1994-1995
30
-
Verkiezing voorzitter en ondervoorzitters
Aan de orde is de verkiezing van de tweede ondervoorzitter
der Kamer.
De heer
Van Leeuwen
CDA
Voorzitter! Namens mijn fractie stel ik aan de Kamer voor, collega A.
Postma te verkiezen tot tweede ondervoorzitter.
Conform artikel 114 van het Reglement van Orde dient ook deze verkiezing
schriftelijk plaats te vinden.
(Hierna wordt tot schriftelijke stemming overgegaan.)
De heer
Ginjaar
voorzitter van het
stembureau
Uitgebracht zijn 75 stemmen, waarvan 71 op de heer Postma en 2 blanco,
terwijl 2 stemmen ongeldig zijn.
Aangezien de heer Postma de volstrekte meerderheid van stemmen op zich
heeft verenigd, is hij verkozen tot tweede ondervoorzitter van de Kamer. Ik
wens hem daarmee van harte geluk.
Ik dank de stemopnemers voor de verrichte werkzaamheden.
Geachte medeleden, het politieke lot in een democratie is per definitie
onzeker. Dat geldt ook voor de voorzitter van een Kamer. Voortzetting van
een voorzitterschap kan nooit vanzelfsprekend zijn. Dat geldt zeker vandaag.
Ik ben de Kamer buitengewoon erkentelijk voor het vertrouwen dat zij zojuist
in mij en, mag ik er direct aan toevoegen, in beide ondervoorzitters heeft
uitgesproken. Mag ik eerst iets tot hen beiden zeggen?
Henk, wat ben ik blij dat wij ons bondgenootschap van de afgelopen jaren
mogen voortzetten, want juist nu heeft de Kamer je kennis, je langjarige ervaring
en je precisie nodig. Andries, ik hoop en verwacht dat de samenwerking met
jou even plezierig zal worden als met Rinze Zijlstra in de afgelopen periode.
Het voorzitterschap heb ik in die periode van vier jaar en twee dagen,
om precies te zijn, met plezier bekleed. In die vier jaar was de Kamer veelvuldig
in het nieuws. En dat is op zichzelf opmerkelijk voor een Kamer die een Kamer
van reflectie wil zijn. Dat is opmerkelijk, ook omdat in dat nieuws het bestaansrecht
van de Kamer zelf bijna nooit ter discussie stond. Misschien heeft de huidige
positie van wat zo mooi wordt genoemd de chambre de réflexion overigens
niet zozeer te maken met de Kamer zelf als wel met een veel breder gevoelde
behoefte aan reflectie, juist in het politieke besluitvormingsproces, de groeiende
noodzaak om ons zelf in dat proces steeds opnieuw de vraag te stellen: waarom
nemen wij de besluiten (over wetten en regelingen) die wij nemen en zijn zij
uitvoerbaar, welke burgers zijn daarmee daadwerkelijk gediend of is alleen
de overheid zelf met de besluiten geholpen, wat zijn de resultaten ook in
hun onderlinge samenhang op langere termijn en willen wij die? Dat zijn politieke
vragen die ook hier beantwoord moeten worden. De Eerste Kamer is een politieke
instelling.
Kern van de taak van de Eerste Kamer – het is al vaak gezegd –
is de toetsing van de wetgeving aan wat oud-ondervoorzitter De Rijk noemde
de essentiële randvoorwaarden van de democratische rechtsstaat. De democratische
rechtsstaat trekt de grenzen waarbinnen de problemen moeten worden aangepakt,
maatschappelijk, ambtelijk, politiek. Die democratische rechtsstaat moet alle
democratische partijen ter harte gaan. Democratie is immers het systeem waarin
een ieder recht van spreken heeft. In een democratische rechtsorde is immers
een ieder gelijk voor de wet. De democratische rechtsstaat straft inbreuk
op de rechtsorde af, maar is zelf de eerste die zich aan het recht gebonden
weet. Het kan niet zo zijn, dat het behoud van de democratische spelregels
meer afhankelijk raakt van niet-gekozen functionarissen dan van gekozen volksvertegenwoordigers,
maar dat gevaar is niet denkbeeldig. Het kan evenmin zo zijn, dat het behoud
van de rechtsstaat meer afhankelijk raakt van de rechter dan van de wetgever,
maar dat gevaar bestaat. Het kan ten slotte niet zo zijn, dat de overheid
voortdurend tegenover de burgers komt te staan, maar dat gevaar is aanwezig.
