﻿<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<!DOCTYPE handeling PUBLIC "-//SDU//DTD handelingenelementen xml 1.1//NL" "../../dtd/hand-11.dtd"[]>
<handeling kamer="2">
  <metadata>
    <meta name="OVERHEIDop.externMetadataRecord" scheme="" content="https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19981999-2883-2886/metadata.xml" />
  </metadata>
  <kop>
    <title>40ste vergadering</title>
  </kop>
  <frontm>
    <vergjaar>1998-1999</vergjaar>
    <volgnr>40</volgnr>
  </frontm>
  <part bron="HAN6666A03" bpag="2883" epag="2886 ">
    <item>
      <itemnaam>Vragenuur</itemnaam>
      <itemkop>Vragen van het lid M.B. Vos aan de staatssecretaris van Economische
Zaken, over de handelsmissie naar China en het al dan niet aan de orde stellen
van de mensenrechtensituatie tijdens dit bezoek.</itemkop>
      <spreker nw="ja">
        <wie>
          <aanspr>Mevrouw</aanspr>
          <naam>Vos</naam>
          <partij>GroenLinks</partij>
        </wie>
        <al>Mevrouw de voorzitter! De staatssecretaris van Economische Zaken vertrekt
morgen naar China. Hij leidt een handelsdelegatie. Uit het dagblad Trouw van
vandaag hebben wij begrepen dat hij niet van plan is de mensenrechten aan
de orde te stellen, want 'daar draait het deze keer helemaal niet om', zo
citeert Trouw de staatssecretaris.</al>
        <al>Voorzitter! Ik vind dat niet acceptabel. De mensenrechtensituatie in China
verslechtert aanzienlijk. Niet voor niets zit een groep Chinezen al bijna
twee weken in hongerstaking op het Plein voor deze Kamer. Ondanks de ondertekening
van een aantal internationale verdragen, waaronder het Verdrag voor burgerlijke
en politieke vrijheden, worden mensen opgepakt die een nieuwe politieke partij
willen oprichten of een mensenrechtenorganisatie willen stichten. Deze mensen
worden tot zeer lange gevangenisstraffen veroordeeld. Ook horen wij dat protesten
van boeren tegen het niet uitbetalen van lonen of tegen corruptie hard onderdrukt
worden. Daarbij vallen gevonden en worden arrestaties verricht.</al>
        <al>Ik zou derhalve de volgende vragen aan de staatssecretaris willen stellen.</al>
        <al>1. Heeft de staatssecretaris kennisgenomen van het artikel 'Ybema breekt
beloften over mensenrechten' in Trouw van vandaag?</al>
        <al>2. Is het juist dat de staatssecretaris niet van plan is mensenrechten
aan de orde te stellen tijdens zijn handelsmissie naar China?</al>
        <al>3. Als dit inderdaad zo is, staat die opstelling dan niet haaks op de
eerder gedane toezeggingen in Brazilië om tijdens handelsmissies standaard
democratiseringsprocessen aan de orde te stellen? En betekent dit dan geen
breuk met eerdere toezeggingen van het kabinet dat bij welke missie naar China
dan ook, mensenrechten en democratiseringsprocessen aan de orde zullen worden
gesteld?</al>
        <al>4. Is de staatssecretaris bereid om gezien de recente toename van schendingen
van mensenrechten in China het thema mensenrechten aan de orde te stellen?</al>
        <al>5. Is de staatssecretaris ook van mening dat dit bij alle missies naar
