﻿<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<!DOCTYPE handeling PUBLIC "-//SDU//DTD handelingenelementen xml 1.1//NL" "../../dtd/hand-11.dtd"[]>
<handeling kamer="2">
  <metadata>
    <meta name="OVERHEIDop.externMetadataRecord" scheme="" content="https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19981999-2886-2890/metadata.xml" />
  </metadata>
  <kop>
    <title>40ste vergadering</title>
  </kop>
  <frontm>
    <vergjaar>1998-1999</vergjaar>
    <volgnr>40</volgnr>
  </frontm>
  <part bron="HAN6666A04" bpag="2886" epag="2890 ">
    <item>
      <itemnaam>Vragenuur</itemnaam>
      <itemkop>Vragen van het lid Dittrich aan de ministers van Justitie en van
Buitenlandse Zaken, over de hongerstaking van de heer F. Pirovano en een aantal
andere Nederlandse gedetineerden in Marokkaanse gevangenissen, in relatie
tot de onderhandelingen over een bilateraal verdrag met Marokko om deze gevangenen
naar Nederlandse gevangenissen over te brengen.</itemkop>
      <spreker nw="ja">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Dittrich</naam>
          <partij>D66</partij>
        </wie>
        <al>Mevrouw de voorzitter! In Marokko zitten zo'n 85 Nederlanders gevangen,
de meesten in verband met het smokkelen van hasj. Een gevangenis in Marokko
is niet vergelijkbaar met een gevangenis in West-Europa. Soms zitten er wel
20 man in een cel zonder wc maar met een gat in de vloer, is er nauwelijks
ruimte genoeg om te slapen en zijn er zeer gebrekkige medische voorzieningen,
is het eten er ongezond en is er veel agressie tussen de Marokkaanse gedetineerden
en de Europese gedetineerden. Kortom, de situatie is er erbarmelijk. De Nederlanders
daar hebben ook lange gevangenisstraffen opgelegd gekregen.</al>
        <al>De afgelopen jaren heeft de Tweede Kamer diverse malen met het vorige
kabinet over deze kwestie gesproken. De Kamer wilde dat er met Marokko een
verdrag gesloten zou worden om de Nederlandse gevangenen uit de cellen in
Marokko naar Nederland over te plaatsen om ze hun gevangenisstraf in Nederland
verder te laten uitzitten. Net zoals België dat geregeld heeft met Marokko.
Ik noem verder Frankrijk, Spanje, Portugal en een aantal andere landen die
zo'n bilateraal verdrag hebben gesloten. In juni 1998 is er een motie van
D66 aangenomen waarin de regering wordt gevraagd zo snel mogelijk met Marokko
afspraken te maken. In de Salégevangenis bij Rabat zit de Nederlander
Ferrie Pirovano. Hij is met een kleine onderbreking al in hongerstaking vanaf
21 december van het vorig jaar. Ook andere Nederlanders in andere gevangenissen
zijn in hongerstaking geweest. Ik wil graag aan de ministers van Justitie
en Buitenlandse Zaken de volgende vragen over deze kwestie stellen. </al>
        <al>Is de Nederlandse regering bereid een bilateraal verdrag met Marokko te
sluiten om de Nederlandse gevangenen over te dragen naar Nederlandse gevangenissen?
Zo ja, – want ik heb in de kranten gelezen de laatste dagen dat dit
het geval is – waarom heeft het dan zo lang geduurd voordat u dat besloten
had? De motie van D66 is al van juni 1998.</al>
        <al>Kloppen de berichten dat Buitenlandse Zaken dat wel wilde, maar dat Justitie
dat tot voor kort niet heeft gewild?</al>
        <al>Hoelang gaan de onderhandelingen met Marokko over het bilateraal verdrag
duren?</al>
        <al>Welke discussiepunten zult u in de onderhandelingen naar voren brengen?</al>
        <al>Wie van u is voor de Tweede Kamer het eerste aanspreekpunt als het gaat
over de voortgang van de onderhandelingen?</al>
        <al>Mijn laatste vraag, mevrouw de voorzitter. Deze is ook voor de Nederlandse
gevangenen in Marokko erg belangrijk. Wanneer kunnen de eerste gevangenen
vanuit Marokko overgebracht worden naar een Nederlandse gevangenis?</al>
      </spreker>
      <spreker nw="ja">
        <wie>
          <aanspr>Minister</aanspr>
          <naam>Korthals</naam>
        </wie>
        <al>Voorzitter! Ik ga direct op de eerste vraag van de heer Dittrich in. Deze
luidt: Is de Nederlandse regering bereid te komen tot een bilateraal verdrag?