Als verdedigers van de democratische rechtsstaat is het de taak van gekozen
volksvertegenwoordigers, ook van de volksvertegenwoordigers in de Eerste Kamer,
die gevaren te keren, iedere keer opnieuw. Dat is het primaat van de politiek,
waarin gekozen volksvertegenwoordigers het weliswaar niet alleen voor het
zeggen hebben, maar zich ook niet mogen laten marginaliseren. In die zin geen
terugtred van de politiek. En daarom ook moeten de Tweede, maar zeker ook
de Eerste Kamer nu echt werk maken van de nationale parlementaire controle
op het Europees beleid. In de komende periode wil ik, met mijn beide collegae,
opnieuw een poging doen die controle in ons werk te verankeren.
De laatste jaren is veel gesproken over het risico van conflicten tussen
Eerste en Tweede Kamer. Dat risico bestaat, zoals wij uit de praktijk weten,
maar dat risico moet ook niet worden overtrokken. Vorige week heb ik er vanaf
deze plaats op gewezen dat in de periode 1991-1995 rond 1100 wetsvoorstellen
aan de Kamer werden voorgelegd. In tegenstelling tot de wijdverbreide indruk
werd daarvan één wetsvoorstel, en dan nog wel op de valreep,
verworpen. Met andere woorden: we moeten kritisch blijven, ook tegenover onze
eigen beeldvorming.
Terzijde merk ik overigens op, dat ook in juni 1987 de vertrekkende Eerste
Kamer een wetsvoorstel verwierp. Toen was het de herindeling Midden-Betuwe.
"Den Haag vandaag" had vorige week dus gewaarschuwd kunnen zijn.
De verhoogde belangstelling voor de Eerste Kamer komt ook tot uiting in
de nieuwe Kamer die vandaag aantreedt: 33 nieuwe leden. Niet alleen maar een
gevolg van de veranderde politieke verhoudingen of van het dépit van
de vertrekkende leden. Dat aantal legt een extra verplichting op de reeds
zittende leden om deze nieuwe collega's, soms overigens politieke veteranen,
zo snel mogelijk wegwijs te maken in ons gebouw, in het werk, in de mogelijkheden
èn beperkingen en in de gewoonten hier. Dat aantal biedt tegelijkertijd
de mogelijkheid nieuwe bronnen van ervaring, kennis en deskundigheid aan te
boren èn de mogelijkheid ingeslepen gewoonten tegen het licht te houden
en noodzakelijke veranderingen door te voeren. Democratie gedijt immers in
een kritische omgeving. Dat geldt zowel collectief als individueel. Dat geldt
zowel voor benoemde functionarissen als voor gekozenen.
Naarmate voorzitters langer zitten, groeit de noodzaak van een kritische
omgeving. Een voorzitter van de Eerste Kamer heeft als voornaamste zorg niet
zijn herkenbaarheid voor de eigen achterban, maar juist het
vertrouwen in zijn onpartijdigheid bij alle volksvertegenwoordigers, van grote
maar vooral ook van kleinere partijen, van de regeringsmeerderheid maar vooral
ook van de oppositieminderheid. Dat vertrouwen moet steeds opnieuw worden
verworven – dat geldt ook de komende vier jaren – zonder overigens
mijn eigen opvattingen te verloochenen. Met beide ondervoorzitters, het College
van senioren, de medewerkers en u allen moet het ook lukken in die periode
de Eerste Kamer die bescheiden, maar markante plaats te laten houden die haar
toekomt.
Dit jaar is het 180 jaar geleden dat de Kamer voor het eerst te Brussel
bijeenkwam. Ik eindig daarom met de woorden uit de herdenkingsrede van prof.
De Rijk bijna vijf jaar geleden: "Als onze Kamer op haar bescheiden, maar
specifieke plaats in het bestel weet te functioneren, deert het niet dat niet
iedereen op haar verjaardag juicht: zij leve lang. Dan leeft zij!"
Ten slotte herinner ik eraan, dat het College van senioren direct na afloop
van de vergadering kort bijeenkomt.
In de Rolzaal is er gelegenheid voor de leden en hun genodigden om nader
met elkaar kennis te maken.
Sluiting 15.00 uur