China een punt van gesprek moet zijn?</al>
      </spreker>
      <spreker nw="ja">
        <wie>
          <aanspr>Staatssecretaris</aanspr>
          <naam>Ybema</naam>
        </wie>
        <al>Mevrouw de voorzitter! Morgen hoop ik naar China te vertrekken met een
delegatie van het MKB. Er gaan 18 bedrijven mee. De missie is bedoeld om goede
voorwaarden te scheppen voor de participatie van het Nederlandse midden- en
kleinbedrijf in de Chinese markt. Deze missie strekt er bovendien toe de parallelle
economische missie voor te bereiden die tegelijkertijd met de Koningin in
april China zal bezoeken.</al>
        <al>Mevrouw Vos refereert aan een artikel dat vanmorgen verschenen is in het dagblad Trouw. Zij stelt dat de uitspraak 'mensenrechten
daar gaat het helemaal niet om' een citaat van mij zou zijn. Als mevrouw Vos
het artikel leest, ziet zij dat het gaat om een woordvoerder van Economische
Zaken. Ik was zeer verrast door het artikel. Geen journalist heeft met mij
gesproken over China, laat staan dat die uitspraak rechtstreeks van mij afkomstig
is.</al>
        <al>Ik ken uiteraard het artikel. Mevrouw Vos vraagt of ik niet bereid ben
de mensenrechten aan de orde te stellen en of dit dan geen breuk is met de
opmerking die ik heb gemaakt over het bezoek aan Brazilië, namelijk dat
het democratiseringsproces een vast onderdeel zou gaan vormen van handelsmissies.</al>
        <al>Mevrouw de voorzitter! De relaties tussen Nederland en China beperken
zich uiteraard niet tot handels- en investeringsbetrekkingen. Ook de mensenrechtensituatie
is daarbij van groot belang. Die mensenrechtensituatie vervult de Nederlandse
regering met grote zorg. Over de recente ontwikkelingen heeft de geachte afgevaardigde
de heer Koenders onlangs vragen gesteld aan de collega van Buitenlandse Zaken,
die uiteraard primair verantwoordelijk is voor het mensenrechtenbeleid. De
zorg van de Nederlandse regering is in de antwoorden op die vragen enkele
dagen geleden aan de Kamer kenbaar gemaakt. Uiteraard schaar ik mij volledig
achter die opvatting, geen enkele twijfel daarover!</al>
        <al>Gevraagd is of ik de belofte breek die ik zou hebben gedaan in het kader
van het bezoek aan Brazilië. De kop in Trouw geeft een totaal verkeerde
indruk van wat ik heb gezegd. Eigenlijk slaat die kop nergens op. Laat ik
kort herhalen wat ik heb gezegd voorafgaand aan het bezoek aan Brazilië.
Ik heb toen gezegd dat ik in algemene zin tijdens de buitenlandse handelsmissies
die ik leid niet alleen wil praten met werkgevers en werkgeversorganisaties,
maar ook met werknemers en werknemersorganisaties. Immers, zij vormen samen
het bedrijfsleven. Ik heb daarbij het volgende gezegd: zodra zich de situatie
voordoet dat er een werknemersorganisatie is die een gerespecteerde positie
heeft in het desbetreffende land, zal ik daarmee contact zoeken. De eerste
gelegenheid die zich daartoe voordeed, was in Brazilië. Ik heb toen contact
gehad met de vakbeweging in Brazilië. Ik heb samen met premier Kok een
gesprek gevoerd. Het was een goed, inhoudelijk gesprek. Ik ga daarmee door.
