de minister-president zelf noemt maar
waar hij niet zo veel aan doet, en natuurlijk ook de muntunie waar we het
nu over hebben.</al>
        <al>De muntunie en het economisch beleid moeten beter afgestemd worden, dat
kan niet anders. Wie echter niet de toon zingt, wie vals zingt of zelfs vals
speelt, moet dat ook merken. Daarom pleit de VVD ervoor om het instrumentarium
van de EU-begroting in te gaan zetten: liefst een moderne begroting, maar
voorlopig nog even de bestaande. Dan zijn de structuur- en cohesiefondsen
ideaal om gewenst gedrag af te dwingen en kunnen we ook hervormingen afdwingen,
zoals de heer Van Bommel suggereert. Niet alleen de carrots, maar juist ook
de sticks zijn noodzakelijk. Wij kunnen het ons niet langer veroorloven om
structuurfondsen als middel om gedrag te be&#xEF;nvloeden af te wijzen, zoals
de regering doet. We kunnen niet toestaan dat de structuur en de cohesie eraan
gaan onder het mom van diezelfde structuur en cohesie. Zij mogen niet stuklopen
op de Griekse mythologische rotsen.</al>
        <al>De Grieken ontvangen wel 6 mld. aan netto bijdragen van Europa, maar huren
New Yorkse zakenbankiers in om datzelfde Europa te bedotten. Zij willen er
dan wel loterijinkomsten en landingsrechten voor teruggeven. Dan ook de fondsen
inzetten! Daarom stelt de VVD voor dat in het kader van de bindende afspraken
in EU 2020 &#x2013; een agenda die we nog niet kennen, maar die vooral beperkt
moet zijn &#x2013; om naleving van het Stabiliteitspact af te dwingen, sancties
geoorloofd zijn. Het is do or die, het is de hoogste tijd. De muntunie kan
niet zonder. Het systeem van voorschotten, zoals het gaat met de structuurfondsen,
moet dus worden ingezet &#x2013; niet betalen, achterhouden &#x2013; om hervormingen
af te dwingen die een begrotingstekort van 3% en een staatsschuld van
60% binnen de EU realistisch in beeld brengen. De euro is geweldig
geweest, althans voor externe bedreigingen. Toen de torens van het WTC op
9/11 vielen, bleef de euro overeind. Toen we een financi&#xEB;le meltdown
meemaakten, bood de euro ons een koel hoofd. De Nederlandse exportsector exporteert
voor 80% naar de interne markt; ook daarvoor is de euro fantastisch.
Het enige waar de euro niet tegen kan, is intern verraad. Wie dat toestaat,
verraadt zichzelf en zijn Europese idealen, en verliest zijn geloofwaardigheid
in de ogen van de financi&#xEB;le markten, van Azi&#xEB;, van de VS, oftewel
de G2 en van onze burgers, waarom het uiteindelijk te doen is. Europa moet
terug naar de uitgangspunten. Alles wat de Europese burgers niet welvarender,
niet vrijer en niet veiliger maakt, is niet de moeite waard. Daarom vraag
ik de regering welke extra bevoegdheden er voor Eurostat komen om in de boeken
te kijken. Hoe gaat de premier die 2020-agenda ambitieus maar vooral begrensd
houden? Wanneer ontvangen wij de nieuwe Lissaboninzet? Een suggestie: kijk
eens naar de aanbevelingen die de premier van de European Round Table van
industri&#xEB;len heeft gekregen. Daarin staan heel concrete maatregelen.</al>
        <al>Er is een Chinees teken voor het woord crisis, dat bestaat uit twee karakters.
Aan de ene kant kansen en aan de andere kant bedreigingen. Het Europa dat
er niet uitkomt wie Obama de hand moet geven, het Europa dat persconferenties
geeft die verwaaien in de wind en voor de rest niet anders dan lucht produceren,
het Europa dat via een sms'je te horen krijgt dat de eigen milieutop is mislukt,
dat Europa is irrelevant. De VVD is een pro-Europese partij die zich wel zorgen
maakt over de geloofwaardigheid en het succes van Europa in de ogen van haar
burgers. De VVD wenst ook naar hen te luisteren, mijnheer Pechtold, ook als
die burgers dat uitspreken in een referendum.</al>
        <al>Dus komt het nu op daden aan. De EU 2020-agenda moet worden beperkt tot
kerntaken. Ik heb suggesties gedaan en verwijs daarbij nogmaals naar de European
Round Table. Het Stabiliteitspact moet worden geschraagd door een Europese
Commissie. De voorstellen van commissaris Oettinger over sanctionering via
de structuurfondsen zijn interessant en de EU-begroting moet kleiner, moderner
en beter worden en moet de problemen van vandaag weerspiegelen. Dat is de
inzet voor dit jaar en de tijd is er nog nooit zo rijp voor geweest.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="ja">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Blom</naam>
          <partij>PvdA</partij>
        </wie>
        <al>Voorzitter. Laat ik eerst de minister-president danken voor het verslag
van de informele Raad. Los van de inhoud zou ik eigenlijk wel eens willen
weten hoe hij die bijeenkomst heeft ervaren. Onze staatssecretaris heeft daarover
in een dagblad een aantal opmerkingen gemaakt, onder andere dat er een heel
divers pluimage van staatshoofden en regeringsleiders aan de tafel zit. Ik
ben benieuwd hoe de premier dat heeft ervaren.</al>
        <al>Inhoudelijk kunnen wij concluderen dat de minister-president het standpunt
van Nederland dat in AO's eerder is besproken duidelijk kenbaar heeft gemaakt.
Dat zijn wij de laatste tijd ook van hem gewend. Hij heeft de conclusies uit
de AO's prima overgebracht.</al>
        <al>Ik heb het maar niet over Griekenland. Daarover is in de Ecofin de afgelopen
dagen al een en ander geroepen, dus dat ga ik nu niet dunnetjes overdoen.</al>
        <al>Over de strategie Euro 2020 lijkt er overeenstemming in de Raad te zijn
over het centraal zetten van duurzame groei en werkgelegenheid, de uitdagingen
van klimaatveranderingen, energieschaarste en effici&#xEB;nt gebruik van grondstoffen.
De PvdA-fractie wil de premier dan ook vragen of er tijdens deze Raad ook
overeenstemming is gekomen over een aantal ambitieuze haalbare doelstellingen.
Dat was immers de inzet van mijn partij tijdens het voorbereidings-AO. Wij
pleitten ervoor de doelstellingen beperkt te houden en objectief meetbaar,
waardoor je deze na een bepaalde periode kunt afrekenen. Volgens de vaste
voorzitter Van Rompuy was er sprake van een constructieve discussie over deze
zaak en ik ben benieuwd wat onze minister-president daarvan vindt.</al>
        <al>Wij moeten helaas wel constateren dat het beperkt houden van de agenda
geen garantie is dat alle geagendeerde onderwerpen ook aan de orde komen.
Het is jammer &#x2013; ik denk dat onze premier dat zal beamen &#x2013; dat
het onderwerp klimaatonderhandelingen en met name de strategie van de EU voor
de volgende klimaattop niet is besproken. Ik herhaal mijn woorden van vorige
week in het voorbereidings-AO dat de PvdA er voorstander van is om er nu onderhandelingstechnisch
voor te zorgen dat de Europese Unie met een mandaat gaat werken dat op basis
van vooraf afgesproken doelstellingen tot stand is gekomen. Want de mandatering
van de EU is binnen zo'n klimaattop van het grootste belang. De EU moet met &#xE9;&#xE9;n
mond praten en zich niet tijdens de onderhandelingen terugtrekken om nog een
keer onderling het een en ander te konkelfoezen. Wij hopen natuurlijk dat
het onderwerp klimaat bij de volgende Europese Raad wel aan de orde komt en
dan met name de mandatering van de onderhandelingen door de EU.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="ja">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>De Roon</naam>
          <partij>PVV</partij>
        </wie>
        <al>Voorzitter. De Europese Unie zou in de afgelopen tien jaar op de kaart
worden gezet als de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie ter wereld.
Die zogenaamde Lissabonstrategie is grotendeels op een fiasco uitgedraaid.
Een aaneengesloten kenniscentrum is niet van de grond gekomen omdat het belangrijke
en concrete streven om 3% van het bruto binnenlands product te investeren
in onderzoek en ontwikkeling compleet is mislukt. Daardoor blijft Europa achterlopen
op andere landen zoals de VS, Japan en Korea, waar die investeringen in onderzoek
veel hoger zijn.</al>
        <al>De Europese Unie boet dan ook steeds meer in op haar concurrentiepositie
in vergelijking met andere grote economie&#xEB;n. Maar dat mag voor niemand
natuurlijk nog een verrassing heten, want jaren geleden kon al worden voorzien
dat dat actie- en ontwikkelingsplan zou falen vanwege het magere draagvlak
onder politici en ondernemers. Dat stond aan het realiseren van die mooie
doelen in de weg.</al>
        <al>Na deze grote politieke blamage binnen de Europese Unie wil de Nederlandse
regering het met de Europese Unie opnieuw gaan proberen met de zogenaamde
Europa 2020-strategie om de Europese economie uit het slop te trekken. En
om het nog wat moeilijker te maken, wil de regering dat dan ook doen met inachtneming
van duurzaamheids- en klimaatdoelstellingen. Minister-president Balkenende
heeft vorige week tijdens het algemeen overleg dat voorafging aan de Europese
top gezegd dat de doelstellingen voor de Europese Unie 2020 concreter zullen
zijn dan ze voor de Lissabonstrategie waren. Er zou lering zijn getrokken
uit het mislukken van de Lissabonstrategie. Ik moet zeggen dat ik in het verslag
van de Europese top van die concreetheid nog niet zo heel veel heb teruggezien.</al>
        <al>In de Europese top zou van gedachten worden gewisseld &#x2013; dat was
in ieder geval de inzet van onze regering &#x2013; over de governance van de
2020-strategie. Ik zou toch wel wat meer willen weten over de uitkomst van
die discussie. Wat gaat de minister-president daarmee doen?</al>
        <al>Het moge duidelijk zijn, wij, de PVV, hebben nog niet heel veel gezien
dat vertrouwen geeft in de geloofwaardigheid van die EU-strategie voor 2020.
Dit moet natuurlijk nog verder ontwikkeld worden, dus ik geef het nog het
voordeel van de twijfel, maar heel veel aanknopingspunten voor een groot vertrouwen
daarin zie ik nog niet.</al>
        <al>De plannen voor het volgende decennium zijn niet revolutionair maar lijken
meer een inhaalslag te zijn om de doelen te bereiken die in de afgelopen tien
jaar nog te ver bleken te liggen. Dus nogmaals, minister-president, wat kunt
u ons nu vertellen over de governance die u en de Europese top nodig hebben
geacht en nodig achten om die 2020-strategie een succes te laten worden? Ik
lees bijvoorbeeld in het verslag van de Europese top over meer monitoring
en het Engelse en ook door Nederland gesteunde voorstel om eenmaal per jaar
het algehele economische beleid in de Unie te bespreken. Is dat het nu als
het gaat om die governance? Is dat de door Nederland beoogde versterking van
de governance van de EU 2020-strategie? Graag een reactie en meer uitleg van
de minister-president.</al>
        <al>Dan schakel ik nu over naar het bedrog door Griekenland. In 2001 is dit
land op basis van slechte cijfers toch lid geworden van de eurogemeenschap
van de Europese Unie. Sindsdien is Griekenland blijven liegen en bedriegen
over de financi&#xEB;n door met cijfers te sjoemelen. De gevolgen die dit
nu heeft voor de Europese Unie kunnen enorm zijn. Het begrotingstekort van
Griekenland is inmiddels zo hoog dat de stabiliteit van de euro in gevaar
kan komen. Dit bewust onverantwoordelijke gedrag van Griekenland moet natuurlijk
niet worden beloond door de Europese Unie voor sinterklaas te laten spelen.
Dat is moreel verkeerd en ook ondermijnt dat het vertrouwen van de burgers
in de Europese Unie. Er zal meer duidelijkheid moeten zijn &#x2013; wat dat
betreft ondersteun ik het betoog van de woordvoerder van de VDD &#x2013; over
de verantwoordelijkheid die wij als landen binnen de eurozone gezamenlijk
hebben voor de munteenheid en de waarde van die munt. Die verantwoordelijkheid
is gespreid. Een aantal landen neemt die verantwoordelijkheid niet in acht.
Griekenland is daarvan op dit moment het duidelijkste voorbeeld. Dat moet
echt beter worden en daar moeten betere afspraken over komen. Wat mij betreft
zou dat komend jaar een belangrijk thema moeten worden: hoe maken wij de euro
en de stabiliteit en betrouwbaarheid van de euro weer geloofwaardig? Griekenland
heeft de afspraken jarenlang op schandalige wijze genegeerd en gemanipuleerd
en is daar nooit voor gestraft. De PVV stelt zich dan ook op het standpunt
dat Nederland en de EU dit land financieel geen hulp moeten bieden. Griekenland
heeft deze puinhoop veroorzaakt en moet die zelf oplossen. Voor leningen moet
Griekenland maar aankloppen bij het IMF.</al>
        <al>Door grote veranderingen en verschuivingen op het economische wereldtoneel
moet de EU haar plaats steeds meer vinden naast en soms zelfs achter de VS
en vooral opkomende wereldmachten zoals China en India. Als Europa daarbij
achterblijft, wordt het straks genadeloos van dat grote economische strijdtoneel
af geknikkerd. Daarom is het van het grootste belang dat de Europese partners
jegens elkaar betrouwbaar en solidair zijn en zich aan de afspraken en spelregels
houden. Dat is vandaag mijn thema. Ik vraag de minister om dit te maken tot
het centrale onderdeel van de governance, van de hele EU 2020-strategie. Zo
vanzelfsprekend is het de afgelopen jaren immers niet geweest dat de Europese
landen betrouwbaar waren en zich aan de afspraken hielden.
De Europese geschiedenis laat dat zien. Ik noem maar &#xE9;&#xE9;n voorbeeld:
de wijze waarop Roemeni&#xEB; en Bulgarije door de hand te lichten met de
regels en de afspraken de EU in zijn gerommeld, is natuurlijk schandalig geweest.