Zoals de heer Dittrich bekend is, bestaat er een multilateraal verdrag, het
verdrag van de Raad van Europa over overbrenging van gevonniste personen.
Het is de bedoeling geweest van de vorige en de huidige Nederlandse regering
te proberen of Marokko bereid is toe te treden tot dat multilaterale verdrag.
Op 29 juni van het vorig jaar is er vanuit de EU een demarche ondernomen richting
Marokko. Deze is verder voortgezet onder het Oostenrijkse voorzitterschap
in december. Uiteindelijk heeft de minister van Buitenlandse Zaken ook nog
geprobeerd na te gaan op welke wijze Marokko gestalte wil geven aan de Nederlandse
wens en gesondeerd naar de stand van zaken.</al>
        <al>De kans op het toetreden van Marokko tot het multilaterale verdrag is
niet groot. Laten we duidelijk zijn. De Nederlandse regering heeft een voorkeur
voor het multilaterale verdrag, om de doodeenvoudige reden dat dat eenheid
geeft ten opzichte van de andere landen. Het vermijdt cumulatie van verdragsuitleg
rond problemen en interpretatieverschillen. Je kunt in dat verdrag algemene
standaardnormen stellen. De voorkeur van de Nederlandse regering daarvoor
is duidelijk.</al>
        <al>Niettemin bestaat er inmiddels een zeer sterke behoefte om met Marokko
te komen tot een bilateraal verdrag. Dat betekent dat de Nederlandse regering
heeft gezegd: laten we dat proberen. De eerste stappen daarvoor zijn gezet.
Zo wordt het bilaterale verdrag dat Nederland heeft met Venezuela vertaald
om te kijken of de inhoud daarvan als basis kan dienen voor het verdrag met
Marokko.</al>
        <al>De heer Dittrich vraagt hoelang de onderhandelingen gaan duren. Dat hangt
natuurlijk van twee partijen af. Onze intentie is om dat, als wij zeggen dat
wij tot een verdrag willen komen, snel te doen. Maar het hangt natuurlijk
ook weer af van de voorwaarden die over en weer worden gesteld. Wat ons betreft
gaat het uitsluitend over de overbrenging van gevonniste personen. De inbreng
zal wat ons betreft beperkt zijn. Wij hopen dat een verdrag van maximaal een
jaar mogelijk is. Het is dan volgens de Wet goedkeuring verdragen niet nodig
om daarvoor de parlementaire toestemming te verkrijgen, waardoor het allemaal
sneller zou kunnen.</al>
        <al>De slotvraag van de heer Dittrich kan ik stellig niet beantwoorden. Deze
luidt: Wanneer kunnen de eerste gevangenen vanuit Marokko worden overgebracht?