In China is helaas geen vakbeweging. Wij kunnen in China dus niet spreken
met de vakbeweging. Op dit punt is dan ook de conclusie totaal niet aan de
orde dat ik mijn belofte breek. Integendeel, ik ben zeer gemotiveerd om daarmee
door te gaan. Wanneer de gelegenheid zich voordoet, waar dan ook, zal ik spreken
met vakbonden en werknemersvertegenwoordiging.</al>
        <al>Dan kom ik te spreken over de mensenrechtensituatie en met name mijn betrokkenheid
daarbij. Het mensenrechtenbeleid is een primaire verantwoordelijkheid van
de minister van Buitenlandse Zaken en de minister-president. De Nederlandse
regering heeft afgesproken, zoals ook verwoord in antwoord op de vragen van
de heer Koenders, dat zij uitgaat van een effectieve benadering van de mensenrechtendiscussie
door die discussie in Europees kader te plaatsen. In dat verband willen wij
zo effectief mogelijk optreden in de richting van China. Dat is het meest
effectieve instrument. Heel concreet betekent dit voor de komende periode
dat een evaluatie van het mensenrechtenbeleid in China ook in Europees kader
aan de orde zal komen. In antwoord op de vragen van de heer Koenders heeft
mijn collega van Buitenlandse Zaken aangegeven dat uiteraard de Kamer zal
worden betrokken bij de evaluatie en ook maximaal betrokken zal blijven bij
het mensenrechtenbeleid van de Nederlandse regering ten aanzien van China.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="ja">
        <wie>
          <aanspr>Mevrouw</aanspr>
          <naam>Vos</naam>
          <partij>GroenLinks</partij>
        </wie>
        <al>Mevrouw de voorzitter! Ik dank de staatssecretaris voor de verstrekte
antwoorden. Hij zei allereerst dat de uitspraken in Trouw niet van hem maar
van zijn woordvoerder zijn. Mijn vraag is vervolgens: zou hij zelf de uitspraken
nooit gedaan hebben? En is hij wel degelijk van mening dat tijdens een missie
onder zijn leiding mensenrechten aan de orde moeten worden gesteld? Het is
belangrijk dat hij hierover helderheid geeft.</al>
        <al>De staatssecretaris eindigde zijn betoog met de opmerking dat mensenrechtenbeleid
primair de verantwoordelijkheid is van de minister van Buitenlandse Zaken
en de minister-president. Ik ben het daar niet mee eens. Dit zou betekenen
dat andere bewindslieden, andere vertegenwoordigers van de Nederlandse regering,
tijdens een bezoek aan China de mensenrechten niet aan de orde willen stellen.
Mijns inziens is dit een breuk met afspraken die daarover met een vorig kabinet
zijn gemaakt. Mijn vraag is dan ook of de staatssecretaris van mening is dat
ook tijdens missies naar China die niet onder leiding van de minister van
Buitenlandse Zaken of de minister-president plaatsvinden, mensenrechten aan
de orde horen te komen.</al>
        <al>De staatssecretaris stelde dat het het meest effectief werkt om de mensenrechten
via de Europese Unie aan de orde te stellen. Dat is uiteraard van groot belang.
Dat moet gebeuren. Maar natuurlijk is het ook nodig en ook effectief als Nederland
in zijn eigen bilaterale contacten de mensenrechtensituatie aan de orde stelt.
In die zin verzoek ik hem dit punt nogmaals toe te lichten.</al>
        <al>Een van de rechten van mensen is dat zij een eigen vakbond mogen oprichten.
Deze rechten worden in China met voeten getreden. Is het dan geen zaak dat
de staatssecretaris van Economische Zaken, die overleg voert met bedrijven,
de rechten van werknemers aan de orde stelt? Nogmaals, ik denk dan aan het
recht van mensen om vrije vakbonden op te richten. Moet de staatssecretaris
in de gesprekken die hij in de komende periode gaat voeren geen protest aantekenen
tegen de onderdrukking van mensen die opkomen voor vrije organisatie van vrije
vakbonden en protestacties? Kortom, ik vind wel degelijk dat de staatssecretaris,
in tegenspraak tot met wat hij in Brazilië heeft gezegd, dit keer onterecht
de mensenrechten niet aan de orde stelt. Ik vraag hem dringend om dat alsnog
wel te doen.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="ja">
        <wie>
          <aanspr>Staatssecretaris</aanspr>
          <naam>Ybema</naam>
        </wie>
        <al>Mevrouw de voorzitter! Mevrouw Vos vraagt of ik de uitspraak van mijn
woordvoerder zou hebben gedaan. Dat soort uitspraken moet je altijd in zijn
context zien. De woordvoerder wordt de vraag voorgelegd of mensenrechten actief
aan de orde worden gesteld. De woordvoerder probeert dan aan te geven wat
het karakter van deze missie is en gebruikt daarbij uiteraard zijn eigen woorden. Het is goed om nogmaals te benadrukken dat het gaat om een handelsmissie.