Laten wij echter vooral niet stilstaan bij het verleden. Dat wil ik ook niet
steeds doen. Laten wij kijken naar de toekomst. Ik vraag de minister-president
dus om heel uitdrukkelijk te reageren op onze met de VVD gedeelde wens en
behoefte om ervoor te zorgen dat wij een betere structuur en betere afspraken
krijgen en dat het naleven van afspraken in de komende jaren een centraal
thema wordt in de economische ontwikkeling van Europa.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Ormel</naam>
          <partij>CDA</partij>
        </wie>
        <al>Ik ben zeer verheugd over uw bijdrage, want u laat nu voor het eerst horen
dat u zich zorgen maakt over het dewesterniseren &#x2013; zoals het door Heisburg
wordt genoemd &#x2013; in plaats van het globaliseren, waardoor de economische
macht steeds meer verschuift naar Azi&#xEB;, met name China. U roept de regering
ertoe op om samen met de andere Europese landen goede afspraken te maken en
die afspraken na te komen. Mag ik hierin een verandering zien van het beleid
tot nu toe? Tot nu toe zei u immers dat Nederland alles in zijn eentje moest
oplossen.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>De Roon</naam>
          <partij>PVV</partij>
        </wie>
        <al>Op het punt van de economische samenwerking in Europa is het beleid bij
de PVV nooit geweest dat Nederland alles in zijn eentje moet oplossen. Dat
is onzin. De EU is wat ons betreft vooral een economische unie en daar zou
het ook bij moeten blijven. Die economische unie moet heel sterk en krachtig
worden. Dat is vanaf het begin ons doel geweest en daar is helemaal niets
aan veranderd. Voor een economische unie die sterk en krachtig moet kunnen
zijn in de wereld, is het echter wel heel belangrijk dat de daaraan deelnemende
landen elkaar kunnen vertrouwen en er niet van moeten uitgaan dat iemand bezig
is om de boel op te lichten. Daar moeten wij echt van af. Daar moeten wij
nu aan gaan werken. Als wij dat niet doen, zullen de komende jaren steeds
opnieuw schandalen zoals met Griekenland naar boven komen en de boel verzieken.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Ormel</naam>
          <partij>CDA</partij>
        </wie>
        <al>U pleit dus voor een versterking van de positie van de euro en voor het
maken van nadrukkelijke afspraken met de landen in de eurozone. Ik begrijp
hieruit dat u nu ook echt een voorstander van de euro bent.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>De Roon</naam>
          <partij>PVV</partij>
        </wie>
        <al>Het lijkt net alsof de heer Ormel denkt dat wij daar geen voorstander
van waren. Wij zijn er altijd voorstander van geweest dat wij, als die eurozone
er is, daar een krachtige zone van maken. Het zou uiteraard idioot zijn om
te zeggen dat wij geen voorstander zijn van een sterke euro. Natuurlijk moet
de euro sterk en stevig zijn. Het is de gedeelde verantwoordelijkheid van
de landen in de eurozone om daaraan te werken. Dat kan alleen als de partners
in dat spel altijd betrouwbaar zijn. Dat is de kern van wat ik de minister-president
vandaag wil voorhouden. Ik vraag hem om daarop te reageren, want als dit de
komende jaren geen centraal thema wordt in de opstelling van de Nederlandse
regering ten opzichte van de andere partners, voorzie ik echt slecht weer.</al>
      </spreker>
      <voorz nw="nee">
        <al>Op verzoek van de minister-president schors ik de vergadering tien minuten
om hem de gelegenheid te geven zijn antwoord voor te bereiden.</al>
      </voorz>
      <draad>
        <al>De vergadering wordt van 14.20 uur tot 14.30 uur geschorst.</al>
      </draad>
      <spreker nw="ja">
        <wie>
          <aanspr>Minister</aanspr>
          <naam>Balkenende</naam>
        </wie>
        <al>Voorzitter. Ik dank de leden van de Kamer voor hun inbreng in deze termijn.
De Kamer heeft met belangstelling de ontwikkelingen gevolgd. Het was inderdaad
een bijzondere Europese Raad, al was het alleen maar omdat het een extra top
was. Er zijn veel vragen gesteld. Ik wil het als volgt doen: mijn betoog is
opgedeeld in een aantal onderdelen. Eerst zal ik stilstaan bij het onderwerp
Griekenland, vervolgens bij het thema EU 2020. Daarna zal ik ingaan op enkele
ervaringen met de Europese Raad onder het nieuwe verdrag: daarover zijn hier
al opmerkingen gemaakt. Wellicht daarna nog een enkel woord over de brief
die het kabinet heeft gestuurd aan de nieuwe Europese Commissie. Ten slotte
nog de onderwerpen klimaat en Ha&#xEF;ti. Mijn aanpak is als volgt: ik geef
eerst kort in algemene zin aan wat er te melden valt over de Europese Raad
en daarna zal ik ingaan op de specifieke vragen die zijn gesteld. Dat is de
structuur van mijn betoog.</al>
        <al>Hoewel de informele Raad was georganiseerd om te spreken over de EU 2020-strategie,
stond de bijeenkomst vooral in het teken van de financieel-economische situatie
in Griekenland. Iedereen was het erover eens dat de Griekse regering alles
in het werk moet stellen om zo snel mogelijk haar budgettaire problemen aan
te pakken. We moeten de verantwoordelijkheden daar leggen waar ze horen. Griekenland
staat onder versterkt toezicht. Het heeft een pakket ingrijpende maatregelen
voorgesteld, zoals de hervorming van het belastingstelsel, een verlaging van
10% van de totale loonkosten in de publieke sector, het terugbrengen
van het aantal ambtenaren en de hervorming van het pensioenstelsel. De Ecofin-raad
heeft gisteren besloten dat Griekenland volgende maand al moet laten zien
dat het voldoende maatregelen neemt om het begrotingstekort te verminderen
met 4% in 2010. Als Griekenland dreigt af te wijken van het pad naar
tekortreductie, dan zullen aanvullende maatregelen genomen moeten worden door
Griekenland. Dat zal dan in samenspel moeten gebeuren met de Europese Commissie,
de Europese Centrale Bank en het IMF. Het volgende belangrijke moment is mei,
want dan moet Griekenland een voortgangsrapport indienen. De Griekse premier
Papandreou heeft ook duidelijk gemaakt dat te beseffen en daartoe bereid te
zijn.</al>
        <al>Laten we nog een keer onderstrepen dat hij niet gevraagd heeft om financi&#xEB;le
steun. Wel komt er technische hulp, zowel vanuit de Europese Commissie, de
ECB als het IMF om de benodigde hervormingen zo snel mogelijk door te voeren.
Daarbij hoort ook het op orde krijgen van de statistieken, wat een bittere
noodzaak is. Dat is een preventieve boodschap. Dat betekent dus niet dat Europese
maatregelen nodig zijn of dat daarover wordt gesproken, integendeel. In een
situatie als deze is vertrouwen belangrijk. Dat wordt bevorderd door duidelijk
te maken dat de landen van de eurozone gezamenlijk optrekken. Wij moeten onderkennen
dat dit ook voor Nederland belangrijk is, zowel wat betreft een stabiele koers
voor de euro als voor de investeringen die Nederlandse bedrijven
in andere eurolanden hebben gedaan. Hetzelfde vertrouwen wordt vooral bevorderd
door een ferme boodschap aan het adres van Griekenland dat het de nodige maatregelen
moet nemen &#xE9;n door intensief toezicht van de Europese Commissie daarop.
Overigens geldt voor alle eurozonelanden dat zij moeten zorgen voor herstel
van gezonde overheidsfinanci&#xEB;n. Als daarvoor pijnlijke maatregelen nodig
zijn, moeten die genomen worden. Daarover bestond donderdag ook overeenstemming.
Wij hebben te maken met gemaakte afspraken. Wij kunnen daar niet duidelijk
genoeg over zijn. Ik kom er straks nader op terug.</al>
        <al>Er is zeer terecht gesproken over bijvoorbeeld de werking van het Stabilteits-
en Groeipact. Als dat op een gegeven moment niet voldoende geloofwaardig is,
krijgen wij problemen. Wij moeten elkaar houden aan de afspraken. Anders gaan
zaken niet goed. Dat is ook de reden dat ik in mijn interventie heb gesproken
over wat ook in de verklaring staat: "All euro area members must conduct sound
national policies in line with the agreed rules." Dit is een appel aan iedereen
om zich aan de afspraken te houden. Iedereen weet dat het niet alleen over
Griekenland gaat. Laten wij eerlijk zijn: het gaat over de geloofwaardigheid
van het europroject. Dat is naar voren gekomen. Het is ook goed dat het vandaag
is onderstreept.</al>
        <al>Mij is gevraagd naar de betekenis van de vaststellende verklaring dat
de landen van de eurozone zo nodig geco&#xF6;rdineerde maatregelen zullen
nemen om de financi&#xEB;le stabiliteit van de eurozone te waarborgen. Er
staat wat er staat. Het is een signaal aan de financi&#xEB;le markten en aan
investeerders dat het niet nodig is om te twijfelen aan de stabiliteit van
de euro.</al>
        <al>Ik kom bij de afzonderlijk gestelde vragen, eerst die van de heer Van
Bommel. Die vraagt of de aanval van de financi&#xEB;le markten op Griekenland
niet pleit voor een Tobintaks. Er wordt op dit moment nagedacht over een bankenheffing,
bijvoorbeeld in de Verenigde Staten. In april verschijnt hierover een IMF-rapport.
Of zoiets doorgang moet vinden en in welke vorm, is nog onderwerp van bespreking
en overleg. Aan alle opties zitten voor- en nadelen en sowieso dient een heffing
als de Tobintaks wereldwijd te worden ingevoerd om effectief te zijn en niet
concurrentieverstorend te werken. In Nederland zijn overigens de kosten van
de steun aan financi&#xEB;le instellingen op die instellingen zelf verhaald.
Dat neemt niet weg dat aanvullende maatregelen om moral hazard te voorkomen,
moeten worden bezien. Ik heb aangegeven dat over dit punt gediscussieerd wordt
en dat ernaar gekeken wordt. Wij zullen daarop terugkomen.</al>
        <al>Dan kom ik op een interessante vraag van de heer Van Bommel: zou Griekenland
niet beter af zijn geweest als het de drachme had gehouden of zou het nu beter
af zijn met een nieuwe eigen munt. Dat zou duur en tijdrovend zijn. Als bedrijven
weer van de euro afstappen, moeten zij hun administratie weer aanpassen. Devaluatie
kan op de korte termijn aantrekkelijk lijken voor de concurrentiepositie,
omdat de munt kan devalueren. Echter, de prijs hiervoor is dat de importproducten
veel duurder worden. Deze moeten immers met een zwakkere drachme worden betaald
en bovendien zal de bestaande schuldenlast, die in euro's is, dan juist nog
veel zwaarder wegen. Bovendien zal Griekenland een hogere rente op de nieuwe
schuld moeten betalen omwille van het wisselkoersrisico, waardoor crediteuren
een hogere rentepremie zullen vragen. Dat zou voor een land als Griekenland,
met hoge schulden en hoge tekorten, zeer kostbaar zijn. Structurele hervormingen
zijn voor Griekenland sowieso noodzakelijk.</al>
        <al>De heer Van Bommel heeft ook gevraagd hoe het zit met de economische regering.
Ook de heer Ten Broeke heeft daarover gesproken. Dat hangt vooral samen met
de vraag welke definitie hier nu eigenlijk aan wordt gegeven. Als het gaat
om afstemming op beleidsterreinen die vallen onder de communautaire bevoegdheden,
gebaseerd op Europese verdragen zoals de globale richtsnoeren voor het economisch
beleid of de co&#xF6;rdinatie op basis van het Stabiliteits- en Groeipact,
dan geldt deze vorm van beleidsco&#xF6;rdinatie al sinds jaar en dag. Hij
is dan ook in verdragen vastgelegd. Daarnaast is er afstemming op de beleidsterreinen
die weliswaar vallen onder de nationale bevoegdheden, maar die om goede redenen
wel in Brussel worden afgestemd. Een voorbeeld hiervan is de afstemming van
de maatregelen die diverse lidstaten hebben getroffen om de financi&#xEB;le
en de economische crisis het hoofd te bieden, het financieel toezicht te versterken
of exit-strategie&#xEB;n voor de crisis vast te stellen. Ook dat is eigenlijk
een vorm van governance. De afgelopen tijd hebben wij ervaring gehad met de
vragen: hoe gaan wij om met stimulering, hoe gaan wij om met exit-strategie&#xEB;n,
hoe gaan wij om met toezicht? Dat is ook een vorm van co&#xF6;rdinatie. Dit
zijn weliswaar nationale maatregelen gebaseerd op nationale bevoegdheden,
maar deze maatregelen worden wel in Europees verband op elkaar afgestemd,
bijvoorbeeld omdat het belangrijk is dat de diverse nationale maatregelen
elkaar niet tegenwerken of andere onbedoelde, nadelige gevolgen hebben voor
andere lidstaten. Dat heeft goed gewerkt, dus ik ben voorstander van een dergelijke
vorm van economic governance. Ik ben geen voorstander van vormen van governance
op nieuwe beleidsterreinen waarbij, zonder dat dit in de Europese verdragen
is vastgelegd, nationale bevoegdheden onder zeggenschap van de EU worden gebracht
en waarbij lidstaten zeggenschap verliezen.</al>
        <al>De heer Van Bommel heeft gevraagd: is het voorschrijven van allerlei maatregelen
door de Europese Commissie voor het pensioenstelsel, arbeidsmarkt en dergelijke
niet in strijd met de nationale soevereiniteit van Griekenland. Dat is een
interessante en belangrijke vraag. Griekenland is zelf verantwoordelijk voor
het op orde brengen van de overheidsfinanci&#xEB;n. Griekenland heeft zelf
een pakket maatregelen gepresenteerd waarmee het land het tekort wil aanpakken.
Als dit onvoldoende blijkt, zal de Europese Commissie meer maatregelen eisen.