Dat is afhankelijk van het antwoord op de vraag of er een verdrag komt. En
dat is weer afhankelijk van de medewerking van Marokko. Vervolgens zijn er
allemaal executieproblemen die ook moeten worden opgelost. Wij proberen om
het zo snel mogelijk te doen, maar het is niet te zeggen wanneer de eerste
gevangenen naar Nederland kunnen worden overgebracht.</al>
        <al>Het is misschien goed om er in dit verband op te wijzen dat wij niet te
veel verwachtingen moeten wekken bij de mensen die het betreft. Dat vind ik
een van de gevaarlijkste punten. Wij spreken hier de bereidheid uit om een
verdrag af te sluiten, maar dat betekent allerminst dat die mensen uit de
Marokkaanse gevangenis hier vandaag of morgen kunnen zijn. Dat is dus een
waarschuwend woord mijnerzijds.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="ja">
        <wie>
          <aanspr>Minister</aanspr>
          <naam>Van Aartsen</naam>
        </wie>
        <al>Mevrouw de voorzitter! Ik kan kort antwoorden. De regering is immers één
en de heer Korthals heeft ook namens mij gesproken.</al>
        <al>Volgens mij resteert er nog een vraag van de heer Dittrich: wie is het aanspreekpunt? Ik denk dat hij ons beiden daarvoor op gezette tijden
naar de Kamer kan halen. Uiteraard is de minister van Justitie als eerste
verantwoordelijk voor het tot stand brengen van het bilaterale verdrag in
het kader van de WOTS.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="ja">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Dittrich</naam>
          <partij>D66</partij>
        </wie>
        <al>Mevrouw de voorzitter! In de vorige regeringsperiode heeft de Tweede Kamer
een- en andermaal met de toenmalige regering over deze kwestie gesproken.
Ook toen was het argument bekend dat het ontzettend lang zou duren voordat
Marokko tot het Europese verdrag zou toetreden.</al>
        <al>Om deze reden had de Kamer er op een gegeven moment een beetje genoeg
van dat het allemaal zo lang duurde. Toen is een motie ingediend. Dat hebben
wij gedaan omdat wij van de Nederlandse gedetineerden in Marokko horen dat
zij daar zien dat andere Europese gevangenen – denk aan Spanjaarden,
aan Fransen – uit de cel worden gehaald en naar hun landen worden overgebracht
om daar hun straf uit te zitten. Daarom vind ik het jammer dat ik niet van
de minister van Justitie heb gehoord waarom het zo lang heeft geduurd –
van juni 1998 tot nu – voordat de regering heeft besloten toch te koersen
op het bilaterale verdrag. Dat had dus al eerder gekund.</al>
        <al>Ik wil nog een paar vragen stellen naar aanleiding van de beantwoording
van beide ministers. Is het bekend dat de rechtsgang in Marokko te wensen
overlaat? Zijn de ministers bereid om, nadat het bilaterale verdrag is gesloten,
in EU-verband of rechtstreeks bij Marokko te blijven aandringen op het verbeteren
van die rechtsgang? Zijn zij bereid om een voorlichtingscampagne te starten,
specifiek gericht op vrachtwagenchauffeurs in Nederland en het vervoerswezen,
om ervoor te zorgen dat mensen ervoor gewaarschuwd worden dat het smokkelen
van hasjiesj in Marokko levensgrote problemen en onaanvaardbare risico's met
zich brengt?</al>
        <al>Nederlandse en andere gevangenen in Marokko krijgen slecht eten en geen
of onvoldoende medicijnen. Er zijn gedetineerden bij wie de tanden uit de
mond vallen door het gebrek aan vitaminen en dergelijke. Kan de minister van
Buitenlandse Zaken erop toezien dat dit soort omstandigheden voor de Nederlanders
in de Marokkaanse gevangenissen zal verbeteren?</al>
        <al>Nu heeft de minister van Justitie eindelijk gezegd dat de regering een
bilateraal verdrag wil aangaan. Wil hij zich daar echt voor inzetten opdat
dit op zo kort mogelijke termijn wordt geregeld? Is hem bekend dat de Marokkaanse
regering al bij diverse gelegenheden heeft laten weten zo'n bilateraal verdrag
te willen aangaan? Wij kunnen zo'n verdrag dus binnen enkele weken, misschien
twee maanden, verwachten.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="ja">
        <wie>
          <aanspr>Minister</aanspr>
          <naam>Korthals</naam>
        </wie>
        <al>Voorzitter! De motie waarover de heer Dittrich spreekt, vraagt volgens
mij niet om een bilateraal verdrag, maar zij vraagt de regering zich in te
spannen om ervoor te zorgen dat mensen van Nederlandse afkomst in Marokkaanse
gevangenissen hun gevangenisstraf in Nederland uitzitten. Ik heb gezegd dat
dit enige tijd heeft geduurd, omdat wij er zelf de voorkeur aan geven dat
Marokko toetreedt tot het multilaterale verdrag. De eerste demarche is op
29 juni 1998 geweest en de verdere demarches heb ik al aangegeven.</al>
        <al>De heer Dittrich wijst erop dat Frankrijk, België, Portugal en Spanje
ook dergelijke verdragen hebben gesloten. Ik ken de resultaten van drie landen.
