GEMEENTEBLAD
Officiële uitgave van de gemeente Utrecht

Besluit vaststelling Hotspotmonitor gemeente Utrecht 2020-2023
De Directeur Informatie- en Procesmanagement namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Utrecht,
- Gelet op artikel 5, lid 1, onder e van het Archiefbesluit 1995;
- Gelet op artikel 7.1.1, lid 10 van de Mandaatregeling gemeente Utrecht.
Overwegende dat;
het college van burgemeester en wethouders krachtens de Archiefwet 1995, artikel 30, zorgdrager is voor de gemeentelijke archiefbescheiden;
artikel 5.1.e van het Archiefbesluit 1995 stelt dat een selectielijst een opsomming bevat van de criteria aan de hand waarvan de zorgdrager archiefbescheiden die ingevolge de selectielijst voor vernietiging in aanmerking komen, van vernietiging kan uitzonderen;
in de Selectielijst gemeenten en intergemeentelijke organen 2017 het instrument 'hotspotmonitor' is geïntroduceerd om deze uitzonderingen in te vullen.
Een onderwerp of gebeurtenis kan als hotspot worden aangemerkt als het voldoet aan minimaal één van de volgende vier criteria zoals beschreven in de Handreiking Periodieke hotspot-monitor decentrale overheden en de gemeente Utrecht in het bezit is van relevante informatie hierover:
- 1.
Er is sprake van een (schokkende) gebeurtenis of reeks van gebeurtenissen binnen het verzorgingsgebied van de zorgdrager die voor veel maatschappelijke beroering zorgt en waarvoor uitzonderlijk veel aandacht bestaat in de media.
- 2.
Er is sprake van een gebeurtenis of kwestie binnen het verzorgingsgebied van de zorgdrager die belangrijke principiële tegenstellingen tussen burgers aan het licht brengt, en/of het debat over de kwestie maakt veel emoties los.
- 3.
Er is sprake van een gebeurtenis of kwestie die aanleiding is voor een intensief publiek debat over het functioneren van de zorgdrager.
- 4.
Er is sprake van een politieke kwestie waardoor de positie van het decentrale openbaar bestuur ernstig is bedreigd of juist wordt onderstreept.
- 5.
gelet op het advies van de hotspotcommissie;
Besluit het volgende:
Artikel
1

vaststelling en publicatie
De bijgevoegde hotspotlijst (bijlagen 1 en 2) vast te stellen en te publiceren
Artikel
2

Inwerkingtreding
Dit besluit treedt in werking op de dag na bekendmaking met terugwerkende kracht vanaf 26 juni 2025.
Artikel
3

Citeertitel
Dit besluit wordt aangehaald als vaststelling Hotspotmonitor gemeente Utrecht 2020-2023.
Aldus vastgesteld in het Strategisch Informatie Overleg van 25 juni 2025
Directeur Informatie- en procesmanagement,

Bezwaarclausule
Vindt u het besluit om bepaalde reden onjuist? Dan kunt u bezwaar maken.
U kunt uw bezwaar digitaal indienen. Daarvoor kunt u alleen gebruik maken van het door de gemeente beschikbaar gestelde digitale formulier. Dit vindt u op www.utrecht.nl/bezwaar . U kunt het bezwaar niet per e-mail insturen.
Maakt u liever per brief bezwaar, dan kunt u uw bezwaarschrift sturen aan de CIO-Office.
Het adres is:
Postbus 16200
3500 CE Utrecht
Zorg ervoor dat u het bezwaarschrift indient binnen zes weken na bekendmaking van dit besluit. Daarmee voorkomt u dat wij uw bezwaarschrift niet meer kunnen behandelen.
In het bezwaarschrift neemt u in ieder geval op:
- •uw naam, adres, datum en handtekening; graag ook het telefoonnummer waarop u overdag te Bereiken bent;
- •een omschrijving van het besluit waartegen het bezwaarschrift is gericht; vermeld hierbij de datum van bekendmaking van dat besluit of stuur een kopie van het besluit mee;
- •de reden waarom u vindt dat het besluit onjuist is;
- •een volmacht, als u het bezwaarschrift namens iemand anders indient.
Als er sprake is van een spoedeisende situatie kunt u daarnaast een voorlopige voorziening vragen aan de voorzieningenrechter van de rechtbank Midden Nederland, sector bestuursrecht, postbus 16005, 3500 DA Utrecht. Voor het in behandeling nemen van zo’n verzoek betaalt u griffierecht.
Bijlage
1:

Beknopte hotspotlijst
Lijst hotspots 2020-2023
Bij een tweetal einddata staat 2025*; dit houdt in dat de precieze eindtermijn nog nader bepaald moet worden bij de volgende iteratie van de hotspotmonitor.
Code | Sleutelmoment | Begin | Eind | Titel verkort | Criteria 1 Zie de in het besluit genoemde Hotspotcriteria.