De Commissie zal dan samen met de Europese Centrale Bank en het IMF voorstellen
doen. Het is vervolgens aan Griekenland om te besluiten welke additionele
maatregelen het treft om het tekort conform de afspraak met 4% te verlagen.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>Mevrouw</aanspr>
          <naam>Wiegman-van Meppelen Scheppink</naam>
          <partij>ChristenUnie</partij>
        </wie>
        <al>Ik kom even terug op het vorige punt. De minister-president heeft heel
kernachtig neergezet hoe het zit met de bevoegdheden en de governance en waar
de basis van verdragen onder ligt. Ik ben echter op zoek naar het antwoord
op de vraag of wat wij op dit moment in handen hebben voldoende is. Zeggen
wij: in de economische voorspoed, zoals wij die jarenlang in de Europese Unie
hebben gekend, werkt die afstemming prima, dat loopt als een trein? Of zeggen
wij: nu het allemaal wat tegenzit, blijken de instrumenten
die wij hebben, wellicht onvoldoende te zijn? Ligt er voldoende, maar is het
nu even goed kijken welk instrument wij op welke manier inzetten?</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>Minister</aanspr>
          <naam>Balkenende</naam>
        </wie>
        <al>Is het goed als ik hierop straks terugkom? Ik heb mij voorgenomen de vragen
van de sprekers even langs te lopen. Deze vraag is gesteld en daar wil ik
straks op terugkomen. Dan houd ik structuur in mijn betoog. Ik begrijp de
vraag van mevrouw Wiegman zeer wel. Die heeft ook te maken met de geloofwaardigheid
van het project.</al>
        <al>De heer Pechtold heeft de vraag gesteld: heeft Eurostat zitten slapen
de laatste jaren? Naar aanleiding van het algemeen overleg van vorige week
had de heer Pechtold nog een antwoord tegoed: nee, Eurostat heeft gebruikgemaakt
van de bevoegdheden die het had, namelijk een halfjaarlijkse verificatie van
de cijfers die lidstaten indienen, dialoogmissies en methodologische bezoeken.
Er is een grondige controle van de gegevens. Er zijn diverse bezoeken geweest
aan Griekenland. De bevoegdheden van Eurostat zijn in 2005 vastgelegd. Toen
werd geoordeeld dat verdere bevoegdheden niet nodig waren. De Commissie wil
nu de bevoegdheden van Eurostat uitbreiden, maar daarvoor is een Raadsbesluit
nodig. Het voorstel daartoe is bedoeld om de Commissie en de lidstaten in
staat te stellen om doeltreffend de overheidsfinanci&#xEB;n te verbeteren.
Dat gebeurt in een aanpak die op twee pijlers is gebaseerd. In de eerste plaats
zijn dat frequentere en uitgebreide periodieke statistische bezoeken in het
kader van de standaard buitensporigtekortprocedure. In de tweede plaats kan
Eurostat aanvullende methodologische bezoeken afleggen als bij een risicobeoordeling
specifieke problemen aan het licht komen. In het voorstel komt aan de orde
dat het recht van Eurostat wordt erkend om de overheidsrekeningen rechtstreeks
te controleren als ernstige twijfel bestaat over de betrouwbaarheid van de
statistische gegevens die door een nationale instantie zijn ingediend. Dat
is een groot voordeel en het is nodig ook. Het feit dat Eurostat deze bevoegdheden
zou krijgen op basis van deze voorstellen, geeft ook aan dat er moet kunnen
worden doorgepakt. Aanvankelijk hebben wij gezegd dat dit een nationale verantwoordelijkheid
is. Nu zal Eurostat verdergaande bevoegdheden krijgen. Dat vind ik winst.
Daarom was de vraag van de heer Pechtold ook buitengewoon relevant.</al>
        <al>De heer Pechtold heeft ook gevraagd of de Europese Unie na de ervaringen
met Griekenland extra bezuinigingsmaatregelen zal eisen van de andere zwakke
landen, te weten Portugal, Spanje en Ierland. Alle landen die in de buitensporigtekortprocedure
zitten, moeten maatregelen treffen om deze tekorten te verkleinen. Deze maatregelen
presenteren de lidstaten in hun stabiliteitsprogramma aan de Commissie. De
Commissie zal tijdens de komende Ecofin-raad, medio maart, de stabiliteitsprogramma's
van Portugal, Spanje en Ierland beoordelen en bezien of deze landen voldoende
maatregelen treffen om hun tekorten te verlagen. Indien de Commissie de maatregelen
onvoldoende acht, zal zij de lidstaten verzoeken om met meer maatregelen te
komen om het tekort in voldoende mate te laten afnemen.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Pechtold</naam>
          <partij>D66</partij>
        </wie>
        <al>Is op de top gebleken of andere lidstaten er net zo slecht voorstonden
als Griekenland? Wat ons bij Griekenland natuurlijk erg verbaasde en verontrustte,
is dat bleek dat jarenlang over de cijfers is gelogen. Wordt er nu eigenlijk
een extra check gedaan op toch al kwetsbare landen?</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>Minister</aanspr>
          <naam>Balkenende</naam>
        </wie>
        <al>Deze top zou primair in het teken staan van 2020, maar vanwege de actualiteit
zijn wij natuurlijk begonnen met de situatie in Griekenland. Het debat ging
dus niet over de situatie in andere landen. Ik heb echter twee dingen gedaan.
Ten eerste heb ik gewezen op de eerste alinea van de verklaring, waarin staat
dat &#x2013; de heer Pechtold was even weg, maar ik heb die zin al geciteerd &#x2013;
"all euro area members must conduct sound national policies in line with the
agreed rules". Ik heb gezegd dat dit iets is wat alle landen aangaat. Ten
tweede heb ik nadrukkelijk gesproken, ook in mijn interventie, over het Stabiliteits-
en Groeipact, ook in relatie tot 2020. Ik heb gezegd dat wij niet zonder deze
regels kunnen. Dat heb ik naar voren gebracht. Ik denk dat die boodschap ook
is begrepen, maar het debat ging niet over de algemene situatie. Zelf heb
ik in ieder geval gezegd dat wij ook de bredere context onder ogen hebben
te zien.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Pechtold</naam>
          <partij>D66</partij>
        </wie>
        <al>Is het dan ook de bedoeling dat de zwakkere broeders enigszins worden
geholpen met idee&#xEB;n? Wij hadden het zojuist bijvoorbeeld over de pensioenleeftijd
in Griekenland. Is Europa ook van plan om landen een beetje op weg te helpen,
om best practices uit te wisselen en om te zorgen dat dit soort systemen niet
te ver uit elkaar gaan lopen? Ik denk dat met name de hervormingen op de arbeidsmarkt
heel belangrijk zijn voor Europa.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>Minister</aanspr>
          <naam>Balkenende</naam>
        </wie>
        <al>Dat is een goed punt. Ik heb net geschetst hoe de systematiek werkt, dus
dat de Commissie zaken beoordeelt en met voorstellen komt. In de situatie
van Griekenland hebben wij nu gezien dat wat het land te doen heeft, wordt
voorgelegd aan de Europese Centrale Bank, de Europese Commissie en het IMF.
Nu was er een uitzonderlijke situatie in Griekenland. De heer Pechtold heeft
echter gelijk: bij de landen waar problemen zijn, begint het al met onder
ogen te zien hoe wij ervoor staan. De landen hebben vervolgens aan te geven
wat zij doen. Dan komt het mechaniek dat ik heb geschetst van de Ecofin-raad
die deze zaken beziet en de Commissie die met verdere suggesties en maatregelen
komt. De heer De Roon heeft het al terecht naar voren gebracht: als bepaalde
landen de bereidheid hebben om moeilijke maatregelen te nemen, zoals het verhogen
van de pensioenleeftijd naar 67 jaar, en als andere landen dat niet doen,
moet je wel tegen elkaar zeggen dat de landen die de moeite nemen om te kiezen
voor hervormingen, vervolgens niet moeten worden geconfronteerd met een beleid
van andere landen dat gewoon lakser is. Je zit wel in &#xE9;&#xE9;n gebied.
Dat is de reden waarom de landen gehouden zijn om met maatregelen te komen.
Dat betekent niet dat de koekoek eenzaam hoeft te zijn, maar voor de geloofwaardigheid
moeten wij elkaar daar wel op aanspreken. Dat is precies de vraag van de heer
Pechtold. Zo zit ik er zelf ook in.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Ten Broeke</naam>
          <partij>VVD</partij>
        </wie>
        <al>De verklaring die de premier net voorlas, "all euro area members must
conduct sound national policies in line with the agreed rules", is een bezweringsformule.
Mensen die in Nederland tot hun 67e moeten doorgaan met werken en dus ook
sparen, krijgen hier alleen maar last van als wij blijven accepteren
dat in andere landen mensen op hun 63e met pensioen kunnen gaan. Wat de premier
doet, is een bezwering uitspreken. Daar schieten wij verder niets mee op.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>Minister</aanspr>
          <naam>Balkenende</naam>
        </wie>
        <al>Ik vind dat erg flauw en dat moeten wij niet doen. U weet hoe ik acteer
in Europees verband. U weet dat ik keer op keer heb gesproken over de geloofwaardigheid
van gemaakte afspraken. U weet dat ik regelmatig het debat zoek met anderen
over het Stabiliteits- en Groeipact. Dat doe ik tijdens de vergadering en
dat doe ik in contacten met een Franse president of een Duitse bondskanselier.
U kunt op mij rekenen, want ik heb altijd aangegeven dat het zo werkt. Wij
zien nu dat wat zich thans aftekent in een land als Griekenland, iedereen
raakt. Als landen tekortschieten, worden ook anderen geconfronteerd met de
gevolgen daarvan, als was het maar wat betreft de koers van de euro, of de
onzekerheid daaromtrent. Dan heb je elkaar aan te spreken, en dat is wat mij
betreft meer dan een bezweringsformule; het is iets wat ik juist bewust in
het debat naar voren heb gebracht, en ik ga daar gewoon mee door.</al>
        <al>In antwoord op een vraag van de heer Pechtold heb ik aangegeven wat een
land als Griekenland heeft te doen. Het gaat echter om meer dan dat; landen
die in de buitensporigtekortprocedure zitten hebben aan te geven hoe zij werken
aan financieel herstel. Als zij tekortschieten, is er een rol voor de Europese
Commissie in de Ecofin-raad. Zo werkt het mechanisme en zo moet het ook.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Ten Broeke</naam>
          <partij>VVD</partij>
        </wie>
        <al>Ik begrijp dat de minister-president in Europees verband zijn best blijft
doen om het Stabiliteitspact op de een of andere manier nog overeind te houden,
maar het is en blijft toch echt zoals het is, namelijk dat u wel een oproep
kunt doen, maar dat wij de gevangene zijn van de bekering van de grootste
zondaar. Wat hebben wij dan? Wij kunnen geen inquisitie in stelling brengen.
Wij kunnen niet evangeliseren en moeten alleen maar hopen dat het goed komt.
Wij houden dan over dat wij kunnen bidden en dat is toch wel mager, tenzij
u vandaag zegt: de nood is zo hoog dat wij meer moeten doen dan alleen dat,
wij moeten bijvoorbeeld Eurostat meer bevoegdheden geven om in de boeken te
gaan kijken. Dat is een heel kleine maatregel.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>Minister</aanspr>
          <naam>Balkenende</naam>
        </wie>
        <al>Dat heb ik zojuist gezegd. Wij moeten wel naar elkaar luisteren, want
ik heb aangegeven dat het vroeger een nationale competentie betrof. Juist
op grond van de ervaring wordt nu gewerkt aan versterkte bevoegdheden van
Eurostat, om met voorbijgaan aan de nationale competenties inzage in de boeken
te eisen.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Ten Broeke</naam>
          <partij>VVD</partij>
        </wie>
        <al>Laat het dan zo zijn dat dit is besloten. Dat lazen wij niet terug in
de samenvatting die u ons gaf van deze top. Maar goed, laat dat dan binnen
zijn. Lidstaatverklaringen zijn ook nog een mogelijkheid die u kunt beproeven.
Het allerbelangrijkste is echter dat er voor de landen die er een puinhoop
van hebben gemaakt behalve een wortel in de vorm van een uitdagend perspectief
ook een stok achter de deur verschijnt. Daar hoor ik u niet over.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>Minister</aanspr>
          <naam>Balkenende</naam>
        </wie>
        <al>Wij praten nu over zaken die tijdens de Europese Raad niet eens aan de
orde zijn geweest. Wij gaan er nu allerlei andere zaken bij halen. Wij hebben
een betrekkelijk korte bespreking gehad over Griekenland. Die had te maken
met de verklaring die naar voren werd gebracht door de voorzitter. Uiteraard
was er een informeel overleg aan voorafgegaan. U spreekt over allerlei zaken
die daar niet aan de orde zijn geweest, zoals de Tobintaks en Eurostat. Ik
geef nu aan hoe een aantal elementen beoordeeld moet worden. Ik zeg u graag
dat wij, juist omdat wij in een kwetsbare tijd zitten, moeten bezien of de
instrumenten toereikend zijn. Ik heb aangegeven dat de bevoegdheden van Eurostat
beter moeten. Ik heb ook aangegeven hoe die zaak versterkt kan worden. Er
zijn voorstellen voor en die zijn ook nodig. Ik heb aangegeven dat de werking
van het Stabiliteits- en Groeipact voluit gerespecteerd dient te worden. Dat
heeft te maken met de geloofwaardigheid van het project. Ik heb ook aangegeven
hoe wij omgaan met landen in de buitensporigtekortprocedure. Als wij bezien
hoe het in Griekenland is gegaan en in andere risicolanden, dan is het werkelijk
een kwestie van: alle zeilen bijzetten. U mag mij eraan houden dat ik er voortdurend
over spreek.</al>
        <al>Voorzitter. De heer Pechtold en mevrouw Wiegman vroegen of het waar is
dat Goldman Sachs 300 mln. heeft verdiend met Griekse leningen die buiten
de statistieken zijn gehouden en wat daartegen kan worden gedaan. De lidstaten
zijn er zelf verantwoordelijk voor dat zij de juiste statistieken leveren
aan Eurostat en aan de Europese Unie. Als lidstaten de intentie hebben om
de sjoemelen, zullen er altijd partijen zijn die bereid zijn om dat te faciliteren.