Dát is het karakter van de missie. Dan moeten wij niet het beeld vertroebelen
door te suggereren dat ik daar op een heel actieve manier de mensenrechten
aan de orde zou stellen, want dan zou het een totaal andere missie worden.</al>
        <al>De primaire verantwoordelijkheid voor het mensenrechtenbeleid hoort thuis
bij de minister van Buitenlandse Zaken en de minister-president. Dat is de
taakverdeling. Je komt tot zo'n taakverdeling om zo effectief mogelijk op
te treden en te weten wie waarvoor verantwoordelijk is. Anders gaan alle verantwoordelijkheden
door elkaar lopen; dat draagt nooit bij aan een effectief optreden.</al>
        <al>De Nederlandse regering is van mening dat de benadering van de mensenrechtensituatie
in China het meest effectief kan plaatsvinden in EU-verband. In EU-verband
ontstaan het draagvlak en het gewicht om maximaal invloed en druk uit te oefenen
op de Chinese autoriteiten om verbetering te brengen in de mensenrechtensituatie,
die ook in mijn ogen ronduit zorgelijk is. Wat daar de afgelopen maanden gebeurd
is met arrestaties, langjarige veroordelingen en het niet of nauwelijks beschikbaar
stellen van advocaten aan mensen die veroordeeld zijn, is buitengewoon zorgelijk.
Daarover verschillen wij totaal niet van mening. Wat voor de Nederlandse regering
echter centraal staat, is de vraag naar de meest effectieve vorm van optreden
om de situatie in China te verbeteren. Onze conclusie is dat dit in EU-verband
moet gebeuren.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="ja">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Verhagen</naam>
          <partij>CDA</partij>
        </wie>
        <al>Voorzitter! De staatssecretaris is het eerste lid van het Nederlandse
kabinet dat China bezoekt na een forse verslechtering van de mensenrechtensituatie.
Er zijn mensen opgepakt en er zijn langdurige gevangenisstraffen uitgesproken
voor politieke dissidenten. Er is dus duidelijk sprake van een verslechtering
van de situatie in China. Juist omdat sprake is van een dialoog, moet het
voor een vertegenwoordiger van het Nederlandse kabinet vrij makkelijk zijn
om tijdens zijn verblijf in China op een effectieve en adequate wijze de mensenrechten
aan de orde te stellen. Ik heb uit de antwoorden van de staatssecretaris niet
kunnen afleiden op welke wijze hij dat zal doen. Ik vraag hem dan ook hoe
hij tijdens zijn verblijf in China de mensenrechtensituatie aan de orde zal
stellen.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="ja">
        <wie>
          <aanspr>Staatssecretaris</aanspr>
          <naam>Ybema</naam>
        </wie>
        <al>Mevrouw de voorzitter! Het is voor mij van belang om mijn eerste verantwoordelijkheid –
het leiden van een bedrijvendelegatie naar China – goed tot haar recht
te laten komen. In het kader van deze reis wordt geprobeerd om met name het
midden- en kleinbedrijf meer mogelijkheden te bieden om ook te exporteren
naar de Chinese markt. Er wordt ook geprobeerd om de ondersteuning van het
Nederlandse bedrijfsleven in China verder te verbeteren door het openen van
een tweetal economische steunpunten. Een derde belangrijk element in deze
missie is de voorbereiding van de parallelle economische missie die in april
onder leiding van de minister van Economische Zaken plaatsvindt. De minister
van Economische Zaken zal dan samen met de Koningin China bezoeken. Stuk voor
stuk zijn dat belangrijke opdrachten voor deze missie van een week naar China.
Uiteraard zijn voor dat hele programma de mensen geselecteerd die daarin een
belangrijke rol kunnen spelen en daaraan een effectieve bijdrage kunnen leveren.