Op grond van die bilaterale verdragen zijn in België en Portugal voorzover
mij bekend nog geen mensen overgedragen of overgekomen van gevangenissen in
Marokko naar gevangenissen in België en Portugal. Frankrijk heeft in
1981 een verdrag afgesloten dat pas vanaf 1995 in werking is getreden. Ook
hier zijn de aantallen zeer beperkt. Frankrijk is het enige land waar dit
het geval is.</al>
        <al>De heer Dittrich zegt dat de rechtspleging in Marokko te wensen overlaat.
Wellicht is dat zo. Ik zal daar niet te stellige uitspraken over doen, omdat
ik met Marokko tot een verdrag wil komen. Om die reden zeggen wij nu juist
dat wij moeten oppassen dat wij niet te gemakkelijk met landen die niet zijn
toegetreden tot het multilaterale verdrag, tot een akkoord komen. In Nederland
vinden wij namelijk dat de rechtspleging in die landen moet zijn conform de
eisen van het EVRM. Dat betekent dat de rechter hun zaak weer kan toetsen,
als deze mensen naar Nederland komen. Het is moeilijk tot dit soort verdragen
te komen, omdat de landen waarmee wij te maken hebben, daar ongetwijfeld ook
eisen aan zullen stellen.</al>
        <al>Hoe sympathiek ik het idee van voorlichtingscampagnes aan vrachtwagenchauffeurs
ook vind, dit lijkt mij eerlijk gezegd de taak van de werkgevers zelf. Wanneer
zij hun chauffeurs naar Marokko laten gaan, moeten zij aangeven dat zij daar
nog voorzichtiger moeten zijn dan in Nederland. Ik vind dat men ook in Nederland
voorzichtig moet zijn met het begaan van strafbare feiten. Dit geldt zeker
voor Marokko, omdat men weet dat de situatie aldaar allerminst plezierig is
als men wordt veroordeeld. Vervolgens is het kennelijk weer de taak van Nederland
om die situatie op te lossen.</al>
        <al>Als ik zeg dat ik mij inspan voor een bilateraal verdrag, zal ik dat inderdaad
op zo kort mogelijke termijn proberen te doen. Nogmaals, wij moeten niet denken
dat dit eenvoudig tot stand kan worden gebracht. Wij proberen de elementen
uit het verdrag met Venezuela voor te leggen aan de Marokkaanse regering,
opdat wij op zo kort mogelijke termijn tot resultaten kunnen komen.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="ja">
        <wie>
          <aanspr>Minister</aanspr>
          <naam>Van Aartsen</naam>
        </wie>
        <al>Voorzitter! Ik deel de visie van de minister van Justitie op de voorlichtingscampagne
waar de heer Dittrich naar vroeg. Er is recent een campagne van start gegaan
voor alle Nederlanders, waarin een aantal essentialia zijn genoemd bij het
over de grens gaan. Deze campagne is tijdens de vakantiebeurs, vorige week
in Utrecht, ten doop gehouden. Daarbij heb ik een zeer dringende oproep gedaan
aan alle Nederlanders om niet met drugs de grens over te gaan, ook niet met
een grammetje hasj, omdat je er gegarandeerd door in de problemen komt. Die
boodschap zal het ministerie van Buitenlandse Zaken de komende maanden met
zeer veel kracht keer op keer uitdragen.</al>
        <al>De heer Dittrich heeft de erbarmelijke omstandigheden van de Nederlandse
gedetineerden geschetst. De Nederlandse regering trekt zich die omstandigheden
aan. Om die reden heb ik eind december een aparte afgezant naar Marokko gestuurd
om de situatie van die vijf gedetineerden te verbeteren. In
de voedselvoorziening is verbetering opgetreden. Zij kunnen inkopen doen op
de lokale markt en zich aanvullend verse groente en aardappelen verschaffen.