Ik weet niet precies wat de rol van Goldman Sachs in deze kwestie is geweest,
maar als men op een verwijtbare manier heeft gehandeld, zal dat grondig worden
uitgezocht. Eurostat heeft in elk geval aangekondigd, hiernaar navraag te
doen bij de Griekse regering. Als het waar is wat wordt beweerd, is dat een
ernstige zaak. Ook de Commissie onderzoekt nu of dit waar is en of dit in
strijd is met geldende regels. Zo nodig zal de Commissie voorstellen doen
voor wijziging van de regels. Wij wachten af wat de Europese Commissie op
dit punt zal doen. Ook het signaal van mevrouw Wiegman is glashelder. Er zijn
praktijken waarvoor wij nadrukkelijk oog moeten hebben.</al>
        <al>Mevrouw Wiegman heeft gevraagd wat er gebeurt als Griekenland zijn afspraken
niet nakomt en welke drukmiddelen en sancties er bestaan. Ik stel voorop dat
tijdens de Europese Raad alle vertrouwen is uitgesproken dat Griekenland door
middel van de voorgestelde hervormingen zijn begrotingstekort reduceert. De
Griekse premier heeft zich hieraan persoonlijk gecommitteerd. Mocht blijken
dat dit niet gebeurt, dan kunnen wij een aantal stappen zetten, zoals het
opleggen van boetes. Verder bestaat de mogelijkheid om de leningen van de
Europese Investeringsbank te beperken. Daarnaast oefenen de financi&#xEB;le
markten zware druk uit op Griekenland om zijn begroting te saneren en zijn
economie te herstructureren. Lenen is voor Griekenland op dit moment zo duur
dat er een sterke prikkel bestaat om het overheidstekort en de staatsschuld
zo snel mogelijk en op duurzame wijze omlaag te brengen. Dit zijn enkele zware
elementen, want als je de financi&#xEB;le gevolgen ervaart en je kunt het
geld niet meer lenen omdat dit te duur wordt, dan loopt de zaak vast. Dit
is een enorme prikkel, een financi&#xEB;le stimulans, om zaken
op orde te krijgen.</al>
        <al>De heer Ormel heeft gevraagd naar de rolverdeling bij de monitoring van
het Stabiliteits- en Groeipact, wat de rol is van de Commissie, de ECB en
de lidstaten. De heer Ormel is voorstander van een sterkere rol van de Commissie.
Wij zien het punt van de heer Ormel. De regels moeten op een objectieve manier
worden opgelegd en gemonitord. Het proces is als volgt. Alle lidstaten met
een buitensporigtekortprocedure moeten een stabiliteitsprogramma laten zien.
Ik heb dit zo-even aangegeven. Binnen de afgesproken deadline moet er worden
gecorrigeerd. De Commissie schrijft een opinie over het ingediende programma.
Tijdens de Ecofin bespreken de lidstaten die opinie. Er wordt, ook met de
Commissie, overeenstemming bereikt over de gemeenschappelijke Ecofinopinie.
De Commissie speelt dus wel degelijk een belangrijke co&#xF6;rdinerende en
leidende rol in het monitoren van de regels van het Stabiliteits- en Groeipact.
Dit is het mechaniek. Mijn ervaring in het afgelopen jaar is steeds geweest
dat juist hierin de Commissie een zware rol heeft. De heer Barroso ziet natuurlijk
ook wat op het ogenblik moet worden gedaan. Daarvoor is de situatie ook veel
te ernstig. Daarin heeft juist de Commissie dus al een zware rol in relatie
tot de Ecofin.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>Mevrouw</aanspr>
          <naam>Wiegman-van Meppelen Scheppink</naam>
          <partij>ChristenUnie</partij>
        </wie>
        <al>Toch is mij nog niet helemaal duidelijk of hetgeen wij hebben en wat de
minister-president zojuist heeft opgesomd voldoende is. De minister-president
zegt enerzijds zelf dat de Europese Commissie een belangrijke rol speelt,
maar het baart mij zorgen dat anderzijds zichtbaar is hoe groot de rol en
de druk zijn in de Ecofin, maar bijvoorbeeld ook in de Europese Raad. Een
extra top wordt flink gevuld met dit onderwerp, maar hoe zit het dan met het
evenwicht in de Europese Unie zelf?</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>Minister</aanspr>
          <naam>Balkenende</naam>
        </wie>
        <al>Dat is een goed punt. Het lastige was dat wij bij de afgelopen Europese
Raad een top zouden hebben over de economische toekomst van Europa. Dat was
het oogmerk. In de actualiteit gaat het nu primair om Griekenland. Daardoor
wordt deze top voor een deel, zij het niet al te lang, ook weer belast met
het onderwerp Griekenland. Het gekke is dat er voorafgaande aan de top van
de Europese regeringsleiders een telefonische conferentie nodig was van de
ministers van Financi&#xEB;n. Dat gebeurde weer vooruitlopend op de eurogroepvergadering
van maandagavond en de Ecofinvergadering van dinsdag. U ziet hoe merkwaardig
de zaken zijn. Dan krijg je dus te maken met signalen van de ministers van
Financi&#xEB;n, het signaal van de regeringsleiders en vervolgens van de anderen.
In verband met zaken als economisch regeren en effectiviteit, zeg ik dan:
kijk alsjeblieft uit wat er gaat gebeuren, want binnen de kortste keren krijg
je allerlei sporen die naast elkaar lopen.</al>
        <al>Dat is mijn bezwaar tegen een veelheid van Europese raden. Ik kom daarop
straks terug, mijnheer Van Bommel. Je moet er niet aan denken dat de verschillende
competenties door elkaar gaan lopen. Ik heb dit bij deze top zelf zo gevoeld.
Deze verantwoordelijkheid berust eigenlijk bij de Ecofin en de eurogroep.
Tegelijkertijd komen de regeringsleiders ertussendoor omdat er een verklaring
is gegeven. Ik vind het een punt van aandacht en een beetje van zorg dat wij
heel goed in de gaten moeten houden wie verantwoordelijk is voor wat. Je moet
oppassen dat je geen concurrerende competenties krijgt.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>Mevrouw</aanspr>
          <naam>Wiegman-van Meppelen Scheppink</naam>
          <partij>ChristenUnie</partij>
        </wie>
        <al>Ik ben blij dit uit de mond van de minister-president te horen, maar wordt
dit breder gedeeld of is de minister-president hiermee een soort roepende
in de woestijn?</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>Minister</aanspr>
          <naam>Balkenende</naam>
        </wie>
        <al>Ik geef mijn opvatting hierover, maar ik denk dat de tijd dit wel zal
leren. Het gaat nu om geloofwaardige afspraken. Het gaat om hoe wij Griekenland
bejegenen, juist nu het er zo'n potje van heeft gemaakt. Ik proef duidelijk
dat men het Kamerbreed volstrekt onacceptabel vindt wat er gebeurt. Sjoemelen
met cijfers, veel te hoge tekorten; zo gaan wij in Europa niet met elkaar
om. Dat land maakt er niet alleen voor zichzelf een potje van. Wat daar gebeurt
is ook relevant voor andere landen. Als je dat waarneemt, moet je ook met
maatregelen komen en dat is precies wat nu gebeurt. De situatie is ernstig.
Normaal gesproken heb je begrotingstekorten en overschotten. Als dat binnen
de bandbreedtes blijft, is het niet zo'n groot probleem, maar wat je nu krijgt,
is van een totaal andere orde. Je kunt te maken krijgen met excessieve ontwikkelingen,
ook in Nederland. We hebben een hoog financieringstekort, maar dat is nog
verklaarbaar en daar zijn spelregels voor. Wat er nu echter in Griekenland
gebeurt, heeft te maken met heel andere factoren. Dan zie je dat iedereen
wel op zijn qui-vive is, want men ziet natuurlijk dat bepaalde zaken echt
mis zijn gegaan.</al>
        <al>Ik vind het de winst van deze tijd dat scherper naar voren komt wie er
voor wat verantwoordelijk is. Ik hoor in dit debat ook de Kamerleden vragen
wie er voor wat verantwoordelijk is en hoe het zit met de verhouding tussen
regeringsleiders, Ecofin, of &#x2013; die discussie gaat ook spelen &#x2013;
het IMF en de Europese ontwikkelingen. Die vragen komen nu heel scherp naar
voren. Ik kan mij heel goed voorstellen dat de financi&#xEB;le soliditeit
niet onderwerp moet zijn van te veel politisering, maar dat men heel zuiver
en scherp moet kijken wat er kan gebeuren. Ik heb met de Kamer gesproken over
het IMF. Ik ben zelf voorstander van het IMF, omdat die geen politieke instelling
is, maar een instelling die vooral kijkt wat er nodig is om de zaken op orde
te krijgen. Als financi&#xEB;le zaken uit de rails dreigen te lopen, dan moet
je op een heel technische manier kunnen aangeven wat nodig is om zaken aan
te pakken. Langs die lijnen denk ik dat we echt een debat zullen krijgen over
de instrumenten die we nu hebben. Ik kom straks terug op het punt van de koppeling
en bijvoorbeeld de structuurfondsen. De heer Ten Broeke heeft dit ook in het
algemeen overleg al naar voren gebracht. Wat zijn je financi&#xEB;le instrumenten?
Al die vragen zullen nu extra aan gewicht gaan winnen.</al>
      </spreker>
      <voorz nw="nee">
        <al>Tot slot mevrouw Wiegman.</al>
      </voorz>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>Mevrouw</aanspr>
          <naam>Wiegman-van Meppelen Scheppink</naam>
          <partij>ChristenUnie</partij>
        </wie>
        <al>Op zich een helder verhaal, maar toch geen antwoord op mijn vraag. De
minister-president uitte zorg over de frequentie van toppen en merkte op dat
het evenwicht zoek dreigt te raken van wie er nu precies waarvoor verantwoordelijk
is. Mijn vraag was of die zorg breder wordt gedeeld, juist ook omdat voorzitter
Van Rompuy zelf zegt: laten we elke maand een top houden. Als
we dat gaan doen, denk ik dat het evenwicht wel zoek zou kunnen raken.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>Minister</aanspr>
          <naam>Balkenende</naam>
        </wie>
        <al>Ik knip dit even in twee&#xEB;n. Ik kom straks terug op het fenomeen extra
toppen. Ik weet dat ook de heer Van Bommel daar grote belangstelling voor
heeft. Ik heb er vorige week iets over gezegd. Ik maak even een onderscheid
met waar wij het nu over hebben, namelijk de economische instrumenten. Ik
heb gezegd dat we moeten oppassen dat de reguliere verantwoordelijkheidsstructuur
niet wordt vermengd met toppen die overal tussendoor komen. Dat is mijn punt.
Juist omdat het gaat om ernstige situaties moeten we heel zuiver zijn in wie
er waarvoor verantwoordelijk is. Het is mijn overtuiging &#x2013; en dat zal
ook wel blijken &#x2013; dat je, juist omdat het gaat om zaken die Europese
aandacht vereisen en die nopen tot Europese maatregelen, heel scherp moet
zijn in het duiden van verantwoordelijkheden en competenties. Dat zal de komende
tijd absoluut blijken, daar ben ik zeker van. Hier is gevraagd naar de bevoegdheden
van Eurostat. Hoe komt het dat het zo heeft kunnen ontsporen in Griekenland?
Wat moet er nu gedaan worden? Wat betekent dan de discussie over een Stabiliteits-
en Groeipact? Die vragen zullen we met elkaar onder ogen moeten zien. Dat
gaat allemaal komen.</al>
        <al>De heer Ormel heeft gevraagd hoe het eerste toetsingsmoment van de Griekse
bezuinigingsmaatregelen op 16&#xA0;maart eruit ziet en wat er op 16&#xA0;mei
gebeurt, wanneer Griekenland voldoende maatregelen moet laten zien. In de
Ecofin-raad is met Griekenland afgesproken dat Griekenland al op 16&#xA0;maart
moet laten zien hoe ver het is gevorderd met de implementatie van de bezuinigingsplannen.
Als er dan onvoldoende voortgang is bereikt, zal Griekenland additionele maatregelen
presenteren en implementeren volgens onze afspraak om het tekort dit jaar
met 4 procentpunt te verlagen, van 12,7% naar 8,7%. Op 16&#xA0;mei
zal opnieuw worden bezien in hoeverre Griekenland on track is om de overeengekomen
tekortenreductie te bereiken. Als daar onvoldoende voortgang in is bereikt,
kan de Ecofin-raad sancties opleggen, boetes of een bevriezing van het structuurfonds.