| | | | | 1 | 2 | 3 | 4
2020-01 | 27-02-2020 | 03-2020 | 03-2022 | COVID-19 | x | x | x | x
2021-01 | 01-03-2021 | 12-2019 | 2025* | Herstel wervengebied | x | x | |
2021-02 | 29-03-2021 | 03-2020 | 06-2023 | Visdeurbel | x | | |
2021-03 | 26-07-2021 | 06-2021 | 12-2022 | Protest plan woontoren Rachmaninoffplantsoen | x | x | x | x
2022-01 | 08-03-2022 | 03-2022 | 05-2022 | Opvangcrisis Oekraïense Vluchtelingen | x | x | |
2023-01 | 24-01-2023 | 03-2022 | 06-2024 | Overlast Bollendak | X | x | |
2023-02 | 24-03-2023 | 03-2023 | 01-2024 | Dodelijke aanrijding Vleutenseweg | x | | |
2023-03 | 06-04-2023 | 11-2022 | 01-2024 | Standplaatsen ambulante handel | x | x | |
2023-04 | 26-04-2023 | 11-2021 | 05-2024 | Eerste Utrechtse Burgerberaad | X | | |
2023-05 | 22-06-2023 | 09-2021 | 08-2023 | Aanpak drugsoverlast Lucasbolwerk | X | | |
2023-06 | 20-12-2023 | 09-2021 | 2025* | Discussie alternatief plan A27 | X | | x |
Lijst aanpassingen hotspots 2013-2019
Net als bij de hotspotmonitor over de periode vóór 2020 benadrukken de commissieleden dat de aangewezen hotspots een momentopname vormen en dat de hotspotmonitor een levend document is. Met het oog daarop zijn de beschrijvingen van hotspots uit 2013-2019 die bij vaststelling nog geen eindjaar hadden maar tijdens het opstellen van de nieuwste hotspotmonitor tot een afronding zijn gekomen, waar
Code | Sleutelmoment | Begin | Eind | Titel verkort | Criteria
| | | | | 1 | 2 | 3 | 4
2015-6 | 06-11-2015 | 2010 | 09-2019 | Herbestemming watertorens | x | | |
2015-7 | 18-12-2015 | 03-2010 | 09-2020 | Herstel singelstructuur | x | | |
2016-2 | 19-02-2016 | 2016 | 02-2020 | Financiering restauratie Domtoren | x | | |
2016-4 | 07-12-2016 | 2011 | 12-2016 | Opening nieuw Centraal Station | x | | |
2017-1 | 01-01-2017 | 2015 | 01-2018 | Hoogtepunt autobranden | x | | |
2017-15 | 03-04-2024 | 2017 | 04-2024 | Overvecht-Noord aardgasvrij | x | | x | x
2017-17 | 21-12-2017 | 2015 | 04-2020 | Experiment Regelarme Bijstand | x | | |
2018-1 | 17-05-2018 | 2017 | 02-2024 | Verzet tegen windmolens in Rijnenburg en Reijerscop | x | x | |
nodig aangepast. De aangepast informatie is in het overzicht onderstreept.
Bijlage
2:

Hotspotlijst gemeente Utrecht 2020-2023
2020-01 Coronavirus COVID-19
Sleutelmoment: 27 februari 2020 (eerste coronabesmetting in Nederland)
Bereik: Februari 2020 – Maart 2022
Informatiescope: Alle informatie die samenhangt met de aangewezen deelaspecten m.b.t. COVID-19 vanaf de eerste bekende besmetting in Nederland in februari 2020 tot en met het schrappen van de laatste maatregelen in maart 2022.
De pandemie veroorzaakt door het Coronavirus (COVID-19) was een grote gebeurtenis met enorme impact op de gehele samenleving. Alle facetten van de samenleving en de gemeente werden erdoor geraakt en deze hotspot voldoet aan alle criteria. Gezien de grootte van deze hotspot en het feit dat het onmogelijk is om alle informatie die de gemeente Utrecht heeft over dit onderwerp uit te zonderen van vernietiging, is er een selectie gemaakt van een negental deelaspecten. Deze deelaspecten zijn uniek voor de stad Utrecht. Het zijn lokale toepassingen van landelijke maatregelen die ‘de Utrechtse aanpak’ genoemd kunnen worden en gebeurtenissen die specifiek horen bij Utrecht tijdens de COVID-19 pandemie.
De aangewezen deelaspecten zijn:
- •Financiële ondersteuning
- •Communicatie
- •Zorg voor kwetsbare groepen
- •Uitvoering anderhalvemetermaatregelen
- •Handhaving
- •Ontheffingen
- •Demonstraties en protesten
- •Studenten
- •Interne maatregelen
Hotspotcriteria: 1, 2, 3, 4
Relatie met andere Hotspots: n.v.t.
Samenvatting
Van februari 2020 tot en met maart 2022 ging de wereld, en dus ook de stad Utrecht, gebukt onder de pandemie, veroorzaakt door het coronavirus SARS-Cov-2 (COVID-19) en de daartegen ingezette strenge maatregelen om verspreiding te voorkomen en negatieve effecten te minimaliseren. In maart 2020 werden de eerste maatregelen van kracht en was er de eerste lockdown. Een greep uit de reeks maatregelen die werd ingevoerd: het houden van anderhalve meter afstand tot anderen, zoveel mogelijk thuiswerken, sluiting van horeca, winkels en scholen, beperking op het aantal bezoekers thuis, beperkt reizen met het openbaar vervoer en tijdelijke lockdowns. In de twee jaar daarna had de stad te maken met een voortdurend veranderend beeld. Aangepaste maatregelen, die door golfbewegingen in de verspreiding van het virus soms versoepeld en soms aangescherpt werden, en uiteindelijk vaccinaties die ertoe leidden dat het virus onder controle gebracht werd.
De maatregelen werden landelijk opgelegd maar de verantwoordelijkheid voor de uitvoering en handhaving van die maatregelen lag bij de lokale overheden zelf. De gemeente Utrecht koos voor een aanpak waarbij zoveel mogelijk aandacht was voor de menselijke maat met veel communicatie naar- en samenwerking met de inwoners en ondernemers in de stad. Maar de gemeente moest ook handhaven en de, bij een deel van de bevolking impopulaire, maatregelen van de landelijke overheid uitvoeren. Dit leidde tot protesten, demonstraties en botsingen tussen de gemeente en inwoners en ondernemers van de stad (en daarbuiten).
De tegenstellingen tussen voor- en tegenstanders van de maatregelen hebben in Utrecht niet geleid tot harde confrontaties maar waren wel overal in de samenleving voelbaar. Onbegrip voor elkaars standpunten en/of gedrag zetten de samenleving geregeld op scherp.
Begin maart 2022 was het coronavirus zo goed als mogelijk onder controle en werden de laatste maatregelen; zelftesten en thuisblijven bij besmetting, afgeschaft. Met beperkingen van (fysiek) contact, aanpassingen van gedrag, tijdelijke lockdowns en sluitingen van winkels, scholen en horeca was de impact op de samenleving en de gemeente enorm. Desondanks hebben gemeente en samenleving door in verbinding te blijven, oog te hebben voor elkaar en te doen wat nodig is zonder excessief optreden of gedrag deze moeilijke tijd samen doorstaan.
Korte beschrijving deelaspecten
Financiële ondersteuning
Nadat COVID-19 zich in maart 2020 verder verspreidde over Nederland en de rijksoverheid zich genoodzaakt zag tot het nemen van maatregelen werd al snel duidelijk dat er grote economische gevolgen zouden zijn voor bedrijven en burgers. Om de economische schade te beperken werden er al vrij snel diverse regelingen getroffen om ondernemers tegemoet te komen. Op landelijk niveau werden onder meer de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandige ondernemers (TOZO) en Tijdelijke ondersteuning noodzakelijk kosten (TONK) ingevoerd waar zelfstandigen en ZZP’ers een beroep op konden doen. Ook kwamen diverse versoepelingen van onder meer de bijstand voor zelfstandigen (BBZ), een al bestaande voorziening die toegankelijk werd gemaakt voor een grotere groep.