Op dit gebied zijn wij uiterst actief geweest en zullen wij ook uiterst actief
blijven.</al>
        <al>Voor de medische voorzieningen geldt precies hetzelfde. Ik kan niet genoeg
benadrukken dat wij alles doen om de situatie waarin de heer Pirovano verkeert
te verbeteren. De medicijnen die hij nodig heeft, moet en kan hij krijgen.
Essentieel daarvoor is een goede communicatie met 'onze' mensen in Rabat.
Die is er gelukkig. Alles wat wij op dit gebied kunnen doen, doen wij.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="ja">
        <wie>
          <aanspr>Mevrouw</aanspr>
          <naam>Halsema</naam>
          <partij>GroenLinks</partij>
        </wie>
        <al>Mevrouw de voorzitter! De fractie van GroenLinks is blij dat de regering
inmiddels stappen onderneemt. Wel blijven er nog enkele vragen over.</al>
        <al>Mij is in de eerste plaats niet duidelijk of het hierbij gaat om een regulier
bilateraal verdrag of een ad hoc bilateraal verdrag. In het eerste geval is
instemming van de Tweede en Eerste Kamer nodig en in het tweede geval niet
en zou het verdrag veel sneller tot stand kunnen komen.</al>
        <al>Uiteindelijk gaan alle discussies over de verdragseis die Nederland stelt.
Er is nog een heel andere mogelijkheid. Daarover heeft GroenLinks inmiddels
een voorstel gedaan, namelijk om de verdragseis die Nederland stelt aan landen
als Marokko te laten vervallen. De reden daarvoor is dat de verdragseis vaak
een beletsel vormt voor de daadwerkelijke bescherming van de mensenrechten.
Dit wordt nijpender naarmate een toenemend aantal Nederlandse gevangenen in
buitenlandse gevangenissen verblijft. Graag verneem ik daarop de reactie van
de minister, indien mogelijk ter plaatse. Ook zou ik graag een meer uitgebreide
reactie krijgen en horen of hij bereid is te overwegen een wetswijziging voor
te stellen in de Wet overdracht tenuitvoerlegging strafvonnissen. Artikel
2 zou daarmee komen te vervallen of worden aangepast. Wellicht kan hij daarover
de Kamer een brief doen toekomen. Wij zouden het op prijs stellen als hij
daarin een rechtsvergelijking maakt en daarbij de situatie betrekt in Duitsland.
In Duitsland geldt de verdragseis wel, maar komt te vervallen als een gedetineerde
zelf aangeeft dat hij overgedragen wil worden. In Scandinavië geldt de
verdragseis in het geheel niet.</al>
        <al>Mijn laatste vraag is van meer praktische aard. In strijd met de berichten
nu van de minister van Buitenlandse Zaken hebben wij gehoord dat het verstrekken
van groente en medische hulp slechts een keer heeft plaatsgevonden en dat
de feitelijke omstandigheden in de gevangenis niet erg verbeterd zijn. Mijn
verzoek aan beide ministers is daarop wat uitgebreider in te gaan.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="ja">
        <wie>
          <aanspr>Minister</aanspr>
          <naam>Korthals</naam>
        </wie>
        <al>Mevrouw de voorzitter! Mevrouw Halsema vraagt of wij kiezen voor een regulier
bilateraal verdrag of voor een bilateraal verdrag ad hoc. Ik meende impliciet
te hebben aangegeven dat wij kiezen voor een bilateraal verdrag ad hoc. Wij
doen dat omdat in artikel 7 van de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking van
verdragen staat: tenzij een verdrag bepalingen bevat welke afwijken van de
Grondwet of tot zodanig afwijken noodzaken, is de goedkeuring niet vereist.