Dat zijn de elementen die een rol spelen.</al>
        <al>De heer Ten Broeke heeft de vraag gesteld hoe we de verklaring van de
Europese Raad over Griekenland moeten interpreteren. Hij zei dat de laatste
paragraaf hem veel zorgen baart, omdat daarin een mogelijke bail out voor
eurolanden wordt gesuggereerd. In de verklaring van de Europese Raad wordt
benadrukt dat Griekenland stevige maatregelen moet nemen om het begrotingstekort
te reduceren en dat deze maatregelen nauwgezet gemonitord zullen worden. Verder
staat in de verklaring dat, als de financi&#xEB;le stabiliteit van de gehele
eurozone in gevaar komt, maatregelen kunnen worden genomen en dat dit geco&#xF6;rdineerd
zal gebeuren. Dat is een erkenning van het feit dat de stabiliteit van de
euro voor alle landen van de eurozone van groot belang is. Het is dus in ieders
belang om in goed onderling overleg te treden en op te treden mocht dit nodig
zijn; dat is nu overigens niet aan de orde. Griekenland heeft niet gevraagd
om steun en Griekenland gaat nu een aantal forse bezuinigingsmaatregelen nemen.</al>
        <al>Het is natuurlijk de vraag aan welk soort maatregelen men denkt als returnment
and co-ordination toch nodig blijken. Een vastberaden geco&#xF6;rdineerde
actie is momenteel niet aan de orde en ik ga er niet over speculeren. Wel
is duidelijk dat mocht geco&#xF6;rdineerd handelen nodig zijn, dit de financi&#xEB;le
stabiliteit van de eurozone moet dienen en de regels van de Europese Unie
moet respecteren.</al>
        <al>Dit wilde ik over het onderwerp Griekenland opmerken. Ik kom nu aan het
onderwerp EU 2020. Onder anderen de heer Blom heeft hierover gesproken.</al>
        <al>Op de informele top vond een constructieve en open discussie plaats over
EU 2020. Alle aanwezigen onderschreven het belang van verduurzaming, innovatie
en arbeidsdeelname om de Europese economie structureel te versterken. De meeste
lidstaten zijn er voorstander van om te komen tot een beperkt aantal realistische
doelstellingen. Dat is winst. Ik wijs bijvoorbeeld op de heer Barroso, die
nadrukkelijk heeft gesproken over drie doelen en ervoor heeft gewaarschuwd
een kerstboom te maken. Ik heb zelf gepleit voor een strategie die de typisch
Europese sociale markteconomie behoudt en verstrekt. Zowel nationaal als op
Europees niveau moet een beperkt aantal ambitieuze, maar ook haalbare doelstellingen
worden gekozen. Er is een "lean and mean"-hervormingsagenda nodig. Duurzame
groei en banen moeten centraal staan en de uitdaging van klimaatverandering,
energieschaarste en effici&#xEB;nt gebruik van grondstoffen moet worden aangegaan.
Dit is ook door de Kamer gezegd. Ook is in de nieuwe strategie een belangrijke
rol weggelegd voor onderwijs en innovatie.</al>
        <al>Ik heb onder meer gezegd dat de voortgang van de strategie van EU 2020
beter moet worden gemonitord dan de huidige Lissabonstrategie en ik heb daarbij
aangegeven dat de Commissie, zoals voorzien in het EU-verdrag, een waarschuwing
kan laten horen en dat de Raad aanbevelingen kan doen. Ik heb laten weten
geen voorstander te zijn van financi&#xEB;le sancties voor landen die hun
doelstellingen niet halen.</al>
        <al>Aan de discussie in deze informerende bijeenkomst zijn geen conclusies
verbonden. De voorzitter van de Europese Raad, de heer Van Rompuy, is voornemens
de input te bundelen ten behoeve van de Voorjaarsraad, die komende maand plaatsvindt.</al>
        <al>De heer Ten Broeke heeft gevraagd &#x2013; dat hangt hiermee samen &#x2013;
of er via de structuurfondsen een stimulans moet komen om landen die het goed
doen te ondersteunen en landen die slecht presteren binnen het Stabiliteits-
en Groeipact te straffen. Wellicht is het een idee om een deel van de structuur-
en cohesiemiddelen in de reserve te zetten en niet al het geld vooraf te verdelen
over de lidstaten. Die reserve zou kunnen worden benut om de lidstaten te
belonen die beter presteren op de doelstellingen van EU 2020. Overigens zijn
de structuur- en cohesiemiddelen tot en met 2013 al verdeeld over de lidstaten.
Ik denk daarom dat de uitwerking moet worden meegenomen bij de discussie over
de midterm review. Of we onder de huidige regelgeving voor de structuurfondsen
al lidstaten kunnen straffen, hangt af van de fondsen welke het betreft. Onder
het cohesiefonds kan dat wel &#x2013; men weet hoe het technisch werkt &#x2013;
en bij de andere zullen we moeten wachten op de herziening van de regels in
2013. Dat heeft de heer Timmermans in het algemeen overleg met de Kamer besproken.
Het punt van de heer Ten Broeke is goed genoteerd, want ik denk met hem dat
wij er niet omheen kunnen om te bekijken hoe de instrumenten kunnen worden
ingezet, zodat er mogelijkheden zijn. Dit is echt iets om in
de gaten te houden en de heer Ten Broeke heeft dit punt goed naar voren gebracht.</al>
        <al>De heer Pechtold heeft gevraagd of op de Europese Raad is besloten om
landen die beter scoren, onder de doelstellingen van EU 2020 te belonen met
meer EU-subsidie.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Ten Broeke</naam>
          <partij>VVD</partij>
        </wie>
        <al>Ik wil dit zeker stellen om een motie in tweede termijn te voorkomen.
Daarom vraag ik of ik hieruit mag afleiden dat de premier zegt dat een onderdeel
van de Nederlandse inbreng bij de midterm review zal zijn dat structuur- en
cohesiefondsen beide een geoorloofd sanctiemiddel zijn om landen die zich
niet houden aan het Stabiliteitspact en evenmin aan de afspraken die zullen
worden gemaakt om de economie te hervormen, EU 2020, te straffen. Ziet hij
dit als een legitiem middel om zowel in positieve zin, belonen, als in negatieve
zin, straffen, toe te passen?</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>Minister</aanspr>
          <naam>Balkenende</naam>
        </wie>
        <al>Ik vind dat wij dit debat met elkaar aan moeten gaan. Ik heb goed naar
de heer Ten Broeke geluisterd, ook vorige week, omdat ik ervan overtuigd ben
dat wij niet genoeg aandacht kunnen besteden aan de vraag wat effectieve instrumenten
zijn om landen te bewegen tot het doen van die stappen die noodzakelijk zijn.
Ik pak deze suggestie op. Dat betekent dat wij dit punt bij de midterm review
zullen bekijken en ik zal dit ook internationaal uitdragen. Ik denk dat ik
helemaal tegemoet kom aan hetgeen de heer Ten Broeke naar voren heeft gebracht.
Ik heb wel gezegd dat de structuurfondsen zoals die nu gelden niet tussentijds
even gewijzigd kunnen worden. Dat zou een verdragswijziging betekenen en dat
kan niet. Dat is echter niet wat de heer Ten Broeke vraagt. Hij vraagt of
ik dit punt wil betrekken bij de oordeelsvorming van de Nederlandse regering
over dit onderwerp. Dan zeg ik: ja.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Ten Broeke</naam>
          <partij>VVD</partij>
        </wie>
        <al>Akkoord. Het punt is dus niet dat wij dat debat nog gaan voeren, want
dat voer ik nu met u.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>Minister</aanspr>
          <naam>Balkenende</naam>
        </wie>
        <al>Ja.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Ten Broeke</naam>
          <partij>VVD</partij>
        </wie>
        <al>U neemt deze suggestie mee en ik zie die straks terugkomen in de inbreng
van Nederland.</al>
        <al>Ik heb nog een vraag. Heb ik het goed verstaan dat bij het optreden van
bijvoorbeeld Ecofin in de richting van Griekenland (laten wij hopen dat het
daartoe beperkt kan blijven) in ieder geval de cohesiefondsen kunnen worden
aangesproken? Ook daarvoor heb ik namelijk gepleit.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>Minister</aanspr>
          <naam>Balkenende</naam>
        </wie>
        <al>Ja, ik heb net gezegd dat dit nu al kan bij de cohesiefondsen. Dat is
dus een bevoegdheid die nu bestaat. Ik kan echter niet zeggen of dat op dit
moment al gebeurt. Dat zal afhankelijk zijn van wat zich verder gaat ontrollen.
Als het evenwel gaat om de juridische mogelijkheid, kan ik zeggen dat die
mogelijkheid bestaat. Dit is nu even de vraag die aan de orde is.</al>
        <al>Voorzitter. De heer Pechtold heeft de vraag gesteld of op de Europese
Raad besloten is om landen die beter scoren op de doelstelling van EU 2020,
te belonen met meer EU-subsidie. Dit sluit een beetje aan op deze thematiek.
Over de suggestie die voorzitter Van Rompuy heeft gedaan in zijn uitnodigingsbrief
voor de Europese Raad, is overigens niets besloten. Zoals bekend, betrof het
een informele bijeenkomst. Allereerst heb ik benadrukt dat Nederland de inzet
van structuur- en cohesiemiddelen wil beperken tot de armste regio's en de
armste landen, alsook tot grensoverschrijdende projecten. Dat blijft ook onze
insteek.</al>
        <al>Dit neemt niet weg dat het idee om goed beleid te belonen, een interessante
gedachte is. Dit heeft staatssecretaris Timmermans ook al aangegeven in het
desbetreffende algemeen overleg van verleden week. Bovendien heb ik dat zojuist
ook aangegeven aan het adres van de heer Ten Broeke.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Ormel</naam>
          <partij>CDA</partij>
        </wie>
        <al>Voorzitter. Ik heb nog een vraag aan de premier over de EU 2020-strategie,
mede naar aanleiding van uw uitstekende brief aan de heer Barroso. Daar hebben
wij het vandaag eigenlijk nog niet over gehad, maar die staat wel geagendeerd.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>Minister</aanspr>
          <naam>Balkenende</naam>
        </wie>
        <al>Daar kom ik straks op terug.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Ormel</naam>
          <partij>CDA</partij>
        </wie>
        <al>Daarin geeft u uw visie op de richting waar Europa naartoe moet. U zegt
onder andere dat in de lidstaten structurele hervormingen nodig zijn, gericht
op concurrerende en duurzame Europese kenniseconomie. In het Europa van vandaag
is er weliswaar een concurrerende kenniseconomie, maar daarbij is nog te veel
sprake van concurrentie tussen de lidstaten zelf. Op welke manier kunnen wij
er in Europa voor zorgen dat wij onze krachten meer bundelen en meer concurreren
met de wereld buiten ons, dus buiten Europa, dan dat wij met "onszelf", dus
de landen binnen Europa, aan het concurreren zijn?</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>Minister</aanspr>
          <naam>Balkenende</naam>
        </wie>
        <al>Dat is een goed punt. Allereerst is de vraag: wat is het karakter van
deze brief? Welnu, deze brief bevat geen nieuw beleid. U kent ook het beleid
van de Nederlandse regering in dezen. Ik heb dus aangegeven hoe wij tegen
diverse onderwerpen aankijken. Dat is ook "neergeslagen" in deze brief. Waarom
doen wij dat? Dat doen wij omdat wij op enig moment contact zullen hebben
met de Commissie in haar nieuwe samenstelling; dan zullen wij hierover uiteraard
verder spreken. Ik heb gedacht: ik wil meer doen dan alleen maar een felicitatiebrief
versturen; ik wil ook nadrukkelijk kiezen voor de inhoud. Het is volgens mij
ook een goede mogelijkheid om dat via een dergelijke brief te doen.</al>
        <al>Vervolgens hebt u nu een heel belangrijk punt gemaakt. Anderen hebben
dit ook naar voren gebracht. Ik maak mij daar ook wel zorgen over. Er is namelijk
alle reden voor Europa om alle zeilen bij te zetten. Het gaat ontzettend hard.
Ik heb het ook in andere debatten gezegd. Als je bijvoorbeeld in Japan bent,
zie je wat daar gebeurt met bedrijven die nadrukkelijk investeren in R&amp;D
en die weten dat zij de beste moeten zijn om mondiaal te kunnen overleven.
In de Verenigde Staten zien wij ook deze dynamiek. Wat is nu de waarde geweest
van de Lissabon-agenda? In het begin was die overigens te vaag en te algemeen,
maar gelukkig is er meer focus gekomen. Zijn wij er, mijnheer De Roon? Nee,
wij zijn er nog absoluut niet. Nogmaals, je moet meer focus aanbrengen! In
dat kader zullen wij moeten nagaan hoe je de samenwerking in Europa zelf kunt
stimuleren, dus dat je als het ware meer als een eenheid kunt werken, juist
om de economische dynamiek te krijgen. Dat veronderstelt echter wel dat wij
zorgen voor in ieder geval de basisbestanddelen van Europa. De heer Ten Broeke heeft hier ook over gesproken in het kader van de interne
markt. Dit haal ik aan als voorbeeld. Wij moeten er dan ook voor zorgen dat
de Europese markt ook werkelijk functioneert. Dat is een element.</al>
        <al>Het tweede element heeft betrekking op de vraag: hoe kun je ervoor zorgen
dat ook activiteiten op het gebied van innovatie beter op elkaar worden afgestemd
en dat gemeenschappelijke projecten mogelijk zijn? Europa kan wat dat betreft
weliswaar stimulerend optreden, maar de beweging zal ook van onderop moeten
komen. Het heeft ook te maken met de houding van kenniscentra, bedrijven en
overheden. Soms zie je het ook gebeuren. In euregioverband zien wij bijvoorbeeld
dat er wordt samengewerkt. U doelt op het volgende: zorg er nu voor dat je
meer werk maakt van die algemene rol van Europa. Ik weet dat Barroso hier
grote belangstelling voor heeft. In dit kader zeg ik het volgende toe. Als
ik contact heb met de nieuwe Commissie zal ik dit punt van u nadrukkelijk
naar voren brengen. Daarbij zal ik ook vragen of dit zal terugkomen in het
werk van de Europese Commissie.</al>
        <al>Tot slot noem ik in dit verband commissaris Kroes met als portefeuille
de digitale agenda. U hebt ook al gemerkt hoe Barroso zich daarover heeft
uitgesproken: dit betreft echt een van de sectoren waar heel veel mogelijk
is. Dit betekent wel dat je daarbij de gemeenschappelijkheid naar voren moet
brengen. Dat zijn elementen die allemaal in het verlengde liggen van de suggestie
van de heer Ormel. Laat ik hem het volgende toezeggen. Zodra wij een onderhoud
met de Commissie in haar nieuwe samenstelling hebben, zal ik dit punt nader
aan de orde stellen.</al>
        <al>Het volgende blokje gaat over de ervaring van de Europese Raad onder het
nieuwe verdrag. Door veel leden is al gezegd dat de afgelopen Europese Raad
de eerste was die door de vaste voorzitter Herman van Rompuy was bijeengeroepen.