De gemeente Utrecht heeft de landelijke kaders ruim toegepast en heeft zelf diverse initiatieven ontplooid om de stad financieel tegemoet te komen. Zo werden steunpakketten geregeld voor de cultuursector en sportclubs, gaf de gemeente extra geld aan inwoners en werden coronaproducten (zelftests en mondkapjes) voor instellingen die met kwetsbare groepen werkten vergoed.
Daarnaast werden ook praktische maatregelen genomen om, met name de zwaar getroffen (horeca)ondernemers tegemoet te komen. Zo werd in maart 2020 het terrasseizoen verlengd en de toeristenbelasting voor hotels aangepast. Horecaondernemers met een terras kregen bovendien toestemming om hun terrassen met in achtneming van de 1,5 meter afstand uit te breiden zodat ze meer gasten konden ontvangen wanneer het aantal toegestane gasten binnen beperkt zou worden.
Communicatie
Gedurende de crisis zocht de gemeente voortdurend contact met de inwoners en ondernemers. Met name burgemeester Jan van Zanen (burgemeester tot 1 juli 2020) communiceerde veelvuldig met de stad. Diverse keren werd de Utrechters, met onderstreping van het belang van het houden aan de geldende maatregelen, een hart onder de riem gestoken. De burgemeester sprak de bevolking enkele malen toe doormiddel van een videoboodschap en er werd een brief met een oproep vol te houden gepubliceerd in de lokale media. Ook de gemeenteraad liet in digitale media een boodschap plaatsten voor de bevolking met de oproep vol te houden.
Een van de meest opvallende acties vanuit gemeente was het versturen van een ansichtkaart naar alle Utrechters en medewerkers van de gemeente. Op deze postkaart stond een afbeelding (van Dick Bruna) van een kind met de top van de Domtoren op het hoofd dat een hart vasthoudt met daaronder de tekst “Utrecht zorg goed voor elkaar”. Deze boodschap en afbeelding waren aanvankelijk ontworpen als poster door cultureel marketeer Marije Lieuwens, die hiervoor een oud affiche van Dick Bruna gebruikte. Utrechters hingen deze poster voor hun raam en de etalages van winkels.
Zorg voor kwetsbare groepen
COVID-19 was voor bepaalde groepen zoals dak- en thuislozen, jongeren en studenten in de stad een extra uitdaging. De gemeente Utrecht had vanaf het begin van de crisis oog voor de meest evidente groepen niet-zelfredzamen en probeerde hen te identificeren, te benaderen en zo goed als mogelijk te ondersteunen. Elke groep had zijn eigen uitdaging.
Voor dakloze mensen die geen ‘thuis’ hebben, waar ze bij besmetting afgezonderd konden worden, moest de gemeente een plek vinden waar dakloze coronapatiënten veilig in quarantaine konden. Er werd hiervoor een noodopvanglocatie gerealiseerd aan de Maliebaan. Tegelijk werd het moeilijker bepaalde groepen daklozen van voedsel te voorzien via de reguliere kanalen. Ongedocumenteerden en EU-arbeidsmigranten zonder woon- of verblijfplaats konden niet meer terecht bij het Smulhuis. Het Smulhuis was gesloten voor daklozen die daar niet verbleven om te voorkomen dat potentieel besmette bezoekers de daklozen die daar verbleven zouden besmetten. Vanwege het feit dat dakloze personen per definitie moeilijk in beeld te houden zijn door de gemeente, was het verder een uitdaging om alle dakloze mensen mee te nemen in het vaccinatieprogramma.
Voor jongeren en studenten is het sociale leven een zeer belangrijk onderdeel van hun levensfase. Maar de maatregelen tegen COVID-19 maakten sociaal contact uiterst ingewikkeld en af en toe zelfs onmogelijk. Eenzaamheid lag op de loer.
Een andere groep voor wie de situatie extra zwaar was is de zogenaamde ‘VVT’: verpleging, verzorging en thuiszorg. Omdat zij vaak werken met personen die extra kwetsbaar waren voor besmetting met het coronavirus konden zij hun werk niet meer doen zoals ze gewend waren. Daarbij kwamen met name verpleegkundigen juist vaker in aanraking met besmette personen. Omdat de situatie in ziekenhuizen aanvankelijk de meeste aandacht kreeg was de VVT-sector in het begin van de crisis niet echt op de radar bij de gemeente, wat leidde tot onduidelijke en schrijnende situaties.
Uitvoering anderhalvemetermaatregelen
Eén van de meest ingrijpende maatregelen die landelijk werd getroffen was de invoering van de zogenoemde anderhalvemetermaatregel waarbij mensen (buitenshuis) anderhalve meter afstand van elkaar moesten bewaren. Dit had verregaande gevolgen voor de samenleving. Zowel in publieke gebouwen als in de openbare ruimte moesten allerlei aanpassingen worden gedaan om aan deze maatregel te voldoen. In restaurants werden tafels verder van elkaar geplaatst, er kwamen markeringen op de grond als er ergens een rij gevormd moest worden en openbare instellingen konden minder bezoekers ontvangen.
In de openbare ruimte moest er ook gezocht worden naar oplossingen voor plekken waar normaliter veel mensen samen komen. Om de verkeersstromen in de binnenstad van Utrecht te reguleren werden de voetgangersgebieden uitgebreid, werden smalle straten, zoals de Bakkerstraat, Vinkenburgstraat en de Zakkendragersteeg in de binnenstad, eenrichtingsverkeer voor voetgangers en op de kruising van de Steenweg en de Mariastraat werd een voetgangersrotonde neergezet om te voorkomen dat bezoekers van de binnenstad dwars door elkaar gingen lopen.
In de zomer werd het ook drukker in de parken en zochten de mensen elkaar op in de buitenlucht. Om de verschillende groepen voldoende afstand van elkaar te laten bewaren werd met cirkels in het gras aangegeven waarbinnen zich één groep personen mocht bevinden. De cirkels zorgden ervoor dat er voldoende afstand bewaard werd. Toch moesten parken soms gesloten worden omdat er te veel bezoekers kwamen of er, met name ’s nachts, onvoldoende toezicht gehouden kon worden.