Onder c staat: indien het verdrag geen belangrijke geldelijke verplichtingen
aan het Koninkrijk oplegt en voor ten hoogste één jaar is gesloten.
Dat is de weg die wij willen bewandelen. Bovendien hebben wij in de tussentijd
de mogelijkheid te bekijken of Marokko misschien toch bereid is toe te treden
tot het multilaterale verdrag waarover ik sprak.</al>
        <al>In de tweede plaats zegt mevrouw Halsema eigenlijk dat naar haar mening
het verdragsvereiste helemaal geschrapt zou moeten worden. Als het verdragsvereiste
blijft bestaan, moet daarop een uitzondering worden gemaakt als de gedetineerde
zelf naar Nederland wenst te worden overgebracht. Zij wil ook dat er een vergelijking
met Duitsland wordt gemaakt. Ik zeg haar dat toe, maar over dat voorstel wil
ik toch het een en ander naar voren brengen.</al>
        <al>Beide voorstellen zijn namelijk niet nieuw. Zij zijn reeds besproken bij
de totstandkoming van de Wet overdrachten en tenuitvoerlegging strafvonnissen.
Toen is bij dit punt juist uitvoerig stilgestaan bij de omstandigheid dat
rechtsstatelijke overwegingen een overbrenging in de weg kunnen staan, juist
in die gevallen waarin humanitaire omstandigheden voor overbrenging pleiten.
Toen is ook juist door de Kamer uitdrukkelijk de keuze gemaakt om rechtsstatelijke
overwegingen te laten prevaleren, omdat Nederland principieel niet bereid
is om strafvonnissen ten uitvoer te leggen die in strijd zijn met de fundamentele
beginselen van een behoorlijke strafrechtspleging.</al>
        <al>Ik heb overigens begrip voor de humanitaire bezwaren tegen de verdragseis
in de WOTS, maar ik ben van mening dat strafvonnissen die in strijd met fundamentele
rechten van de mens tot stand zijn gekomen, niet in Nederland ten uitvoer
dienen te worden gelegd. Dat zou namelijk een schending met het EVRM opleveren.
Ik heb dat al eerder gezegd. Met andere woorden, het is de Kamer geweest die
indertijd deze keuze heeft gemaakt. Het lijkt mij dan ook eerder op de weg
van de Kamer liggen om bij motie aan te geven dat men een andere keuze wil
maken. Ik denk dat er op korte termijn best een gelegenheid is om daarover
te praten. Als de Kamer die uitspraak doet, kunnen wij kijken of de motie
ten uitvoer wordt gelegd of niet. In dat verband zal ik mij nog eens op de
eigen positie beraden.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="ja">
        <wie>
          <aanspr>Minister</aanspr>
          <naam>Van Aartsen</naam>
        </wie>
        <al>Mevrouw de voorzitter! De verstrekking van groente, fruit en aardappelen
is de winst geweest van het overleg in Marokko van eind december. Als er daarbij
iets niet loopt volgens de met de Marokkaanse autoriteiten overeengekomen
afspraken, zullen wij uiteraard niet aarzelen om daar maatregelen op te nemen.
Dat zal gebeuren. Ik zal mij eerst op de hoogte stellen van de actuele situatie.
Ik wil op dit moment nog eens zeggen dat er door alle medewerkers in Rabat
en Casablanca werkelijk alles aan wordt gedaan om de situatie van de gedetineerden
zo dragelijk mogelijk te maken, vooral op het punt van de voedselsituatie
en het punt van de medicijnen.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="ja">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>De Wit</naam>
          <partij>SP</partij>
        </wie>
        <al>Mevrouw de voorzitter! Eind november heeft de minister van Buitenlandse
Zaken een brief gestuurd naar de Kamer met onder andere een
overzicht van de landen die niet vallen onder het hier genoemde Europese verdrag.