Het voornaamste doel was om stil te staan bij de EU 2020-strategie. Op dat
punt is de heer Van Rompuy in zijn opzet geslaagd. Het is in algemene zin
nuttig dat regeringsleiders over dergelijke belangrijke nieuwe onderwerpen
van gedachten wisselen, over de hoofdlijnen, nog voordat de Commissie en andere
raadsformaties het onderwerp behandelen met het oog op besluitvorming. Wij
moeten echter ervoor oppassen dat de Europese Raad voor de voeten van de Commissie
en andere raden gaat lopen. Nederland hecht er dan ook aan dat op de Voorjaarsraad
wordt gesproken over een voorstel van de Commissie en dat vakraden daarvoor
hun gebruikelijke voorbereiding doen. Ook vindt Nederland het van belang dat
de Raad Algemene Zaken de Europese Raad &#x2013; en dus ook de Voorjaarsraad &#x2013;
voorbereidt. Deze rol is in het verdrag voorzien.</al>
        <al>Onder anderen de heer Van Bommel heeft de wens van de heer Van Rompuy
gesignaleerd om maandelijks bijeen te komen. Ik heb na afloop van de Raad
en vorige week tijdens het algemeen overleg met de Kamer gezegd dat mijn voorkeur
uit gaat naar vier keer per jaar. Dat staat ook in het verdrag. Dat lijkt
mij een heel behoorlijk ritme, waarbij er natuurlijk altijd omstandigheden
kunnen zijn die het noodzakelijk maken dat regeringsleiders een extra keer
bijeenkomen. Daar wil ik nog eens een dikke streep onder zetten. Een maandelijks
terugkerend fenomeen van een Raad is namelijk heel veel. De vraag is ook of
dat niet leidt tot een zekere deflatie van die bijeenkomsten. Dat is mijn
zorg. Als je een Europese Raad hebt, moet die goed zijn voorbereid. In het
verleden is bij de Voorjaarsraad gekozen voor de Lissabonstrategie. Iedereen
wist dat. Daardoor kon ernaar worden toegewerkt. Ik vraag mij werkelijk af
of het goed is dat de Europese Raad elke maand bij elkaar komt. Ik heb dat
vorige week tegen de Kamer gezegd, ik heb dat publiekelijk in Brussel gezegd
en ik herhaal dat gewoon hier.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Ormel</naam>
          <partij>CDA</partij>
        </wie>
        <al>In dit kader hebben wij voorafgaand aan de ratificatie van het Verdrag
van Lissabon veel gesproken over de structuur, waarin wij nu een nieuwe balans
proberen te vinden. Daarbij is regelmatig het belang van de rol van de Hoge
Vertegenwoordiger voor het Buitenlands Beleid ter sprake gekomen, omdat die
in de Raad is vertegenwoordigd, maar ook een van de vicevoorzitters van de
commissie is. Kan de minister-president aangeven hoe die rol zich nu ontwikkelt?</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>Minister</aanspr>
          <naam>Balkenende</naam>
        </wie>
        <al>Daarvoor is het nog te vroeg. We zijn nu nog betrekkelijk kort bezig met
het fenomeen van de Hoge Vertegenwoordiger. Dat zal zich moeten bewijzen in
de praktijk. Het is voor mij nog wat te vroeg om daarover uitspraken te doen.
De praktijk moet dat uitwijzen. Op zichzelf zitten er natuurlijk voordelen
aan deze constructie &#x2013; daarover hebben wij al eens gesproken in het
kader van het Verdrag van Lissabon &#x2013; maar ik vind het nu nog te vroeg
om hierover iets te zeggen. Ik vind het wel een punt om alert op te zijn.
De heer Pechtold vroeg terecht hoe wij aankijken tegen de verhouding tussen
het roulerend voorzitterschap en de vaste voorzitter van de Europese Raad.
Ik ben ook van oordeel dat ervoor moet worden uitgekeken dat er weer competenties
ontstaan. Ik heb daarover al met de heer Van Rompuy gesproken.</al>
        <al>Neem de representatie van Europa. Ik vind de representatie een zaak van
de vaste voorzitter, want waarom hebben wij die vaste voorzitter anders? Zo
simpel is het. Er moet voor worden opgepast dat er weer competenties ontstaan,
want die kunnen ten koste gaan van het vaste voorzitterschap. Daarover moet
je gewoon helder zijn. Dit is een voorbeeld van het feit dat het snel helder
moet zijn, want wat zich nu aftekent, is relevant voor de ervaringen later.
Datzelfde geldt voor het functioneren van de Hoge Vertegenwoordiger. Dat moet
eigenlijk al snel vorm en inhoud krijgen. Meer dan dat kan ik er nu nog niet
over zeggen, maar ik begrijp de vraagstelling zeer wel. Ook dat is een punt
van discussie met de nieuwe Commissie als wij nog eens even stilstaan bij
de vraag hoe zaken functioneren. Met sommige zaken zijn wij vertrouwd, zoals
het functioneren van de afzonderlijke commissarissen, het functioneren van
de Commissie als zodanig en de rol van de voorzitter van de Europese Commissie.
De Hoge Vertegenwoordiger is gewoon een nieuwe figuur. Dit moet van het begin
af aan goed lopen, juist ook gezien het latere belang.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Ormel</naam>
          <partij>CDA</partij>
        </wie>
        <al>Ik begrijp dat de premier daar nu nog geen reflectie over kan geven. Tegelijkertijd
is het snel, maar de tijd gaat ook snel. De Hoge Vertegenwoordiger is bezig
met de hervorming van de EDEO. In april moet daarover iets op de Europese
tafel liggen. Er gebeuren internationaal zaken waarbij het van belang is dat
Europa zich geopolitiek presenteert. Ik denk aan Ha&#xEF;ti, aan het Midden-Oosten,
aan Iran. Dan is het wel van belang dat, hoewel het snel is, de Hoge Vertegenwoordiger zich nadrukkelijk ook in het buitenland presenteert als vertegenwoordiger
namens de Europese Unie. Vindt u dat dat op dit moment al voldoende gebeurt?</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>Minister</aanspr>
          <naam>Balkenende</naam>
        </wie>
        <al>Ik vind het echt nog te vroeg om hieraan conclusies te verbinden, want
soms is de casu&#xEF;stiek wel heel groot. Bijvoorbeeld rondom Ha&#xEF;ti
is ook gezegd dat de Hoge Vertegenwoordiger daar niet is geweest. Wij moeten
oppassen, want het is de vraag of iemand altijd direct ergens heen moet. Dan
kan ook weer bezwaren oproepen. Dus ik vind het echt te vroeg om hierover
nu opmerkingen te maken. Ik beschouw uw opmerking veel meer als een stimulans
om goed onder ogen te zien dat zo'n functionaris gezagvol kan opereren, ook
namens de Europese Unie. Daarbij is ook van belang dat wij goed in de gaten
houden hoe, ook volgens het Verdrag van Lissabon, de verhoudingen zijn tussen
de voorzitter van de Europese Raad, de voorzitter van de Europese Commissie
en de Hoge Vertegenwoordiger. Die taken zijn omschreven en moeten ook worden
gerespecteerd. Dan moet je niet hebben dat daar schurende competenties zouden
ontstaan. Dit is wat ik in algemene zin nu kan zeggen. Verder dan dit wil
ik niet gaan.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Van Bommel</naam>
          <partij>SP</partij>
        </wie>
        <al>Een aantal jaren geleden was de regering, net als de SP, tegen de komst
van een vaste voorzitter, vanwege het risico dat zo'n vaste voorzitter een
zonnekoning zou worden die macht naar zich toe zou trekken en zich presidenti&#xEB;le
allures zou gaan aanmeten. Van Rompuy zit nog maar zeer kort in zijn functie
en wij zien die ontwikkeling nu al gestalte krijgen. Dat heeft ook te maken
met het feit dat het een nieuwe functie is en dat er nu vorm aan moet worden
gegeven. Deze vaste voorzitter komt nu al met de suggestie om iedere maand
bijeen te komen met de Europese Raad. Hij komt nu al met een term als "economische
regering". Hebt u niet met terugwerkende kracht nog wel eens gevoelens van
heimwee naar dat ferme standpunt van de Nederlandse regering: vaste voorzitter,
geen goed idee, niet doen?</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>Minister</aanspr>
          <naam>Balkenende</naam>
        </wie>
        <al>In het verleden is wel gesproken over een soort president van Europa.
De Nederlandse regering was daartegen omdat een dergelijke figuur inbreuk
zou kunnen maken op de institutionele balans in Europa, tussen Europees Parlement,
Europese Commissie en Europese Raad. U weet dat in Frankrijk in het verleden
wel is gesproken over zo'n figuur. Om die reden kiezen wij niet voor zo'n
president. Maar aan een vaste voorzitter zijn wel voordelen verbonden. Wij
hebben nu te maken met een Unie van de 27. Het is iets anders of je een roulerend
voorzitterschap met 12 of 15 lidstaten hebt, maar wij hebben 27 lidstaten.
Ook het type landen maakt uit, want een heel klein land kan iets te maken
hebben met een voorzitterschap. Om die reden is het beter om te kiezen voor
een vaste voorzitter, maar dan wel een die de balans respecteert. U noemt
het feit dat de heer Van Rompuy nu heeft gesproken over een economische regering
en over elke maand bijeenkomen. Over het laatste heb ik mijn oordeel gegeven,
terwijl ik over een economische regering ook al opmerkingen heb gemaakt. Ik
zie tegelijkertijd ook de contacten tussen Frankrijk en Duitsland, om maar
eens een voorbeeld te noemen. Ik heb het gehad over de verschillende competenties
in Europa. Dus dit is een redelijk complexe discussie. Wij moeten wel oppassen
met een term als "economische regering". Ik vind "economic governance" iets
anders. Dat heeft te maken met afstemming en co&#xF6;rdinatie, maar een regering
heeft een heel andere dimensie. Het is allemaal nog te vroeg om hier veel
over te zeggen, maar het moet wel helder zijn wat de functie is van een vaste
voorzitter.</al>
        <al>Ik ben nu ingegaan op een aantal elementen. Ik heb gezegd dat de vaste
voorzitter voluit moet kunnen functioneren en dat je geen competentiestrijd
moet krijgen tussen het roulerend voorzitterschap en de vaste voorzitter.
Een ander belangrijk element is het erkennen en respecteren van de balans
tussen Europese Commissie, Europees Parlement en Europese Raad. Verder moeten
wij zorgen dat de vaste voorzitter ook een bindende rol zal spelen en grote
en kleine landen kan verenigen binnen de Europese Raad. Dat zijn de taken
waarom het gaat.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Van Bommel</naam>
          <partij>SP</partij>
        </wie>
        <al>Daarom maak ik dit punt ook, want er zal zeker een verstoring van de balans
optreden. U bent ertegen, ik weet het, maar mijn vraag is wat u ertegen gaat
ondernemen wanneer Van Rompuy volhardt in zijn suggestie. Er zou zeker een
verstoring van de balans optreden wanneer er iedere maand een Europese Raad
kwam. Ik denk dat u dat snel met mij eens zult zijn.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>Minister</aanspr>
          <naam>Balkenende</naam>
        </wie>
        <al>Ik heb eerlijk gezegd de beschouwing ook meer begrepen als enthousiasme
van Van Rompuy waarmee hij zijn taak is begonnen, want zijn opmerking is niet
gemaakt tijdens de Europese Raad maar na afloop. Als die opmerking immers
gemaakt zou zijn tijdens de bijeenkomst van de Raad, dan had ik daarover zeker
opmerkingen gemaakt. Ik vermoed dat de heer Van Bommel en ik hierover hetzelfde
denken. Ik zou dan dezelfde argumenten naar voren hebben gebracht. Ik begrijp
heel goed waarom de heer Van Bommel dit zegt. Ik heb immers zojuist al gezegd,
in reactie op vragen van mevrouw Wiegman en van anderen, dat als je elke maand
gaat vergaderen, je het risico loopt dat je gaat zoeken naar thema's. Dan
gaat de vraag spelen wat de verhouding is ten opzichte van bijvoorbeeld de
ministers van Milieu of de ministers van de Ecofin-raad.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Van Bommel</naam>
          <partij>SP</partij>
        </wie>
        <al>Ik stel vast dat wij het daarover in hoge mate eens zijn. De vraag blijft
echter, wat de minister-president ertegen onderneemt. Wat kan hij doen als
Van Rompuy hierbij blijft en hiervoor steun vindt bij andere landen?</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>Minister</aanspr>
          <naam>Balkenende</naam>
        </wie>
        <al>Ik moet zeggen dat deze suggestie niet eens is besproken. Zij is na afloop
van de bijeenkomst van de Raad naar voren gebracht. Als er Europese Raden
worden georganiseerd, zal ik erbij zijn. Dat kan niet anders, want ik kan
moeilijk Nederland niet representeren. Ik heb echter niet voor niets al zo
snel mijn bijdrage aan het debat hierover geleverd. Ik begrijp ook goed hoe
hierover wordt gedacht door de Kamer. Ik ben blij dat de heer Van Bommel en
ik hierover hetzelfde denken. Ik zal uiteraard in mijn contacten met de heer
Van Rompuy hierover spreken.</al>
        <al>De heer Pechtold heeft gezegd dat het belangrijk is dat Europa met &#xE9;&#xE9;n
mond spreekt. Hij vroeg of de regering binnen een maand met een inzet kan
komen. Het met &#xE9;&#xE9;n mond spreken is voor de regering een punt
van concrete aandacht. Het is uiteraard belangrijk dat Europa naar
buiten toe eenheid toont. Wij zullen hierover tijdens de Voorjaarsraad in
maart spreken, als wij het hebben over de effectiviteit van Europa bij de
klimaatonderhandelingen. In de G20 is het belangrijk dat de instellingen gezamenlijk
optrekken. Hier ligt een taak voor de heer Van Rompuy en de heer Barroso.
Op andere dossiers, en op haar niveau, ligt hier een taak voor mevrouw Ashton.