De bewoners en bezoekers van de stad werden verder met lichtkarren opgeroepen om zoveel mogelijk afstand te houden tot elkaar en zich te houden aan de anderhalve meter-maatregel.
De nationale overheid en het RIVM probeerden daarnaast door zogenaamde Fieldlab-experimenten te onderzoeken wat er mogelijk was voor wat betreft het samen laten komen van groepen mensen en wat de gevolgen daarvan waren. Onder andere congressen, theatervoorstellingen en voetbalwedstrijden werden hiervoor gebruikt.
Eén van de vragen en zorgen die leefden, betrof de effecten van alcohol op het houden van afstand. ‘Lukt het om afstand te houden na een paar biertjes?’, was de vraag. Om dit te kunnen onderzoeken werd er in Utrecht een experiment gehouden, als onderdeel van Fieldlab, onder de noemer Fieldlab Cafés; hiervoor werden vijf kroegen aangewezen en mensen konden zich digitaal aanmelden voor deelname.
Handhaving
De handhaving van de landelijk opgelegde maatregelen lag bij de lokale overheid. Het was dan ook aan de lokale overheden om het beleid toe te passen, daarbij kregen de lokale overheden ruimte om dit naar eigen inzicht te doen. De gemeente Utrecht koos voor een aanpak die paste bij de stad, waarbij coulance een belangrijk uitgangspunt was. In plaats van direct streng te handhaven en bijvoorbeeld zaken te sluiten, werd gewerkt met drietrapswaarschuwingen waarbij overtreders van de coronamaatregelen eerst werden aangesproken op hun gedrag, vervolgens werden aangeschreven en als dat niet hielp pas werden aangepakt. Zacht op de relatie, coulant op de marges, maar consistent op de kern van de inhoud.
Ontheffingen
Doordat de besmettingsgraad erg fluctueerde waren er momenten dat er wat meer lucht leek te zijn en er mogelijkheden ontstonden binnen de geldende maatregelen waar de gemeente graag op inspeelde. Zo werden diverse ontheffingen uitgegeven om tegemoet te komen aan ondernemers en initiatiefnemers. Zo kregen Utrechtse horecaondernemers bijvoorbeeld een ontheffing voor het vergroten van hun terrassen, een beleidsregel die ook na de coronaperiode gehandhaafd bleef. Daarnaast kregen initiatieven voor buitenactiviteiten ontheffingen en werden andere onregelmatigheden tijdelijk toegestaan. Op deze manier werd, binnen de gestelde kaders, de druk op de samenleving zo veel mogelijk verlicht.
Demonstraties en protesten
Naarmate de crisis voortduurde en de door golfbewegingen steeds strenger wordende maatregelen werden afgewisseld met momenten van versoepeling; kwam er ook steeds meer weerstand tegen de maatregelen. Nadat de eerste versoepelingen werden opgevolgd door strengere maatregelen aan het einde van de zomer van 2020, begonnen steeds meer mensen zich te verzetten. Er kwamen demonstraties van enkele tientallen demonstranten, die konden uitgroeien tot massa’s bestaande uit duizenden betogers.
De tegenstellingen in de samenleving kwamen door de crisis duidelijk aan het licht. Waar de meeste mensen zich hielden aan de maatregelen, gingen anderen de straat op. Zij zagen de maatregelen als onnodig en zelfs als vormen van repressie. Sommigen van hen ontkenden zelfs het bestaan van het coronavirus of zagen de pandemie als een complot van de overheid om de burger te controleren.
Er kwamen ook protesten vanuit horecaondernemers en de cultuursector. Zij werden financieel hard geraakt en voelden zich bedreigd in hun bestaan. Dit was ook niet ten onrechte omdat gedurende de crisis meerdere horecaondernemers en culturele instellingen gedwongen werden te stoppen met hun bedrijf.
Onder de noemer Unmute Us trok in augustus 2021 een (muzikale) protestmars door de stad met de eis dat alle festivals en evenementen die zomer door moesten gaan. Zij vonden het oneerlijk dat andere evenementen zoals voetbalwedstrijden, wel door mochten gaan.
Bij het veganistische restaurant Waku Waku leidde het protest van de eigenaar, die weigerde de verplichte corona-check te doen bij zijn gasten, tot een demonstratie die enkele dagen zou duren en waar uiteindelijk door de politie een einde aan moest worden gemaakt.
Tegen het einde van de coronacrisis, in januari en februari van 2022, was de rek er echt uit bij de diverse cultuurinstellingen en openden onder andere musea, clubs en podia uit protest tegen de maatregelen hun deuren.
Studenten
Utrecht is een studentenstad en het coronavirus in combinatie met het studentenleven zorgde voor de nodige uitdagingen. Zo was één van de maatregelen een beperking op het aantal personen van verschillende huishoudens dat samen mocht komen. De gemeente zag de studenten als individuele huishoudens, maar hoe ga je om met studentenhuizen die een gemeenschappelijke huiskamer hebben of groepen studenten uit hetzelfde huis die buiten samen willen komen? Dat bleek geen eenvoudige opgave en aanvankelijk werd er dan ook streng gehandhaafd door de gemeente met het uitdelen van boetes.
Ook op sociaal gebied werden de studenten hard geraakt. Het startpunt en één van de hoogtepunten in het studentenleven is de UIT-week waarin nieuwe studenten elkaar, de stad en studentenverenigingen leren kennen door intensief samen dingen te ondernemen. Vanwege de maatregelen was het echter niet mogelijk om de UIT-week op normale wijze te organiseren. De gemeente, opleidingsinstituten en de studentenverenigingen zochten gezamenlijk naar een alternatieve invulling. Uiteindelijk werd de week zoveel mogelijk digitaal ingevuld werden de gebruikelijke huisfeesten en logeerpartijen verboden.
Naast de aangepaste UIT-week was ook het reguliere uitgaansleven niet mogelijk. In een studentenstad als Utrecht was dit ten opzichte van andere steden in Nederland, een bovengemiddelde belemmering van het sociale leven van een aanzienlijk deel van de bevolking.
Daarnaast hadden de maatregelen impact op het verloop van diverse studies. Zo was fysiek onderwijs soms niet mogelijk, en hierdoor konden MBO-studenten geen praktijkonderwijs krijgen en waren er beperkt stageplaatsen beschikbaar. De Utrechtse collegeraad maakte zich hier zorgen om en er kwam een regionaal actieplan in samenwerking met diverse organisaties, onderwijsinstellingen en het bedrijfsleven.