Het gaat om 22 landen, waaronder Marokko. Mijn vraag aan de minister is wat
het kabinet doet met deze landen. Is het kabinet bereid om met deze landen
te gaan praten over een afzonderlijk verdrag?</al>
      </spreker>
      <spreker nw="ja">
        <wie>
          <aanspr>Minister</aanspr>
          <naam>Korthals</naam>
        </wie>
        <al>Voorzitter! Wij concentreren ons in eerste instantie op de situatie in
Marokko. De behoefte aan een bilateraal verdrag met Marokko is duidelijk.
Bij de andere landen moeten wij dat gewoon bezien. Als het voorstel van mevrouw
Halsema in de Kamer aan de orde komt, moet men zich realiseren dat er een
discussie zal komen over de vraag of wij met de landen die niet willen toetreden
tot het multilaterale verdrag, bilaterale verdragen gaan sluiten. Wij moeten
ons realiseren dat het betekent dat mensen vanuit gevangenissen in andere
landen naar Nederland zullen komen, maar dat er niemand van buitenlandse afkomst
naar de betreffende landen kan gaan. Het vereiste van vrijwilligheid blijft
immers bestaan.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="ja">
        <wie>
          <aanspr>Mevrouw</aanspr>
          <naam>Vos</naam>
          <partij>GroenLinks</partij>
        </wie>
        <al>Voorzitter! Ik dank de minister van Buitenlandse Zaken voor de toezegging
om zich nader in te zetten voor de verbetering van de voedselsituatie en de
medische ondersteuning van de gevangenen. Dit lijkt mij van groot belang,
omdat wij voortdurend van de familie horen dat daarin nauwelijks verbeteringen
optreden.</al>
        <al>Aan de minister van Justitie vraag ik het volgende. Hij heeft net gezegd
dat het indertijd de keuze van de Kamer was om de verdragsvereisten te laten
bestaan. Het lijkt mij goed als de minister vandaag aan de Kamer helderheid
biedt over de vraag of het standpunt van de regering van toen, namelijk dat
de regering zelf niet aan die verdragsvereisten hecht, nog hetzelfde is. Is
het in de ogen van de minister mogelijk om, als de Kamer daartoe het initiatief
zou nemen, de verdragseis te laten vervallen?</al>
        <al>Tot slot vraag ik de minister of het niet zo is dat ook bij een verdrag
zich hetzelfde probleem kan voordoen, namelijk dat er sprake kan zijn geweest
van een niet eerlijk proces of van rechtsstatelijke problemen. De humanitaire
nood zal dan altijd de doorslag moeten geven.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="ja">
        <wie>
          <aanspr>Minister</aanspr>
          <naam>Korthals</naam>
        </wie>
        <al>Voorzitter! Mevrouw Vos vraagt mij of ik mij aansluit bij het standpunt
van de regering indertijd dat het verdragsvereiste kan vervallen. Ik weet
eerlijk gezegd niet of dat toentertijd het standpunt van de regering was,
maar wil nu wel zeggen dat wij in beginsel voorstander van een verdrag zijn.
Dat heeft verre de voorkeur. In sommige situaties – zoals nu in het
geval van Marokko – kan het gewenst zijn een bilateraal verdrag te sluiten.
Dat blijft het uitgangspunt, ook in de vervolggesprekken tussen regering en
Kamer.</al>
      </spreker>
      <voorz nw="nee">
        <al>Ik begrijp dat u allen nauwlettend de klok in de gaten houdt en zich afvraagt
hoe het kan dat om 15.10 uur nog nieuwe vragen aan de orde worden gesteld.
Ik kan u zeggen dat ook de volgende reeks mondelinge vragen nog aan de orde
zal komen, omdat wij een spaarzaam gevulde agenda hebben door het uitvallen
van staatssecretaris Adelmund. Vandaag zullen dus alle mondelinge vragen worden
afgehandeld; dit gebeurt overigens bij grote uitzondering. Opdat u dat maar
weet!</al>
      </voorz>
    </item>
  </part>
</handeling>