Het is belangrijk dat zij hun rol oppakken en op dit punt zelf initiatieven
nemen. De regering blijft dit nauwgezet volgen.</al>
        <al>Ik ga, ook gelet op de tijd, niet in op de brief van het kabinet aan de
Commissie. Ik ben al ingegaan op enkele belangrijke punten die de heer Ormel
naar voren heeft gebracht. Ik verwijs hierbij kortheidshalve naar de brief.</al>
        <al>Mevrouw Wiegman heeft gesproken over het klimaat. Ook ik ging ervan uit
dat wij tijdens de Europese Raad daarover zouden spreken. Daarvoor is alle
aanleiding, na de ervaringen in Kopenhagen. Wegens gebrek aan tijd moesten
wij echter de discussie over klimaatverandering uitstellen. Deze discussie
zal plaatsvinden tijdens de bijeenkomst in maart. De heer Van Rompuy heeft
gezegd dat hij voor die tijd een strategiepaper zal verspreiden. In de tussentijd
zal Nederland niet stilzitten. Wij zullen inzetten op een snelle uitvoering
van de in het Kopenhagenakkoord gemaakte afspraken, in het bijzonder de afspraken
over een vroegtijdige klimaatfinanciering. Bovendien zullen wij in contacten
met andere lidstaten en partners onze idee&#xEB;n en visies over het verbeteren
van de strategie en de werkwijze in het proces blijven uitwisselen. Afgelopen
week heeft de regering de Kamer een brief gestuurd met daarin een terugblik
op Kopenhagen en een vooruitblik naar zaken het komend jaar op het terrein
van klimaatverandering. De regering is uiteraard bereid om daarover met de
Kamer in debat te treden als daaraan behoefte bestaat. Wij hebben het dus
deze keer maar kort over het klimaat gehad, en alleen in procedurele zin,
maar wij komen hierop zeker terug tijdens de bijeenkomst in maart. Naar ik
aanneem kan ik hierover met de Kamer van gedachten wisselen tijdens het daaraan
voorafgaande algemeen overleg.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Blom</naam>
          <partij>PvdA</partij>
        </wie>
        <al>Ik heb de minister-president een vraag gesteld over de mandatering van
de EU. Daarover hebben wij vorige week ook gesproken. Is wat ik heb voorgesteld
ook het kabinetsstandpunt? Kan ik daarvan uitgaan?</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>Minister</aanspr>
          <naam>Balkenende</naam>
        </wie>
        <al>Ik heb mij vorige week al positief geuit over wat de heer Blom naar voren
heeft gebracht. Wij zullen dit betrekken bij onze inzet voor de bespreking
in maart. Laten wij het zo doen. Op die manier kunnen wij hierop terugkomen
tijdens het algemeen overleg dat voorafgaat aan die bespreking.</al>
        <al>Ik kom ten slotte op de situatie in Ha&#xEF;ti. Wij hebben kort gesproken
over de humanitaire situatie in Ha&#xEF;ti. Het was een belangrijk signaal
dat de regeringsleiders stilstonden bij deze ramp, bij de hulpinspanningen
en de bijdrage van de Europese Unie daaraan. De Europese Unie, de Commissie
en de lidstaten leveren reeds een belangrijke bijdrage aan de humanitaire
inspanningen, zowel in financi&#xEB;le zin als door inzet van experts, medische
teams, specialisten op allerlei vlak, enzovoorts. Ook zal de EU een belangrijke
rol spelen bij de reconstructie.</al>
        <al>De heer Van Rompuy deelde mee dat de heer Ban Ki-moon, de secretaris-generaal
van de VN, hem had verzocht om aanvullende hulp voor de wederopbouw van Ha&#xEF;ti.
De Hoge Vertegenwoordiger Ashton buigt zich over de opvolging van dit verzoek.
Inmiddels is duidelijk geworden dat het daarbij gaat om de inrichting van
tijdelijke huisvesting voor ongeveer 90.000 personen. Over ruim een maand
begint het regenseizoen in Ha&#xEF;ti. Dan zou die huisvesting gereed moeten
zijn. De Nederlandse regering onderzoekt op dit moment of, en zo ja, hoe zij
aan deze uitvoering van het verzoek kan bijdragen. Ook hierbij geldt dat de
VN de co&#xF6;rdinatie in handen heeft. Wij zullen binnen de Europese Unie
en met de VN goed moeten bespreken wat Nederland kan bijdragen, zodat wij
een bijdrage leveren die precies is toegesneden op de behoefte in het veld.</al>
        <al>Er is gesproken over een mogelijke inzet van de Koninklijke Marechaussee
als onderdeel van een Formed Police Unit onder de VN-missie. Momenteel vinden
gesprekken plaats met Frankrijk over het gezamenlijk vormen van een dergelijke
Formed Police Unit. Als wij tot overeenstemming kunnen komen, zullen wij de
modaliteit uitwerken en op basis daarvan de definitieve beslissing nemen.
Over deze beslissing zullen wij de Kamer zo snel mogelijk, langs de lijnen
van het toetsingskader informeren.</al>
        <al>De heer Pechtold merkte op dat hij mevrouw Ashton niet had gezien in Ha&#xEF;ti.
Dat klopt, mevrouw Ashton is daar nog niet geweest. Misschien is dat maar
goed ook, want na een grote ramp moeten niet te veel politieke vip's de hulpverleners
voor de voeten gaan lopen. Dat soort bezoeken kost schaarse capaciteit &#x2013;
denk aan helikopters en dergelijke &#x2013; en dat kan ten koste gaan van de
hulpverlening. Mevrouw Ashton heeft wel de co&#xF6;rdinatie in Brussel ter
hand genomen en zo hoort het ook. De voormalige commissaris voor ontwikkelingssamenwerking
De Gucht is wel gegaan, juist voor de noodhulp.</al>
        <al>Voorzitter. Dat waren de zaken die ik naar voren wilde brengen aan de
hand van de opmerkingen die door de Kamer zijn gemaakt. Het was een hele waslijst
en een en ander ging veel verder dan wat in de Europese Raad zelf aan de orde
is geweest. Ik dank de leden van de Kamer zeer voor hun inbreng. Het is elke
keer weer een goed gebruik om met elkaar bij deze zaken stil te staan. Ook
nu dank ik de Kamer voor haar inbreng die ons weer helpt bij de positiebepaling
van Nederland. Ik heb dit vorige week al gezegd bij het algemeen overleg,
ik herhaal het graag in dit plenaire debat.</al>
      </spreker>
      <voorz nw="nee">
        <al>Dank u zeer, ook namens de Kamer, voor de vriendelijke woorden.</al>
        <al>Ik stel vast dat de leden behoefte hebben aan een tweede termijn.</al>
      </voorz>
      <spreker nw="ja">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Van Bommel</naam>
          <partij>SP</partij>
        </wie>
        <al>Voorzitter. Ik heb zo'n punt gemaakt van het aantal topbijeenkomsten om
redenen die ik in het interruptiedebat met de minister-president heb kunnen
toelichten. De balans in Europa raakt zoek als de Europese Raad zo veelvuldig
bij elkaar komt en er besluiten worden genomen, soms zelfs besluiten die niet
in raden van ministers zijn voorbereid. Naar ik begrijp, deelt de minister-president
in ieder geval dat punt. Ik verwacht dan ook dat hij zich met klem zal verzetten
tegen een ontwikkeling in die richting.</al>
        <al>Dan heb ik een opmerking over de economische en financi&#xEB;le crisis.
De minister-president geeft aan dat wordt nagedacht over een bankenheffing.
Ik ben daar blij mee. Wij hebben dat al in een eerder stadium voorgesteld,
maar toen waren daar nog geen oren naar. Dat is nu wel het geval. Met betrekking
tot de Tobintaks, een heffing op kapitaaltransacties, wil ik het volgende
opmerken. Natuurlijk kan een Tobintaks eigenlijk alleen effectief zijn als
je dit wereldwijd doet, ik erken dat. Kapitaalstromen gaan zo de hele wereld
over. Echter, er is ook wel eens gesuggereerd, bijvoorbeeld door Belgi&#xEB;,
om in Europa &#x2013; ik denk aan de eurozone &#x2013; met een dergelijke taks
te komen.</al>
        <al>Het volgende punt betreft Griekenland. In mijn eerste termijn heb ik gezegd
dat Griekenland, als het zijn eigen munt nog zou hebben, zou beschikken over
andere instrumenten dan het nu heeft. Je kunt je munt laten devalueren, je
kunt effecten verwachten op de export en op de import. Er zijn dan instrumenten
die nationaal ingezet kunnen worden. Ik heb slechts droog geconstateerd: nu
zijn de instrumenten er niet en dat is nadelig voor Griekenland. Ik heb niet
bepleit dat Griekenland weer teruggaat naar de drachme. Ik zie immers ook
dat daar veel bezwaren aan kleven, niet alleen voor Griekenland, maar zeker
ook voor de rest van de eurozone. Dat betekent namelijk dat de euro een buitengewoon
onbetrouwbare munt geworden is, een muntunie waar je zomaar uit kunt vallen,
laat ik het zo maar zeggen.</al>
        <al>Over de maatregelen die Griekenland moet nemen het volgende. Enerzijds
benadrukt de minister-president de soevereiniteit van Griekenland. Griekenland
moet zelf de maatregelen bepalen. Anderzijds komen uit Europa geluiden en
voorstellen die, als ze niet worden uitgevoerd, kunnen leiden tot het korten
op subsidies. Dan zitten wij toch weer aan de andere kant van de medaille,
namelijk de kant van dwang vanuit de Europese Unie, dwang in de zin dat men
anders gestraft zal worden. Men wordt dus gedwongen om toch maatregelen te
treffen, bijvoorbeeld op het gebied van sociale zekerheid, overheidssalarissen
en belastingen. Dat is niet de gewenste richting wat de SP-fractie betreft.</al>
        <al>Ik heb opmerkingen gemaakt over de aanduiding "economische regering",
een term die ik niet zelf verzonnen heb. Ik had dat wel kunnen doen, maar
dat was niet nodig. De minister-president zegt: afstemmen van maatregelen
bij een crisis. Afstemming is uitstekend, toezicht is goed &#x2013; het moet
soms beter &#x2013; een exitstrategie is nodig. Echter, afstemming kan nooit
betekenen dat een en ander dwingend wordt opgelegd. Ik zie echter toch die
tendens. Zeker nu sprake is van crisis, grijpen sommigen deze crisis aan om
juist die stap te zetten naar de "Verenigde Staten van Europa" van D66. De
minister-president wil dat niet, wij willen dat niet. Ik ben blij dat in de
Kamer in ieder geval nog een meerderheid te vinden is om dat tegen te houden.
Laten wij dat dan ook samen gaan doen.</al>
        <al>Ten slotte nog iets over EU 2020, de economische agenda tot 2020. Ik stel
vast dat er weinig is geleerd van het mislukken van de Lissabonstrategie.
Weliswaar is er een focus op banen en groei, maar wat betekent dat in de praktijk?
Dat zal hetzelfde betekenen als wat we gezien hebben bij Lissabon: afbraak
van de sociale zekerheid, flexibilisering van de arbeidsmarkt, liberalisering
van de markten en privatisering van overheidsdienst. Dat is weer het programma
van D66. Die partij krijgt dan via de achterdeur toch haar zin. We hebben
bij de postmarkt gezien wat liberalisering en privatisering betekenen. Het
betekent dat gewone banen van postbodes bijbaantjes worden. Dat is niet het
Europa dat wij voor ogen hebben. Wij zullen ons er dan ook in Nederland en
in Europa tegen blijven verzetten.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="ja">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Ormel</naam>
          <partij>CDA</partij>
        </wie>
        <al>Voorzitter. Ik dank de minister-president voor zijn beantwoording in eerste
termijn. Wij zijn in dit debat inderdaad wat verder gegaan dan puur het bespreken
van het verslag van de ingelaste Europese top, maar het is ook belangrijk.
Zoals de minister-president zelf schreef in zijn brief aan de heer Barroso,
is dit een tijd van schuivende panelen. Wij zijn in deze tijd de blauwdruk
voor ons Europese huis, het verdrag van Lissabon, aan het omzetten in het
bouwen aan ons Europese huis. Nu blijkt het te regenen boven Griekenland.
Het dak moet je echter op het huis zetten in een tijd dat het droog is. Donkere
wolken pakken zich samen. Wat wij nu afspreken is niet alleen van belang voor
Griekenland, het is ook van belang voor hoe wij eventueel in de toekomst tegenover
andere landen zullen moeten optreden. Het CDA vindt wat dat betreft nadrukkelijk
dat wij leven in een communautair Europa, waarin de Europese Commissie een
belangrijke rol moet spelen in balans met de Europese Raad. Daarbij moeten
wij samenwerking met het IMF niet uit de weg gaan. Dat was het standpunt in
eerste termijn en ik wil dat de minister-president graag meegeven. Wij begrijpen
dat hij daar in deze fase geen nadere en verstrekkende uitspraken over kan
doen. Weet wel dat dit het standpunt is van de CDA-fractie in de Tweede Kamer.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="ja">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Ten Broeke</naam>
          <partij>VVD</partij>
        </wie>
        <al>Voorzitter. Ik dank de minister-president voor de beantwoording en voor
de toezegging die hij deed. Dat was naar mijn smaak een ruimhartige toezegging.
Hij gaf aan dat het in ieder geval ook nu al mogelijk is om de cohesiefondsen
als disciplinerend of sanctionerend middel in te zetten voor het Stabiliteitspact,
in zoverre dat nog gered kan worden. Ik geef hem zeer in overweging om dat
middel namens Nederland ook direct te bepleiten als Griekenland de komende
maanden dat dak boven die akropolis niet weet te repareren. Ten tweede zegde
hij toe zich namens Nederland in te zullen zetten voor de budget review die
dit jaar loopt voor het gebruik van structuur- en cohesiefondsen als disciplinerend
middel voor zowel het Stabiliteitspact als de EU 2020-agenda. Dat is prima;
ik zie die inzet dan ook graag herkenbaar terug.</al>
        <al>Dit was een debat dat wat de VVD betreft ging over urgentie en relevantie.
Het eerste natuurlijk naar aanleiding van de situatie in Griekenland, waarover
uitgebreid is gesproken. Maar de relevantie van Europa bezorgt ons veel kopzorgen.
In het rapport van de European Round Table of Industrialists wordt een beeld
geschetst van Europa in 2025, waarbij een aantal conclusies zich opdringt.