Interne maatregelen
Ook de gemeente zelf ontkwam niet aan de gevolgen van de coronacrisis. Net zoals de rest van Nederland moesten gemeenteambtenaren zoveel mogelijk thuiswerken. Dit betekende dat burgers niet naar het Stadskantoor konden om hun zaken te regelen en dat vrijwel alles digitaal moest worden afgehandeld. De raadsvergaderingen konden niet op het stadhuis plaatsvinden en moesten op afstand worden gevoerd. De eerder ingezette digitalisering van de gemeente nam als gevolg van het coronavirus een enorme vlucht. Zowel op het gebied van dienstverlening als onderling samenwerken en met een blijvend effect.
2021-01 Herstel Wervengebied: financiering en conflict eigenaarschap
Sleutelmoment: 1 maart 2021 (conceptadvies Commissie van Wijzen).
Bereik: December 2019 – najaar 2025*
Informatie scope: Alle informatie over de financiering/financiële regelingen en de juridische conflicten rondom de restauratie van de werfkelders tot en met definitieve financiële regeling.
Hotspotcriteria: 1, 2
Relatie met andere Hotspots: n.v.t.
Samenvatting
Sinds 2006 is bekend dat de kades van de Utrechtse werven toe zijn aan onderhoud. In de jaren daarna is gewerkt aan het herstel van het wervengebied, waarbij de kosten hoog opliepen. In 2019 kwam het project stil te liggen en werd onderzocht waarom het project zo problematisch verliep. Op basis van dit onderzoek ging de gemeente op zoek naar een nieuwe aanpak. Op 30 oktober 2020 werd een Commissie van Wijzen opgericht om advies te geven over de verantwoordelijkheden van de gemeente en de keldereigenaren. Deze commissie stelde dat de gemeente verantwoordelijk was voor veel van de schade aan de kelders omdat de gemeente eigenaar was van het gebied om de kelders heen en dit niet altijd goed onderhield, bijvoorbeeld door niet voldoende te handhaven op zwaar verkeer. De gemeente was het hier echter niet volledig mee eens en wilde eerst verder onderzoek doen, waardoor het conflict over de verantwoordelijkheid voor de herstelkosten doorging. In 2022 kwam de gemeente de keldereigenaren tegemoet met een tijdelijke subsidieregeling voor de herstelkosten, die als ‘pilot’ zou functioneren voor het nog uit te werken definitieve beleid. Ondertussen werd onderzoek gedaan naar de (oorzaken van de) schade. Op basis hiervan deed het College van B&W in oktober 2024 een eerste voorstel voor een nieuwe aanpak die zou draaien om het ontzorgen van de keldereigenaren. In december stemde de raad hiermee in. Sindsdien werken de gemeente en de keldereigenaren samen aan het ontwikkelen van de definitieve aanpak, die naar verwachting in mei 2025 klaar zal zijn en in het najaar in werking zal treden.
2021-02 Visdeurbel: een wereldsucces
Sleutelmoment: 29 maart 2021 (eerste lancering visdeurbel).
Bereik: Maart 2020 – juni 2023.
Informatiescope: Alle informatie over het plan om een visdeurbel in te richten, de realisatie(s), het succes en de media-aandacht tot het einde van het vistrekseizoen eind juni 2023.
Hotspotcriteria: 1
Relatie andere Hotspots: n.v.t.
Samenvatting
Elk jaar zwemmen er in het voorjaar vissen door Utrecht om eitjes te leggen in de Kromme Rijn. Deze vissen stuiten daarbij echter op een dichte Weerdsluis. Op initiatief van Mark van Heukelum, ecoloog bij OAK Consultants, werkte de gemeente mee aan het ontwikkelen van de zogenaamde visdeurbel, waarmee mensen bij de sluis een QR-code konden scannen om via visdeurbel.nl een livestream van een onderwatercamera te bekijken. Bij het spotten van wachtende vissen, konden mensen via de website op een knop (de zogenaamde visdeurbel) drukken zodat de sluiswachter een seintje kreeg om de sluis te openen. De visdeurbel werd gelanceerd in het voorjaar van 2021 en trok veel bezoekers. De jaren daarop keerde de visdeurbel elk voorjaar terug van maart tot en met mei/juni. In 2023 werd de website internationaal bekend na aandacht op sociale media. Sindsdien is het zogenaamde visdeurbelseizoen voor veel fans, zowel binnen als buiten Nederland, iets om elk jaar naar uit te kijken.
2021-03 Protest plan woontoren ‘Weltevreden’
Rachmaninoff
-plantsoen
Sleutelmoment: 26 juli 2021 (publicatie eerste stuk Louis Engelman).
Bereik: Juni 2021 – december 2022.
Informatiescope: Alle informatie over de plannen en de verkoop van het parkeerterrein aan het Rachmaninoffplantsoen, de protesten tegen het plan voor de woontoren, overleggen en bijeenkomsten met bewoners en omwonenden, het politieke debat en de uiteindelijke intrekking van het plan voor de woontoren.
Hotspotcriteria: 1, 2, 3, 4
Relatie andere Hotspots: n.v.t.
Samenvatting
In juli 2021 publiceerde journalist Louis Engelman van nieuwsplatform Nieuws030 een artikel waarin hij opvallende omstandigheden rondom de verkoop van het parkeerterrein aan het Rachmaninoffplantsoen beschreef. De gemeente Utrecht had de grond verkocht aan projectontwikkelaar Egeria, die er een woontoren met de naam Weltevreden wilde bouwen. Vervolgens verkocht Egeria het door aan Bouwinvest. Engelman ontdekte op basis van een notariële akte dat deze doorverkoop slechts een dag later plaatsvond. Egeria vroeg er € 969.049,- meer voor dan zij aan de gemeente hadden betaald. De omstandigheden van de verkoop leidden tot onrust in de raad en bij omwonenden van het Rachmaninoffplantsoen, ook omdat de bouw van de woontoren voor hen sowieso al ongewenst was. Extern onderzoek wees uit dat de gemeente niet bewust informatie over de verkoop had achtergehouden, maar wel zorgvuldiger te werk zou moeten gaan bij toekomstige onderhandelingen. De bouw van woontoren Weltevreden werd na een motie van de PvdA geschrapt vanwege alle onrust over de deal en de ontevredenheid over het plan zelf.