Dat is mijn primaire verantwoordelijkheid.</al>
        <al>Voorzitter! Het is niet mijn bedoeling het punt van de mensenrechten actief
op te brengen. Mocht het mogelijk zijn om de zaak aan de orde te stellen,
omdat van Chinese zijde een opening wordt geboden of omdat er opeens een setting
ontstaat waarin het punt wél aan de orde komt, dan zal ik uiteraard
die mogelijkheid niet laten passeren. Dat is alleen wat anders dan dat je
zelf actief de discussie zoekt. Dat zou niet verstandig zijn, omdat ik dan
ook treed in de verantwoordelijkheden van de collega van Buitenlandse Zaken.
Nogmaals, dat is niet de meest effectieve manier om de mensenrechtensituatie
in China te verbeteren.</al>
      </spreker>
      <voorz nw="nee">
        <al>Ik weet niet of u het allemaal ook heeft gemerkt, maar de staatssecretaris
heeft zelfs met de microfoon moeite om over het geluid heen te komen. Als
u hier allemaal heel stil bent, ben ik ervan overtuigd dat het in de wandelgangen
vanzelf ook stil wordt. Dan gaat men zich namelijk afvragen wat hier aan de
hand is!</al>
      </voorz>
      <spreker nw="ja">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Koenders</naam>
          <partij>PvdA</partij>
        </wie>
        <al>Mevrouw de voorzitter! Zoals ook in de regeringsverklaring staat, is mensenrechtenbeleid
een hoeksteen van het kabinetsbeleid. Wij spreken over een geïntegreerd
mensenrechtenbeleid in Nederland, een verantwoordelijkheid die inderdaad primair
ligt bij de minister van Buitenlandse Zaken, maar wel degelijk ook bij de
staatssecretaris van Economische Zaken, juist om het herijkte beleid vorm
te geven. Ik wil hem daarom de volgende vraag stellen. Eerlijk gezegd vind
ik zijn eerdere reactie op dit punt wat onbegrijpelijk. De Chinese overheid
heeft inmiddels besloten het hervormingsbeleid economisch voort te zetten.
De prijs die daarvoor nu wordt betaald door de sociale spanningen die dat
oproept, in termen van mensen die vakbondswetten overtreden, is schrikbarend.
Vóór dit parlement is op het ogenblik een hongerstaking bezig.
Ik kan mij niet verenigen met de visie van de staatssecretaris dat hij niet
zelf naast de EU, ook bilateraal en vanuit zichzelf, als het gaat om economische
relaties, deze zaak van vakbondsrechten aan de orde stelt. Ik vraag hem dan
ook dringend dat wél te doen.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="ja">
        <wie>
          <aanspr>Staatssecretaris</aanspr>
          <naam>Ybema</naam>
        </wie>
        <al>Mevrouw de voorzitter! Nederland staat internationaal bekend als een land
dat opkomt voor de mensenrechten, waar ook ter wereld. Nederland staat ook
bekend als een land dat actief is als het gaat om handels- en investeringsrelaties.
Daardoor hebben wij contact met vele landen, waaronder China. Die beide zaken
sluiten elkaar niet uit. Het is heel goed mogelijk om én handels- en
investeringsrelaties te intensiveren en waar mogelijk verder uit te bouwen,
én een constructieve dialoog te voeren, ook over de mensenrechtenontwikkelingen.
De vraag daarbij is alleen wel wat effectief is. Het is ontzettend gemakkelijk
om het punt even aan de orde te stellen. Misschien zou het goed zijn voor
mijn geweten. Maar de vraag is, nogmaals, wat effectief is als het gaat om
de bijdrage van de Nederlandse regering aan het verbeteren van de mensenrechtensituatie
in China. Mijn stelling is dan dat het niet effectief is als ik dat even op
een moment aan de orde stel, maar dat het wel effectief is als wij doorgaan
met het beleid, vooral in EU-kader, om zoveel mogelijk druk uit te oefenen
op de Chinese autoriteiten om de mensenrechtensituatie, die zich zorgelijk
ontwikkelt, te verbeteren.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="ja">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Hoekema</naam>
          <partij>D66</partij>
        </wie>
        <al>Mevrouw de voorzitter! De staatssecretaris van Economische Zaken heeft
het karakter geschetst van de missie waarop hij morgen vertrekt. Hij heeft
aangegeven welke andere missies nog zullen plaatsvinden. Hij zal het onderwerp
'mensenrechten' niet actief op de agenda plaatsen, gezien ook het kader van
zijn missie. Acht de staatssecretaris het mogelijk dat hij bij een passende
gelegenheid – ik denk aan een tafelrede – het onderwerp mensenrechten
zal aansnijden in het kader van een redevoering met een bredere politieke
strekking?</al>
      </spreker>
      <spreker nw="ja">
        <wie>
          <aanspr>Staatssecretaris</aanspr>
          <naam>Ybema</naam>
        </wie>
        <al>Mevrouw de voorzitter! Ik wil dat wel overwegen. Maar voorzover ik het
programma nu kan overzien, is het economisch karakter van de missie zo dominant,
dat daarin niet in een brede politieke context een tafelrede kan worden gehouden.