Een daarvan is dat 30% van de EU-burgers dan 65 jaar of ouder zal zijn,
de EU nog ongeveer 6,5% van de wereldbevolking uitmaakt, en de echte
groei van bevolking, handel, economie, diensten in China plaatsvindt. De R&amp;D,
die nu naar schatting voor 20% in China plaatsvindt, wordt volledig
naar het Oosten verplaatst. Dat maakt dat wij hier vandaag
heilige huisjes omver moeten blazen en meters moeten maken. Dat doen we niet
met EU 2020, dat zelfs in de verste verte niet lijkt op de Lissabonagenda.
Wat ons betreft: beperking tot kerntaken, handelsbeleid, interne markt, energiemarkt,
dienstenmarkt, competitie en natuurlijk ook de muntunie. Dat zijn de juiste
elementen voor een noodzakelijke verbetering, want de zorgen zijn groot.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="ja">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Blom</naam>
          <partij>PvdA</partij>
        </wie>
        <al>Voorzitter. Ik dank de minister-president voor zijn uitgebreide antwoorden
en zijn inschatting over het wel en wee van de eerste Europese top in andere
vorm.</al>
        <al>Ik wil nog wel even het punt markeren van de mandatering van de Europese
Unie. Normaal gesproken zou je hierover een motie indienen, maar omdat de
minister-president heeft gezegd dat het voorstel ook kabinetsbeleid is, wil
ik dit toch nog even benadrukken. Ik heb de afgelopen weken contact gehad
met mijn collega's in het Europees Parlement en het is van eminent belang
dat bij de volgende klimaattop de Europese Unie met &#xE9;&#xE9;n stem
spreekt. Daar zijn wij inmiddels uit, maar nu moeten wij bezien hoe wij dit
organisatorisch op de rails gaan zetten. Ik ben buitengewoon tevreden dat
bij de volgende klimaattop de Europese Unie kan laten zien dat de Europese
Unie ergens toe dient en dat er stappen vooruit worden gezet. Dat bereik je
door met &#xE9;&#xE9;n mond te spreken en bij dezen hebben wij dat afgesproken.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="ja">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>De Roon</naam>
          <partij>PVV</partij>
        </wie>
        <al>Voorzitter. Ik dank de minister-president voor zijn reactie in eerste
termijn. Ik moet toch nog constateren dat mijn vragen over de governance in
de EU 2020-strategie nog niet helder beantwoord zijn. Dat vind ik jammer.
Volgens mij moet de boodschap zijn: vrienden, wij moeten verder met Europa
om onze economische motor weer op gang te brengen, maar het moet wel een betrouwbaar
lopende motor zijn. Daarvoor zijn wij allemaal medeverantwoordelijk, dus ik
zou graag zien dat wij dat in de ontwikkeling van de EU 2020-strategie als
een doelstelling noteren en eraan werken dat de motor betrouwbaar wordt. Dat
betekent ook betrouwbaarheid van alle lidstaten in dat spel om waar nodig
samen te werken.</al>
        <al>Ik heb een paar dingen gehoord. De heer Ten Broeke heeft uitgebreid gesproken
over cohesiefondsen als disciplinerend middel en over structuurfondsen. Misschien
zijn er ook iets meer mogelijkheden te cre&#xEB;ren voor uitbreiding van de
controle- en toezichtbevoegdheden van Eurostat. Ik zou heel graag zien dat
wij in het kader van Europa 2020 die motor goed op gang brengen en dat wij
daarin betrouwbaarheid als bindend element aanbrengen. Daarvoor moeten wij
een strategie inbouwen. Ik heb dat allemaal nog niet zo begrepen uit de beantwoording
van de minister-president en daarom dien ik de volgende motie in.</al>
        <motie>
          <mtekst>
            <al>De Kamer, </al>
            <al>gehoord de beraadslaging,</al>
            <al>overwegende dat de economische en monetaire samenwerking in Europa bedreigd
wordt als lidstaten zich niet aan de afgesproken regels houden;</al>
            <al>overwegende dat een krachtig beleid noodzakelijk is om de Europese economie
en de euro uit de gevarenzone te brengen en te houden;</al>
            <al>verzoekt de regering, te bevorderen dat het naleven van regels en afspraken
door de lidstaten tot doelstelling van de EU 2020-strategie wordt verheven
en daartoe concrete voorstellen te ontwikkelen en aan de Tweede Kamer voor
te leggen,</al>
            <al>en gaat over tot de orde van de dag.</al>
          </mtekst>
          <voorz nw="nee">
            <al>Deze motie is voorgesteld door het lid De Roon. Naar mij blijkt, wordt
de indiening ervan voldoende ondersteund.</al>
            <al>Zij krijgt nr. <stuknr>467</stuknr>(<vetnr>21501-20</vetnr>).</al>
          </voorz>
        </motie>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Ten Broeke</naam>
          <partij>VVD</partij>
        </wie>
        <al>Het naleven van afspraken is toch altijd een onderdeel van het sluiten
van een verdrag? Door dat nog een keer vast te leggen, wordt de zaak niet
versterkt.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>De Roon</naam>
          <partij>PVV</partij>
        </wie>
        <al>Wij hoeven niet vast te leggen dat wij afspraken moeten naleven. Wij moeten
wel meer creatief worden om in te grijpen wanneer partners uit de rails dreigen
te lopen. Daaraan moeten consequenties worden verbonden; daarvoor pleit ook
de heer Ten Broeke en ik kan mij daarin helemaal vinden. Ik vraag de regering
om niet met drie losstaande voorstellen te komen, maar om daarover met een
structureel plan te komen om dit in te bouwen.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Ten Broeke</naam>
          <partij>VVD</partij>
        </wie>
        <al>Ik probeer toch te ontwaren waarover deze motie eigenlijk gaat. Ik wilde
de heer De Roon complimenteren met zijn positieve en opbouwende bijdrage in
tweede termijn over Europa. Wij hebben het uitgebreid gehad over de noodzaak
van een stok achter de deur en daarover heeft de minister-president een toezegging
gedaan. Ik begrijp deze motie niet anders dan een constatering dat afspraken
er zijn om te worden nagekomen. Door dat nog een keer vast te leggen, verzwakt
de heer De Roon dit alleen maar.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>De Roon</naam>
          <partij>PVV</partij>
        </wie>
        <al>Nee, mijn vraag aan de regering is om nog meer idee&#xEB;n te ontwikkelen,
zoals die welke de heer Ten Broeke heeft genoemd, en om daarmee de volgende
keer terug te komen.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Ormel</naam>
          <partij>CDA</partij>
        </wie>
        <al>Ik waardeer de pro-Europese draai van de PVV of laat ik zeggen, de voorzichtige
wending van de PVV richting meer pro-Europese koers. Maar hebt u nu geen spijt
dat u destijds tegen het Verdrag van Lissabon hebt gestemd?</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>De Roon</naam>
          <partij>PVV</partij>
        </wie>
        <al>Nee, er is geen sprake van een koerswijziging, want voor en na het Verdrag
van Lissabon waren wij altijd voor economische en monetaire samenwerking in
optima forma. Wij vinden dat het Verdrag van Lissabon daarvoor niet noodzakelijk
was. Wij zitten nu met dat Verdrag van Lissabon en binnen dat
kader gaan wij natuurlijk gewoon verder met elkaar praten over hoe wij ervoor
kunnen zorgen dat de Europese economie weer goed en sterk wordt en dat onze
gezamenlijke munt uit de gevarenzone komt. Dus van een koerswijziging is geen
sprake. Ik begrijp ook helemaal niet waarom u dat suggereert. Daar blijft
u mee aan de gang; daar moet u echt eens mee ophouden. Dat is absolute onzin.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="ja">
        <wie>
          <aanspr>Minister</aanspr>
          <naam>Balkenende</naam>
        </wie>
        <al>Voorzitter. Er is nog een aantal reflecties gegeven naar aanleiding van
hetgeen ik naar voren heb gebracht in eerste termijn. Ik behoef alle punten
die de heer Van Bommel heeft aangedragen, nu niet na te lopen. Op een aantal
punten zijn wij het gewoon eens.</al>
        <al>Ten aanzien van de Tobintaks heeft hij gevraagd of die niet alleen in
EU-verband kan worden gerealiseerd. Uiteraard kan dat worden nagegaan maar
ik heb er wel aarzelingen over, juist vanwege de mondiale werking van de financi&#xEB;le
markten. Ik denk dat er dan risico's gaan ontstaan voor de concurrentiepositie.
Ik heb in ieder geval goed naar de heer Van Bommel geluisterd en ik zal dit
punt bespreken wanneer het aan de orde is. Er wordt over gesproken, maar juist
bij de financi&#xEB;le markten heb je wel te maken met de globale context.
Dus ik vind dat een riskant element.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Ten Broeke</naam>
          <partij>VVD</partij>
        </wie>
        <al>Die Tobintaks noemde u ook in uw eerste termijn en toen begreep ik juist
dat u aangaf dat er in Europa wel degelijk over gedacht wordt. Nu begrijp
ik dat u daar wat terughoudend tegenover staat. Heb ik dat verkeerd begrepen?</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>Minister</aanspr>
          <naam>Balkenende</naam>
        </wie>
        <al>Er loopt binnen het IMF al een discussie over dit onderwerp. Als wij in
Europees verband over dit onderwerp spreken, dan wordt verwezen naar het werk
dat ook in het IMF wordt verricht. En dat zal ook worden betrokken bij de
gedachtevorming in Europa. Dat is wat ik heb gezegd over de procedure. Ik
neem er geen voorschot op. De heer Van Bommel heeft de specifieke vraag gesteld
over de mogelijkheid van een Tobintaks op Europese schaal. Daarvan zeg ik
dat je daarmee moet oppassen. Een Tobintaks mondiaal heeft te maken met gelijke
concurrentievoorwaarden. Op het moment dat je alleen zou spreken over Europa,
dan heeft dat een andere dimensie. Dat moeten wij dan wel onder ogen zien.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Ten Broeke</naam>
          <partij>VVD</partij>
        </wie>
        <al>Wat mij betreft is een Tobintaks alleen op Europees niveau het domste
idee sinds Wouter Bos met een verhoging van de inkomstenbelasting aankwam.
Daarmee komen wij echt niet uit de crisis.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="nee">
        <wie>
          <aanspr>Minister</aanspr>
          <naam>Balkenende</naam>
        </wie>
        <al>Ik heb zo-even al mijn aarzeling aangegeven toen ik sprak over de mondiale
context. Ik ben blij met uw steun. U formuleert het alleen wat anders.</al>
        <al>Verder is gesproken over soevereiniteit versus dwang wat betreft de maatregelen
in Griekenland. Ingrijpen van buitenaf in het sociaaleconomisch beleid is
niet de bedoeling, maar als men er op een gegeven moment een potje van zou
maken, dan zullen er toch dingen gedaan moeten worden. Anders gebeurt er niets.
De balans tussen wat Europa doet en wat de eigen verantwoordelijkheid van
Griekenland is, heb ik geschetst in mijn beantwoording. Het Stabiliteits-
en Groeipact vraagt om toezicht op naleving. Dat is in Griekenland niet goed
gegaan. Dat leidt nu tot een aanscherping. De keuze van de maatregelen om
het tekort weg te werken, blijft echter aan Griekenland zelf, zoals ik al
heb aangegeven.</al>
        <al>De heer Ormel zei dat wat zich in Griekenland afspeelt, een veel bredere
betekenis heeft. Ik ben dat met hem eens. Wij hebben het in dit debat ook
gehad over andere landen.</al>
        <al>De heer Ten Broeke is ingegaan op het sanctiebeleid. Dat hoef ik niet
meer te bespreken, maar ik begrijp zeer goed wat hij daarover heeft gezegd.
Hij sprak terecht over de positionering van Europa op het punt van innovatie,
concurrentiekracht en dergelijke. Ik onderschrijf dat.</al>
        <al>De heer Blom heeft het gehad over het spreken met &#xE9;&#xE9;n mond
door Europa. Daar ben ik op ingegaan en ik zal daar de volgende keer op terugkomen.</al>
        <al>De heer De Roon heeft gesproken over governance en de 2020-agenda. Ik
ben het met hem eens: op het punt van de doelstellingen moeten wij lessen
trekken uit het verleden. Dat is lang niet allemaal goed gegaan. Dat kan en
moet beter. In de voorbereiding van het debat over de Voorjaarsraad komt het
element van "2020" aan de orde. Daarbij zal ik nadrukkelijk letten op het
punt van de governance, want de heer De Roon heeft gelijk: dit moet goed geregeld
zijn, juist om te voorkomen dat dit te vrijblijvend wordt. Ik neem dus aan
dat wij hier de volgende keer, in eerste instantie in het algemeen overleg,
over zullen spreken.</al>
        <al>De heer De Roon heeft een motie ingediend waarin de regering wordt verzocht
te bevorderen dat het naleven van regels en afspraken door de lidstaten tot
doelstelling van de EU-2020-strategie wordt verheven en daartoe concrete voorstellen
te ontwikkelen en aan de Tweede Kamer voor te leggen. Daar heb ik echt niet
zoveel behoefte aan. Ik bemerkte ook de kritische ondertoon van de vraag van
de heer Ten Broeke. We hebben een aantal instrumenten. Ik heb die instrumenten
genoemd, bijvoorbeeld het Stabiliteits- en Groeipact. Je moet letten op de
naleving daarvan, maar het is een instrument. We hebben het ook gehad over
Eurostat en de bevoegdheden daarvan. Ik heb dus geen behoefte
aan deze motie. Het punt van de algemene naleving en de noodzaak van krachtig
beleid snap ik wel, maar wij hebben een aantal instrumenten. Ik heb dus geen
behoefte aan deze motie. Om die reden ontraad ik de motie.</al>
      </spreker>
      <draad>
        <al>De beraadslaging wordt gesloten.</al>
      </draad>
      <voorz nw="nee">
        <al>De stemming over de motie vindt morgenavond plaats bij de eindstemming.</al>
      </voorz>
      <draad>
        <al>De vergadering wordt van 15.48 uur tot 16.30 uur geschorst.</al>
      </draad>
      <vrzlabel>Voorzitter: </vrzlabel>
      <vrznaam>Boelhouwer</vrznaam>
    </item>
  </part>
</handeling>