2022-01 Opvangcrisis Oekraïense vluchtelingen
Sleutelmoment: 8 maart 2022 (aankomst eerste vluchtelingen en de dagen daarna).
Bereik: Maart 2022 – 16 mei 2022.
Informatiescope: Alle informatie over de opvang en zorg van de Oekraïense vluchtelingen vanaf het moment dat de eerste vluchteling op Utrecht Centraal stond totdat de organisatie van de opvang op 10 mei 2022 volledig over werd genomen door de VRU en op 16 mei de programmaorganisatie bij de gemeente actief werd.
Hotspotcriteria: 1, 2
Relatie met andere Hotspots: 2015-4. Noodopvang van asielzoekers
Samenvatting:
Nadat Rusland op 24 februari 2022 Oekraïne was binnengevallen kreeg ook Nederland al snel te maken met een groeiende stroom vluchtelingen. Op 2 maart besloot de gemeente Utrecht om een belangrijk deel van die vluchtelingen een eerste opvang te bieden. De gemeente zocht naar kwalitatieve opvang met privacy voor vluchtelingen, maar koos vanwege de grootte van de vluchtelingenstroom ervoor om ook noodopvang met veldbedden in de Jaarbeurs voor te bereiden. Die noodopvang werd op 9 maart geopend, nadat de eerste vluchtelingen op 8 maart waren aangekomen. Binnen de gemeente Utrecht bestond geen organisatie om de crisis te coördineren en dus gebeurde alles in het begin ad hoc. De gemeente werkte samen met partners binnen een crisisteam en met bedrijven en particulieren om zoveel mogelijk kwalitatief hoogstaande opvang te kunnen realiseren. Hierdoor konden veel vluchtelingen van de noodopvang in de Jaarbeurs snel door naar betere opvang en functioneerde de Jaarbeurs als een ‘opvanghub’. Er werden steeds meer opvanglocaties geopend, waaronder een opvang voor vluchtelingen die vanwege een ziekte of beperking andere behoeftes hadden. De gemeente regelde zorg en onderwijs voor vluchtelingen. Ook verstrekte de gemeente leefgeld aan de vluchtelingen, zelfs toen daar nog geen nationale regeling voor was. Uiteindelijk werd de opvang steeds meer gecoördineerd opgepakt. Vanaf 15 april 2022 werd de hulpverlening formeel overgedragen aan de Veiligheidsregio Utrecht (VRU), waarmee deze zorgdrager werd. De operationele overdracht vond echter pas op 10 mei plaats. Binnen de gemeente werd op 16 mei het Programma Opvang Utrecht opgericht als duurzame oplossing.
2023-01 Overlast
Bollendak
: gemeente op zoek naar een aanpak
Sleutelmoment: 24 januari 2023 (raadsbrief met besluit Utrechtse aanpak).
Bereik: Maart 2022 – juni 2024.
Informatiescope: Alle informatie over de verschillende soorten aanpak voor de overlast bij het Bollendak vanaf de explosieve toename in maart 2022 tot en met de afname van de overlast in juni 2024.
Hotspotcriteria: 1, 2
Relatie andere Hotspots: 2023-05 Aanpak drugsoverlast Lucasbolwerk
Samenvatting
Het Stationsplein met het zogenaamde Bollendak was al langere tijd een bekend probleemgebied waar overlast zoals intimidatie, zakkenrollerij, vechtpartijen en steekincidenten regelmatig plaatsvonden. De overlast werd in verband gebracht met arbeidsmigranten, dak- en thuislozen en zogenaamde ‘veiligelanders’ van zowel binnen als buiten de stad. In 2022 groeide de overlast explosief en pleitten ondernemers, politie en de gemeenteraad om een versterkte aanpak. De gemeente ging aan de slag om deze te ontwikkelen. Daarbij werd ook samenwerking met het Rijk gezocht omdat deze problematiek niet alleen in Utrecht, maar ook elders in Nederland speelde. Utrecht ontwikkelde hierin een eigen aanpak waarin naast repressie ook zorg een prioriteit werd.
2023-02 Dodelijke aanrijding
Vleutenseweg
Sleutelmoment: 24 maart 2023 (datum van de aanrijding).
Bereik: Maart 2023 – januari 2024.
Informatiescope: Alle informatie over de ophef na het dodelijke ongeluk met een fietser op de Vleutenseweg, het onderzoek over de herinrichting, de genomen besluiten door de gemeente en de berichtgeving richting buurtbewoners eindigend bij de buurtbijeenkomst in januari 2024.
Hotspotcriteria: 1
Relatie andere Hotspots: n.v.t.
Samenvatting
Op vrijdag 24 maart 2023 vond er op de Vleutenseweg een ongeluk met een stadsbus plaats waarbij een meisje van zeven om het leven kwam en haar broertje zwaargewond raakte. De buurt reageerde geschokt op het ongeluk en pleitte bij de gemeente voor een onafhankelijk onderzoek naar de verkeersveiligheid op de weg. De gemeente liet dat onderzoek uitvoeren door DTV Consultants. De conclusie van het onderzoek was dat de weg volledig heringericht moest worden om veilig te worden. Dit was echter voor de gemeente om financiële redenen niet haalbaar. Omwonenden hadden hierdoor het gevoel dat er niets werd gedaan met het onderzoek. In januari 2024 maakte de gemeente echter bekend dat er € 300.000,- vrijgemaakt werd voor meer kleinschalige verbeteringen om de weg veiliger te maken. De omwonenden werden hierover geïnformeerd tijdens een bewonersbijeenkomst, waarna de rust in de buurt terugkeerde.
2023-03 Ophef over nieuwe verdeling standplaatsen ambulante handel
Sleutelmoment: 6 april 2023 (gemeenteraad dwingt wijziging van beleid af).
Bereik: November 2022 – januari 2024.
Informatiescope: Alle informatie over de verandering van vergunningverlening voor de ambulante handel in 2022, het protest en de uiteindelijke vergunningverlening in januari 2024.
Hotspotcriteria: 1, 2
Relatie andere Hotspots: n.v.t.