Als er zich een passende gelegenheid voordoet die bijdraagt aan een effectief
Nederlands mensenrechtenbeleid dat gericht is op China, zeg ik de Kamer graag
toe dat ik daar dan een opmerking over wil maken. Op dat punt kan ik evenwel
niets garanderen en moet ik de situatie ter plekke in ogenschouw nemen.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="ja">
        <wie>
          <aanspr>De heer</aanspr>
          <naam>Rabbae</naam>
          <partij>GroenLinks</partij>
        </wie>
        <al>De staatssecretaris is ervan op de hoogte dat een delegatie van Kamerleden
en ondernemers kortgeleden is teruggekeerd uit China. Ook ik was lid van die
delegatie. Het is opvallend hoe gemakkelijk de Chinezen praten over de kwestie
van de mensenrechten. De koudwatervrees is eigenlijk hier groter dan in China.
Het is iets anders of het antwoord dat ik krijg bevredigend is, maar dat is
vers twee. Dit neemt niet weg dat het voor de Chinezen geen probleem is om
dit agendapunt aan te snijden. Ik vind dan ook dat dit aspect niet alleen
passief maar ook actief moet worden aangesneden.</al>
        <al>Over effectiviteit gesproken. Voor de Chinezen is de economische ontwikkeling
prioriteit nummer één. Juist in het kader van een economische
missie is het effectief dat dit aspect aan de orde wordt gesteld, want wat
betreft de Chinezen geldt dat een bezoek van een minister van Buitenlandse
Zaken of parlementariërs de gelegenheid met zich brengt dat er wordt
gesproken over de mensenrechten. Juist tijdens een economische missie heeft
het aan de orde stellen van de mensenrechten een bijzondere betekenis. Daarom
zeg ik, doet u dat.</al>
      </spreker>
      <spreker nw="ja">
        <wie>
          <aanspr>Staatssecretaris</aanspr>
          <naam>Ybema</naam>
        </wie>
        <al>Mevrouw de voorzitter! Ik ben bekend met het feit dat er zeer recentelijk
een delegatie met een behoorlijk aantal parlementariërs naar China is
geweest. Ik heb ook graag contact gehad met de voorzitter van die delegatie,
de heer Weisglas. Ik heb uit de contacten met een aantal van de mensen die
naar China zijn geweest, begrepen dat het onderwerp mensenrechten gemakkelijk
aan de orde kan worden gesteld. Tevens vernam ik van de mensen die zijn mee
geweest dat er altijd een standaardantwoord komt dat dan tevens het einde
van de discussie is. Dat bedoel ik met effectief optreden in het kader van
het verbeteren van de mensenrechtensituatie. Je kunt het onderwerp gemakkelijk
aan de orde stellen, maar vervolgens krijg je een standaardantwoord dat een
soort dooddoener is en de effectieve bijdrage aan het verbeteren van de mensenrechtensituatie
is nul. Daar voel ik dus niet voor, dat heeft geen zin. Ik denk dat het veel
effectiever is om vooral in Europees kader met het beleid door te gaan, zodat
er maximale druk op de Chinese autoriteiten wordt uitgeoefend.</al>
      </spreker>
    </item>
  </part>
</handeling>