Samenvatting
In november 2022 werden Utrechtse standplaatshouders van ambulante handel door de gemeente geïnformeerd dat hun vergunningen eind 2023 niet automatisch zouden worden verlengd, maar via een nieuwe aanvraagprocedure verloot zouden worden. Dit leidde tot onzekerheid en onrust onder deze 81 standplaatshouders. Het onderwerp kreeg zowel in de gemeentelijke als de landelijke politiek aandacht. Uiteindelijk besloot de wethouder onder druk van de gemeenteraad om de loting af te schaffen en een verdeling op basis van selectiecriteria te ontwikkelen. Binding met de wijk werd hierbij het belangrijkste criterium.
2023-04 Eerste Utrechts burgerberaad: Burgerberaad jaarwisseling 2024-2025
Sleutelmoment: 26 april 2023 (presentatie voorstel).
Bereik: November 2021 – mei 2024.
Informatiescope: Alle informatie vanaf het idee om een burgerberaad in te zetten in 2021 tot de presentatie van het eerste voorstel en de bijbehorende evaluaties in 2024.
Hotspotcriteria: 1
Relatie met andere Hotspots: n.v.t.
Samenvatting
Tussen december 2023 en maart 2024 organiseerde de gemeente Utrecht voor het eerst een burgerberaad, waarvoor zowel onder burgers als in de gemeenteraad een wens bestond. Dit participatiemiddel werd ingezet om de vraag: “Hoe willen we dat de jaarwisseling verloopt in de stad Utrecht vanaf 2024/2025 en daarna?” beantwoord te krijgen. Via een loting werd een groep burgers geselecteerd die representatief zou zijn voor de bewoners van Utrecht. De vijf bijeenkomsten die hierop volgden draaiden om: kennis opdoen, ideeën uitwisselen en stemmen over de geformuleerde adviezen. De deelnemers ontwikkelden vijftien adviezen en overhandigden uiteindelijk acht daarvan aan het college en de raad. Deze acht adviezen werden vervolgens ook aangenomen: een vuurwerkverbod, een bewustwordingscampagne over de effecten van vuurwerk, het faciliteren van evenementen in buurten met een budget, kenmerkende aspecten van Utrecht uitlichten, een Uit- en Nieuw Agenda maken, de Utrechtse Nieuwjaarstraditie op de kaart zetten, de impact van het burgerberaad bestuderen en de adviezen jaarlijks evalueren.
2023-05 Aanpak drugsoverlast Lucasbolwerk
Sleutelmoment: 22 juni 2023 (akkoord harddrugverbod).
Bereik: September 2021 – augustus 2023.
Informatiescope: Alle informatie over de verschillende soorten aanpak voor de drugsoverlast bij het Lucasbolwerk vanaf de steekincidenten in september 2021 tot en met de afname van de overlast in augustus 2023.
Hotspotcriteria: 1
Relatie andere Hotspots: 2023-01 Overlast Bollendak
Samenvatting
Het Lucasbolwerk was al lange tijd een plek waar veel overlast werd gemeld. Na incidenten zoals een steekpartij in september 2021 werd de media-aandacht hiervoor vergroot. De gemeente kwam vervolgens met maatregelen zoals extra politie-inzet en zorg, maar de problematiek duurde voort. In mei 2023 kondigde de gemeente strengere maatregelen aan. Het Lucasbolwerk werd aangemerkt als verblijfsontzeggingsgebied en er kwam voor de hele stad een verbod op harddrugsgebruik in de openbare ruimte. Op 1 augustus 2023 trad dit verbod in werking, waarna de overlast verminderde.
2023-06 Discussie over alternatief plan A27 van gemeente en provincie
Sleutelmoment: 20 december 2023 (presentatie alternatief plan).
Bereik: September 2021 – 2025.*
Informatiescope: Alle informatie over het voornemen, het opstellen, de protesten en het verdere procesverloop van het alternatieve plan voor de A27 bij Amelisweerd van de gemeente Utrecht en de provincie Utrecht, eindigend bij een (nog te nemen) definitief besluit over het plan door het Rijk.
Hotspotcriteria: 1, 2
Relatie andere Hotspots: 2013-3. Protest tegen verbreding A27
Samenvatting
Na een lange voorgeschiedenis kondigen gemeente en provincie Utrecht in september 2021 aan dat zij met een alternatief plan komen voor de verbreding van de A27 bij Amelisweerd. Hiermee wilden ze voorkomen dat de weg ten koste van het bos verbreed zou worden. Het Rijk gaf aan bereid te zijn om een gelijkwaardig of beter alternatief plan over te nemen. In december 2023 publiceerden de gemeente en provincie het plan. In de regio Utrecht waren de reacties grotendeels positief. De minister van Infrastructuur en Waterstaat concludeerde in oktober 2024 echter dat dit plan niet gelijkwaardig aan het eerdere plan zou zijn. De gemeente en provincie waren het hiermee oneens en stelden dat de afwijzing op onjuistheden gebaseerd was. Communicatie met het ministerie verliep moeizaam. In november 2024 heeft de Raad van State het plan van het Rijk in behandeling genomen. Het is nog wachten op een uitspraak. In de tussentijd is afgesproken dat de gemeente en de provincie in gesprek gaan met de minister.
Aanvullende informatie bij de hotspots uit 2013-2019
2015-6 Herbestemming watertorens
Aanpassing: bereik.
Reden aanpassing: Op het moment van de vaststelling van de hotspot, was er nog onduidelijkheid over de bestemming en ontwikkeling van alle door Vitens te koop gezette watertorens. Met de toekenning van de status van gemeentelijk monument in september 2019 is hierover meer duidelijkheid gekomen en kan deze hotspot een duidelijke einddatum krijgen. De torens worden hiermee tevens onderdeel van het gemeentelijk erfgoed.
Nieuw bereik: 2010 - september 2019
2015-7 Herstel singelstructuur
Aanpassing: bereik.
Reden aanpassing: Op het moment van de vaststelling van de hotspot, was er nog onduidelijkheid over de einddatum van het project Herstel singelstructuur. Met het verwijderen van het laatste stuk damwand, waardoor de singel rond de binnenstad weer een geheel werd, en het legen van een grote rood-witte emmer ‘met emoties’ door buurtbewoners en een eerste doorvaart, kwam er officieel een einde aan het herstel van de singelstructuur in september 2020.
Nieuw bereik: maart 2010 - september 2020
2016-2 Kostbare restauratie Domtoren vereist
Aanpassing: naam hotspot en Bereik.
Reden aanpassing: Op het moment van de vaststelling van de hotspot was er nog onduidelijkheid over de einddatum van het project Restauratie Domtoren en stond de einddatum op ‘heden’. Bij nadere inspectie van de hotspot bleek dat er onduidelijkheid was over de Informatiescope van de hotspot. De Domtoren is een monument en de restauratie een ruimtelijk project, waardoor het gros van de informatie betreffende de restauratie op basis van andere gronden uit de selectielijst al bewaard zouden worden. Om die reden was het onduidelijk welke informatie er nog verder bewaard moest blijven en dus uitgezonderd zouden moeten worden van vernietiging op basis van de vastgestelde hotspot. Uiteindelijk bleek de hotspot te gaan om de financiering van het project en de crowd funding-actie die hiervoor opgezet is. De financiering was in februari 2020 rond, waarna de restauratie van start kon gaan en de hotspot een einddatum kreeg.
Nieuwe naam: Financiering restauratie Domtoren.
Nieuw bereik: 2015 – februari 2020
2016-4 Opening nieuw Centraal Station
Aanpassing: bereik.
Reden aanpassing: Bij de vaststelling van de hotspot was het bereik vastgesteld op 2011-heden omdat de verbouwing destijds nog niet volledig voltooid was. Zo zou er nog een renovatie van de middentunnel plaatsvinden, er zou gewerkt worden aan een spoorverdubbeling en er zouden nog een spoorbrug en een viaduct geplaatst worden. De opening van het Centraal Station zelf vond echter al op 7 december 2016 plaats, zoals ook in de beschrijving van de hotspot wordt vermeld. Het is dan ook logisch om deze datum als eindmoment van de hotspot Opening nieuw Centraal Station te hanteren.
Nieuw Bereik: 2011 – december 2016
2017-1 Hoogtepunt autobranden
Aanpassing: bereik.
Reden aanpassing: Bij de controle van de eerder vastgestelde hotspots bleek het bereik van deze hotspot niet te kloppen en was er tekstueel enige onduidelijkheid over het hoogtepunt en het verloop van deze hotspot.
Bereik: 2015 - januari 2019
2017-15 Startsein Overvecht-Noord aardgasvrij
Aanpassing: naam, bereik en Informatiescope.
Reden aanpassing: Deze hotspot is vastgesteld zonder duidelijke afbakening. Slechts het jaar 2017 werd aangegeven als bereik omdat in dat jaar het project van start ging, nieuw en innovatief was. Begin 2024 trekt Eneco echter eenzijdig de stekker uit het project omdat het naar eigen zeggen niet rendabel genoeg is en de bewoners voor hogere kosten zouden komen te staan en Eneco zich daar niet verantwoordelijk voor wilde voelen. Retrospectief blijkt er veel mis te zijn gegaan bij het project, met een rekenkameronderzoek als gevolg. De beëindiging van het project door Eneco lijkt een duidelijk einde van de hotspot ook al werkt de gemeente momenteel aan een nieuw plan voor de gehele wijk.
Nieuwe naam: Vastlopen project Overvecht-Noord aardgasvrij
Nieuwe datum sleutelmoment: 03 april 2024
Nieuw bereik: 2017 – april 2024
Nieuwe Informatiescope: Alle informatie over de start in 2017, het verloop en het vastlopen van het project tot het moment dat Eneco er de stekker uittrekt in april 2024.
Samenvatting
In 2017 werd, in het kader van het klimaatakkoord van Parijs en de energietransitie die daardoor noodzakelijk was geworden, door de gemeenteraad besloten om op initiatief van energiewethouder Lot van Hooijdonk te beginnen met een pilotproject om Overvecht Noord aardgasvrij te maken. Overvecht Noord leek op dat moment goed geschikt als begin van de energietransitie in de stad vanwege het feit dat de gasleidingen die onder dat deel van de wijk liepen vervangen moesten worden en vanwege het grote percentage huurwoningen dat in handen van woningcorporaties was. De eerste paar jaar verliep het project voorspoedig en werd ervoor gekozen om samen met Eneco het warmtenet uit te breiden zodat particuliere huizen ook van het gas af konden. In de tussentijd veranderde de vorm waarin het project geleid werd vier keer waardoor de rol van de gemeente en de precieze invulling van de projectgroep regelmatig wisselde en wat voor onzekerheid zorgde. Toen de onderhandelingen over de uitvoering van de uitbreiding van het warmtenet op gang kwamen, bleek al snel dat Eneco de businesscase niet sluitend kreeg. In maart 2024 werd het project door beide partijen afgesloten en werd er afgesproken om bij het volgende geplande overleg afspraken te maken over de beste manier om deze afsluiting goed naar buiten te communiceren. Een dag voor dit gesprek vatte Eneco een aantal reflecterende sentimenten tijdens een gesloten presentatie van de gemeente op als een verbreking van de afspraken richting Eneco door de gemeente. In reactie daarop liet Eneco via een persbericht op 3 april 2024 weten dat zij het project hadden beëindigd. Dit bericht zorgde voor veel aandacht in de media en voor grote kritiek op wethouder Van Hooijdonk vanuit de oppositie in de raad. Ze overleefde een motie van wantrouwen, maar kon niet alle onrust wegnemen waardoor er een rekenkameronderzoek werd ingesteld naar het verloop van het project en de rol van de gemeente in het ontsporen hiervan.
2017-17 Experiment Regelarme Bijstand
Aanpassing: bereik.
Reden aanpassing: Bij de vaststelling van de hotspot was het bereik vastgesteld op 2015-heden omdat op het moment van het vaststellen van de hotspot in 2020 het experiment nog niet ten einde was, dit gebeurde kort daarna in april 2020.
Nieuwbereik: 2015 – april 2020
2018-1 Verzet tegen plannen windmolens in
Rijnenburg
en
Reijerscop
Aanpassing: bereik.
Reden aanpassing: Op het moment van de vaststelling van de hotspot was er nog geen duidelijkheid over de plannen van de gemeente Utrecht en was ook de weerstand vanuit omwonenden erg sterk. In 2024 lijkt er dan toch een doorbraak te zijn met een nieuw besluit van de gemeente voor de plaatsing van minder windmolens. Er is nog steeds verzet vanuit omwonenden, maar een stuk minder dan eerst. Genoeg reden om deze hotspot met de komst van dit besluit af te ronden.
Nieuw bereik: 2017 – februari 2024